Thứ bảy, 10 Tháng bảy 2004, 14:27 GMT+7

Ứng dụng công nghệ thông tin: Những rào cản xã hội

Ung dung cong nghe thong tin Nhung rao can xa hoi
Giới thiệu máy tính Toshiba Portege M200 màn hình xoay - Ảnh: T.T.D.

TTCN - Tầm quan trọng của công nghệ thông tin và truyền thông đối với sự phát triển của các doanh nghiệp với hệ quả là sự thịnh vượng của các quốc gia không còn là vấn đề tranh cãi.

Ứng dụng công nghệ thông tin do vậy trở thành một thành phần không thể thiếu trong các chiến lược cạnh tranh của các doanh nghiệp và quốc gia.

Ở Việt Nam, những năm gần đây số người sử dụng máy tính, Internet, số trang web của doanh nghiệp, cơ quan chính phủ tăng lên rất nhiều. Tuy nhiên, vẫn thấy hầu hết các ứng dụng công nghệ thông tin còn ở mức rất cơ bản như tìm kiếm tin tức, trao đổi e-mail, soạn thảo văn bản. Trong khi các ứng dụng cao cấp có tính đột phá cải thiện năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp hay chính phủ như các hệ thống thông tin quản lý hoặc thương mại điện tử thì còn rất hạn chế.

Nghiên cứu của thế giới về vấn đề này cũng cho thấy các doanh nghiệp cũng như chính phủ ở một số quốc gia đang phát triển hay các nước công nghiệp hóa mới (NIC) như Trung Quốc, hay các nước ASEAN đều có những hạn chế giống nhau trong ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý. Các nhà quản lý/ các giám đốc dành hầu hết thời gian để nói chuyện qua điện thoại (hội chứng mê điện thoại!), họp hành, hay nhậu nhẹt/ giao tiếp.

Câu chuyện Trung Quốc

Năm 1998, Tập đoàn CITIC (China International Trust and Investment Corp.) - một trong những doanh nghiệp nhà nước lớn nhất của Trung Quốc - thuê công ty tư vấn danh tiếng McKinsey với giá 1 triệu USD để phát triển một hệ thống thông tin quản trị rủi ro. Khi ứng dụng hệ thống vào đánh giá rủi ro của từng khách hàng, một vấn đề nảy sinh: hầu hết khách hàng của CITIC không đạt tiêu chuẩn để cho vay.

Những khách hàng được hệ thống đánh giá là rất rủi ro lại là những khách hàng thân thuộc có quá khứ thanh toán các khoản nợ rất tốt (giải thích của CITIC: các khách hàng thanh toán đúng hạn do họ có quan hệ tốt với CITIC, chứ không phải do công việc làm ăn của họ thuận lợi - hiện tượng rất phổ biến trong xã hội Trung Quốc và cả Việt Nam).

Ngược lại những khách hàng được hệ thống đánh giá là rủi ro thấp, theo CITIC lại là những khách hàng rất đáng ngờ - họ có những chứng nhận về tài chính rất tốt có được từ sự trợ giúp/ quan hệ bên trong với các công ty kế toán và kiểm toán.

Toàn bộ các chi nhánh của CITIC bối rối, không biết nên vận hành theo cách thức truyền thống vẫn làm hay theo máy tính. Và cuối cùng các lãnh đạo cao cấp của CITIC phải giải thích với nhân viên rằng hệ thống quản trị rủi ro của McKinsey là cái mà công ty sẽ hướng đến trong tương lai, còn bây giờ thì tất cả quay về phương pháp truyền thống!

Câu chuyện Việt Nam

Mới đây TS đăng bài “Công nghiệp phần mềm: tìm lối đi bền vững” (24-6-2004) cũng nêu vấn đề tương tự. Chính phủ điện tử nói nhiều nhưng vẫn nằm trên giấy, còn doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước chẳng hề có nhu cầu trang bị phần mềm và các ứng dụng của hệ thống thông tin. Hầu hết ngân sách cho công nghệ thông tin hiện nay là để trang bị phần cứng. Công nghiệp phần mềm do vậy vẫn lẫm chẫm dò từng bước!

Tuy nhiên điều này không có nghĩa là doanh nghiệp không cần thông tin. Trước đó trong cuộc trao đổi với Bộ trưởng Trương Đình Tuyển, các doanh nghiệp đã bày tỏ bức xúc lớn vì thiếu các thông tin về thị trường, giá cả và khách hàng. Họ cũng sẵn sàng bỏ tiền mua nếu thông tin đáng giá (“Chúng tôi sẵn sàng bỏ tiền để có những thông tin giá trị”, Thời Báo Kinh Tế Việt Nam, 9-4-2004).

Một chuyện khác có liên quan là chuyện hội nghị và họp hành liên miên gây lãng phí rất nhiều tiền bạc và thời gian. Chúng ta vẫn đang sử dụng phương pháp cổ điển nhất (họp) để trao đổi thông tin và ra quyết định trong thời đại thông tin truyền theo tốc độ ánh sáng. Đây là căn bệnh trầm kha của quản lý mà Bộ trưởng Nguyễn Sinh Hùng mới đây khi trả lời phỏng vấn báo chí cũng hết sức nhấn mạnh (“Lãng phí nguy hiểm như tham nhũng”, TS, 30-5-2004).

Luật pháp hay quan hệ cá nhân?

Ung dung cong nghe thong tin Nhung rao can xa hoi
Samsung giới thiệu màn hình xoay Sync Master 173P - Ảnh: T.T.D.
Những câu chuyện tản mạn trên có tương quan thế nào với nhau và liên hệ gì đến việc ứng dụng công nghệ thông tin? Và làm thế nào để lý giải thỏa đáng những hiện tượng trên?
Một số nhà quan sát thế giới hiện nay không dùng văn hóa mà sử dụng trình độ phát triển kinh tế - xã hội để giải thích các hiện tượng này. Theo đó, do khác biệt về trình độ phát triển kinh tê - xã hội mà các quốc gia chia thành hai nhóm: nhóm vận hành dựa trên pháp luật và nhóm dựa trên quan hệ.

Các quốc gia nhóm 1 là các quốc gia có hệ thống pháp luật đầy đủ, minh bạch, công khai, cụ thể hóa, văn bản hóa và truyền thông rộng rãi. Các quốc gia này được vận hành chủ yếu dựa trên hệ thống thông tin công bao gồm các thông tin vĩ mô và vi mô đáng tin cậy, được kiểm chứng bởi các định chế độc lập trên thị trường.

Phát triển kinh tế thị trường vận hành theo pháp luật không chỉ giới hạn trong việc xây dựng - thực thi pháp luật, tạo ra những “cầu thủ” (như nhà sản xuất, người bán hàng và người tiêu dùng) mà còn phải tạo ra những định chế hay nói nôm na là các “trọng tài” độc lập như các công ty kế toán, kiểm toán, đánh giá rủi ro, tín dụng, các công ty đăng kiểm, các tổ chức khảo thí, các tổ chức đánh giá xếp loại doanh nghiệp, trường học, bệnh viện...

Ở các quốc gia nhóm này, các định chế xã hội rất phát triển và là một thành phần quan trọng của xã hội, cung cấp và kiểm chứng các thông tin vi mô và vĩ mô cho toàn thể xã hội. Chính phủ, các doanh nghiệp, các tổ chức cũng như người tiêu dùng dựa vào các hệ thống thông tin công này để ra các quyết định quản lý, kinh doanh và tiêu dùng. Các giao dịch kinh doanh, trao đổi giữa các thành viên của xã hội đều dựa trên kết quả phân tích khách quan các thông tin được cung cấp từ hệ thống.

Chẳng hạn để quyết định cho vay, hay cấp tín dụng cho một khách hàng, các ngân hàng sẽ căn cứ vào các thông tin trong quá khứ đã được lưu trữ. Hay để chọn một trường đại học, các sinh viên sẽ căn cứ vào các thông tin xếp hạng của các tổ chức như US News. Còn các trường lại dựa vào kết quả thi SAT, TOEFL, GRE của từng sinh viên do ETS cung cấp để chọn sinh viên.

Điều này lý giải tại sao mô hình quản lý của các quốc gia phát triển thường phân quyền, dựa vào các nguồn thông tin công - khách quan để ra quyết định, và do vậy việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý là tối quan trọng. Quay lại câu chuyện của Tập đoàn CITIC của Trung Quốc kể trên, ta thấy lý do chính dẫn đến sự thất bại trong việc ứng dụng hệ thống thông tin quản trị do McKinsey tư vấn cũng chính là ở sự thiếu vắng của các hệ thống thông tin công – vi mô đánh giá các doanh nghiệp, người tiêu dùng một cách đáng tin cậy (như kiểm toán, kế toán, xếp hạng, đánh giá rủi ro).

Các quốc gia nhóm 2 có chung đặc điểm là trình độ phát triển kinh tê - xã hội còn thấp, hệ thống pháp lý còn lỏng lẻo, năng lực quản lý xã hội của chính phủ còn hạn chế, hệ thống các định chế xã hội và thông tin công còn hết sức thô sơ. Do không có các “trọng tài” đáng tin cậy cũng như các thông tin công được kiểm chứng, các đối thủ trên thị trường phải tự mình đánh giá các đối tác trong từng giao dịch, và để giảm rủi ro cũng như tiếp cận được các nguồn thông tin, họ phải xây dựng các mối quan hệ lâu dài với một số đối tác.

Xã hội do vậy tồn tại nhiều nhóm với những quan hệ xã hội chằng chịt. Mỗi nhà quản lý phải tự mình xây và giữ các quan hệ để có thể tiếp cận được những nguồn thông tin cá nhân – một đặc trưng quyền lực của họ. Và do vậy dẫn đến các đặc trưng của nhà quản lý: rất tập quyền, gia trưởng, luôn coi trọng giao tiếp, nhậu nhẹt, họp hành chứ không dựa trên các trao đổi thông qua hệ thống thông tin khách quan.

Các câu chuyện về “hội chứng” họp hành, nhậu nhẹt, bè cánh ở Việt Nam được giải thích khá rõ nét ở đây. Mặt khác, rất nhiều các doanh nghiệp, đặc biệt là một số doanh nghiệp nhà nước, hiện nay có một “lợi thế cạnh tranh” hết sức đặc thù là “độc quyền thông tin”, hay đúng hơn là độc quyền tiếp cận thông tin (do quan hệ) và do vậy ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý đối với các doanh nghiệp này chẳng có ý nghĩa gì.

Đôi điều suy nghĩ

Trên phương diện phân tích kinh tế, khi nền kinh tế còn ở qui mô nhỏ, chi phí xây dựng quan hệ cá nhân và tìm kiếm thông tin cá nhân sẽ rẻ hơn chi phí thiết lập hệ thống pháp lý và thông tin công cho toàn xã hội.

Tuy nhiên, khi nền kinh tế phát triển và đòi hỏi hội nhập với kinh tế thế giới, chi phí xây dựng quan hệ cá nhân trong từng giao dịch trở nên quá lớn. Mô hình quản lý dựa trên quan hệ cá nhân với các thông tin “bên trong” không còn phù hợp với bước tiến của xã hội và là rào cản chính cho sự phát triển. “Bè cánh”, “độc quyền thông tin” còn là căn nguyên của tham nhũng, độc quyền, và lãng phí (hội họp, nhậu nhẹt) – những căn bệnh trầm kha của xã hội chúng ta.

Đây cũng là rào cản lớn cho việc ứng dụng công nghệ thông tin, hệ thống thông tin trong quản lý ở các cấp, các ngành, các doanh nghiệp. Nó không chỉ hạn chế sự phát triển của ngành công nghệ thông tin nói riêng mà hạn chế và nới rộng khoảng cách phát triển của chúng ta với thế giới.

Xây dựng một nhà nước pháp quyền với những hệ thống thông tin công ích vĩ mô và vi mô là công việc cần làm ngay và thật triệt để. Cần tạo điều kiện, cơ chế và khuyến khích phát triển các định chế xã hội độc lập như đã nêu ở trên để những định chế này đóng vai trò thu thập, xử lý thông tin và quảng bá các thông tin đó một cách minh bạch và rộng rãi đến mọi tầng lớp xã hội.

Minh bạch hóa các nguồn thông tin công chính là cơ sở xã hội đầu tiên để các doanh nghiệp, các tổ chức chính phủ và phi chính phủ chuyển đổi từ mô hình hoạt động dựa trên quan hệ cá nhân sang hoạt động dựa trên luật pháp và thông tin khách quan - từ đó đẩy mạnh các ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và điều hành.

VŨ THẾ DŨNG

Việt Báo

Nhận xét tin Ứng dụng công nghệ thông tin: Những rào cản xã hội

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Ứng dụng công nghệ thông tin: Những rào cản xã hội bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Ung dung cong nghe thong tin Nhung rao can xa hoi ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Ứng dụng công nghệ thông tin: Những rào cản xã hội ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Tổng Hợp của chuyên mục Công Nghệ.

Applications Information Technology: Social Barriers
China, Vietnam, information systems, Applied Technology, ICT private, personal relationship, of nations, the development, management, information sources, social, of the, customers, government, based on, the

craft - The importance of information technology and communication for the development of business with consequent prosperity of the country is no longer a controversial issue ..





  • Su kien quoc te noi bat Tu 207 den 267
    Sự kiện quốc tế nổi bật (Từ 20/7 đến 26/7)

    Liên tiếp các vụ máy bay rơi, bê bối các nhà máy chế biến và cung ứng thịt của Trung Quốc bán thịt quá hạn cho McDonald và KFC, Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN – EU lần thứ 20 nhấn mạnh đảm bảo hòa bình trên Biển Đông là những tin tức được nhắc đến nhiều nhất trong tuần qua

  • Ban tin suc khoe tuan tu 20267
    Bản tin sức khỏe tuần (từ 20-26/7)

    BV Bạch Mai: Người nhà 'cướp' bệnh nhân, hành hung bác sĩ; Nhân viên viện dưỡng lão cắt trộm tinh hoàn 4 "làm thuốc"; Điểm mặt đồ ăn, thức uống tưởng lành hóa độc hại; Những sự thật 'kinh hoàng' về bàn chải đánh răng của bạn; Phương pháp tránh thai "kỳ lạ" nhất thời hiện đại; Thủ dâm thế nào để không hại sức khỏe?... là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 2007 2607
    Toàn cảnh Showbiz tuần (20/07 – 26/07)

    Showbiz Việt tuần qua khá "sôi nổi" với sự xuất hiện dồn dập của những scandal: Cựu siêu mẫu Dương Yến Ngọc tố ca sĩ Pha Lê cướp chồng, Tăng Thanh Hà bị ném đá khi làm giám khảo Master Chef, "Chàng trai hiền lành nhất showbiz" YaSuy bị tố phụ tình và có con rơi, Sự ra đi đột ngột của hot vlogger Toàn Shinoda, Nghi án các mỹ nhân Diễm Hương, Maya, Lương Bích Hữu đang mang bầu. Ngoài ra thông tin về các sao ngoại như: Á hậu Hồng Kông, mỹ nam phim Bao Thanh Thiên, Ca sĩ Adam Levine cũng được khán giả rất quan tâm.

  • Nghin le chuyen tuan qua 207 267
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (20/7 - 26/7)

    Nước cờ sau giàn khoan TQ: Việt Nam cần làm gì?; CSGT Hàng Xanh và những vụ "tai tiếng" nhất Sài Gòn; hay trà xanh C2 và những cú phốt khiến người tiêu dùng phát hãi .... là những tin tức thời sự nổi bật trong tuần qua (20/7 - 26/7).

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 2007 2607
    Tin An ninh – Pháp luật tuần qua (20/07 – 26/07)

    Lời khai chấn động của vợ Bí thư xã đốt xác phi tang; Mẹ nhẫn tâm sát hại con trai 8 tuổi để trả thù chồng?........là những tin đáng chú ý trong tuần.