KTS Nguyễn Trực Luyện: "Còn nhiều bất cập trong đào tạo"

Kiến trúc sư Nguyễn Trực Luyện.

"Hiện nay không ít kiến trúc sư lành nghề đang phải chấp nhận cảnh "làm thuê" một cách thiếu chính đáng cho nhiều ông chủ, các vị trưởng ban quản lý kém hiểu biết và quen ăn chặn", ông Nguyễn Trực Luyện nói.

- Kiến trúc sư hiện nay thường vấp phải những vấn đề gì trong hoạt động nghề nghiệp?

- Để được giao việc, nhiều kiến trúc sư đã phải chấp nhận một thứ luật bất thành văn: phải "lại quả" và "trích phần trăm" cho người bán mối ở mức từ 5% (trước đây) đến 35% (mức phổ biến hiện nay). Thậm chí có những trường hợp, kiến trúc sư phải chịu "trắng tay" một cách oan uổng: nhiều bản vẽ, hẳn hoi là giành giải nhất trong cuộc thi tìm kiếm người xứng đáng, rốt cuộc lại không được lựa chọn, mà thay vào đó là bản bị loại, và thế là công cốc: người thắng trở thành kẻ thua. Có trường hợp là do chủ đầu tư thiếu hiểu biết. Có trường hợp lại do "thí sinh thắng cuộc" kia không giỏi "vận động hành lang", để cho những kẻ ưa cướp mối và ăn chặn khác dễ dàng qua mặt.

- Thế còn công tác đào tạo bây giờ?

- Cùng với sự bùng nổ của xây dựng, kiến trúc đang trở nên một lựa chọn nghề nghiệp giàu sức hút với nhiều bạn trẻ. Đó là một thay đổi đáng mừng. Tuy nhiên, hiện nay đang bộc lộ nhiều điểm bất cập trong khâu đào tạo. Nếu như trước đây, thời cụ thân sinh tôi học ở Pháp (kiến trúc sư Nguyễn Cao Luyện), cũng như thời tôi học ở Nga, mỗi ông thầy chỉ kèm được từ 5-7 trò thì nay, ở ta, một thầy có thể "bao sân" tới từ 15-25 kiến trúc sư tương lai (chưa kể nhiều thầy còn "chạy sô") - một tỉ lệ (trò/thầy) quá cao để các thầy còn đủ thời gian tạo ra những sản phẩm đào tạo tốt.

Trong khi đó, thực tế cho thấy, do những quy trình có tính đặc thù của xây dựng mà xã hội luôn đòi hỏi cần phải có 3 dạng kiến trúc sư: Một là kiến trúc sư - tác giả (là những người đưa ra ý tưởng sáng tạo), hai là kiến trúc sư - thực hiện (là những người đưa ra các giải pháp), ba là kiến trúc sư - quản lý (là những người làm việc ở các ban quản lý dự án hay phòng xây dựng cơ bản của sở). Theo đó, khâu đào tạo nhất thiết cần được chia ra làm 3 chuyên ngành nhỏ khác nhau. Vậy mà ở ta hiện nay vẫn đang chập 3 làm 1.

- Ông đánh giá thế nào về kiến trúc nhà ở của dân hiện nay?

- Can thiệp vào thẩm mỹ của dân là một chuyện tế nhị. Đi nhiều địa phương, sẽ thấy có rất nhiều nhà dân được bắt chước theo nhà... ngân hàng, khách sạn hay UBND, khi là một cái cổng, khi là cái mặt tiền, khi là cái cửa sổ, màu sơn... Vì vậy, điều tốt nhất chúng ta có thể làm cho dân là hãy tạo ra những công trình công cộng đẹp, bởi hơn tất cả, đó luôn là những bài giảng có tính thuyết phục cao nhất.

Nói cách khác, muốn nâng cao "dân trí", trước hết, cần nâng cao "quan trí". Muốn vậy, đòi hỏi phải có sự hình thành của một viện nghiên cứu kiến trúc, để thông qua đó đưa lý luận và phê bình kiến trúc vào đời sống. Đáng tiếc, một cơ quan cần thiết như thế, anh em chúng tôi mất bao công mới vận động thành lập được, sau một thời gian lại đang bị cân nhắc xoá sổ, chỉ vì quan niệm chung là "giảm thiểu sự cồng kềnh". Họ quên rằng kiến trúc, đâu chỉ là một nghề, mà hẳn hoi là một ngành. Đã là một ngành, tất yếu phải cần đến vai trò của viện nghiên cứu.

- Tại sao VN không mời kiến trúc sư nước ngoài tham gia các công trình?

- Việc mời KTS nước ngoài nổi tiếng tham gia các công trình lớn cho một quốc gia âu cũng là chuyện phổ biến trên thế giới lâu nay, ngay cả ở những nước mạnh về nhân tài kiến trúc như Pháp, Mỹ… Còn với một nước mà ngành kiến trúc còn kém về bề dày kinh nghiệm như VN, điều đó lại càng cần thiết để giúp chúng ta học hỏi. Song vấn đề là chúng ta có chọn được đúng mặt để gửi vàng hay không.

(Theo Lao Động)