Bảo hiểm xã hội cho người lao động: Rối lắm

Doanh nghiệp không đóng BHXH là một trong những nguyên nhân khiến công nhân Công ty TNHH Anjin (100% vốn Hàn Quốc) đình công (3-2007). Thời điểm này, công ty còn nợ BHXH gần 3,3 tỉ đồng - Ảnh: X.T.

Vi phạm đủ kiểu

Sáu tháng đầu năm 2007, qua kiểm tra trực tiếp 85 đơn vị sử dụng lao động về chế độ BHXH, liên ngành BHXH và Lao động - thương binh & xã hội (LĐ-TB&XH) phát hiện 11 đơn vị vi phạm. Một số hình thức vi phạm như: nợ đọng kéo dài (Công ty TNHH giày dép Kwang Nam nợ 2,7 tỉ đồng, Công ty Hừng Sáng, Công ty TNHH KT...); hoạt động một thời gian mới đăng ký đóng BHXH (Công ty Cao su kỹ thuật Việt Nhật, Công ty TNHH Young Woo...); chỉ đóng BHXH với số lao động ít hơn nhiều so với thực tế.

Kết quả khảo sát việc thực hiện chính sách lao động và BHXH tại 12.000 doanh nghiệp ngoài quốc doanh của 33 phường trên địa bàn thành phố cũng cho thấy chỉ có 1.530 đơn vị đã thực hiện trích nộp BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT) cho người lao động (chiếm tỉ lệ chưa tới 13%). Trong khi đó theo BHXH TP, tính đến tháng 7-2007, ngay cả đơn vị chỉ có tám lao động cũng nợ tiền BHXH trên 400 triệu đồng là Công ty TNHH Vex VN. Doanh nghiệp nợ tiền BHXH nhiều nhất là Công ty TNHH giày Anjin có 956 lao động, nợ BHXH 4,1 tỉ đồng. Có đơn vị nợ kéo dài từ tháng 1-2001 (Công ty TNHH dệt Hanshin Vina).

Nhiều doanh nghiệp thừa nhận sở dĩ nợ BHXH là do gặp khó khăn về vấn đề tài chính. Đại diện Công ty nghiên cứu thị trường Customer Insights (Q.1, TP.HCM) nói đến nay đơn vị đã thanh toán gần 2/3 số tiền 615 triệu đồng nợ BHXH. Doanh nghiệp này cho biết do khách hàng chi trả chậm nên việc thanh toán tiền cho BHXH cũng chậm theo. Tương tự, đại diện Công ty TNHH dệt kim Fenix (KCX Linh Trung 1, P.Linh Trung, Q.Thủ Đức, TP.HCM) cũng thừa nhận do khó khăn về tài chính mới trả nợ BHXH chậm, và thanh toán tiền cho ngành này theo quí thay vì hằng tháng.

Ông Nguyễn Đăng Tiến - trưởng phòng kiểm tra (BHXH TP.HCM) - cho rằng nghị định 113/2004 NĐ/CP của Chính phủ qui định mức xử phạt tối đa doanh nghiệp vi phạm chế độ BHXH là 20 triệu đồng chưa đủ sức răn đe. Nghị định này còn qui định việc phong tỏa tài khoản của doanh nghiệp, nhưng hiện BHXH TP chưa nhận được hướng dẫn cụ thể về trình tự, thủ tục xử lý.

Luật sư Nguyễn Văn Hậu (Đoàn luật sư TP.HCM) cũng cho rằng nghị định 113/CP được ban hành cách nay ba năm. Nay tình hình kinh tế - xã hội đã có nhiều thay đổi, mức thu nhập bình quân trên đầu người của VN và mức chi phí tiêu dùng đã tăng cao. Vì vậy mức xử phạt doanh nghiệp (kể cả doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài) về hành vi vi phạm chế độ BHXH cần phải được điều chỉnh cho phù hợp.

BHXH TP cho biết từ năm 2001 đến nay, năm nào cơ quan này cũng đề nghị Sở LĐ-TB&XH phạt hành chính các doanh nghiệp nhưng tình trạng nợ BHXH vẫn cứ diễn ra. Theo ông Nguyễn Đăng Tiến, khi doanh nghiệp vi phạm chế độ BHXH thì người lao động chịu thiệt thòi nhất vì không được hưởng các chế độ BHXH khi có hoạn nạn, bệnh tật... Mặt khác, chế độ BHXH được thực hiện nghiêm túc khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành bảo hiểm, người lao động và người sử dụng lao động, trong đó người sử dụng lao động phải chấp hành tốt thì hiệu quả mới cao. Tuy nhiên hiện yếu tố thứ ba đang bị các doanh nghiệp xem nhẹ.

Theo luật sư Lê Bình An (Đoàn luật sư TP.HCM), trường hợp doanh nghiệp không nộp vào quĩ BHXH hàng tỉ đồng trong khi hằng tháng vẫn trích 5% tiền lương của người lao động phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đã bị xử phạt hành chính một lần nhưng còn tái phạm. Người lao động có quyền kiện ra tòa án lao động không cần thông qua hòa giải nếu doanh nghiệp vi phạm chế độ BHXH, BHYT. Quyết định của tòa án sẽ có giá trị pháp lý để các cơ quan chức năng khác căn cứ theo đó mà xử lý.

CHÍ QUỐC