Giải quyết chế độ BHXH khi chấm dứt hợp đồng

Gần đây, nhiều độc giả thắc mắc việc giải quyết chế độ bảo hiểm xã hội cho người lao động khi chấm dứt hợp đồng lao động. TS đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Đức Tình, chuyên viên Vụ Bảo hiểm xã hội, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, về vấn đề này.

- Thưa ông, việc giải quyết chế độ bảo hiểm xã cho người lao động khi tự nguyện chấm dứt hợp đồng được thực hiện như thế nào?

- Từ trước tháng 1/2003 thì cơ bản làm theo điều lệ bảo hiểm xã hội, ban hành kèm theo nghị định số 12 ngày 26/1/1995 của Chính phủ. Theo đó, nếu người lao động đủ 20 năm công tác, nhưng chưa đủ tuổi hưu, có nguyện vọng không nhận trợ cấp một lần mà muốn chờ thì làm thủ tục nghỉ chờ hưu cho đến khi đủ tuổi. Nếu không đủ 20 năm, tức là vừa không đủ tuổi đời, không đủ điều kiện 20 năm đóng bảo hiểm xã hội thì được giải quyết trợ cấp một lần theo chính sách của bảo hiểm xã hội là mỗi năm một tháng lương.

Trong quá trình sửa đổi bổ sung Bộ Luật lao động, rất nhiều ý kiến cho rằng để đảm bảo an sinh xã hội, không nên trả trợ cấp một lần ngay khi nghỉ việc, mà đến khi người lao động hết tuổi lao động mới trả. Điều này đã được thể hiện trong nghị định 01, ban hành ngày 9/1/2003 về việc sửa đổi bổ sung một số điều của điều lệ bảo hiểm xã hội.

Nhưng thực tế ở địa phương (cụ thể là TP HCM), người lao động muốn nhận luôn trợ cấp một lần, chứ không để đến 60 tuổi. Thông tư 07 hướng dẫn thực hiện nghị định 01 đã điều chỉnh: Một là anh được bảo lưu thời gian đóng bảo hiểm xã hội (cho đến tuổi nghỉ hưu hoặc chờ trong thời gian tìm việc khác). Hai là do hoàn cảnh khó khăn, người lao động tự nguyện nhận trợ cấp một lần thì phải có một trong hai điều kiện: sau 6 tháng anh không tìm được việc mới và sau khi nghỉ việc bị ốm phải nằm bệnh viện. Trong cả hai trường hợp, người lao động phải có đơn đề nghị.

- Hình thức bảo lưu thời gian đóng bảo hiểm xã hội được quy định cụ thể thế nào?

- Theo quy định, cơ quan quản lý lao động đến đăng ký với cơ quan bảo hiểm xã hội để họ chốt sổ cho lao động là đã có bao nhiêu năm đóng bảo hiểm xã hội. Người lao động giữ sổ. Khi đến cơ quan mới, thuộc đối tượng đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc thì người lao động nộp sổ và tiếp tục đóng. Trong thời gian bảo lưu, nếu lao động chết thì được hưởng chế độ tiền tuất như lao động bình thường.

- Trình tự thủ tục giải quyết chế độ bảo hiểm xã hội khi người lao động tự nguyện chấm dứt hợp đồng lao động ra sao?

- Nói thì rất dài, nhưng tóm lại khi chấm dứt hợp đồng lao động theo đúng Bộ luật lao động và điều lệ bảo hiểm xã hội, chủ sử dụng phải có thông báo chấm dứt hợp đồng lao động và quyết định nghỉ việc để hưởng bảo hiểm xã hội, rồi chuyển sang cơ quan bảo hiểm xã hội. Chủ phải chuẩn bị toàn bộ hồ sơ có liên quan đến quá trình đóng bảo hiểm xã hội của lao động. Trường hợp người lao động có nguyện vọng hưởng chế độ hưu chờ thì phải làm đơn gửi công đoàn, công đoàn chuyển qua chủ sử dụng. Đơn vị sử dụng sẽ lập thủ tục như với người về hưu.

- Hiện nay mức đóng bảo hiểm xã hội thế nào?

- Tổng số là 20% của tiền lương (gồm tiền lương cấp bậc, chức vụ; phụ cấp chức vụ; phụ cấp chênh lệch bảo lưu tiền lương; phụ cấp khu vực; phụ cấp thâm niên đối với công an, bộ đội, cơ yếu, hải quan). Với liên doanh, mức đóng bảo hiểm xã hội 20% của tổng thu nhập được ghi trong hợp đồng lao động. Trường hợp tiền lương tăng lên thì hợp đồng lao động phải được điều chỉnh, mức đóng cũng tăng lên.

- Trong số 20%, người lao động phải đóng bao nhiêu?

- Chủ phải đóng 15%, người lao động đóng 5%. Tuy nhiên, một số chủ doanh nghiệp lách luật bằng cách đóng bảo hiểm xã hội ở mức lương thấp nhất.

- Một độc giả thắc mắc, bảo hiểm xã hội có quy định hằng năm hoàn trả 5% trong tổng số 20% đã nộp. Có đúng như vậy không?

- Không có chuyện hoàn lại cho người lao động số tiền bảo hiểm xã hội đã đóng.

- Trường hợp người lao động bị kỷ luật sa thải, chế độ hưởng bảo hiểm xã hội bị ảnh hưởng thế nào?

- Không cấm hưởng chế độ bảo hiểm xã hội trong trường hợp bị kỷ luật sa thải. Chỉ có 2 trường hợp không được hưởng, một là anh ra nước ngoài và ở lại không hợp pháp. Hai là trong thời gian tù giam thì bị tạm đình chỉ, sau khi hết hạn tiếp tục được hưởng chế độ bảo hiểm xã hội.

- Người về hưu hiện thắc mắc là lương hưu quá thấp? Theo ông lý do vì sao?

- Lý do là người lao động đóng mức bảo hiểm xã hội quá thấp. Ở một số nước, bảo hiểm xã hội đóng theo thu nhập, chứ không phải tiền lương. Ở Việt Nam cũng muốn đóng theo nhu nhập để một là đảm bảo an toàn quỹ, hai là người nghỉ hưu có thu nhập cao. Nhưng bây giờ đôn lên, doanh nghiệp sẽ phản đối vì không kham nổi.

- Trong tương lai Việt Nam có điều chỉnh tăng mức đóng bảo hiểm xã hội?

- Số người về hưu tịnh tiến tăng dần, trong khi mức thu bảo hiểm xã hội thì gần như không đổi. Để đảm bảo an toàn quỹ bảo hiểm xã hội, chỉ còn cách tăng mức đóng hoặc giảm mức hưởng. Nhưng giảm không được, thì chỉ còn cách tăng mức đóng lên. Nền để tăng thì không thể đổi được, chỉ có thể tăng tỷ lệ đóng của cả chủ và thợ. Với điều kiện của VN, không thể tăng một lúc mà phải dần dần.

Như Trang thực hiện