Thứ bảy, 10 Tháng bảy 2004, 14:27 GMT+7

Ứng dụng công nghệ thông tin: Những rào cản xã hội

Ung dung cong nghe thong tin Nhung rao can xa hoi
Giới thiệu máy tính Toshiba Portege M200 màn hình xoay - Ảnh: T.T.D.

TTCN - Tầm quan trọng của công nghệ thông tin và truyền thông đối với sự phát triển của các doanh nghiệp với hệ quả là sự thịnh vượng của các quốc gia không còn là vấn đề tranh cãi.

Ứng dụng công nghệ thông tin do vậy trở thành một thành phần không thể thiếu trong các chiến lược cạnh tranh của các doanh nghiệp và quốc gia.

Ở Việt Nam, những năm gần đây số người sử dụng máy tính, Internet, số trang web của doanh nghiệp, cơ quan chính phủ tăng lên rất nhiều. Tuy nhiên, vẫn thấy hầu hết các ứng dụng công nghệ thông tin còn ở mức rất cơ bản như tìm kiếm tin tức, trao đổi e-mail, soạn thảo văn bản. Trong khi các ứng dụng cao cấp có tính đột phá cải thiện năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp hay chính phủ như các hệ thống thông tin quản lý hoặc thương mại điện tử thì còn rất hạn chế.

Nghiên cứu của thế giới về vấn đề này cũng cho thấy các doanh nghiệp cũng như chính phủ ở một số quốc gia đang phát triển hay các nước công nghiệp hóa mới (NIC) như Trung Quốc, hay các nước ASEAN đều có những hạn chế giống nhau trong ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý. Các nhà quản lý/ các giám đốc dành hầu hết thời gian để nói chuyện qua điện thoại (hội chứng mê điện thoại!), họp hành, hay nhậu nhẹt/ giao tiếp.

Câu chuyện Trung Quốc

Năm 1998, Tập đoàn CITIC (China International Trust and Investment Corp.) - một trong những doanh nghiệp nhà nước lớn nhất của Trung Quốc - thuê công ty tư vấn danh tiếng McKinsey với giá 1 triệu USD để phát triển một hệ thống thông tin quản trị rủi ro. Khi ứng dụng hệ thống vào đánh giá rủi ro của từng khách hàng, một vấn đề nảy sinh: hầu hết khách hàng của CITIC không đạt tiêu chuẩn để cho vay.

Những khách hàng được hệ thống đánh giá là rất rủi ro lại là những khách hàng thân thuộc có quá khứ thanh toán các khoản nợ rất tốt (giải thích của CITIC: các khách hàng thanh toán đúng hạn do họ có quan hệ tốt với CITIC, chứ không phải do công việc làm ăn của họ thuận lợi - hiện tượng rất phổ biến trong xã hội Trung Quốc và cả Việt Nam).

Ngược lại những khách hàng được hệ thống đánh giá là rủi ro thấp, theo CITIC lại là những khách hàng rất đáng ngờ - họ có những chứng nhận về tài chính rất tốt có được từ sự trợ giúp/ quan hệ bên trong với các công ty kế toán và kiểm toán.

Toàn bộ các chi nhánh của CITIC bối rối, không biết nên vận hành theo cách thức truyền thống vẫn làm hay theo máy tính. Và cuối cùng các lãnh đạo cao cấp của CITIC phải giải thích với nhân viên rằng hệ thống quản trị rủi ro của McKinsey là cái mà công ty sẽ hướng đến trong tương lai, còn bây giờ thì tất cả quay về phương pháp truyền thống!

Câu chuyện Việt Nam

Mới đây TS đăng bài “Công nghiệp phần mềm: tìm lối đi bền vững” (24-6-2004) cũng nêu vấn đề tương tự. Chính phủ điện tử nói nhiều nhưng vẫn nằm trên giấy, còn doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước chẳng hề có nhu cầu trang bị phần mềm và các ứng dụng của hệ thống thông tin. Hầu hết ngân sách cho công nghệ thông tin hiện nay là để trang bị phần cứng. Công nghiệp phần mềm do vậy vẫn lẫm chẫm dò từng bước!

Tuy nhiên điều này không có nghĩa là doanh nghiệp không cần thông tin. Trước đó trong cuộc trao đổi với Bộ trưởng Trương Đình Tuyển, các doanh nghiệp đã bày tỏ bức xúc lớn vì thiếu các thông tin về thị trường, giá cả và khách hàng. Họ cũng sẵn sàng bỏ tiền mua nếu thông tin đáng giá (“Chúng tôi sẵn sàng bỏ tiền để có những thông tin giá trị”, Thời Báo Kinh Tế Việt Nam, 9-4-2004).

Một chuyện khác có liên quan là chuyện hội nghị và họp hành liên miên gây lãng phí rất nhiều tiền bạc và thời gian. Chúng ta vẫn đang sử dụng phương pháp cổ điển nhất (họp) để trao đổi thông tin và ra quyết định trong thời đại thông tin truyền theo tốc độ ánh sáng. Đây là căn bệnh trầm kha của quản lý mà Bộ trưởng Nguyễn Sinh Hùng mới đây khi trả lời phỏng vấn báo chí cũng hết sức nhấn mạnh (“Lãng phí nguy hiểm như tham nhũng”, TS, 30-5-2004).

Luật pháp hay quan hệ cá nhân?

Ung dung cong nghe thong tin Nhung rao can xa hoi
Samsung giới thiệu màn hình xoay Sync Master 173P - Ảnh: T.T.D.
Những câu chuyện tản mạn trên có tương quan thế nào với nhau và liên hệ gì đến việc ứng dụng công nghệ thông tin? Và làm thế nào để lý giải thỏa đáng những hiện tượng trên?
Một số nhà quan sát thế giới hiện nay không dùng văn hóa mà sử dụng trình độ phát triển kinh tế - xã hội để giải thích các hiện tượng này. Theo đó, do khác biệt về trình độ phát triển kinh tê - xã hội mà các quốc gia chia thành hai nhóm: nhóm vận hành dựa trên pháp luật và nhóm dựa trên quan hệ.

Các quốc gia nhóm 1 là các quốc gia có hệ thống pháp luật đầy đủ, minh bạch, công khai, cụ thể hóa, văn bản hóa và truyền thông rộng rãi. Các quốc gia này được vận hành chủ yếu dựa trên hệ thống thông tin công bao gồm các thông tin vĩ mô và vi mô đáng tin cậy, được kiểm chứng bởi các định chế độc lập trên thị trường.

Phát triển kinh tế thị trường vận hành theo pháp luật không chỉ giới hạn trong việc xây dựng - thực thi pháp luật, tạo ra những “cầu thủ” (như nhà sản xuất, người bán hàng và người tiêu dùng) mà còn phải tạo ra những định chế hay nói nôm na là các “trọng tài” độc lập như các công ty kế toán, kiểm toán, đánh giá rủi ro, tín dụng, các công ty đăng kiểm, các tổ chức khảo thí, các tổ chức đánh giá xếp loại doanh nghiệp, trường học, bệnh viện...

Ở các quốc gia nhóm này, các định chế xã hội rất phát triển và là một thành phần quan trọng của xã hội, cung cấp và kiểm chứng các thông tin vi mô và vĩ mô cho toàn thể xã hội. Chính phủ, các doanh nghiệp, các tổ chức cũng như người tiêu dùng dựa vào các hệ thống thông tin công này để ra các quyết định quản lý, kinh doanh và tiêu dùng. Các giao dịch kinh doanh, trao đổi giữa các thành viên của xã hội đều dựa trên kết quả phân tích khách quan các thông tin được cung cấp từ hệ thống.

Chẳng hạn để quyết định cho vay, hay cấp tín dụng cho một khách hàng, các ngân hàng sẽ căn cứ vào các thông tin trong quá khứ đã được lưu trữ. Hay để chọn một trường đại học, các sinh viên sẽ căn cứ vào các thông tin xếp hạng của các tổ chức như US News. Còn các trường lại dựa vào kết quả thi SAT, TOEFL, GRE của từng sinh viên do ETS cung cấp để chọn sinh viên.

Điều này lý giải tại sao mô hình quản lý của các quốc gia phát triển thường phân quyền, dựa vào các nguồn thông tin công - khách quan để ra quyết định, và do vậy việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý là tối quan trọng. Quay lại câu chuyện của Tập đoàn CITIC của Trung Quốc kể trên, ta thấy lý do chính dẫn đến sự thất bại trong việc ứng dụng hệ thống thông tin quản trị do McKinsey tư vấn cũng chính là ở sự thiếu vắng của các hệ thống thông tin công – vi mô đánh giá các doanh nghiệp, người tiêu dùng một cách đáng tin cậy (như kiểm toán, kế toán, xếp hạng, đánh giá rủi ro).

Các quốc gia nhóm 2 có chung đặc điểm là trình độ phát triển kinh tê - xã hội còn thấp, hệ thống pháp lý còn lỏng lẻo, năng lực quản lý xã hội của chính phủ còn hạn chế, hệ thống các định chế xã hội và thông tin công còn hết sức thô sơ. Do không có các “trọng tài” đáng tin cậy cũng như các thông tin công được kiểm chứng, các đối thủ trên thị trường phải tự mình đánh giá các đối tác trong từng giao dịch, và để giảm rủi ro cũng như tiếp cận được các nguồn thông tin, họ phải xây dựng các mối quan hệ lâu dài với một số đối tác.

Xã hội do vậy tồn tại nhiều nhóm với những quan hệ xã hội chằng chịt. Mỗi nhà quản lý phải tự mình xây và giữ các quan hệ để có thể tiếp cận được những nguồn thông tin cá nhân – một đặc trưng quyền lực của họ. Và do vậy dẫn đến các đặc trưng của nhà quản lý: rất tập quyền, gia trưởng, luôn coi trọng giao tiếp, nhậu nhẹt, họp hành chứ không dựa trên các trao đổi thông qua hệ thống thông tin khách quan.

Các câu chuyện về “hội chứng” họp hành, nhậu nhẹt, bè cánh ở Việt Nam được giải thích khá rõ nét ở đây. Mặt khác, rất nhiều các doanh nghiệp, đặc biệt là một số doanh nghiệp nhà nước, hiện nay có một “lợi thế cạnh tranh” hết sức đặc thù là “độc quyền thông tin”, hay đúng hơn là độc quyền tiếp cận thông tin (do quan hệ) và do vậy ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý đối với các doanh nghiệp này chẳng có ý nghĩa gì.

Đôi điều suy nghĩ

Trên phương diện phân tích kinh tế, khi nền kinh tế còn ở qui mô nhỏ, chi phí xây dựng quan hệ cá nhân và tìm kiếm thông tin cá nhân sẽ rẻ hơn chi phí thiết lập hệ thống pháp lý và thông tin công cho toàn xã hội.

Tuy nhiên, khi nền kinh tế phát triển và đòi hỏi hội nhập với kinh tế thế giới, chi phí xây dựng quan hệ cá nhân trong từng giao dịch trở nên quá lớn. Mô hình quản lý dựa trên quan hệ cá nhân với các thông tin “bên trong” không còn phù hợp với bước tiến của xã hội và là rào cản chính cho sự phát triển. “Bè cánh”, “độc quyền thông tin” còn là căn nguyên của tham nhũng, độc quyền, và lãng phí (hội họp, nhậu nhẹt) – những căn bệnh trầm kha của xã hội chúng ta.

Đây cũng là rào cản lớn cho việc ứng dụng công nghệ thông tin, hệ thống thông tin trong quản lý ở các cấp, các ngành, các doanh nghiệp. Nó không chỉ hạn chế sự phát triển của ngành công nghệ thông tin nói riêng mà hạn chế và nới rộng khoảng cách phát triển của chúng ta với thế giới.

Xây dựng một nhà nước pháp quyền với những hệ thống thông tin công ích vĩ mô và vi mô là công việc cần làm ngay và thật triệt để. Cần tạo điều kiện, cơ chế và khuyến khích phát triển các định chế xã hội độc lập như đã nêu ở trên để những định chế này đóng vai trò thu thập, xử lý thông tin và quảng bá các thông tin đó một cách minh bạch và rộng rãi đến mọi tầng lớp xã hội.

Minh bạch hóa các nguồn thông tin công chính là cơ sở xã hội đầu tiên để các doanh nghiệp, các tổ chức chính phủ và phi chính phủ chuyển đổi từ mô hình hoạt động dựa trên quan hệ cá nhân sang hoạt động dựa trên luật pháp và thông tin khách quan - từ đó đẩy mạnh các ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và điều hành.

VŨ THẾ DŨNG

Việt Báo

Nhận xét tin Ứng dụng công nghệ thông tin: Những rào cản xã hội

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Ứng dụng công nghệ thông tin: Những rào cản xã hội bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Ung dung cong nghe thong tin Nhung rao can xa hoi ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Ứng dụng công nghệ thông tin: Những rào cản xã hội ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Tổng Hợp của chuyên mục Công Nghệ.

Applications Information Technology: Social Barriers
China, Vietnam, information systems, Applied Technology, ICT private, personal relationship, of nations, the development, management, information sources, social, of the, customers, government, based on, the

craft - The importance of information technology and communication for the development of business with consequent prosperity of the country is no longer a controversial issue ..

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM


  • Thoi su 24h1810 No kinh hoang tai TPHCM
    Thời sự 24h(18/10): Nổ kinh hoàng tại TP.HCM

    Vì sao BS Tường không bị truy tố tội "Giết người"?; Nữ PGĐ Sở nói gì về vụ ẩu đả tại khách sạn; Trộm đột nhập siêu thị đã qua mặt bảo vệ thế nào; Thiếu nữ lớp 9 bị cố tình đánh chết để bịt đầu mối...

  • Thoi su 24h1710 Mr Dam lai vung tien choi troi
    Thời sự 24h(17/10): Mr Đàm lại vung tiền chơi trội

    Sự cố sập hàng loạt website: Nghi vấn bị phá hoại; Xuất hiện xe đặc chủng 13 tỷ chuyên ‘bắt’ xe quá tải; Mr.Đàm lại vung tiền chơi trội; Bộ CA điều tra vụ tàu Sunrise 689 bị cướp biển; Cảnh khó tin tại đường trên cao Hà Nội; 

  • Thoi su 24h1610 HN sap phat nguoi thong qua camera
    Thời sự 24h(16/10): HN sắp "phạt nguội" thông qua camera

    Bệnh viện lớn nhất TPHCM lên tiếng vụ đấu thầu thuốc; Phá đường dây mại dâm trăm đô, chỉ tiếp khách Tây; Hà Nội sắp "phạt nguội" thông qua 450 camera; Giết cha ở Vĩnh Long mang xác lên Sài Gòn phi tang;

  • Thoi su 24h1510 Bat pho chanh thanh tra GTVT
    Thời sự 24h(15/10): Bắt phó chánh thanh tra GTVT

    Chấn động làng quê vụ nữ sinh giết cán bộ huyện; Jennifer Phạm sẽ là thảm họa của Cặp đôi hoàn hảo 2014?; Cá quả Tàu tiêm thuốc mê đổ về chợ; Truy sát từ nhà đến bệnh viện vì can thiệp đụng độ trên đường

  • Thoi su 24h1410 Su co hy huu tren duong sat VN
    Thời sự 24h(14/10): Sự cố hy hữu trên đường sắt VN

    Xử lý xe quá tải "giết" đường: Không có vùng cấm!; Sự cố hy hữu trên đường sắt Việt Nam; Tài xế trong clip "ngược chiều khó tin" ở HN trình diện; Truy sát kinh hoàng từ nhà đến bệnh viện;Việt Nam sắp nhận máy bay hiện đại nhất thế giới; Công an cử người canh rắn "khủng" cực độc... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 13/10.

  • Ban tin suc khoe tuan 121810
    Bản tin sức khỏe tuần (12-18/10)

    Nguy cơ dịch Ebola vào Việt Nam là rất cao; Tâm sự của một bác sĩ: "Ở Việt Nam có nhiều Nina Phạm thầm lặng"; Sốc với công nghệ “thổi phồng” gà còi thành béo căng; 5 cách đơn giản tính chính xác tuổi thai; 3 dấu hiệu thần kinh vô cùng nguy hiểm ở trẻ nhỏ;Học lỏm bí quyết giảm cân an toàn kiệu quả kiểu Hàn Quốc; Sử dụng máy tính bảng gây hại đến xương và vai; Lý do tình dục mùa thu viên mãn nhất trong năm; Chữa mồ hôi tay, chân triệt để nhờ lá lốt...là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1210 1810
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (12/10 - 18/10)

    Nổ lớn tại TP.HCM: Hóa chất nồng nặc, mảnh thi thể vương vãi; Hộp đen tàu Sunrise 689 biến mất, Bộ Công an vào cuộc; Hà Nội phạt nguội vi phạm giao thông bằng camera: Khó khả thi; Xe điên đâm liên tiếp trên đường Phạm Hùng; Rắn độc tràn về làng tấn công người dân ở Nghệ An ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 1210 1810
    Toàn cảnh Showbiz tuần (12/10 – 18/10)

    Nghi án Khánh My làm "đào" quán karaoke, Elly Trần thừa nhận có con, Việt Hương và dàn sao Việt bị đối xử tệ bạc ở Nhật, Hương Tràm 'đá đểu' Robbey, Hà Anh bị cấm diễn 3 tháng, Nhóm F Band dùng khăn Piêu của người Thái làm khổ trong X-Factor, Xuân Lan vướng nghi vấn sinh con với đàn ông đã có vợ, Yanbi bị dân mạng "ném đá" vì miệt thị người đồng tính, Siêu mẫu Võ Hoàng Yến bị tố làm gãy tay đồng nghiệp, Moon Geun Young có bầu dù đã chia tay Kim Bum, Chae Rim hạnh phúc trong ngày lên xe hoa lần 2 là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1210 1810
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (12/10 - 18/10)

    Nữ sinh lớp 12 giết cán bộ huyện trong nhà nghỉ; Bàng hoàng những vụ "ngáo đá" lên cơn giết người; Nữ sinh giết con rồi đốt xác để giấu chuyện mang thai; Diễn biến mới vụ TMV Cát Tường ném xác nạn nhân xuống sông; Đến tòa ly hôn, vợ đâm chết chồng trước sân tòa án; Ly cà phê cuối cùng của tử tù đầu tiên bị tiêm thuốc độc;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • The gioi noi bat tuan qua tu 12101810
    Thế giới nổi bật tuần qua (từ 12/10-18/10)

    Căng thẳng Trung - Hàn sau vụ ngư dân Trung Quốc bị bắn chết; Sự xuất hiện của lãnh đạo Kim Jong-un với hình ảnh chống gậy; Biểu tình tại Hồng Kông vẫn căng thẳng; Thế giới tiếp tục cuộc chiến chống dịch bệnh Ebola; ... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.