Thứ hai, 10 Tháng mười một 2003, 10:04 GMT+7

Vài nét về âm nhạc Cung đình Huế

Vai net ve am nhac Cung dinh Hue

Dàn nhạc Cung đình Huế

Ngày 7/11, tại Paris, UNESCO đã chính thức công bố danh mục 28 di sản của các quốc gia và liên quốc gia đã được công nhận là "kiệt tác phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại", trong đó có kiệt tác âm nhạc cung đình Huế Việt Nam. Đây là vinh dự lớn của văn hóa phi vật thể Việt Nam. TS xin mời các bạn cùng tìm hiểu vài nét về lịch sử của kiệt tác nhân loại này.

Triều đại nhà Nguyễn bắt đầu từ năm 1802, khi Nguyễn Phúc Ánh đánh thắng Tây Sơn, lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu là Gia Long và định đô tại thành Phú Xuân (Huế), đặt tên nước là Việt Nam và sáng lập triều đại nhà Nguyễn (1802 - 1945). Triều Nguyễn biết kế thừa truyền thống âm nhạc cung đình của các triều đại trước, phát triển rực rỡ, phong phú hơn cả về đề tài, thể loại, số lượng… Các vua chúa Nguyễn cho xây dựng nhiều đền đài, nhà hát, tổ chức các lễ hội, tuyển mộ nhân tài âm nhạc khắp nơi, tổ chức âm nhạc cung đình. Văn chương, nghệ thuật bắt đầu thoát khỏi ảnh hưởng của Trung Quốc và giữ được màu sắc riêng của Việt Nam. Những thay đổi trên có tác động lớn không những đối với âm nhạc ở triều nội mà còn có ảnh hưởng đến những hoạt động âm nhạc dân gian ngoài xã hội.

Triều Nguyễn kế thừa với hai tổ chức được coi là tiêu biểu, đó là: Đồng Văn và Nhã Nhạc, có các quy chế và thể thức nghiêm ngặt trong hoạt động, sinh hoạt cũng như trình diễn dưới triều Lê mà Phạm Đình Hổ, trong “Vũ Trung tuỳ bút” đã ghi: “… Khoảng năm Hồng Đức (1470 - 1497) nhà Lê, trên có vua Thánh Tông là bậc minh quân, thông tuệ, lại có các đại thần như các ông Trần Nhân Trung, Đỗ Nhuận, Lương Thế Vinh… đều là những nhà học vấn uyên bác làm quan tại triều, mới cùng nhau kê cứu thành luật của Trung Quốc, kết hợp với tiếng nước nhà đặt ra hai bộ Đồng Văn và Nhã Nhạc”.

Đồng Văn chuyên lo đảm nhiệm âm nhạc hoà tấu, còn Nhã Nhạc thì chuộng thanh âm chuyên lo nhạc hát. Cả hai bộ phận đều đặt dưới sự điều khiển của quan Thái thường phụ trách. Đó là âm nhạc triều đình. Ngoài ra còn dân nhạc Ty giáo phường thì để lo riêng về âm nhạc dân gian.

Năm 1578 - 1600, vua Lê Thánh Tông cho sát nhập Đại Nhạc và Nhã Nhạc lại, có những nhạc cụ sau: trống ngưỡng thiên lớn, kèn trúc nam vàng lớn, long sinh, long phách, các đàn ba, bốn, mười lăm dây, sáo, trống một mặt sơn vàng, tang mỏng, phách, sanh tiền. Khi nào có lễ tế giao, lễ triều hạ gì lớn hơn mới dùng đến dàn nhạc này. Trong “Đại Nam thực lục” có ghi "… định lại nghị chương về triều hạ, về nhạc cụ, lễ Đại triều ở điện Thái Hoà: Nhã Nhạc một bộ, chuông to một chiếc, khánh lớn một chiếc, chuông nhỏ một bộ gồm mười hai chiếc, khánh nhỏ một bộ gồm mười hai chiếc, trống có trụ hai chiếc, ngữ một chiếc, trống bồng hai chiếc, đàn cầm bốn chiếc, đàn sắt bốn chiếc, tiêu bằng tre có mười sáu ống gồm hai chiếc, tiêu có hai mươi ba ống gồm có hai chiếc, ống sênh gồm hai cái, ống huyên hai cái, phách hai cái. Đại Nhạc một bộ gồm có: hai mươi trống, tám kèn, bốn tù và, bốn sala lớn, bốn sala nhỏ, hai ốc biển, còn các nhạc cụ loại nhỏ khác chỉ dung để hợp tấu ở sân điện Cần Chánh, dùng bao nhiêu thứ vẫn để như cũ.”

Như vậy dàn nhạc lớn cung đình nó không còn cái nghĩa Nhã Nhạc là ban đồng ca như lúc ban đầu nữa, mặc dầu ở cung đình vẫn xuất hiện những ban đồng ca kết hợp cùng Đại Nhạc với quy mô lớn.

Trong “Đại Nam thực lục chính biên” có ghi: "… Chọn hơn sáu mươi người ca công ở Bắc Thành và Thanh Nghệ cùng các trò chơi hơn hai mươi người nhạc công Chân Lạp và Cam Lộ đều đến họp ở Cửa Khuyết để trình diễn ca nhạc”. Biên chế dàn nhạc thuộc bộ Đồng Văn không có con số cụ thể, thường thì được dùng trong ngày tế giao, tế miếu và khi có tế lễ lớn thì tấu bài “Bát dật” - một hình thức hòa tấu kết hợp giữa dàn nhạc lớn với hát và múa. Như vậy, Đồng Văn cũng chỉ là một bộ trong dàn nhạc lớn mà thôi.

Tóm lại, Đồng Văn và Nhã Nhạc là những hình thức tổ chức của dàn nhạc cung đình, lúc khởi thủy được phân ra hai loại, nhưng từ đầu thế kỷ 19, thì sự phân định này không dùng nữa mà thường kết hợp hòa tấu giữa dàn nhạc với hát và múa với số lượng ca công, vũ công có đến hàng trăm người.

Vai net ve am nhac Cung dinh Hue

Hòa tấu nhã nhạc

Nhã nhạc Cung đình

Đời vua Thành Thái được đổi tên là “Võ can đội” nhân viên gồm một trăm hai mươi người, sau lấy thêm hai mươi đồng ấu. Đến thời vua Khải Định tuyển thêm ba mươi đồng ấu vào “Võ can đội”. Với một tổ chức nghệ thuật khá chặt chẽ, cho nên nghệ thuật trình diễn của triều đình nhà Nguyễn đã phát triển hết sức phong phú và đa dạng với rất nhiều hình thức và thể loại cũng như các dàn nhạc. Các diễn viên trình diễn được rèn tập một cách công phu nghiêm ngặt. Những người hoạt động âm nhạc cung đình có kinh nghiệm lâu năm trong nghề được phong phẩm hàm, chức tước để yên tâm phục vụ nghề nghiệp lâu dài.

Về các dàn nhạc cung đình triều Nguyễn gồm có:

Dàn nhã nhạc: thường dùng trong ngày tế giao, tế miếu.

Dàn nhạc huyền: có nhiều nhạc cụ thuộc bộ gõ được treo trên giá cùng với các nhạc cụ dây và hơi.

Đại nhạc (danh từ Đại nhạc xuất hiện từ đời Lý): Đại nhạc là loại nhạc dành cho những nghi thức lễ lớn của vua, gồm có bốn mươi hai nhạc cụ cho các bộ gõ và hơi.

Tế nhạc hay Ty trúc tế nhạc: Tế nhạc nghĩa là tiểu nhạc gồm các nhạc cụ hơi, dây, gãy dùng trong tế lễ, giải trí, yến tiệc.

Ty Chung, Ty Khánh: (Nhóm đánh chuông, nhóm đánh khánh đá)

• Biên Chung: một dàn gồm mười hai chuông nhỏ, và có một bát chung (chuông lớn).

• Biên Khánh: một dàn gồm mười hai khánh nhỏ và có một đặc khánh (khánh đá lớn).

Ty cổ: gồm có bảy nhạc công đánh trống lúc tế giao.

Quân nhạc: dùng hai bộ hơi và gõ (kèn và trống hai mươi người) âm lượng lớn. Nhân viên khi đánh nhạc phải mặc binh phục.

Ngoài ra, loại dàn nhạc chính thức có tên gọi và thường trình diễn trong cung đình cũng như được miêu tả trong các tài liệu sách vở, các công trình nghiên cứu, cũng còn một số dàn nhạc chưa có tên chính thức như ban nhạc thiều (Quốc nhạc), dàn nhạc kèn hơi của vua Khải Định (1919). Dàn nhạc kèn hơi theo kiểu Pháp, tức là các nhạc cụ gồm kèn đồng, kèn gỗ ngày nay như thành phần trong dàn quân nhạc đương đại, nhằm mục đích là đối ngoại và cử quốc ca Nam triều, đánh bài Đăng đàn (Hymme Impérial).

Vai net ve am nhac Cung dinh Hue

Múa Cung đình

Hoà tấu lễ nhạc Cung đình

Trải qua nhiều biến động của lịch sử, âm nhạc cung đình cũng có những bước thăng trầm, song các triều đại đã biết kế thừa, phát triển nó để phục vụ cho vương triều, phục vụ cho tầng lớp quý tộc phong kiến đương thời.

“Lịch Triều Hiến Chương Loại Chí” của Phan Huy Chú có một đoạn ghi: “Từ đời Lê Trung Hưng (1533) về sau rất nhiều lễ nghi trong triều đình, tại nơi cung vua phủ chúa hay nơi Thái Miếu đã phải vời tới Ty giáo phường cùng hòa tấu với hai thứ Đồng Văn và Nhã Nhạc, thậm chí nhiều khi dàn nhạc còn lại chỉ riêng do Ty giáo phường đảm nhiệm". Lịch sử cho thấy, hai luồng âm nhạc dân gian và cung đình luôn luôn tác động qua lại lẫn nhau khá rõ rệt. Hai luồng âm nhạc đó phát triển hay ngừng trệ đều phụ thuộc theo những bước thăng trầm của các triều đại, với những hoàn cảnh xã hội tạo thêm điều kiện cho sức sống của nó.

Từ thời Gia Long đến Tự Đức, âm nhạc cung đình rất phát triển, chủ yếu là lễ nhạc. Các vua Nguyễn nhất là Minh Mạng và Tự Đức rất giỏi và am hiểu về thi phú, văn chương và say mê nghệ thuật, đặc biệt là tuồng. Chính bản thân các vua cùng tham gia chỉnh lý và soạn thảo các vở tuồng. Người cần nhắc đến, đó là một danh tướng, đồng thời cũng rất giỏi về âm nhạc và tổ chức âm nhạc đó là Đào Duy Từ, người Thanh Hoá, do xuất thân là con nhà hát xướng nên không được tham dự vào các kỳ thi ở triều Lê. Ông phẫn chí vào Đàng Trong, được chúa Nguyễn Phúc Nguyên phong làm quan Nội tán với tước Lộc Khê Hầu.

Vai net ve am nhac Cung dinh Hue

Múa Chén

Ông lập ra “Hoà Thanh thự” trong triều đình gồm ba đội: đội nhất, đội ba chuyên về nhạc, đội nhì chuyên về ca múa. Số lượng mỗi đội có một trăm hai mươi người, biết đánh trống, thổi kèn, đánh đàn dưới quyền trông coi của viên phó quản. Các đội này chuyên phục vụ trong các dịp nghi lễ, tế bái, yến tiệc cung đình với các loại lễ nghi: Giao Nhạc, Miếu Nhạc, Ngũ Tự Nhạc, Đại Triều Nhạc, Trường Triều Nhạc, Yến Nhạc, Cung Nhạc. Ngoài âm nhạc, Đào Duy Từ cũng chăm lo sưu tầm, chỉnh biên, sửa chữa một số chi tiết và sáng tác bổ sung thêm cho các điệu múa trong cung đình để phục vụ vua quan. Ông còn viết tuồng như: “Tam nữ đồ vương”, “Sơn hậu”… Có thể nói, thời kỳ này tuồng là hình thức sân khấu phát triển nhất ở Đàng Trong. Loại hình nghệ thuật này được các chúa Nguyễn và vua Nguyễn về sau rất yêu thích. Có thể nói, nghệ thuật tuồng được triều đình nhà Nguyễn nâng lên trở thành nghệ thuật hàn lâm trên tất cả các mặt: đào tạo, nghiên cứu, kịch bản, đạo diễn, hóa trang, phục trang… Bên cạnh sự phát triển của tuồng, thể loại đàn ca thính phòng, gọi là ca Huế cũng được phổ biến trong giới quan lại, trí thức và ngoài xã hội. Ca Huế tiếp thu phong cách văn chương tao nhã của các văn sĩ triều đình, với giai điệu thâm trầm, phong phú được bổ sung nguồn dân ca đậm đà ngữ điệu của một vùng đất. Hằng năm vào những dịp lễ hội, các nhân tài âm nhạc và các bộ môn nghệ thuật khác hội tụ về trình diễn, thi tài.

“Thanh Bình thự” được thành lập dưới thời Minh Mạng. Một nhà hát tuồng đầu tiên được xây dựng ở trong cung, dành cho vua, hoàng hậu và các thân vương, quan lại xem, đó là “Duyệt Thị đường” ở ngay trong Hoàng thành Huế, phía Đông điện Quang Minh nằm khoảng giữa điện Cần Chánh và Càn Thành.

Đến năm 1861, dưới thời Tự Đức có thêm “Minh Khiêm đường” được xây ngoài Hoàng thành. Từ thời Minh Mạng đến Khải Định, trong triều đình, tại phủ dinh vương hầu và quan lớn - ca múa nhạc cung đình với tên gọi là Thanh Bình thự về mặt tổ chức đã hoàn chỉnh, gồm đủ bốn bộ môn: nhạc lễ, múa hát cung đình, tuồng Huế, ca Huế.

(Theo Hà Sâm - www.thuathienhue.gov.vn )

Việt Báo

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

11 dấu hiệu máy tính của bạn bị hack

Chỉ cần dựa vào những dấu hiệu lạ xuất hiện trong quá trình sử dụng máy tính, bạn có thể biết được máy của bạn đã và đang bị tấn công để tìm cách khắc phục ngay.

Nhận xét tin Vài nét về âm nhạc Cung đình Huế

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Vài nét về âm nhạc Cung đình Huế bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Vai net ve am nhac Cung dinh Hue ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Vài nét về âm nhạc Cung đình Huế ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Văn Hóa của chuyên mục Văn Hóa.

About Hue Royal Music
House Music, Dong Van, Minh Mang, Tu Duc, the concert, Vietnam, Imperial Music, orchestra, musical instruments, art, twenty, court organization, including, large

Hue royal orchestra.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM


  • Thoi su 24h1810 No kinh hoang tai TPHCM
    Thời sự 24h(18/10): Nổ kinh hoàng tại TP.HCM

    Vì sao BS Tường không bị truy tố tội "Giết người"?; Nữ PGĐ Sở nói gì về vụ ẩu đả tại khách sạn; Trộm đột nhập siêu thị đã qua mặt bảo vệ thế nào; Thiếu nữ lớp 9 bị cố tình đánh chết để bịt đầu mối...

  • Thoi su 24h1710 Mr Dam lai vung tien choi troi
    Thời sự 24h(17/10): Mr Đàm lại vung tiền chơi trội

    Sự cố sập hàng loạt website: Nghi vấn bị phá hoại; Xuất hiện xe đặc chủng 13 tỷ chuyên ‘bắt’ xe quá tải; Mr.Đàm lại vung tiền chơi trội; Bộ CA điều tra vụ tàu Sunrise 689 bị cướp biển; Cảnh khó tin tại đường trên cao Hà Nội; 

  • Thoi su 24h1610 HN sap phat nguoi thong qua camera
    Thời sự 24h(16/10): HN sắp "phạt nguội" thông qua camera

    Bệnh viện lớn nhất TPHCM lên tiếng vụ đấu thầu thuốc; Phá đường dây mại dâm trăm đô, chỉ tiếp khách Tây; Hà Nội sắp "phạt nguội" thông qua 450 camera; Giết cha ở Vĩnh Long mang xác lên Sài Gòn phi tang;

  • Thoi su 24h1510 Bat pho chanh thanh tra GTVT
    Thời sự 24h(15/10): Bắt phó chánh thanh tra GTVT

    Chấn động làng quê vụ nữ sinh giết cán bộ huyện; Jennifer Phạm sẽ là thảm họa của Cặp đôi hoàn hảo 2014?; Cá quả Tàu tiêm thuốc mê đổ về chợ; Truy sát từ nhà đến bệnh viện vì can thiệp đụng độ trên đường

  • Thoi su 24h1410 Su co hy huu tren duong sat VN
    Thời sự 24h(14/10): Sự cố hy hữu trên đường sắt VN

    Xử lý xe quá tải "giết" đường: Không có vùng cấm!; Sự cố hy hữu trên đường sắt Việt Nam; Tài xế trong clip "ngược chiều khó tin" ở HN trình diện; Truy sát kinh hoàng từ nhà đến bệnh viện;Việt Nam sắp nhận máy bay hiện đại nhất thế giới; Công an cử người canh rắn "khủng" cực độc... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 13/10.

  • Ban tin suc khoe tuan 121810
    Bản tin sức khỏe tuần (12-18/10)

    Nguy cơ dịch Ebola vào Việt Nam là rất cao; Tâm sự của một bác sĩ: "Ở Việt Nam có nhiều Nina Phạm thầm lặng"; Sốc với công nghệ “thổi phồng” gà còi thành béo căng; 5 cách đơn giản tính chính xác tuổi thai; 3 dấu hiệu thần kinh vô cùng nguy hiểm ở trẻ nhỏ;Học lỏm bí quyết giảm cân an toàn kiệu quả kiểu Hàn Quốc; Sử dụng máy tính bảng gây hại đến xương và vai; Lý do tình dục mùa thu viên mãn nhất trong năm; Chữa mồ hôi tay, chân triệt để nhờ lá lốt...là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1210 1810
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (12/10 - 18/10)

    Nổ lớn tại TP.HCM: Hóa chất nồng nặc, mảnh thi thể vương vãi; Hộp đen tàu Sunrise 689 biến mất, Bộ Công an vào cuộc; Hà Nội phạt nguội vi phạm giao thông bằng camera: Khó khả thi; Xe điên đâm liên tiếp trên đường Phạm Hùng; Rắn độc tràn về làng tấn công người dân ở Nghệ An ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 1210 1810
    Toàn cảnh Showbiz tuần (12/10 – 18/10)

    Nghi án Khánh My làm "đào" quán karaoke, Elly Trần thừa nhận có con, Việt Hương và dàn sao Việt bị đối xử tệ bạc ở Nhật, Hương Tràm 'đá đểu' Robbey, Hà Anh bị cấm diễn 3 tháng, Nhóm F Band dùng khăn Piêu của người Thái làm khổ trong X-Factor, Xuân Lan vướng nghi vấn sinh con với đàn ông đã có vợ, Yanbi bị dân mạng "ném đá" vì miệt thị người đồng tính, Siêu mẫu Võ Hoàng Yến bị tố làm gãy tay đồng nghiệp, Moon Geun Young có bầu dù đã chia tay Kim Bum, Chae Rim hạnh phúc trong ngày lên xe hoa lần 2 là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1210 1810
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (12/10 - 18/10)

    Nữ sinh lớp 12 giết cán bộ huyện trong nhà nghỉ; Bàng hoàng những vụ "ngáo đá" lên cơn giết người; Nữ sinh giết con rồi đốt xác để giấu chuyện mang thai; Diễn biến mới vụ TMV Cát Tường ném xác nạn nhân xuống sông; Đến tòa ly hôn, vợ đâm chết chồng trước sân tòa án; Ly cà phê cuối cùng của tử tù đầu tiên bị tiêm thuốc độc;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • The gioi noi bat tuan qua tu 12101810
    Thế giới nổi bật tuần qua (từ 12/10-18/10)

    Căng thẳng Trung - Hàn sau vụ ngư dân Trung Quốc bị bắn chết; Sự xuất hiện của lãnh đạo Kim Jong-un với hình ảnh chống gậy; Biểu tình tại Hồng Kông vẫn căng thẳng; Thế giới tiếp tục cuộc chiến chống dịch bệnh Ebola; ... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.