Những bức tượng lên tiếng

Bà Bảy và con ngựa nặng 31kg.

Hai bức tượng đãtrở về với chủ sau hành trình năm năm với hàng loạt thủ tục rối rắm. Những đồn đoán đã khép lại. Chỉ có người đàn bà nghèo bị ám ảnh vớigiấc mộng đổi đời là có thật. Bà vẫn ôm ấp niềm hi vọng rằng hai bức tượng mình đang giữ là... vàng.

Kỳ trước , chúng tôi đã nêu việc năm 2001 bà Nguyễn Thị Bảy ở Hàm Thuận Bắc (Bình Thuận) tình cờ đào được hai bức tượng kim loại màu vàng ở vườn nhà mình. Trong đó gồm một tượng ngựa nặng 31kg và một nải chuối 12 quả nặng 2,8 kg. Sau đó thông qua môi giới của ông Võ Long, bà bán lại hai bức tượng cho một người chuyên mua bán đồ cổ ở TP.HCM tên là Mến với giá 35 cây vàng.

Hành trình của hai bức tượng

Sáng 7/11/2001 , vừa bước ra đầu làng bà Bảy bất ngờ bị ông Võ Long và bà Nguyễn Thị Muộn chặn lại yêu cầu lên xe bốn chỗ đang nổ máy chờ sẵn. Trên xe họ cho biết cần đến Phan Thiết để xác định lại tỷ lệ ăn chia do bán được hai hiện vật quá hời.

Tại nhà ông Long ở phường Đức Thắng, hai bên xảy ra cãi vã lớn tiếng và công an phường phát hiện mời tất cả về trụ sở làm việc. Công an phường Đức Thắng cũng lập biên bản tạm giữ hai hiện vật và toàn bộ số vàng họ đang tranh chấp.Theo biên bản, ông Võ Long khai chính mình là người mua hai hiện vật của bà Bảy với giá 35 cây vàng. Tuy nhiên chiều 6/11/2001 khi cưa vàng từ chân con ngụa mang đi phân kim một lần nữa thì phát hiện đồ gịả nên đòi lại vàng đã đưa nhưng bà Bảy tiếc của không trả lại.

Trong khi đó bà Nguyễn Thị Bảy nói bà bán hai hiện vật trên cho ông Mến ở TP.HCM và ông Long chỉ là người dắt mối, đã được bà cho vàng để trả công. Tuy nhiên, do bà chưa đưa đủ số vàng đã hứa cho nên những người này tráo trở định cướp không tài sản của bà!?

Nhận thấy sự việc khá phức tạp, nguồn gốc các hiện vật được phát hiện ở Hàm Thuận Bắc nên Công an phường Đức Thắng chuyển toàn bộ tang vật cho Công an huyện Hàm Thuận Bắc thụ lý theo thẩm quyền.

Xử lý từ căn cừ nào?

Không rõ Công an huyện Hàm Thuận Bắc căn cứ từ cơ sở nào, sau khi tiếp nhận sự việc đã ra quyết định khởi tố vụ án và thu giữ tang vật. Ngoài tượng ngựa và nải chuối màu vàng công an còn thu giữ năm cây vàng tại tiệm vàng Võ Lực - Út Minh đang nợ của bà Bảy và số vàng tranh chấp, tổng cộng hơn 239 chỉ vàng.

Ngày 13/l0/2003, theo đề nghị của trưởng công an huyện, ông Trần Anh Dũng, Chủ tịch UBND huyện Hàm Thuận Bắc, ra quyết định xử phạt hành chính bà Nguyễn Thị Bảy một triệu đồng, tịch thu hai hiện vật cùng toàn bộ số vàng vì "có hành vi mua bán loại hàng hóa nhà nước cấm kinh doanh"! Không đồng ý, bà Bảy gửi đơn khiếu nại, yêu cầu phải thu giữ hai cổ vật khác mà ông Huân lợi dụng sự thiếu hiểu biết của bà để đào lấy, đồng thời xử lý hình sự những người đã cướp vàng của bà tại khu phố 1, phường Đức Thắng, Phan Thiểt.

Tháng 2/2004,UBND huyện Hàm Thuận Bắc đã có văn bản trả lời khiếu nại của bà Nguyễn Thị Bảy. Theo đó, đã giao cho công an huyện xác minh vụ việc bà Bảy tố cáo bị cướp vàng và kết luận nội dung tố cáo của bà không có cơ sở Riêng việc ông Võ Huỳnh Huân ở thị trấn Phú Long, Hàm Thuận Bắc đào được một lư nhang và một bình cắm hoa là có thật. Tuy nhiên, ông Huân cho rằng do bà Bảy thiếu nợ mình nên chỉ chỗ cổ vật để trừ nợ và hai hiện vật trên chỉ là đồ đồng!

Sự việc rối rắm vì xử lý không theo một căn cứ, quy định pháp luật nào nên từ lúc thu hồi tang vật đến cuối năm 2004, tức ba năm sau vẫn không thể giải quyết dứt điểm. Đầu năm 2005, sau khi có ý kiến của ông Huỳnh Tấn Thành, Chủ tịch UBND tỉnh Bình Thuận, toàn bộ vụ việc và các hiện vật được chuyển giao cho Phòng Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Bình Thụân thụ lý. Ngay sau đó cơ quan này đã yêu cầu tạm giữ hai hiện vật lư nhang và bình hoa, đồng thời ra quyết định trưng câu bốn hiện vật gửi đến Cục Di sản văn hóa thuộc Bộ Văn hóa-Thông tin.

Hiện vật nói gì?

Theo Hội đồng giám định cổ vật thì hai hiện vật của bà Nguyễn Thị Bảy là kim loại phủ nhũ màu vàng có kỹ thuật đúc thô. Riêng con ngựa vàng được mô tả cao 43 cm, rộng 47 cm, bốn chân không đều và cả bốn hiện vật đều là đồ mới đúc!

Hội đồng giám định kết luận: "Bốn hiện vật trên không phải là cổ vật mà đều là những hiện vật mới, không có giá trị về lịch sử, nghệ thuật. Còn về thành phần kim loại, cần có xác định của cơ quan chuyên môn có phương tiện thích ứng xác định thành phần, hợp chất cho từng hiện vật". Căn cứ từ kết luận này, cơ quan công an đã tiến hành giao trả lại bốn hiện vật. Tuy nhiên, do yêu cầu chỉ giám định về giá trị lịch sử, nghệ thuật mà không yêu cầu giám định kim loại nên với kết luận trên, bà Bảy vẫn tiếp tục nuôi hy vọng những bức tượng mình đang giữ là vàng ròng!

Đầu tháng 6/2006. trong vai những "đại gia" săn lùng đồ cổ, sau nhiều lần liên lạc chúng tôi cũng tiếp cận được bà Bảy. Rất cảnh giác, bà đưa chúng tôi đi vòng vèo nhiều nơi và sau đó vào một ngôi nhà tôn thấp lè tè, nóng hầm hập ở thị trấn Ma Lâm, huyện Hàm Thuận Bắc. Đây là nhà của một người bà con mà bà ta tin tưởng giao giữ giúp. Khi lôi hai hiện vật được gói kín từ trong xó nhà ra, tất cả chúng tôi đều bị choáng vì màu vàng chóe, sáng rực giống như vừa mới đúc ra lò. Trên hai hiện vật là vô số vết cưa, giũa và loang lổ dấu acid mà chắc chắn nhiều người đã thử phân kim.

Dãy số 1412 bên mông phải con ngựa có độ sắc nét như dao cạo. Nếu nói dãy số trên là niên đại từ thế kỷ 15 thì sai hoàn toàn về kiến thức lịch sử. Bởi vào thời điểm trên, người Việt chưa hề biết dùng chữ, số Latinh; thứ hai, nếu được đúc vào niên đại trên tức khớp với đời Hậu Trần ở thời điểm vua Trùng Quang (Trần Quý Khoách) trị vì từ 1409 - 1413 và các đồ đúc thời điểm trên đều thường ghi rõ đế hiệu “Trùng Quang”.

Một người đi cùng chúng tôi được giới thiệu là "chuyên gia đồ cổ" ở chợ đồ cổ Lê Công Kiều (TP.HCM) khéo léo dùng cưa sắt cưa lấy bột kim loại từ chân con ngựa sau khi đã được bà Bảy đông ý. Ngay chiều hôm đó, kết quả phân kim ở một tiệm vàng có uy tín tại Phan Thiết cho biết bột kim loại màu vàng trên là kim loại đồng!

Cuộc hành trình của hai "cổ vật" màu vàng xem như đã khớp lại sau rất nhiều tốn kém tiền của, công sức để giải quyết, xác minh. Được biết toàn bộ số vàng mà Công an huyện Hàm Thuận Bắc thu giữ cũng đã được trả lại cho những người lỡ mua. Một số người khi rõ chuyện còn suy đoán vùng đất trên xưa là vùng đất Chăm nên có thể đã có ai đó đào được số cổ vật bằng kim loại quý. Sau đó do mê tín nên đã đúc lại y chang bằng đồng quy cách, số hiện vật chôn xuống để tránh bệnh hoạn và bà Bảy đã vô tình phát hiện!?

Có hàng trăm suy đoản xung quanh hai “cổ vật" này mà chúng tôi nghe được khi thử tìm hiểu nhưng bà Nguyễn Thị Bảy hiện vẫn hoang tưởng nuôi ảo mộng đổi đời và lo bạc tóc từ hai đồ vật này là đều hoàn toàn có thật.

Phương Nam (PL TP.HCM)