Tìm hiểu phần mềm gián điệp Spyware - Phần 1: Chúng là gì và làm gì?

Tiếng Anh gọi nó là “spyware”, tiếng Pháp gọi nó là “logiciel espion”, đồng nghĩa với từ “phần mềm gián điệp” trong tiếng Việt. Đó là 1 chương trình nhỏ thường xuyên được “khuyến mãi” thêm trong hầu hết các phần mềm miễn phí.

Spyware là gì?

Các Spyware được cài đặt trên hệ thống của bạn giống như những chương trình khác nhưng không để cho người sử dụng biết gì về hoạt động, mục đích cũng như những hậu quả mà nó gây ra. Chức năng chính của các phần mềm gián điệp là chuyển về cho những người tạo ra chúng những yêu cầu xác định, chủ yếu phục vụ mục đích quảng cáo và thương mại.

Các điệp viên này thường được “kẹp” chung với các phần mềm miễn phí được kêu gọi download trên mạng, từ các phần mềm trao đổi giữa máy với máy qua hệ thống peer-to-peer của Kazaa hay The Brigde,… đến những sản phẩm của các nhà sản xuất phần mềm lớn. Ngoài ra, chúng ta còn có thể kể đến kỹ thuật đưa điệp viên vào máy của một vài trang web bugs - các trang web được cài sẵn những con bọ, sẵn sàng tấn công vào bất kỳ máy tính nào. Tuy nhiên, các điệp viên loại này dễ thương hơn vì thường thì chúng chỉ có mục đích giúp trang web đếm được số lượt người truy cập vào.

Hình như chương trình miễn phí nào cũng kèm theo Spyware?

Không, nhưng hầu hết là vậy. Một cuộc kiểm tra cách đây 2 năm ở Pháp của nhật báo Nouvel Observateur được thực hiện trên 10 ngàn máy tính cá nhân sử dụng trong gia đình và những máy tính chuyên nghiệp được chọn lọc ngẫu nhiên, đã cho thấy rằng 70% các máy đều chứa một hoặc nhiều Spyware. (nguồn: http://www.nouvelobs.com/articles/p1940/a9145.html ). Điều này cho thấy rằng đến giờ phút này, khả năng 100% các máy vi tính có Spyware là hoàn toàn có thể xảy ra.

Spyware làm gì?

Người Pháp thường gọi chúng là những tên “mách lẻo” điện tử (mouchards électroniques). Thật vậy, khi được cài đặt vào máy của người sử dụng, các điệp viên sẽ bắt đầu ngay công việc của mình khi chiếc máy đó kết nối Internet. Chủ nhân của các tên “mách lẻo” này sẽ nhận được mọi thông tin về việc sử dụng chiếc máy tính đó: từ thói quen duyệt web, các địa chỉ trang web hay, đến những thông số kỹ thuật của máy và nội dung của các đĩa cứng, nhờ đó mà họ biết được các địa chỉ thư điện tử và phiền toái hơn là cả các mật mã nữa.

Ông bà ta có câu “nhân tri sơ, tính bổn thiện" thì Spyware cũng thế. Khi sinh ra chúng, những nhà sản xuất đều thật ngọt ngào cho rằng nhờ các Spyware này, khách hàng của họ sẽ được chăm sóc chu đáo hơn bởi các dịch vụ hậu mãi. Họ hứa hẹn rằng tất cả các lỗi của chương trình sẽ được gửi trực tiếp về cho nhà sản xuất và nhà sản xuất sẽ gửi cho khách hàng của mình những file để sửa lỗi phần mềm. Một lý lẽ nghe “bùi tai” hơn là việc sẽ gửi thông báo về việc ra đời những phiên bản mới của phần mềm đến khách hàng để họ “tiện bề cập nhật”.

Nhưng đó chỉ là mặt nổi của vấn đề. Những gì mà Spyware mang lại cho người sử dụng chẳng thấm tháp là bao so với những gì mà họ phải “chịu đựng”. Dần dà, các máy “mách lẻo” bị lạm dụng vì những mục đích thương mại. Các Spyware sẽ xâm nhập máy tính của bạn và thu thập tất cả các thông tin cá nhân của người sử dụng máy. Các thông tin này sẽ được bán lại cho các công ty khác, những người cũng rất cần chúng. Hãy lấy ví dụ từ các công ty chuyên gửi spam. Có bao giờ bạn tự hỏi làm sao những kẻ chuyên gửi thư rác biết nhiều địa chỉ e-mail đến thế không? Đó là do họ mua chúng ở các công ty bố mẹ của các Spyware. Rồi có bao giờ bạn tự hỏi rằng không hiểu tại sao người ta lại biết bạn thích bóng đá mà gửi cho bạn nhiều yêu cầu tham gia các diễn đàn về bóng đá trên mạng? Có thể bạn hơi bất ngờ nhưng tất cả các thói quen duyệt web, những trang web mà bạn hay thăm viếng, những thông tin bạn thường đọc,… đều được các Spyware “học thuộc lòng” rồi “méc” lại cho các trang web khác.

Các phần mềm gián điệp này có phạm pháp không?

Ngay cả khi bạn cảm giác rằng các Spyware là những kẻ quấy rối phiền phức, luôn xâm phạm đời sống riêng tư của bạn thì cũng xin nhắc với bạn rằng sự hoạt động của các Spyware là không hề phạm pháp! Thật vậy, nếu để ý hơn một chút nữa, bạn sẽ biết rằng trong phần “quy ước” trước khi cài đặt phần mềm mà “trên nguyên tắc” là người sử dụng phải đọc thật kỹ, có nói đến sự hiện diện của 1 Spyware trong chương trình. Nhưng chắc chắn chỉ có ít hơn 1% người trong số chúng ta chịu đọc hết tất cả các điều khoản trong bản hợp “đồng đó” vì thông thường nó dài cả trăm trang và phần nhắc đến Spyware thì không thực sự rõ ràng.

Tóm lại sự ra đời của Spyware làm 99% những người sử dụng vi tính khó chịu vì khi đã chấp nhận sử dụng chương trình thì dĩ nhiên phải “chịu đấm ăn xôi”, đành làm lơ với các Spyware. 1% còn lại là ai? Là những lập trình viên tạo ra các phần mềm chống Spyware.

Tuệ Thức