Di sản văn hóa: Làm sao để bảo tồn và phát huy?

Di san van hoa Lam sao de bao ton va phat huy
Chùa Cầu, Hội An Ảnh: Đào Trung Phụng

Phát triển và hội nhập thời toàn cầu hóa phải chăng đang tác động từng ngày từng giờ đến di sản văn hóa (DSVH) đất nước, đã gây không ít bức xúc cho giới làm lịch sử, văn hóa. TP.HCM là một “điểm nóng” của hiện tượng đó.

Cho nên không phải ngẫu nhiên mà trong tuần qua đã diễn ra đến ba cuộc thảo luận về bảo tồn di sản (+). Trong suốt các cuộc thảo luận sôi nổi đó, những câu hỏi sau đây luôn được đặt ra: Phải chăng bảo tồn và phát triển luôn mâu thuẫn nhau? Có chăng kinh nghiệm, cơ sở khoa học và pháp lý cho bảo tồn và phát huy DSVH theo thông lệ quốc tế?

Nhân vụ tranh luận về ý đồ xây dựng khách sạn tại đồi Vọng Cảnh (Huế) cách đây mấy năm, tôi nghe không ít nhà quản lý đô thị và phụ trách kinh tế than vãn: các nhà văn hóa các ông thì nhìn đâu cũng thấy vốn quí di sản cần bảo tồn, vậy còn đâu ra chỗ để xây dựng công trình phục vụ phát triển kinh tế đất nước! Đến các khu trung tâm Hà Nội hoặc TP.HCM ta cũng nghe không ít các lời trách cứ tương tự của các nhà đầu tư địa ốc nóng lòng muốn xây dựng nhà cao tầng khi họ gặp phải phản ứng của các nhà bảo tồn di sản kiến trúc.

Mâu thuẫn bảo tồn và phát triển

Vấn đề bảo tồn và trùng tu dinh Độc Lập

Dinh Độc Lập nay nên được xác định chức năng chính của mình là một di tích - bảo tàng, phục vụ tham quan du lịch. Việc đưa dinh Độc Lập vào các hoạt động kinh tế là cần thiết một khi Nhà nước chưa thể bảo đảm kinh phí bảo tồn và trùng tu công trình.

Tuy vậy, việc tu sửa cần tôn trọng tối đa tính nguyên bản nhằm tránh làm sai lệch giá trị lịch sử và khoa học cũng như tuân theo luật pháp nước ta và thông lệ quốc tế. Nếu đòi hỏi phải sử dụng công nghệ mới để trùng tu phải ghi rõ trong hồ sơ và nhật ký bảo tồn công trình. Cần cơi nới để phục vụ hoạt động tạm thời hoặc thời vụ thì nên sử dụng cấu tạo tháo lắp được.

Qua mấy ngày hội thảo về DSVH, tôi lại nghe không ít lời than vãn phát xuất từ những nhà nghiên cứu lịch sử và bảo tồn khắp nước tụ về. Mũi dùi phê phán không chỉ nhắm vào các nhà quản lý đô thị và kinh tế mà nhắm cả vào chính những người đang đảm nhiệm công tác bảo tồn di sản thiếu hiểu biết và ý thức ở không ít địa phương.

Cụ thể như điều lưu ý của KTS Hoàng Đạo Kính về ba xu hướng sai lệch xuất hiện thường xuyên hiện nay trong lĩnh vực bảo tồn. Đó là đơn giản giao trách nhiệm bảo tồn cho ngành xây dựng (thường có hiểu biết rất hạn chế về DSVH), việc tôn tạo không đúng phương pháp và qui cách (tự ý thêm thắt, làm mới lung tung) và nhất là xu hướng rất đáng báo động hiện nay là “du lịch hóa” di sản (điển hình như kiểu du lịch Suối Tiên ở TP.HCM; ý đồ biến dạng hang Pắc Bó lịch sử, khu làng Kim Liên của Bác Hồ nhằm phục vụ du lịch ở phía Bắc).

Trường hợp các ngôi đình nổi tiếng ở miền Bắc như Tây Đằng, Mông Phụ... đang trở thành phế tích hoặc xây tường vây kín (trái với ý niệm không gian mở vốn có của công trình đình làng truyền thống). GS Phan Huy Lê gây kinh ngạc khi kể lại câu chuyện hướng dẫn vị đại sứ Nhật Bản tham quan chùa Tây Phương đã phát hiện người ta đem sơn mới phết lên các pho tượng gỗ La Hán nổi tiếng, gọi là để bảo quản chúng. Việc đó lại do Hội chùa thiếu kiến thức bảo tồn tiến hành. Điều này nói lên việc giao khoán công tác bảo tồn DSVH cho các hội quần chúng địa phương mà không có sự hỗ trợ của chuyên gia văn hóa, vào thời xã hội hóa sinh hoạt văn hóa ở các địa phương khắp nước!

Tuy vậy, trước những báo động nguy cơ hủy hoại DSVH có thật đó, những nhà nghiên cứu lịch sử và văn hóa vẫn không bi quan cho rằng luôn có mâu thuẫn giữa bảo tồn DSVH và phát triển kinh tế. Trái lại, kinh nghiệm cho thấy chúng ta có thể dung hòa được bảo tồn và phát triển, nếu ta biết hỗ trợ, bổ sung nhau, đào sâu nhận thức, tìm ra giải pháp thỏa đáng thì ta có thể biến DSVH thành tài nguyên quí phục vụ phát triển. Điển hình là địa chỉ văn hóa du lịch nổi tiếng Hội An, nơi mà các công tác nghiên cứu cơ bản, giám sát, phản biện, phổ cập ý thức trong nhân dân về DSVH được những nhà quản lý đô thị và kinh tế địa phương tiến hành khá tốt ngay từ đầu.

Cơ sở khoa học và pháp lý của bảo tồn di sản văn hóa

Bảo tồn mà giữ nguyên trạng cứng nhắc chỉ có tác dụng làm đóng băng di sản và về lâu dài sẽ đưa đến sự xuống cấp, hủy hoại chúng. Quan niệm bảo tồn DSVH trên thế giới ngày nay mang tính khoa học và thực tế hơn. Vì vậy trong vài thập niên gần đây, bảo tồn DSVH đã trở thành một ngành nghiên cứu và thực hành mang tính chuyên môn cao, tuân thủ các nguyên tắc nghiêm ngặt theo thông lệ được cộng đồng quốc tế chấp nhận.

Ở nước ta từ năm 2001 đã có luật về DSVH để làm cơ sở pháp lý, ngoài ra chúng ta cũng đang tiếp thu kinh nghiệm quốc tế. Theo TS Trần Văn Khải, các thông lệ quốc tế thường dựa vào văn kiện tiêu biểu là hiến chương Venice 1964 với sự xác nhận của công ước về DSVH thế giới của UNESCO 1972, sau này được bổ sung văn kiện Nara 1994.

Hiến chương Venice đòi hỏi việc gìn giữ tính nguyên gốc của di sản nhằm tránh làm sai lạc các chứng cứ lịch sử và khoa học. Sở dĩ hiến chương nhấn mạnh điều đó là do phương Tây đã trải qua kinh nghiệm phục hồi chua xót di sản vào thời Phục Hưng, đã từng tùy tiện nâng cấp cải tạo hoặc trùng tu thêm thắt theo phong cách mới của thời đại hoặc thị hiếu cá nhân.

Tuy nhiên, gần đây nhiều hội nghị quốc tế đã chỉ ra rằng hiến chương Venice nay đã phần nào lỗi thời trong quan niệm “giữ gìn nguyên gốc” và hướng sang đề cao văn kiện Nara.

Nhật Bản từng có thông lệ từ thế kỷ thứ 7 là cứ 20 năm họ tiến hành trùng tu các công trình tôn giáo Thần đạo tại khu Ise truyền thống. Điều này rõ ràng là không phù hợp với tinh thần châu Âu của hiến chương Venice. Vì vậy mà vào năm 1994, các chuyên gia đầu ngành bảo tồn di sản của các tổ chức quốc tế và 25 nước đại diện các châu lục đã họp tại Nara đề ra các điều bổ sung mới về tính nguyên bản của di sản. Nghĩa là phải tính đến các yếu tố phi vật thể, phù hợp với thực tế của thời đại như các yếu tố chức năng và tác dụng, truyền thông và kỹ thuật, tinh thần và tình cảm...

Hiện nay, thông lệ quốc tế khuyến khích giữ gìn nguyên trạng di sản nhưng cũng uyển chuyển áp dụng các qui định mới, nhằm biến DSVH sinh động hơn và không “đóng băng” chúng trong thời kinh tế thị trường.

Thủ Thiêm như một điểm nhấn văn hóa Sài Gòn - TP.HCM

Di san van hoa Lam sao de bao ton va phat huy
TP.HCM nhìn từ Thủ Thiêm
Hiện nay có không ít người quan niệm khu đô thị mới Thủ Thiêm sẽ trở thành một Phố Đông (Thượng Hải) hoặc khu phố hiện đại La Défense (Paris) cho TP.HCM. Các khu phố mới đó rõ ràng là rất hiện đại nhưng nặng về chức năng kinh tế. Có tham quan thực tế Phố Đông, mới thấy thành phố mang tính thuần kinh tế, phát triển theo hướng hậu hiện đại phương Tây, mà rõ ràng đã tách rời thành phố Thượng Hải cũ, sinh hoạt khá lạnh lẽo và hầu như bị cô lập khỏi dòng chảy phát triển đô thị châu Á. Khu La Défense (với các công trình kiến trúc hiện đại nhất nước Pháp) sau mấy mươi năm hình thành vẫn không khá hơn, chưa tạo được sinh khí mới, còn xa lạ đối với cư dân Paris và chưa hấp dẫn khách quốc tế tham quan thủ đô nước Pháp.

Làm sao xây dựng được Thủ Thiêm như một điểm nhấn của văn hóa Sài Gòn - TP.HCM? Muốn được như vậy phải xây dựng từ đầu Thủ Thiêm như một đô thị có hồn, được xem như một chuyển tiếp không gian của Sài Gòn - TP.HCM, nối kết được với thành phố cũ, nghiêng về tính cách sinh thái, sông nước, bảo tồn được thiên nhiên và di sản. Phải sáng tạo lại theo hướng mới và triển khai các loại hình sinh hoạt truyền thống như lễ hội, nghệ thuật dân gian, tạo thêm các không gian tâm linh, sinh hoạt chợ đêm, chợ trên sông nước kiểu Nam bộ...

NGUYỄN HỮU THÁI

-------------------

(+) Các cuộc hội thảo:

- 22-8: Sử học Việt Nam trước nhiệm vụ bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc, do Hội Khoa học lịch sử Việt Nam tổ chức

- 24-8: Dinh Độc Lập - những vấn đề lịch sử, văn hóa. Ban quản lý dinh Độc Lập thực hiện

- 25-8: Xây dựng Thủ Thiêm như một điểm nhấn của văn hóa Sài Gòn - TP.HCM, tọa đàm khoa học của Trung tâm Nghiên cứu đô thị và phát triển.

Việt Báo

Video được xem nhiều nhất

Hai xe khách đâm nhau tan tành, ít nhất 16 người chết
00:00 / --:--

Video nổi bật

TIN Xã Hội NỔI BẬT

Xót xa những vụ trẻ em gặp tai nạn từ nguyên nhân không ngờ đến

Thời gian gần đây liên tiếp xảy ra các vụ tai nạn ở trẻ em do kẹt chân vào thang cuốn, chó cắn khi đang chơi đùa, rơi từ tầng cao của chung cư,… đã gióng lên một hồi chuông cảnh báo các bậc phụ huynh phải chú ý đến con nhỏ.

Nhận xét tin Di sản văn hóa: Làm sao để bảo tồn và phát huy?

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Di sản văn hóa: Làm sao để bảo tồn và phát huy? bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Di san van hoa Lam sao de bao ton va phat huy ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Di sản văn hóa: Làm sao để bảo tồn và phát huy? ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Xã Hội của chuyên mục Xã Hội.

Cultural Heritage: Making how to preserve and promote?
Thu Thiem, Saigon, nutritional independence, globalization, the management, conservation, heritage, culture, development, history, international, meeting, time, new

Development and Integration at affordable globalization is impacting every day of the cultural heritage (DSVH) country, has caused no less urgent for the world as history, culture. Saigon is a "hot spots" of the phenomenon ..

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM
Xem tiếp: Xã Hội


  • Thoi su 24h278 Bat GD la chong cua mot a hau
    Thời sự 24h(27/8): Bắt GĐ là chồng của một á hậu

    Lương tối thiểu Việt Nam quá cao?; Bắt giám đốc là chồng một Á hậu chiếm đoạt 300 tỉ đồng; Chân dung Hoa hậu có gia thế hoành tráng nhất Việt Nam; Thông tin bất ngờ về tài xế taxi gây náo loạn phố HN

  • Thoi su 24h268 Them vu ca nha bi truy sat o Gia Lai
    Thời sự 24h(26/8): Thêm vụ cả nhà bị truy sát ở Gia Lai

     Tàu đâm ôtô, lái xe văng xuống cống tử vong; Ông Đặng Thành Tâm đối mặt với tin đồn bị bắt; Một nửa ít biết của MC Thanh Tùng, Thụy Vân; Bé gái bị mẹ tẩm xăng đốt vì thiếu nợ tiền vé số; 

  • Thoi su 24h258 Sat cong trinh duong sat tren cao roi trung o to
    Thời sự 24h(25/8): Sắt công trình đường sắt trên cao rơi trúng ô tô

     Dân khóc ròng vì 1.600 cây sưa đỏ bị chặt trộm; Thanh sắt công trình đường sắt trên cao rơi trúng ô tô; Ảnh bất ngờ của MC Long Vũ, Anh Tuấn; Xác định được lái xe Audi gây tai nạn trên cao tốc; 

  • Thoi su 24h248 Ca gia dinh tu lam dam tang cho minh
    Thời sự 24h(24/8): Cả gia đình tự làm đám tang cho... mình

     Bộ GTVT lên tiếng vụ xây cầu treo phục vụ chủ tịch xã; Lạ: Đang sống, cả nhà tự làm đám tang cho mình; Siêu xe 15 tỷ "nát đầu" sau khi đâm dải phân cách; Tài sản kếch xù của đại gia vừa đột tử ở HN; 

  • Thoi su tuan qua Tham an chem chet 4 nguoi o Gia Lai
    Thời sự tuần qua: Thảm án chém chết 4 người ở Gia Lai

    Bộ trưởng nhận trách nhiệm về bất cập trong xét tuyển ĐH; Ông Đoàn Văn Vươn được đề nghị đặc xá năm 2015; Xuất hiện dòng suối 'máu' bất thường ở Điện Biên; MC Thảo Vân bị tổn thương nặng nề trên máy bay; Giết vợ rồi đi cả ngàn km về quê chém chết tình địch; Xe máy chứa hơn một tỷ đồng bỏ lại bên lề đường...là những thông tin thời sự nổi bật tuần qua.

  • Xe may vo chu chua 1 6 ty dong
    Xe máy 'vô chủ' chứa 1,6 tỷ đồng

    Công an huyện Hương Sơn cho biết, mặc dù đã xác định được chủ đăng ký của chiếc xe máy có 1,6 tỉ đồng bỏ lại bên đường là ai. Tuy nhiên chủ chiếc xe cho biết đã chuyển chiếc xe lại cho chồng, người chồng đang thụ án tù về tội..

  • Be gai bi me tuoi xang thieu song
    Bé gái bị mẹ tưới xăng thiêu sống

    Chỉ vì bán không hết vé số, bé Nguyễn Thị Kim L. ( 13 tuổi ) bị mẹ ruột tưới xăng. Trong lúc bị phỏng nặng, cháu bé đã lao tới ôm lấy mẹ để cầu cứu.

  • Nghi van ban trai bi mat cua HH Ky Duyen
    Nghi vấn "bạn trai bí mật" của HH Kỳ Duyên

    Kỳ Duyên đã lên tiếng khi thông tin "bạn trai bí mật" bất ngờ được hé lộ.

  • Nhung vu canh sat giao thong bat cuop
    Những vụ cảnh sát giao thông bắt cướp

    Đã có rất nhiều trường hợp vận chuyển ma túy, đối tượng truy nã bị bắt giữ ngay trên đường di chuyển và dĩ nhiên ở góc độ này, Cảnh sát giao thông chính là những người đấu tranh trực tiếp với những kẻ phạm tội

  • Bangkok rung chuyen vi danh bom
    Bangkok rung chuyển vì đánh bom

    19 giờ tối 17/8, một quả bom được cài ngay bên trong khuôn viên ngôi đền Hindu giáo ở trung tâm thủ đô Bangkok của Thái Lan đã phát nổ, gây ra một cảnh tượng tang hoang, hỗn loạn. Chưa có tổ chức nào nhận trách nhiệm gây ra vụ..

  • Nghin le chuyen tuan qua 2308 2908
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (23/08 - 29/08)

    Lịch cấm đường tại Hà Nội để phục vụ Quốc Khánh 2/9; Bữa ăn 5.000 đồng của bệnh nhân tâm thần; Taxi điên gây náo loạn phố Hà Nội; Bé gái bị mẹ tưới xăng thiêu sống; Chuyện lạ về 40 chiếc ví rơi ở Đà Nẵng, Hội An; Người Việt đang đầu độc cả trí óc con trẻ...là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua. ------------ Xem thêm: Nghìn lẻ chuyện tuần qua (23/08 - 29/08), http://vietbao.vn/Xa-hoi/Nghin-le-chuyen-tuan-qua-2308-2908/2147593370/157/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Toan canh kinh te tuan 2308 29082015
    Toàn cảnh kinh tế tuần 23/08 - 29/08/2015

    Theo Cục Điều tiết điện lực, giá mua điện của EVN hiện là 1087,3 đ/kWh nhưng giá điện mà EVN bán ra thị trường tới 1.622,05 đồng/kW/h và từ năm 2016 thị trường bán buôn cạnh tranh sẽ chính thức vận hành nhưng mới chỉ là vận hành trên giấy; ngày 24/8 NHNN phát đi thông điệp khẳng định sẽ không tiến hành điều chỉnh tỉ giá nữa và sẽ áp dụng các biện pháp để ổn định tỉ giá cuối năm 2015 và đầu 2016; ------------ Xem thêm: Toàn cảnh kinh tế tuần 23/08 - 29/08/2015, http://vietbao.vn/Kinh-te/Toan-canh-kinh-te-tuan-2308-29082015/2147593361/47/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 2308 2908
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (23/08 - 29/08)

    Xe máy 'vô chủ' chứa 1,6 tỷ đồng; Rùng mình với những quái chiêu đòi nợ 'vô tiền khoáng hậu'; Trộm cắp tài sản dịp nghỉ Lễ: Giúp bạn đề phòng; Đại gia mua dâm trẻ em ở miền Tây được tại ngoại; Phạm nhân hồi hộp chờ ngày đặc xá; Số phận đau thương của bé gái bị mẹ dùng xăng đốt;.....là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (23/08 - 29/08), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-2308-2908/2147593334/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Diem lai tin Suc khoe quan trong tuan qua 2208 2908
    Điểm lại tin Sức khỏe quan trọng tuần qua (22/08 - 29/08)

    Việt Nam là điểm nóng của các bệnh truyền nhiễm mới nổi; Bé sơ sinh bị đâm xuyên sọ đã xuất viện; Thực hư thông tin xem điện thoại trong đêm bị ung thư mắt; Tiếp tục cảnh báo mối nguy về bệnh sốt xuất huyết; Những lưu ý không thể bỏ qua khi ăn bánh Trung thu; Cảnh báo lỗi của bố mẹ khiến con dậy thì sớm;... là những tin Sức khỏe quan trọng tuần qua. ------------ Xem thêm: Điểm lại tin Sức khỏe quan trọng tuần qua (22/08 - 29/08), http://vietbao.vn/Suc-khoe/Diem-lai-tin-Suc-khoe-quan-trong-tuan-qua-2208-2908/2147593388/248/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Su kien quoc te noi bat 238298
    Sự kiện quốc tế nổi bật (23/8-29-8)

    Hai miền Triều Tiên đạt thỏa thuận 6 điểm nhằm giảm căng thẳng; Mỹ điều 3 máy bay ném bom tàng hình hỗ trợ Hàn Quốc; MC truyền hình Mỹ bị bắn chết khi đang dẫn trực tiếp; Xả súng kinh hoàng ở miền Bắc nước Pháp làm 7 người thương vong... là những tin chính trong tuần qua. ------------ Xem thêm: Sự kiện quốc tế nổi bật (23/8-29-8), http://vietbao.vn/The-gioi/Su-kien-quoc-te-noi-bat-238298/2147593385/433/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn