Vài nét về âm nhạc Cung đình Huế

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Vai net ve am nhac Cung dinh Hue

Dàn nhạc Cung đình Huế

Ngày 7/11, tại Paris, UNESCO đã chính thức công bố danh mục 28 di sản của các quốc gia và liên quốc gia đã được công nhận là "kiệt tác phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại", trong đó có kiệt tác âm nhạc cung đình Huế Việt Nam. Đây là vinh dự lớn của văn hóa phi vật thể Việt Nam. TS xin mời các bạn cùng tìm hiểu vài nét về lịch sử của kiệt tác nhân loại này.

Triều đại nhà Nguyễn bắt đầu từ năm 1802, khi Nguyễn Phúc Ánh đánh thắng Tây Sơn, lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu là Gia Long và định đô tại thành Phú Xuân (Huế), đặt tên nước là Việt Nam và sáng lập triều đại nhà Nguyễn (1802 - 1945). Triều Nguyễn biết kế thừa truyền thống âm nhạc cung đình của các triều đại trước, phát triển rực rỡ, phong phú hơn cả về đề tài, thể loại, số lượng… Các vua chúa Nguyễn cho xây dựng nhiều đền đài, nhà hát, tổ chức các lễ hội, tuyển mộ nhân tài âm nhạc khắp nơi, tổ chức âm nhạc cung đình. Văn chương, nghệ thuật bắt đầu thoát khỏi ảnh hưởng của Trung Quốc và giữ được màu sắc riêng của Việt Nam. Những thay đổi trên có tác động lớn không những đối với âm nhạc ở triều nội mà còn có ảnh hưởng đến những hoạt động âm nhạc dân gian ngoài xã hội.

Triều Nguyễn kế thừa với hai tổ chức được coi là tiêu biểu, đó là: Đồng Văn và Nhã Nhạc, có các quy chế và thể thức nghiêm ngặt trong hoạt động, sinh hoạt cũng như trình diễn dưới triều Lê mà Phạm Đình Hổ, trong “Vũ Trung tuỳ bút” đã ghi: “… Khoảng năm Hồng Đức (1470 - 1497) nhà Lê, trên có vua Thánh Tông là bậc minh quân, thông tuệ, lại có các đại thần như các ông Trần Nhân Trung, Đỗ Nhuận, Lương Thế Vinh… đều là những nhà học vấn uyên bác làm quan tại triều, mới cùng nhau kê cứu thành luật của Trung Quốc, kết hợp với tiếng nước nhà đặt ra hai bộ Đồng Văn và Nhã Nhạc”.

Đồng Văn chuyên lo đảm nhiệm âm nhạc hoà tấu, còn Nhã Nhạc thì chuộng thanh âm chuyên lo nhạc hát. Cả hai bộ phận đều đặt dưới sự điều khiển của quan Thái thường phụ trách. Đó là âm nhạc triều đình. Ngoài ra còn dân nhạc Ty giáo phường thì để lo riêng về âm nhạc dân gian.

Năm 1578 - 1600, vua Lê Thánh Tông cho sát nhập Đại Nhạc và Nhã Nhạc lại, có những nhạc cụ sau: trống ngưỡng thiên lớn, kèn trúc nam vàng lớn, long sinh, long phách, các đàn ba, bốn, mười lăm dây, sáo, trống một mặt sơn vàng, tang mỏng, phách, sanh tiền. Khi nào có lễ tế giao, lễ triều hạ gì lớn hơn mới dùng đến dàn nhạc này. Trong “Đại Nam thực lục” có ghi "… định lại nghị chương về triều hạ, về nhạc cụ, lễ Đại triều ở điện Thái Hoà: Nhã Nhạc một bộ, chuông to một chiếc, khánh lớn một chiếc, chuông nhỏ một bộ gồm mười hai chiếc, khánh nhỏ một bộ gồm mười hai chiếc, trống có trụ hai chiếc, ngữ một chiếc, trống bồng hai chiếc, đàn cầm bốn chiếc, đàn sắt bốn chiếc, tiêu bằng tre có mười sáu ống gồm hai chiếc, tiêu có hai mươi ba ống gồm có hai chiếc, ống sênh gồm hai cái, ống huyên hai cái, phách hai cái. Đại Nhạc một bộ gồm có: hai mươi trống, tám kèn, bốn tù và, bốn sala lớn, bốn sala nhỏ, hai ốc biển, còn các nhạc cụ loại nhỏ khác chỉ dung để hợp tấu ở sân điện Cần Chánh, dùng bao nhiêu thứ vẫn để như cũ.”

Như vậy dàn nhạc lớn cung đình nó không còn cái nghĩa Nhã Nhạc là ban đồng ca như lúc ban đầu nữa, mặc dầu ở cung đình vẫn xuất hiện những ban đồng ca kết hợp cùng Đại Nhạc với quy mô lớn.

Trong “Đại Nam thực lục chính biên” có ghi: "… Chọn hơn sáu mươi người ca công ở Bắc Thành và Thanh Nghệ cùng các trò chơi hơn hai mươi người nhạc công Chân Lạp và Cam Lộ đều đến họp ở Cửa Khuyết để trình diễn ca nhạc”. Biên chế dàn nhạc thuộc bộ Đồng Văn không có con số cụ thể, thường thì được dùng trong ngày tế giao, tế miếu và khi có tế lễ lớn thì tấu bài “Bát dật” - một hình thức hòa tấu kết hợp giữa dàn nhạc lớn với hát và múa. Như vậy, Đồng Văn cũng chỉ là một bộ trong dàn nhạc lớn mà thôi.

Tóm lại, Đồng Văn và Nhã Nhạc là những hình thức tổ chức của dàn nhạc cung đình, lúc khởi thủy được phân ra hai loại, nhưng từ đầu thế kỷ 19, thì sự phân định này không dùng nữa mà thường kết hợp hòa tấu giữa dàn nhạc với hát và múa với số lượng ca công, vũ công có đến hàng trăm người.

Vai net ve am nhac Cung dinh Hue

Hòa tấu nhã nhạc

Nhã nhạc Cung đình

Đời vua Thành Thái được đổi tên là “Võ can đội” nhân viên gồm một trăm hai mươi người, sau lấy thêm hai mươi đồng ấu. Đến thời vua Khải Định tuyển thêm ba mươi đồng ấu vào “Võ can đội”. Với một tổ chức nghệ thuật khá chặt chẽ, cho nên nghệ thuật trình diễn của triều đình nhà Nguyễn đã phát triển hết sức phong phú và đa dạng với rất nhiều hình thức và thể loại cũng như các dàn nhạc. Các diễn viên trình diễn được rèn tập một cách công phu nghiêm ngặt. Những người hoạt động âm nhạc cung đình có kinh nghiệm lâu năm trong nghề được phong phẩm hàm, chức tước để yên tâm phục vụ nghề nghiệp lâu dài.

Về các dàn nhạc cung đình triều Nguyễn gồm có:

Dàn nhã nhạc: thường dùng trong ngày tế giao, tế miếu.

Dàn nhạc huyền: có nhiều nhạc cụ thuộc bộ gõ được treo trên giá cùng với các nhạc cụ dây và hơi.

Đại nhạc (danh từ Đại nhạc xuất hiện từ đời Lý): Đại nhạc là loại nhạc dành cho những nghi thức lễ lớn của vua, gồm có bốn mươi hai nhạc cụ cho các bộ gõ và hơi.

Tế nhạc hay Ty trúc tế nhạc: Tế nhạc nghĩa là tiểu nhạc gồm các nhạc cụ hơi, dây, gãy dùng trong tế lễ, giải trí, yến tiệc.

Ty Chung, Ty Khánh: (Nhóm đánh chuông, nhóm đánh khánh đá)

• Biên Chung: một dàn gồm mười hai chuông nhỏ, và có một bát chung (chuông lớn).

• Biên Khánh: một dàn gồm mười hai khánh nhỏ và có một đặc khánh (khánh đá lớn).

Ty cổ: gồm có bảy nhạc công đánh trống lúc tế giao.

Quân nhạc: dùng hai bộ hơi và gõ (kèn và trống hai mươi người) âm lượng lớn. Nhân viên khi đánh nhạc phải mặc binh phục.

Ngoài ra, loại dàn nhạc chính thức có tên gọi và thường trình diễn trong cung đình cũng như được miêu tả trong các tài liệu sách vở, các công trình nghiên cứu, cũng còn một số dàn nhạc chưa có tên chính thức như ban nhạc thiều (Quốc nhạc), dàn nhạc kèn hơi của vua Khải Định (1919). Dàn nhạc kèn hơi theo kiểu Pháp, tức là các nhạc cụ gồm kèn đồng, kèn gỗ ngày nay như thành phần trong dàn quân nhạc đương đại, nhằm mục đích là đối ngoại và cử quốc ca Nam triều, đánh bài Đăng đàn (Hymme Impérial).

Vai net ve am nhac Cung dinh Hue

Múa Cung đình

Hoà tấu lễ nhạc Cung đình

Trải qua nhiều biến động của lịch sử, âm nhạc cung đình cũng có những bước thăng trầm, song các triều đại đã biết kế thừa, phát triển nó để phục vụ cho vương triều, phục vụ cho tầng lớp quý tộc phong kiến đương thời.

“Lịch Triều Hiến Chương Loại Chí” của Phan Huy Chú có một đoạn ghi: “Từ đời Lê Trung Hưng (1533) về sau rất nhiều lễ nghi trong triều đình, tại nơi cung vua phủ chúa hay nơi Thái Miếu đã phải vời tới Ty giáo phường cùng hòa tấu với hai thứ Đồng Văn và Nhã Nhạc, thậm chí nhiều khi dàn nhạc còn lại chỉ riêng do Ty giáo phường đảm nhiệm". Lịch sử cho thấy, hai luồng âm nhạc dân gian và cung đình luôn luôn tác động qua lại lẫn nhau khá rõ rệt. Hai luồng âm nhạc đó phát triển hay ngừng trệ đều phụ thuộc theo những bước thăng trầm của các triều đại, với những hoàn cảnh xã hội tạo thêm điều kiện cho sức sống của nó.

Từ thời Gia Long đến Tự Đức, âm nhạc cung đình rất phát triển, chủ yếu là lễ nhạc. Các vua Nguyễn nhất là Minh Mạng và Tự Đức rất giỏi và am hiểu về thi phú, văn chương và say mê nghệ thuật, đặc biệt là tuồng. Chính bản thân các vua cùng tham gia chỉnh lý và soạn thảo các vở tuồng. Người cần nhắc đến, đó là một danh tướng, đồng thời cũng rất giỏi về âm nhạc và tổ chức âm nhạc đó là Đào Duy Từ, người Thanh Hoá, do xuất thân là con nhà hát xướng nên không được tham dự vào các kỳ thi ở triều Lê. Ông phẫn chí vào Đàng Trong, được chúa Nguyễn Phúc Nguyên phong làm quan Nội tán với tước Lộc Khê Hầu.

Vai net ve am nhac Cung dinh Hue

Múa Chén

Ông lập ra “Hoà Thanh thự” trong triều đình gồm ba đội: đội nhất, đội ba chuyên về nhạc, đội nhì chuyên về ca múa. Số lượng mỗi đội có một trăm hai mươi người, biết đánh trống, thổi kèn, đánh đàn dưới quyền trông coi của viên phó quản. Các đội này chuyên phục vụ trong các dịp nghi lễ, tế bái, yến tiệc cung đình với các loại lễ nghi: Giao Nhạc, Miếu Nhạc, Ngũ Tự Nhạc, Đại Triều Nhạc, Trường Triều Nhạc, Yến Nhạc, Cung Nhạc. Ngoài âm nhạc, Đào Duy Từ cũng chăm lo sưu tầm, chỉnh biên, sửa chữa một số chi tiết và sáng tác bổ sung thêm cho các điệu múa trong cung đình để phục vụ vua quan. Ông còn viết tuồng như: “Tam nữ đồ vương”, “Sơn hậu”… Có thể nói, thời kỳ này tuồng là hình thức sân khấu phát triển nhất ở Đàng Trong. Loại hình nghệ thuật này được các chúa Nguyễn và vua Nguyễn về sau rất yêu thích. Có thể nói, nghệ thuật tuồng được triều đình nhà Nguyễn nâng lên trở thành nghệ thuật hàn lâm trên tất cả các mặt: đào tạo, nghiên cứu, kịch bản, đạo diễn, hóa trang, phục trang… Bên cạnh sự phát triển của tuồng, thể loại đàn ca thính phòng, gọi là ca Huế cũng được phổ biến trong giới quan lại, trí thức và ngoài xã hội. Ca Huế tiếp thu phong cách văn chương tao nhã của các văn sĩ triều đình, với giai điệu thâm trầm, phong phú được bổ sung nguồn dân ca đậm đà ngữ điệu của một vùng đất. Hằng năm vào những dịp lễ hội, các nhân tài âm nhạc và các bộ môn nghệ thuật khác hội tụ về trình diễn, thi tài.

“Thanh Bình thự” được thành lập dưới thời Minh Mạng. Một nhà hát tuồng đầu tiên được xây dựng ở trong cung, dành cho vua, hoàng hậu và các thân vương, quan lại xem, đó là “Duyệt Thị đường” ở ngay trong Hoàng thành Huế, phía Đông điện Quang Minh nằm khoảng giữa điện Cần Chánh và Càn Thành.

Đến năm 1861, dưới thời Tự Đức có thêm “Minh Khiêm đường” được xây ngoài Hoàng thành. Từ thời Minh Mạng đến Khải Định, trong triều đình, tại phủ dinh vương hầu và quan lớn - ca múa nhạc cung đình với tên gọi là Thanh Bình thự về mặt tổ chức đã hoàn chỉnh, gồm đủ bốn bộ môn: nhạc lễ, múa hát cung đình, tuồng Huế, ca Huế.

(Theo Hà Sâm - www.thuathienhue.gov.vn )

Việt Báo
Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Video được xem nhiều nhất

Người cha đơn độc "cướp" nước mắt khán giả
00:00 / --:--

Video nổi bật

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Để vay dân 500 tấn vàng: Chuyện đâu có dễ…

500 tấn vàng đang được người dân găm giữ và việc nên hay không nên huy động số vốn ngầm này đang rất được các chuyên gia cũng như người dân quan tâm.

25 triệu quả trứng mới có 1 TH như thế này

Trong số lô trứng mà nhà hàng nhập về, Megan và chị gái Cerys cũng phát hiện 4 quả trứng có 2 lòng đỏ với tỷ lệ 1.000 quả trứng mới có một quả hai lòng.

Nhận xét tin Vài nét về âm nhạc Cung đình Huế

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Vài nét về âm nhạc Cung đình Huế bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Vai net ve am nhac Cung dinh Hue ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Vài nét về âm nhạc Cung đình Huế ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Văn Hóa.

About Hue Royal Music
House Music, Dong Van, Minh Mang, Tu Duc, the concert, Vietnam, Imperial Music, orchestra, musical instruments, art, twenty, court organization, including, large

Hue royal orchestra.

Xem tiếp: Văn Hóa


  • Thoi su 24h2305 Tai nan tham khoc o Binh Thuan 12 nguoi chet
    Thời sự 24h(23/05): Tai nạn thảm khốc ở Bình Thuận 12 người chết

    Chuyện những "dân chơi" đặt mua đồ nhưng thản nhiên... quên trả tiền; Vụ tai nạn thảm khốc 12 người chết: Tang thương quê nghèo; Truy sát kinh hoàng ở Cà Mau, nạn nhân bị chém khâu gần 30 mũi; Bê tông hầm chui như "kẹo lạc không đường": Nhiều giả thiết;

  • Thoi su 24h1905 Ghen tuong phi cong tre danh chet ban gai
    Thời sự 24h(19/05): Ghen tuông phi công trẻ đánh chết bạn gái

    Gạo đổi màu xanh khi ngâm nước tại Đà Nẵng: Mất 15 ngày kiểm tra; Xúc xích chứa chất gây ung thư: "Ăn ít cơ thể tự đào thải độc"; Dùng axit tẩy bình rồi đem bán nước lọc đóng chai; Góc khuất đằng sau lời "rao mình" trong "ma trận"... chợ thận online;

  • Thoi su 24h1805 Nam thanh nien giet ban roi len FB tu thu
    Thời sự 24h(18/05): Nam thanh niên giết bạn rồi lên FB tự thú

    Về vụ 2 cháu bé ở huyện Phú Xuyên "mất tích": Không đưa thông tin sai lệch, suy diễn; Choáng với hóa đơn tiền nước "khủng" ở Hà Nội: 19 triệu/tháng; Đã tìm ra nguyên nhân khiến cá chết trắng trên sông Bưởi; Đề nghị xử nghiêm nhà hàng có PG mặc ‘bikini’ chống lệnh phạt

  • Thoi su 24h1705 Khach Tay loi muong don rac o Thu do
    Thời sự 24h(17/05): Khách Tây lội mương dọn rác ở Thủ đô

    Khách Tây lội mương dọn rác ở Thủ đô, chính quyền nói gì?; Hài hước vụ “thôi miên” lột sạch nữ trang, sau đó tự trói tay, nhét giấy vào miệng; Không có chuyện gà chết do ăn cá biển ở Đà Nẵng; Chém chết con rể, chấp nhận bản án giết người để bảo vệ gia đình; Ném đá trên đường cao tốc: Thú vui hay là trò cạnh tranh doanh nghiệp?

  • Thoi su 24h1605 Chem chet con re cho xac di dau thu
    Thời sự 24h(16/05): Chém chết con rể chở xác đi đầu thú

    Siêu dự án sông Hồng: Đừng để lợi nhất là Trung Quốc; Một học sinh lớp 4 bị điện giật tử vong khi đi chơi công viên; Bố vợ chém chết con rể rồi chở xác đến Công an đầu thú; Kế hoạch ác độc hòng chiếm đoạt vợ của người khác; Bàng hoàng kẻ lạ mặt giằng bé 3 tuổi ngay trên tay mẹ rồi bỏ chạy;

  • Tai nan kinh hoang o Binh Thuan
    Tai nạn kinh hoàng ở Bình Thuận

    Những vụ tai nạn liên quan đến xe khách thường gây ra thương vong lên đến hàng chục người khiến nhiều người thấy bất an, ám ảnh đối với loại phương tiện này.

  • Chuyen tham Viet Nam cua Tong thong Obama
    Chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Obama

    Nhà Trắng công bố lịch trình chuyến thăm chính thức tới Việt Nam và Nhật Bản của Tổng thống Barack Obama, chuyến thăm thứ 10 của ông tới châu Á.

  • Phong chong xam hai tinh duc tre em
    Phòng chống xâm hại tình dục trẻ em

    Từ đầu năm đến nay, hàng loạt vụ học sinh bị xâm hại tình dục khiến nhiều phụ huynh, học sinh hoang mang, lo sợ

  • Toan canh vu Dong phuc bien hieu
    Toàn cảnh vụ 'Đồng phục biển hiệu'

    Việc đồng bộ bảng, biển quảng cáo đã mang lại diện mạo khác hẳn với vẻ nhếch nhác của nhiều tuyến phố ở Hà Nội hay các đô thị lớn. Tuy nhiên, có không ít ý kiến không đồng tình với việc làm này.

  • Nu sinh tat ban 52 cai chay mau mui
    Nữ sinh tát bạn 52 cái, chảy máu mũi

    Một vụ bạo lực học đường nghiêm trọng đã xảy ra tại trường THCS 15/10 (Mộc Châu, Sơn La), trong đó một nữ sinh đã thẳng tay tát bạn 52 cái, hộc máu mũi đang thu hút sự quan tâm của dư luận.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1505 21052016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 15/05 - 21/05/2016

    Bố vợ chém chết con rể rồi chở xác đến Công an đầu thú; Ông Tây dọn cống thối ở Nguyễn Khang, Hà Nội; Choáng với hóa đơn tiền nước khủng ở Hà Nội; Cá chết ngửa bụng trên kênh Nhiêu Lộc ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 1505 21052016
    Toàn cảnh kinh tế tuần 15/05 - 21/05/2016

    Giá xăng tăng lần thứ tư liên tiếp, huy động 500 tấn vàng trong dân, tính thêm các khoản chi đám hiếu, hỷ vào phí sản xuất điện, tiết kiệm người Việt vẫn đứng đầu thế giới,... Cùng với các tin tức về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng là những tin tức- sự kiện kinh tế nổi bât tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 155215
    Sự kiện quốc tế nổi bật (15/5-21/5)

    Tướng Mỹ tuyên bố tiếp tục tuần tra Biển Đông thách thức Trung Quốc; chiến đấu cơ Trung Quốc chặn máy bay Mỹ trên Biển Đông; Mỹ thông báo lịch trình thăm Việt Nam của Tổng thống Obama... là những tin chính trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 155215
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (15/5-21/5)

    Bệnh sốt vàng da cực nguy hiểm: Đang có nguy cơ tràn vào Việt Nam; Chuyện lạ Cà Mau: Ồ ạt đi khám bệnh để... nhận quà; Chồng 96 tuổi vợ vẫn phải đặt vòng vì sợ mang bầu; Nguy cơ tiềm ẩn sau những món ăn ngày hè của người Việt;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1505 2105
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (15/05 - 21/05)

    Bé gái 11 tuổi bị sát hại giữa sân nhà; Cha chém con rể rồi chở xác đi đầu thú; Những vụ bác sĩ lợi dụng thuốc mê để hãm hiếp bệnh nhân; Minh Béo bị bắt tại Mỹ: Những khoản chi khủng cho vụ án; Cả làng đánh ghen... hộ: Nhiều người đang "cổ súy" cho việc ngoại tình;....là những tin đáng chú ý.