Vài nét về âm nhạc Cung đình Huế

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Vai net ve am nhac Cung dinh Hue

Dàn nhạc Cung đình Huế

Ngày 7/11, tại Paris, UNESCO đã chính thức công bố danh mục 28 di sản của các quốc gia và liên quốc gia đã được công nhận là "kiệt tác phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại", trong đó có kiệt tác âm nhạc cung đình Huế Việt Nam. Đây là vinh dự lớn của văn hóa phi vật thể Việt Nam. TS xin mời các bạn cùng tìm hiểu vài nét về lịch sử của kiệt tác nhân loại này.

Triều đại nhà Nguyễn bắt đầu từ năm 1802, khi Nguyễn Phúc Ánh đánh thắng Tây Sơn, lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu là Gia Long và định đô tại thành Phú Xuân (Huế), đặt tên nước là Việt Nam và sáng lập triều đại nhà Nguyễn (1802 - 1945). Triều Nguyễn biết kế thừa truyền thống âm nhạc cung đình của các triều đại trước, phát triển rực rỡ, phong phú hơn cả về đề tài, thể loại, số lượng… Các vua chúa Nguyễn cho xây dựng nhiều đền đài, nhà hát, tổ chức các lễ hội, tuyển mộ nhân tài âm nhạc khắp nơi, tổ chức âm nhạc cung đình. Văn chương, nghệ thuật bắt đầu thoát khỏi ảnh hưởng của Trung Quốc và giữ được màu sắc riêng của Việt Nam. Những thay đổi trên có tác động lớn không những đối với âm nhạc ở triều nội mà còn có ảnh hưởng đến những hoạt động âm nhạc dân gian ngoài xã hội.

Triều Nguyễn kế thừa với hai tổ chức được coi là tiêu biểu, đó là: Đồng Văn và Nhã Nhạc, có các quy chế và thể thức nghiêm ngặt trong hoạt động, sinh hoạt cũng như trình diễn dưới triều Lê mà Phạm Đình Hổ, trong “Vũ Trung tuỳ bút” đã ghi: “… Khoảng năm Hồng Đức (1470 - 1497) nhà Lê, trên có vua Thánh Tông là bậc minh quân, thông tuệ, lại có các đại thần như các ông Trần Nhân Trung, Đỗ Nhuận, Lương Thế Vinh… đều là những nhà học vấn uyên bác làm quan tại triều, mới cùng nhau kê cứu thành luật của Trung Quốc, kết hợp với tiếng nước nhà đặt ra hai bộ Đồng Văn và Nhã Nhạc”.

Đồng Văn chuyên lo đảm nhiệm âm nhạc hoà tấu, còn Nhã Nhạc thì chuộng thanh âm chuyên lo nhạc hát. Cả hai bộ phận đều đặt dưới sự điều khiển của quan Thái thường phụ trách. Đó là âm nhạc triều đình. Ngoài ra còn dân nhạc Ty giáo phường thì để lo riêng về âm nhạc dân gian.

Năm 1578 - 1600, vua Lê Thánh Tông cho sát nhập Đại Nhạc và Nhã Nhạc lại, có những nhạc cụ sau: trống ngưỡng thiên lớn, kèn trúc nam vàng lớn, long sinh, long phách, các đàn ba, bốn, mười lăm dây, sáo, trống một mặt sơn vàng, tang mỏng, phách, sanh tiền. Khi nào có lễ tế giao, lễ triều hạ gì lớn hơn mới dùng đến dàn nhạc này. Trong “Đại Nam thực lục” có ghi "… định lại nghị chương về triều hạ, về nhạc cụ, lễ Đại triều ở điện Thái Hoà: Nhã Nhạc một bộ, chuông to một chiếc, khánh lớn một chiếc, chuông nhỏ một bộ gồm mười hai chiếc, khánh nhỏ một bộ gồm mười hai chiếc, trống có trụ hai chiếc, ngữ một chiếc, trống bồng hai chiếc, đàn cầm bốn chiếc, đàn sắt bốn chiếc, tiêu bằng tre có mười sáu ống gồm hai chiếc, tiêu có hai mươi ba ống gồm có hai chiếc, ống sênh gồm hai cái, ống huyên hai cái, phách hai cái. Đại Nhạc một bộ gồm có: hai mươi trống, tám kèn, bốn tù và, bốn sala lớn, bốn sala nhỏ, hai ốc biển, còn các nhạc cụ loại nhỏ khác chỉ dung để hợp tấu ở sân điện Cần Chánh, dùng bao nhiêu thứ vẫn để như cũ.”

Như vậy dàn nhạc lớn cung đình nó không còn cái nghĩa Nhã Nhạc là ban đồng ca như lúc ban đầu nữa, mặc dầu ở cung đình vẫn xuất hiện những ban đồng ca kết hợp cùng Đại Nhạc với quy mô lớn.

Trong “Đại Nam thực lục chính biên” có ghi: "… Chọn hơn sáu mươi người ca công ở Bắc Thành và Thanh Nghệ cùng các trò chơi hơn hai mươi người nhạc công Chân Lạp và Cam Lộ đều đến họp ở Cửa Khuyết để trình diễn ca nhạc”. Biên chế dàn nhạc thuộc bộ Đồng Văn không có con số cụ thể, thường thì được dùng trong ngày tế giao, tế miếu và khi có tế lễ lớn thì tấu bài “Bát dật” - một hình thức hòa tấu kết hợp giữa dàn nhạc lớn với hát và múa. Như vậy, Đồng Văn cũng chỉ là một bộ trong dàn nhạc lớn mà thôi.

Tóm lại, Đồng Văn và Nhã Nhạc là những hình thức tổ chức của dàn nhạc cung đình, lúc khởi thủy được phân ra hai loại, nhưng từ đầu thế kỷ 19, thì sự phân định này không dùng nữa mà thường kết hợp hòa tấu giữa dàn nhạc với hát và múa với số lượng ca công, vũ công có đến hàng trăm người.

Vai net ve am nhac Cung dinh Hue

Hòa tấu nhã nhạc

Nhã nhạc Cung đình

Đời vua Thành Thái được đổi tên là “Võ can đội” nhân viên gồm một trăm hai mươi người, sau lấy thêm hai mươi đồng ấu. Đến thời vua Khải Định tuyển thêm ba mươi đồng ấu vào “Võ can đội”. Với một tổ chức nghệ thuật khá chặt chẽ, cho nên nghệ thuật trình diễn của triều đình nhà Nguyễn đã phát triển hết sức phong phú và đa dạng với rất nhiều hình thức và thể loại cũng như các dàn nhạc. Các diễn viên trình diễn được rèn tập một cách công phu nghiêm ngặt. Những người hoạt động âm nhạc cung đình có kinh nghiệm lâu năm trong nghề được phong phẩm hàm, chức tước để yên tâm phục vụ nghề nghiệp lâu dài.

Về các dàn nhạc cung đình triều Nguyễn gồm có:

Dàn nhã nhạc: thường dùng trong ngày tế giao, tế miếu.

Dàn nhạc huyền: có nhiều nhạc cụ thuộc bộ gõ được treo trên giá cùng với các nhạc cụ dây và hơi.

Đại nhạc (danh từ Đại nhạc xuất hiện từ đời Lý): Đại nhạc là loại nhạc dành cho những nghi thức lễ lớn của vua, gồm có bốn mươi hai nhạc cụ cho các bộ gõ và hơi.

Tế nhạc hay Ty trúc tế nhạc: Tế nhạc nghĩa là tiểu nhạc gồm các nhạc cụ hơi, dây, gãy dùng trong tế lễ, giải trí, yến tiệc.

Ty Chung, Ty Khánh: (Nhóm đánh chuông, nhóm đánh khánh đá)

• Biên Chung: một dàn gồm mười hai chuông nhỏ, và có một bát chung (chuông lớn).

• Biên Khánh: một dàn gồm mười hai khánh nhỏ và có một đặc khánh (khánh đá lớn).

Ty cổ: gồm có bảy nhạc công đánh trống lúc tế giao.

Quân nhạc: dùng hai bộ hơi và gõ (kèn và trống hai mươi người) âm lượng lớn. Nhân viên khi đánh nhạc phải mặc binh phục.

Ngoài ra, loại dàn nhạc chính thức có tên gọi và thường trình diễn trong cung đình cũng như được miêu tả trong các tài liệu sách vở, các công trình nghiên cứu, cũng còn một số dàn nhạc chưa có tên chính thức như ban nhạc thiều (Quốc nhạc), dàn nhạc kèn hơi của vua Khải Định (1919). Dàn nhạc kèn hơi theo kiểu Pháp, tức là các nhạc cụ gồm kèn đồng, kèn gỗ ngày nay như thành phần trong dàn quân nhạc đương đại, nhằm mục đích là đối ngoại và cử quốc ca Nam triều, đánh bài Đăng đàn (Hymme Impérial).

Vai net ve am nhac Cung dinh Hue

Múa Cung đình

Hoà tấu lễ nhạc Cung đình

Trải qua nhiều biến động của lịch sử, âm nhạc cung đình cũng có những bước thăng trầm, song các triều đại đã biết kế thừa, phát triển nó để phục vụ cho vương triều, phục vụ cho tầng lớp quý tộc phong kiến đương thời.

“Lịch Triều Hiến Chương Loại Chí” của Phan Huy Chú có một đoạn ghi: “Từ đời Lê Trung Hưng (1533) về sau rất nhiều lễ nghi trong triều đình, tại nơi cung vua phủ chúa hay nơi Thái Miếu đã phải vời tới Ty giáo phường cùng hòa tấu với hai thứ Đồng Văn và Nhã Nhạc, thậm chí nhiều khi dàn nhạc còn lại chỉ riêng do Ty giáo phường đảm nhiệm". Lịch sử cho thấy, hai luồng âm nhạc dân gian và cung đình luôn luôn tác động qua lại lẫn nhau khá rõ rệt. Hai luồng âm nhạc đó phát triển hay ngừng trệ đều phụ thuộc theo những bước thăng trầm của các triều đại, với những hoàn cảnh xã hội tạo thêm điều kiện cho sức sống của nó.

Từ thời Gia Long đến Tự Đức, âm nhạc cung đình rất phát triển, chủ yếu là lễ nhạc. Các vua Nguyễn nhất là Minh Mạng và Tự Đức rất giỏi và am hiểu về thi phú, văn chương và say mê nghệ thuật, đặc biệt là tuồng. Chính bản thân các vua cùng tham gia chỉnh lý và soạn thảo các vở tuồng. Người cần nhắc đến, đó là một danh tướng, đồng thời cũng rất giỏi về âm nhạc và tổ chức âm nhạc đó là Đào Duy Từ, người Thanh Hoá, do xuất thân là con nhà hát xướng nên không được tham dự vào các kỳ thi ở triều Lê. Ông phẫn chí vào Đàng Trong, được chúa Nguyễn Phúc Nguyên phong làm quan Nội tán với tước Lộc Khê Hầu.

Vai net ve am nhac Cung dinh Hue

Múa Chén

Ông lập ra “Hoà Thanh thự” trong triều đình gồm ba đội: đội nhất, đội ba chuyên về nhạc, đội nhì chuyên về ca múa. Số lượng mỗi đội có một trăm hai mươi người, biết đánh trống, thổi kèn, đánh đàn dưới quyền trông coi của viên phó quản. Các đội này chuyên phục vụ trong các dịp nghi lễ, tế bái, yến tiệc cung đình với các loại lễ nghi: Giao Nhạc, Miếu Nhạc, Ngũ Tự Nhạc, Đại Triều Nhạc, Trường Triều Nhạc, Yến Nhạc, Cung Nhạc. Ngoài âm nhạc, Đào Duy Từ cũng chăm lo sưu tầm, chỉnh biên, sửa chữa một số chi tiết và sáng tác bổ sung thêm cho các điệu múa trong cung đình để phục vụ vua quan. Ông còn viết tuồng như: “Tam nữ đồ vương”, “Sơn hậu”… Có thể nói, thời kỳ này tuồng là hình thức sân khấu phát triển nhất ở Đàng Trong. Loại hình nghệ thuật này được các chúa Nguyễn và vua Nguyễn về sau rất yêu thích. Có thể nói, nghệ thuật tuồng được triều đình nhà Nguyễn nâng lên trở thành nghệ thuật hàn lâm trên tất cả các mặt: đào tạo, nghiên cứu, kịch bản, đạo diễn, hóa trang, phục trang… Bên cạnh sự phát triển của tuồng, thể loại đàn ca thính phòng, gọi là ca Huế cũng được phổ biến trong giới quan lại, trí thức và ngoài xã hội. Ca Huế tiếp thu phong cách văn chương tao nhã của các văn sĩ triều đình, với giai điệu thâm trầm, phong phú được bổ sung nguồn dân ca đậm đà ngữ điệu của một vùng đất. Hằng năm vào những dịp lễ hội, các nhân tài âm nhạc và các bộ môn nghệ thuật khác hội tụ về trình diễn, thi tài.

“Thanh Bình thự” được thành lập dưới thời Minh Mạng. Một nhà hát tuồng đầu tiên được xây dựng ở trong cung, dành cho vua, hoàng hậu và các thân vương, quan lại xem, đó là “Duyệt Thị đường” ở ngay trong Hoàng thành Huế, phía Đông điện Quang Minh nằm khoảng giữa điện Cần Chánh và Càn Thành.

Đến năm 1861, dưới thời Tự Đức có thêm “Minh Khiêm đường” được xây ngoài Hoàng thành. Từ thời Minh Mạng đến Khải Định, trong triều đình, tại phủ dinh vương hầu và quan lớn - ca múa nhạc cung đình với tên gọi là Thanh Bình thự về mặt tổ chức đã hoàn chỉnh, gồm đủ bốn bộ môn: nhạc lễ, múa hát cung đình, tuồng Huế, ca Huế.

(Theo Hà Sâm - www.thuathienhue.gov.vn )

Việt Báo
Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Video được xem nhiều nhất

Nghệ thuật làm gốm sứ khiến bạn phải lóa mắt
00:00 / --:--

Video nổi bật

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Liên minh châu Âu là 'sản phẩm' của CIA?

Khả năng Anh rút khỏi Liên minh châu Âu (EU) đã trở thành cái cớ hợp lý để Mỹ tuyên bố rằng vì sao họ có quyền can thiệp vào công việc nội bộ của EU.

Chi phí 'lót tay' dự án bất động sản, bài học từ các vụ án

Mất bao lâu về thủ tục hành chính để một dự án bất động sản, từ khi còn là ý tưởng đầu tư, cho đến lúc trở thành tòa nhà trung tâm thương mại, văn phòng cho thuê, chung cư cao tầng?

Nhận xét tin Vài nét về âm nhạc Cung đình Huế

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Vài nét về âm nhạc Cung đình Huế bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Vai net ve am nhac Cung dinh Hue ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Vài nét về âm nhạc Cung đình Huế ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Văn Hóa.

About Hue Royal Music
House Music, Dong Van, Minh Mang, Tu Duc, the concert, Vietnam, Imperial Music, orchestra, musical instruments, art, twenty, court organization, including, large

Hue royal orchestra.

Xem tiếp: Văn Hóa


  • Thoi su 24h2804 Ca chet do thuy trieu do chua thuyet phuc
    Thời sự 24h(28/04): Cá chết do thủy triều đỏ chưa thuyết phục

    Xử lý nghiêm, thậm chí truy tố nếu để xảy ra ngộ độc do ăn cá chết; Nắng nóng bất thường tại TP.HCM: Trẻ nhỏ đổ bệnh, người già đột qụy; Chuyên gia phản bác nguyên nhân thuỷ triều đỏ làm chết cá; Phát hiện công nhân tráo đổi, làm mới hạn bánh quy hết date; Cháy chung cư ở Linh Đàm: Trẻ vạ vật ngủ ngoài đường

  • Thoi su 24h2704 Be trai bi me ep uong thuoc doc da chet
    Thời sự 24h(27/04): Bé trai bị mẹ ép uống thuốc độc đã chết

    Cá chết bất thường ở Vũng Áng: Thêm 5 thợ lặn nhập viện; Thảm án ở Hải Dương: Bé trai 8 tuổi bị mẹ đẻ ép uống thuốc độc đã chết; Giả mạo facebook nữ sinh bị cưa chân để lừa đảo: Lỗi tại nhà hảo tâm; Dân "tố" nước có mùi hôi, GĐ nước sạch bảo "Đun lên là hết"; Hành trình 18 năm vật vã tìm "tiếng người" cho con gái

  • Thoi su 24h2604 Nam thanh nien o HN bi sat hai da man
    Thời sự 24h(26/04): Nam thanh niên ở HN bị sát hại dã man

    Người nhái lặn 200m dưới kênh đen ngòm ô nhiễm để tìm két sắt; Có nên ăn hải sản khi cá chết hàng loạt ở miền Trung?; Thủy ngân trong không khí Hà Nội: "Khói xe chỉ là nghi ngờ"; Bỏ chất cấm độc hại: Thái Lan mất 6-7 năm, Việt Nam chỉ 6-7 tháng; Hà Nội: Lại một chung cư có nước sạch "sạch" như... nước cống!

  • Thoi su 24h2504 Tre bi bao hanh Noi dau tinh than
    Thời sự 24h(25/04): Trẻ bị bạo hành - Nỗi đau tinh thần

    Những cô gái bị xử tội... hiếp dâm; ‘Ai đầu độc cá cũng phải bị xử lý’!; Nằm rạp xuống đất khi thanh niên quăng mìn ra đường; Trẻ em bị bạo hành: Những nỗi đau về thể xác và tinh thần; Từ những vụ tống tình, tiền bằng ảnh 'nóng': Bài học cho giới trẻ... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 25/04/2016.

  • Thoi su 24h2204 Thanh nien lay bua giet nguoi yeu
    Thời sự 24h(22/04): Thanh niên lấy búa giết người yêu

    Công an nóng vội bỏ qua, còn ta nóng vội thì ra vào tù; Vì sao có những miếng thịt bò lại ánh lên màu 7 sắc cầu vồng?; Mỗi ngày cả trăm người đi taxi "thất lạc hành lý"; Số phận như bóng ma của các cô gái Việt bị bán sang Trung Quốc; Lún vào đa cấp liên tỉnh, tiền tỉ bốc hơi

  • Xon xao nhung vu chong danh vo gay phan no
    Xôn xao những vụ chồng đánh vợ gây phẫn nộ

    Bạo lực gia đình từ lâu là một vấn đề nhức nhối trong xã hội, trong đó đáng báo động nhất là tình trạng bạo lực phụ nữ.

  • Sot virus trieu chung va cach dieu tri
    Sốt virus - triệu chứng và cách điều trị

    Bệnh nhân sốt virus có thể khỏi sau 5-7 ngày điều trị. Tuy nhiên, nếu không phát hiện sớm và điều trị kịp thời, bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm. ------------ Xem thêm: Sốt virus - triệu chứng và cách điều trị, http://vietbao.vn/tp/Sot-virus-trieu-chung-va-cach-dieu-tri/13168970/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Dan ba Viet kho nhat the gioi
    Đàn bà Việt khổ nhất thế giới?

    Trên đời này, chỉ có cha mẹ mới có thể hi sinh vì con cái! Đừng nghĩ mình có thể thay đổi được người khác. Sống vì mình đi, thương mình đi, sáng suốt lên, đừng vì sợ thị phi, sợ không làm được mà sống chịu đựng cả đời. Ai bị..

  • Vu chu quan bi xu ly hinh su
    Vụ 'chủ quán bị xử lý hình sự"

    Ông Tấn thuê mặt bằng ở huyện Bình Chánh để bán cà phê, ăn sáng, cơm trưa... nhưng lại bị phạt tiền vì nhiều lý do rồi bị truy tố vì chậm đăng ký kinh doanh...

  • Tang thue moi truong voi xang dau
    Tăng thuế môi trường với xăng dầu?

    Đại diện Bộ Tài chính khẳng định, hiện Bộ Tài chính chưa có kế hoạch trình Chính phủ về điều chỉnh tăng thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu.

  • Toan canh kinh te tuan 244 3004
    Toàn cảnh kinh tế tuần (24/4 -30/04)

    Trong buổi lễ Kỷ niệm 65 năm ngày thành lập ngành Ngân hàng Việt Nam, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc yêu cầu ngành điều hành linh hoạt lãi suất, kiềm chế lạm phát, đẩy mạnh tái cơ cấu; theo cách tính của Việt Nam, sau 4 tháng, lạm phát đang dừng ở mức 1,33%; mức lương của người lao động tại Việt Nam là 384-582 USD/tháng.

  • Nghin le chuyen tuan qua 2404 29042016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 24/04 - 29/04/2016

    Cá chết hàng loạt tại vùng biển miền Trung; Sự thật về thông tin có thủy ngân lơ lửng trong không khí Hà Nội; Gió thổi đổ cột điện cao thế 500kV; Phản cảm cảnh chân dài mặc bikini 2 mảnh câu khách ở siêu thị tại HN; Cá chết, thuỷ ngân, chất cấm - người Việt sống sao... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 244304
    Sự kiện quốc tế nổi bật (24/4-30/4)

    Mỹ chi 38 tỷ USD cho phòng thủ tên lửa trong 5 năm tới; một phần tài liệu Panama bí mật sẽ được công bố vào tháng 5; Bà Clinton, ông Trump đứng trước chiến thắng lớn ở 5 bang; Nhật Bản ngơ ngác mất hợp đồng tàu ngầm 39 tỷ USD... là những tin chính trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 244 304
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (24/4 - 30/4)

    Tác động khủng khiếp của ô nhiễm không khí đến sức khỏe; 100% xúc xích Vietfoods chứa chất gây ung thư; Những món khoái khẩu mùa hè dễ gây ngộ độc nhất; Bé 6 tuổi dậy thì sớm vì được mẹ cho ăn một món liên tục trong 2 năm;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Tong Hop Doi Song Tuan Qua 2443042016
    Tổng Hợp Đời Sống Tuần Qua (24/4-30/4/2016)

    Nhiều khi cha mẹ đã vô tình 'xâm hại' con mà không hay biết; cảnh giác trước những chiêu 'móc túi' của thợ điều hòa; vấn nạn dùng chất cấm trong chăn nuôi; cá chết khiến người dân không dám ăn hải sản...Cùng với những câu chuyện về tình yêu, hạnh phúc gia đình với ý nghĩa sâu xa khiến chúng ta phải suy ngẫm nhiều hơn là các