Hồ Gươm sẽ được cứu nhờ 'cụ' rùa?

Cách tiếp cận mang tính “đồng bộ” – kết hợp việc cứu rùa với xử lý ô nhiễm nước hồ – cho thấy đã có sự đồng thuận rằng cứu hồ Gươm, chí ít cũng là điều kiện đủ, để duy trì sự sống cho rùa hồ Gươm.

Chiều 25.2.2011, chủ tịch UBND thành phố Hà Nội có văn bản kết luận về các giải pháp chữa trị, chăm sóc và bảo vệ rùa hồ Gươm. Theo đó, bên cạnh việc này, các đơn vị liên quan phải triển khai đồng bộ các giải pháp xử lý ô nhiễm môi trường nước hồ Gươm gồm tổ chức bắt và xử lý rùa tai đỏ; vớt rác, váng rêu trên mặt hồ; thu dọn chướng ngại vật và nạo vét bùn trong hồ bằng biện pháp thủ công kết hợp với sử dụng thiết bị công nghệ của CHLB Đức, bảo đảm không ảnh hưởng tới môi trường sinh thái của hồ; bổ cập nước vào hồ kết hợp với việc thả bè thuỷ sinh...

Có hẳn một “ban chỉ đạo khẩn cấp bảo vệ rùa hồ Gươm” do phó chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Văn Khôi làm trưởng ban. Ban này cũng đã lập hẳn một “hội đồng chữa trị rùa hồ Gươm” do giám đốc sở Y tế là chủ tịch và các chuyên gia y tế, bác sĩ thú y, các nhà khoa học, sinh vật học.

Chưa biết có thể “chữa trị, chăm sóc, bảo vệ” cho rùa hồ Gươm hay không vì cho đến nay, “các đơn vị liên quan” vẫn chưa tiếp xúc được với rùa, nhưng cách tiếp cận mang tính “đồng bộ” – kết hợp việc cứu rùa với xử lý ô nhiễm nước hồ – cho thấy đã có sự đồng thuận rằng cứu hồ Gươm, chí ít cũng là điều kiện đủ, để duy trì sự sống cho rùa hồ Gươm.

Thời gian gần đây, sức khoẻ của rùa hồ Gươm thu hút sự quan tâm của quá nhiều các cấp, ngành, nhà quản lý, nghiên cứu và dư luận là vì có sự “đánh đồng” rùa trong truyền thuyết lịch sử với rùa này, điều mà theo TS Vũ Thế Long ở viện Khảo cổ học Việt Nam là “không có thật”, “đừng mơ hồ chuyện đó”. Cũng là vì có ý kiến của một số người cho rằng đây là giống rùa quý hiếm, có nguy cơ tuyệt chủng (điểm này có lẽ phải kiểm chứng đầy đủ dưới góc độ khoa học để nếu đúng thì phải có giải pháp không chỉ cứu chữa mà còn phải bảo tồn nòi giống!)

Thật khó có thể biết được nếu sức khoẻ của rùa hồ Gươm không trầm trọng như lời cảnh báo của bao người thì chuyện ô nhiễm của hồ Gươm, vốn đã diễn ra mười mấy năm nay, có được xem xét một cách trách nhiệm, khẩn trương như hiện nay hay không? Câu trả lời đối với nhiều người thực sự quan tâm đến môi trường nói chung, chứ không chỉ đối với rùa là “sao cũng được, miễn hồ Gươm có hy vọng được cứu một cách nhanh nhất có thể”.

Nói “hy vọng” là bởi từ năm 1996, khi lần đầu tiên có người phát hiện và công bố rùa hồ Gươm bị thương và nước hồ Gươm nhiễm bẩn, chưa thấy có ai tính đến giải pháp “đồng bộ” như giải pháp vừa được đưa ra mới đây. Từ đó đến nay, có không biết bao nhiêu bài báo liên quan đến tình trạng nhiễm bẩn của hồ Gươm, tương ứng với nó là sự xuống cấp trầm trọng về sức khoẻ của rùa hồ Gươm. Nào là “nước hồ Gươm đang cạn dần”, “hồ Gươm ô nhiễm”, “cá chết ở hồ Gươm”, “rùa tai đỏ xâm nhập khắp hồ Gươm”, “hồ Gươm: kinh hoàng rác thải sau màn bắn pháo hoa”, “cận cảnh nước hồ Gươm nổi váng đen”, “cận cảnh những tảng đá hộc dưới lòng hồ Gươm”, “từ rùa đến rác”... nhưng “cụ rùa...” vẫn cứ “đang chờ cứu”!

Ông Phạm Quang Nghị, bí thư Thành uỷ Hà Nội, trong một cuộc trả lời phỏng vấn đầu năm ngoái, có nói: “Nước hồ Gươm có dấu hiệu ô nhiễm đã lâu nhưng có nạo vét hồ Gươm hay không, qua nhiều năm thảo luận, nâng lên đặt xuống, cuối cùng vẫn tồn tại hai ý kiến: nạo vét và không nạo vét”. Theo ông Nghị: “Sở dĩ như vậy là vì hồ Gươm được nhìn nhận không chỉ là cảnh quan du lịch, sinh thái bình thường mà là hồ gắn liền với truyền thuyết, lịch sử, tín ngưỡng, tâm linh… nên làm hay không làm đều có nhiều ý kiến và đều hết sức đắn đo”.

Sự “đắn đo” kéo dài nhiều năm ấy đã dẫn đến tình cảnh trầm trọng của cả rùa lẫn hồ như hiện nay. Rất nhiều cơ hội đã bị bỏ lỡ, vì lý do này lý do khác.

Báo chí vào thời điểm cuối tháng 2.2011 viết: “Từ năm 1994, cơ quan chức năng đã yêu cầu đóng tất cả các cửa thải, cống thải nhưng theo khảo sát, hiện vẫn còn những cống ngầm đổ thẳng nước thải vào hồ Gươm”. Giá mà việc này được thực hiện nghiêm như đáng ra nó phải thế! Cơ hội gần nhất là dự án nạo vét hồ Gươm. Với sự hỗ trợ của Đức, 1% diện tích hồ đã được làm thí điểm từ tháng 12.2009, cho kết quả tốt. Thế nhưng, quá trình nhân rộng như dự kiến chưa được triển khai dù nguyên nhân về tài chính được loại trừ.

Trước hiện tượng cá chết đột ngột nổi đầy mặt hồ Gươm trong ngày 24.7.2008, ngay người tự nhận mình quan tâm bậc nhất đến rùa và hồ này (đến mức được gọi là nhà “rùa học”?) như PGS Hà Đình Đức, tuy cho rằng nguyên nhân khiến cá chết đột biến là do thiếu oxy nhưng vẫn tỉnh rụi nói “Cứ để thiên nhiên tự điều chỉnh”! Phải chăng vì ông chỉ quan tâm đến số phận của rùa mà đối với rùa thì theo ông, “không có ảnh hưởng gì hết, rùa là loài có khả năng chịu đựng khá cao”?

Ngay cả nhà khoa học mà cũng “cắt khúc” mối quan tâm của chính mình với tự nhiên như vậy thì trách sao cơ quan quản lý – vốn thường bị cắt khúc trong quá trình phân công, phân nhiệm – chẳng hề có sự liên hệ nào giữa hồ (chính xác phải là nước của hồ) bị ô nhiễm với rùa đang có nguy cơ lâm bệnh. Theo UBND quận Hoàn Kiếm, nơi hồ Gươm toạ lạc, hiện có tới năm cơ quan cùng quản lý hồ Gươm. Cũng lại chuyện cha chung nên không ai khóc?

Trở lại với sự “đắn đo” của Hà Nội. Nếu vì hồ Gươm thiêng liêng thì những hành động để hồ này sạch, chẳng lẽ chống lại những tình cảm nói trên? Nói cách khác, nếu hiểu rằng việc để hồ Gươm nhiễm bẩn chính là xúc phạm nghiêm trọng đến tâm linh và tình cảm của dân ta thì chắc chắn không ai đắn đo dài lâu đến thế!

TS Vũ Thế Long cho rằng “Rùa già, chết là lẽ thường”. Nếu quả thực rùa hồ Gươm đã già (có phải vì vậy mà mọi người mới gọi rùa này là “cụ”, hay vì lý do nào khác?), mà già thì sẽ chết, như lời TS Long, thì việc có cứu rùa được hay không có lẽ không quan trọng bằng việc rùa này có giúp cứu được hồ Gươm một cách nhanh chóng hay không? Tất nhiên, cứu được thì tốt.

Vì vậy, cách nào đó, những người hiểu chuyện cầu mong “cụ” ráng cầm cự để nhờ “hồng phúc” của “cụ” mà môi trường hồ Gươm được trong lành một cách nhanh chóng! Có được vậy thì sau này, thế hệ con cháu hay bà con dòng họ nhà “cụ” mới có cơ may tồn tại để đa dạng sinh học được bảo tồn.

Việt Báo (Theo SGTT)

Bài liên quan:

• Bắt đầu cung cấp nơớc cho hồ Gươm, cứu chữa cụ Rùa
• Bắt đầu tiến hành cứu cụ Rùa Hồ Gươm
• Làm gì để cứu cụ rùa Hồ Gươm?
• Hà Nội quyết định cứu cụ Rùa ngay tại Tháp Rùa
• Ba giai đoạn cứu chữa cụ Rùa hồ Gươm
• BS thú y làm chủ tịch hội đồng chữa trị rùa
• “Cụ" rùa già, cụ chết là chuyện bình thường!
• Cứu một huyền thoại
• Mất 100 ngày để chữa trị cho cụ rùa
• Hơn 10 sở, ngành HN tham gia cứu cụ rùa
• Nếu một ngày, Hồ Gươm vắng cụ rùa…