Di sản văn hóa: Làm sao để bảo tồn và phát huy?

Di san van hoa Lam sao de bao ton va phat huy
Chùa Cầu, Hội An Ảnh: Đào Trung Phụng

Phát triển và hội nhập thời toàn cầu hóa phải chăng đang tác động từng ngày từng giờ đến di sản văn hóa (DSVH) đất nước, đã gây không ít bức xúc cho giới làm lịch sử, văn hóa. TP.HCM là một “điểm nóng” của hiện tượng đó.

Cho nên không phải ngẫu nhiên mà trong tuần qua đã diễn ra đến ba cuộc thảo luận về bảo tồn di sản (+). Trong suốt các cuộc thảo luận sôi nổi đó, những câu hỏi sau đây luôn được đặt ra: Phải chăng bảo tồn và phát triển luôn mâu thuẫn nhau? Có chăng kinh nghiệm, cơ sở khoa học và pháp lý cho bảo tồn và phát huy DSVH theo thông lệ quốc tế?

Nhân vụ tranh luận về ý đồ xây dựng khách sạn tại đồi Vọng Cảnh (Huế) cách đây mấy năm, tôi nghe không ít nhà quản lý đô thị và phụ trách kinh tế than vãn: các nhà văn hóa các ông thì nhìn đâu cũng thấy vốn quí di sản cần bảo tồn, vậy còn đâu ra chỗ để xây dựng công trình phục vụ phát triển kinh tế đất nước! Đến các khu trung tâm Hà Nội hoặc TP.HCM ta cũng nghe không ít các lời trách cứ tương tự của các nhà đầu tư địa ốc nóng lòng muốn xây dựng nhà cao tầng khi họ gặp phải phản ứng của các nhà bảo tồn di sản kiến trúc.

Mâu thuẫn bảo tồn và phát triển

Vấn đề bảo tồn và trùng tu dinh Độc Lập

Dinh Độc Lập nay nên được xác định chức năng chính của mình là một di tích - bảo tàng, phục vụ tham quan du lịch. Việc đưa dinh Độc Lập vào các hoạt động kinh tế là cần thiết một khi Nhà nước chưa thể bảo đảm kinh phí bảo tồn và trùng tu công trình.

Tuy vậy, việc tu sửa cần tôn trọng tối đa tính nguyên bản nhằm tránh làm sai lệch giá trị lịch sử và khoa học cũng như tuân theo luật pháp nước ta và thông lệ quốc tế. Nếu đòi hỏi phải sử dụng công nghệ mới để trùng tu phải ghi rõ trong hồ sơ và nhật ký bảo tồn công trình. Cần cơi nới để phục vụ hoạt động tạm thời hoặc thời vụ thì nên sử dụng cấu tạo tháo lắp được.

Qua mấy ngày hội thảo về DSVH, tôi lại nghe không ít lời than vãn phát xuất từ những nhà nghiên cứu lịch sử và bảo tồn khắp nước tụ về. Mũi dùi phê phán không chỉ nhắm vào các nhà quản lý đô thị và kinh tế mà nhắm cả vào chính những người đang đảm nhiệm công tác bảo tồn di sản thiếu hiểu biết và ý thức ở không ít địa phương.

Cụ thể như điều lưu ý của KTS Hoàng Đạo Kính về ba xu hướng sai lệch xuất hiện thường xuyên hiện nay trong lĩnh vực bảo tồn. Đó là đơn giản giao trách nhiệm bảo tồn cho ngành xây dựng (thường có hiểu biết rất hạn chế về DSVH), việc tôn tạo không đúng phương pháp và qui cách (tự ý thêm thắt, làm mới lung tung) và nhất là xu hướng rất đáng báo động hiện nay là “du lịch hóa” di sản (điển hình như kiểu du lịch Suối Tiên ở TP.HCM; ý đồ biến dạng hang Pắc Bó lịch sử, khu làng Kim Liên của Bác Hồ nhằm phục vụ du lịch ở phía Bắc).

Trường hợp các ngôi đình nổi tiếng ở miền Bắc như Tây Đằng, Mông Phụ... đang trở thành phế tích hoặc xây tường vây kín (trái với ý niệm không gian mở vốn có của công trình đình làng truyền thống). GS Phan Huy Lê gây kinh ngạc khi kể lại câu chuyện hướng dẫn vị đại sứ Nhật Bản tham quan chùa Tây Phương đã phát hiện người ta đem sơn mới phết lên các pho tượng gỗ La Hán nổi tiếng, gọi là để bảo quản chúng. Việc đó lại do Hội chùa thiếu kiến thức bảo tồn tiến hành. Điều này nói lên việc giao khoán công tác bảo tồn DSVH cho các hội quần chúng địa phương mà không có sự hỗ trợ của chuyên gia văn hóa, vào thời xã hội hóa sinh hoạt văn hóa ở các địa phương khắp nước!

Tuy vậy, trước những báo động nguy cơ hủy hoại DSVH có thật đó, những nhà nghiên cứu lịch sử và văn hóa vẫn không bi quan cho rằng luôn có mâu thuẫn giữa bảo tồn DSVH và phát triển kinh tế. Trái lại, kinh nghiệm cho thấy chúng ta có thể dung hòa được bảo tồn và phát triển, nếu ta biết hỗ trợ, bổ sung nhau, đào sâu nhận thức, tìm ra giải pháp thỏa đáng thì ta có thể biến DSVH thành tài nguyên quí phục vụ phát triển. Điển hình là địa chỉ văn hóa du lịch nổi tiếng Hội An, nơi mà các công tác nghiên cứu cơ bản, giám sát, phản biện, phổ cập ý thức trong nhân dân về DSVH được những nhà quản lý đô thị và kinh tế địa phương tiến hành khá tốt ngay từ đầu.

Cơ sở khoa học và pháp lý của bảo tồn di sản văn hóa

Bảo tồn mà giữ nguyên trạng cứng nhắc chỉ có tác dụng làm đóng băng di sản và về lâu dài sẽ đưa đến sự xuống cấp, hủy hoại chúng. Quan niệm bảo tồn DSVH trên thế giới ngày nay mang tính khoa học và thực tế hơn. Vì vậy trong vài thập niên gần đây, bảo tồn DSVH đã trở thành một ngành nghiên cứu và thực hành mang tính chuyên môn cao, tuân thủ các nguyên tắc nghiêm ngặt theo thông lệ được cộng đồng quốc tế chấp nhận.

Ở nước ta từ năm 2001 đã có luật về DSVH để làm cơ sở pháp lý, ngoài ra chúng ta cũng đang tiếp thu kinh nghiệm quốc tế. Theo TS Trần Văn Khải, các thông lệ quốc tế thường dựa vào văn kiện tiêu biểu là hiến chương Venice 1964 với sự xác nhận của công ước về DSVH thế giới của UNESCO 1972, sau này được bổ sung văn kiện Nara 1994.

Hiến chương Venice đòi hỏi việc gìn giữ tính nguyên gốc của di sản nhằm tránh làm sai lạc các chứng cứ lịch sử và khoa học. Sở dĩ hiến chương nhấn mạnh điều đó là do phương Tây đã trải qua kinh nghiệm phục hồi chua xót di sản vào thời Phục Hưng, đã từng tùy tiện nâng cấp cải tạo hoặc trùng tu thêm thắt theo phong cách mới của thời đại hoặc thị hiếu cá nhân.

Tuy nhiên, gần đây nhiều hội nghị quốc tế đã chỉ ra rằng hiến chương Venice nay đã phần nào lỗi thời trong quan niệm “giữ gìn nguyên gốc” và hướng sang đề cao văn kiện Nara.

Nhật Bản từng có thông lệ từ thế kỷ thứ 7 là cứ 20 năm họ tiến hành trùng tu các công trình tôn giáo Thần đạo tại khu Ise truyền thống. Điều này rõ ràng là không phù hợp với tinh thần châu Âu của hiến chương Venice. Vì vậy mà vào năm 1994, các chuyên gia đầu ngành bảo tồn di sản của các tổ chức quốc tế và 25 nước đại diện các châu lục đã họp tại Nara đề ra các điều bổ sung mới về tính nguyên bản của di sản. Nghĩa là phải tính đến các yếu tố phi vật thể, phù hợp với thực tế của thời đại như các yếu tố chức năng và tác dụng, truyền thông và kỹ thuật, tinh thần và tình cảm...

Hiện nay, thông lệ quốc tế khuyến khích giữ gìn nguyên trạng di sản nhưng cũng uyển chuyển áp dụng các qui định mới, nhằm biến DSVH sinh động hơn và không “đóng băng” chúng trong thời kinh tế thị trường.

Thủ Thiêm như một điểm nhấn văn hóa Sài Gòn - TP.HCM

Di san van hoa Lam sao de bao ton va phat huy
TP.HCM nhìn từ Thủ Thiêm
Hiện nay có không ít người quan niệm khu đô thị mới Thủ Thiêm sẽ trở thành một Phố Đông (Thượng Hải) hoặc khu phố hiện đại La Défense (Paris) cho TP.HCM. Các khu phố mới đó rõ ràng là rất hiện đại nhưng nặng về chức năng kinh tế. Có tham quan thực tế Phố Đông, mới thấy thành phố mang tính thuần kinh tế, phát triển theo hướng hậu hiện đại phương Tây, mà rõ ràng đã tách rời thành phố Thượng Hải cũ, sinh hoạt khá lạnh lẽo và hầu như bị cô lập khỏi dòng chảy phát triển đô thị châu Á. Khu La Défense (với các công trình kiến trúc hiện đại nhất nước Pháp) sau mấy mươi năm hình thành vẫn không khá hơn, chưa tạo được sinh khí mới, còn xa lạ đối với cư dân Paris và chưa hấp dẫn khách quốc tế tham quan thủ đô nước Pháp.

Làm sao xây dựng được Thủ Thiêm như một điểm nhấn của văn hóa Sài Gòn - TP.HCM? Muốn được như vậy phải xây dựng từ đầu Thủ Thiêm như một đô thị có hồn, được xem như một chuyển tiếp không gian của Sài Gòn - TP.HCM, nối kết được với thành phố cũ, nghiêng về tính cách sinh thái, sông nước, bảo tồn được thiên nhiên và di sản. Phải sáng tạo lại theo hướng mới và triển khai các loại hình sinh hoạt truyền thống như lễ hội, nghệ thuật dân gian, tạo thêm các không gian tâm linh, sinh hoạt chợ đêm, chợ trên sông nước kiểu Nam bộ...

NGUYỄN HỮU THÁI

-------------------

(+) Các cuộc hội thảo:

- 22-8: Sử học Việt Nam trước nhiệm vụ bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc, do Hội Khoa học lịch sử Việt Nam tổ chức

- 24-8: Dinh Độc Lập - những vấn đề lịch sử, văn hóa. Ban quản lý dinh Độc Lập thực hiện

- 25-8: Xây dựng Thủ Thiêm như một điểm nhấn của văn hóa Sài Gòn - TP.HCM, tọa đàm khoa học của Trung tâm Nghiên cứu đô thị và phát triển.

Việt Báo

Video nổi bật

Rùng mình lời kể của người bị cá mập cắn cụt tay
00:00 / --:--

TIN Xã Hội NỔI BẬT

Những hành động gây 'sốc' khi chia tay của giới trẻ

Những hành động gây 'sốc' khi chia tay của giới trẻ như: rạch tay, lột đồ nơi công cộng, tung ảnh nóng, clip sex lên mạng xã hội... chính là những chiêu trả thù tình đáng sợ trong đời sống giới trẻ.

Nghìn lẻ chuyện tuần qua (21/06 - 27/06)

Hoàn lưu bão số 1 làm 15 người chết và mất tích; Xe khách lao xuống vực ở đèo Lò Xo; Sóng lạ đè sóng không lưu Tân Sơn Nhất; Miễn nhiệm bác sĩ giẫm chân lên giường: Nên hay không?; Mạng xã hội và ‘chiếc phanh’ của tình người; Đầu năm 2016 sẽ được hưởng BHXH một lần... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

Những cách đi lại an toàn trong mùa mưa bão

Mùa mưa bão đang đến, việc bảo đảm an toàn giao thông trước, trong và sau mưa bão là điều rất quan trọng. Nhiều tai nạn mùa mưa bão khiến những con đường ngập nước trở nên đáng sợ. Nắm được những quy tắc cơ bản có thể giúp tránh phần nào tổn thất.

Nhận xét tin Di sản văn hóa: Làm sao để bảo tồn và phát huy?

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Di sản văn hóa: Làm sao để bảo tồn và phát huy? bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Di san van hoa Lam sao de bao ton va phat huy ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Di sản văn hóa: Làm sao để bảo tồn và phát huy? ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Xã Hội của chuyên mục Xã Hội.

Cultural Heritage: Making how to preserve and promote?
Thu Thiem, Saigon, nutritional independence, globalization, the management, conservation, heritage, culture, development, history, international, meeting, time, new

Development and Integration at affordable globalization is impacting every day of the cultural heritage (DSVH) country, has caused no less urgent for the world as history, culture. Saigon is a "hot spots" of the phenomenon ..

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM
Xem tiếp: Xã Hội


  • Thoi su 24h296 Tai xe kien may toc do ban dieu
    Thời sự 24h(29/6): Tài xế kiện máy tốc độ "bắn điêu"

     Nhiều Bí thư Tỉnh ủy trực tiếp kiểm tra thi THPT quốc gia; Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu qua đời; Bỏ 55 triệu mua cây hồng trăm bông đẹp lòng vợ trẻ; Bị đặt bẫy, tài xế quyết kiện máy tốc độ "bắn điêu"?; 

  • Thoi su tuan qua Dai gia bi tat axit tren xe Lexus
    Thời sự tuần qua: Đại gia bị tạt axit trên xe Lexus

    VTC chính thức trực thuộc VOV; GDP tăng 6,28%, cao nhất 5 năm; Đại gia đất Cảng bị tạt a xít trên xe Lexus; Bão số 1 làm 11 người chết, mất tích; Sông Hồng đoạn qua Hà Nội bất ngờ bị lấp chui; Mẹ già ngất xỉu khi con trai "biếu" quan tài; Tiếp viên múa thoát y trong nhà hàng ở Sài Gòn ... là những thông tin thời sự nổi bật tuần qua.

  • Thoi su 24h276 Nuoc beo bun pho lam tu mo bo thoi
    Thời sự 24h(27/6): Nước béo bún phở làm từ mỡ bò thối

    Tàu hỏa BắcNam tông ôtô văng xuống hồ nước; Phát hiện thi thể sơ sinh bị vứt trong sọt rác; Nước béo bún phở làm từ mỡ bò thối... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 27/6.

  • Thoi su 24h266 CSGT chi duoc dung xe 5 truong hop
    Thời sự 24h(26/6): CSGT chỉ được dừng xe 5 trường hợp

    GDP tăng 6,28%, cao nhất 5 năm; TP.HCM: Ngày 1/7 thu phí đường bộ đối với xe máy; Án mạng rúng động làng quê: Kẻ thủ ác là con rể?; CSGT chỉ được dừng xe trong 5 trường hợp; Lý giải đường sắt trên cao HN “uốn lượn" mềm mại...

  • Thoi su 24h256 Rung dong vi an mang luc rang sang
    Thời sự 24h(25/6): Rúng động vì án mạng lúc rạng sáng

    Sơn La chìm trong biển nước, 11 người chết và mất tích; Bán trà đá vỉa hè: Siêu cò đất kiếm 500 triệu/tháng; Làng quê rúng động vì án mạng lúc rạng sáng; Thi thể 2 nữ sinh trôi trên sông sau 2 ngày mất tích; 30 thanh niên hỗn chiến, gây náo động trung tâm TP HCM...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 25/6.

  • Nhung dam cuoi dat vang gay xon xao
    Những đám cưới "dát vàng" gây xôn xao

    Hình ảnh một số cô dâu đeo đầy vàng trong đám cưới ở một số nơi ở Việt Nam không chỉ khiến nhiều người trầm trồ mà còn là tâm điểm của các cuộc tranh luận trên mạng xã hội.

  • Nu sinh tu tu vi bi tung clip sex
    Nữ sinh tự tử vì bị tung clip sex

    Chưa bao giờ chuyện lạm dụng Internet, mạng xã hội để bêu xấu, hạ nhục nhau, tung ảnh nóng, clip riêng tư của người khác lên cho bàn dân thiên hạ xem lại phổ biến như hiện nay.

  • Ha Noi sap xu ly nguoi noi tuc
    Hà Nội sắp “xử lý” người nói tục

    Để đẩy lùi nạn mất dạy trong quần chúng nhân dân, chúng ta phải trao tặng các danh hiệu cá nhân không mất dậy, gia đình không mất dậy...cho người không nói bậy.

  • Su that tro thoi mien bo thuoc me gay an
    Sự thật trò "thôi miên, bỏ thuốc mê" gây án

    Cộng đồng mạng đang lan truyền hàng loạt hình ảnh về hai người phụ nữ nhờ mở iPhone rồi thôi miên lấy trộm tài sản. PV đã tìm đến địa bàn được cho là hai người này "làm việc". ------------ Xem thêm: Sự thật trò "thôi miên, bỏ thuốc mê" gây án, http://vietbao.vn/tp/Su-that-tro-thoi-mien-bo-thuoc-me-gay-an/11824364/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Hoa don tien dien tang
    Hoá đơn tiền điện tăng

    Thời tiết nắng nóng kỷ lục lên tới 40 – 45 độ C những ngày tháng 5, cộng với ảnh hưởng từ việc điều chỉnh tăng giá bán điện kể từ ngày 16/3 khiến cho hoá đơn tiền điện không ngừng tăng vọt.

  • Nghin le chuyen tuan qua 2106 2706
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (21/06 - 27/06)

    Hoàn lưu bão số 1 làm 15 người chết và mất tích; Xe khách lao xuống vực ở đèo Lò Xo; Sóng lạ đè sóng không lưu Tân Sơn Nhất; Miễn nhiệm bác sĩ giẫm chân lên giường: Nên hay không?; Mạng xã hội và ‘chiếc phanh’ của tình người; Đầu năm 2016 sẽ được hưởng BHXH một lần... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 2106 27062015
    Toàn cảnh kinh tế tuần 21/06 - 27/06/2015

    Giá điện tăng bất thường được lý giải do mức sử dụng điện năng tăng khiến lượng tiêu thụ điện tăng, thiết bị đo đếm, công tơ điện có vấn đề hay sự tù mù trong cách tính của “nhà đèn”… ------------ Xem thêm: Toàn cảnh kinh tế tuần 21/06 - 27/06/2015, http://vietbao.vn/Kinh-te/Toan-canh-kinh-te-tuan-2106-27062015/2147573276/47/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 2106 2706
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (21/06 - 27/06)

    Nữ sinh tự tử vì bị tung clip sex; Tội phạm hoạt động theo kiểu "xã hội đen"; Nạn trộm chó và những vụ xử “cẩu tặc” rúng động; Tình trạng tội phạm dùng axit để gây án; Trùm ma túy Tàng Keangnam bị bắt giữ như thế nào?; Điều khiển xe tang vật "đi nhầm" vào chốt 141;......là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (21/06 - 27/06), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-2106-2706/2147573264/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Toan canh kinh te tuan 1406 20062015
    Toàn cảnh kinh tế tuần 14/06 - 20/06/2015

    Giá xăng tiếp tục được điều chỉnh tăng thêm 275 đồng/lít vào chiều ngày 19/6, hóa đơn tiền điện sinh hoạt tháng 5 ở Hà Nội tăng gấp đôi, gấp ba, khiến nhiều hộ dân phát hoảng,trong hơn 1 tháng lại đây lãi suất huy động có tăng trở lại khéo theo khả năng lãi suất cho vay cũng có thể điều chỉnh tăng theo, việc nhiều loại phí, lệ phí bất hợp lý “đánh” lên gia

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1406 2006
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (14/06 - 20/06)

    'Thánh cô cô bóc' hay căn bệnh ảo tưởng quyền lực mạng?; Những vụ bắt cóc trẻ nhỏ gây ám ảnh nhất trong lịch sử; Tình hình tội phạm ma túy diễn biến phức tạp; 'Nóng' chuyện va chạm giao thông rồi xử nhau: Kinh nghiệm xử lý; Chiếc xe gian “4 tuổi” chạm mặt cảnh sát 141;......là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (14/06 - 20/06), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-1406-2006/2147571368/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn