Vài nét về âm nhạc Cung đình Huế

Vai net ve am nhac Cung dinh Hue

Dàn nhạc Cung đình Huế

Ngày 7/11, tại Paris, UNESCO đã chính thức công bố danh mục 28 di sản của các quốc gia và liên quốc gia đã được công nhận là "kiệt tác phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại", trong đó có kiệt tác âm nhạc cung đình Huế Việt Nam. Đây là vinh dự lớn của văn hóa phi vật thể Việt Nam. TS xin mời các bạn cùng tìm hiểu vài nét về lịch sử của kiệt tác nhân loại này.

Triều đại nhà Nguyễn bắt đầu từ năm 1802, khi Nguyễn Phúc Ánh đánh thắng Tây Sơn, lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu là Gia Long và định đô tại thành Phú Xuân (Huế), đặt tên nước là Việt Nam và sáng lập triều đại nhà Nguyễn (1802 - 1945). Triều Nguyễn biết kế thừa truyền thống âm nhạc cung đình của các triều đại trước, phát triển rực rỡ, phong phú hơn cả về đề tài, thể loại, số lượng… Các vua chúa Nguyễn cho xây dựng nhiều đền đài, nhà hát, tổ chức các lễ hội, tuyển mộ nhân tài âm nhạc khắp nơi, tổ chức âm nhạc cung đình. Văn chương, nghệ thuật bắt đầu thoát khỏi ảnh hưởng của Trung Quốc và giữ được màu sắc riêng của Việt Nam. Những thay đổi trên có tác động lớn không những đối với âm nhạc ở triều nội mà còn có ảnh hưởng đến những hoạt động âm nhạc dân gian ngoài xã hội.

Triều Nguyễn kế thừa với hai tổ chức được coi là tiêu biểu, đó là: Đồng Văn và Nhã Nhạc, có các quy chế và thể thức nghiêm ngặt trong hoạt động, sinh hoạt cũng như trình diễn dưới triều Lê mà Phạm Đình Hổ, trong “Vũ Trung tuỳ bút” đã ghi: “… Khoảng năm Hồng Đức (1470 - 1497) nhà Lê, trên có vua Thánh Tông là bậc minh quân, thông tuệ, lại có các đại thần như các ông Trần Nhân Trung, Đỗ Nhuận, Lương Thế Vinh… đều là những nhà học vấn uyên bác làm quan tại triều, mới cùng nhau kê cứu thành luật của Trung Quốc, kết hợp với tiếng nước nhà đặt ra hai bộ Đồng Văn và Nhã Nhạc”.

Đồng Văn chuyên lo đảm nhiệm âm nhạc hoà tấu, còn Nhã Nhạc thì chuộng thanh âm chuyên lo nhạc hát. Cả hai bộ phận đều đặt dưới sự điều khiển của quan Thái thường phụ trách. Đó là âm nhạc triều đình. Ngoài ra còn dân nhạc Ty giáo phường thì để lo riêng về âm nhạc dân gian.

Năm 1578 - 1600, vua Lê Thánh Tông cho sát nhập Đại Nhạc và Nhã Nhạc lại, có những nhạc cụ sau: trống ngưỡng thiên lớn, kèn trúc nam vàng lớn, long sinh, long phách, các đàn ba, bốn, mười lăm dây, sáo, trống một mặt sơn vàng, tang mỏng, phách, sanh tiền. Khi nào có lễ tế giao, lễ triều hạ gì lớn hơn mới dùng đến dàn nhạc này. Trong “Đại Nam thực lục” có ghi "… định lại nghị chương về triều hạ, về nhạc cụ, lễ Đại triều ở điện Thái Hoà: Nhã Nhạc một bộ, chuông to một chiếc, khánh lớn một chiếc, chuông nhỏ một bộ gồm mười hai chiếc, khánh nhỏ một bộ gồm mười hai chiếc, trống có trụ hai chiếc, ngữ một chiếc, trống bồng hai chiếc, đàn cầm bốn chiếc, đàn sắt bốn chiếc, tiêu bằng tre có mười sáu ống gồm hai chiếc, tiêu có hai mươi ba ống gồm có hai chiếc, ống sênh gồm hai cái, ống huyên hai cái, phách hai cái. Đại Nhạc một bộ gồm có: hai mươi trống, tám kèn, bốn tù và, bốn sala lớn, bốn sala nhỏ, hai ốc biển, còn các nhạc cụ loại nhỏ khác chỉ dung để hợp tấu ở sân điện Cần Chánh, dùng bao nhiêu thứ vẫn để như cũ.”

Như vậy dàn nhạc lớn cung đình nó không còn cái nghĩa Nhã Nhạc là ban đồng ca như lúc ban đầu nữa, mặc dầu ở cung đình vẫn xuất hiện những ban đồng ca kết hợp cùng Đại Nhạc với quy mô lớn.

Trong “Đại Nam thực lục chính biên” có ghi: "… Chọn hơn sáu mươi người ca công ở Bắc Thành và Thanh Nghệ cùng các trò chơi hơn hai mươi người nhạc công Chân Lạp và Cam Lộ đều đến họp ở Cửa Khuyết để trình diễn ca nhạc”. Biên chế dàn nhạc thuộc bộ Đồng Văn không có con số cụ thể, thường thì được dùng trong ngày tế giao, tế miếu và khi có tế lễ lớn thì tấu bài “Bát dật” - một hình thức hòa tấu kết hợp giữa dàn nhạc lớn với hát và múa. Như vậy, Đồng Văn cũng chỉ là một bộ trong dàn nhạc lớn mà thôi.

Tóm lại, Đồng Văn và Nhã Nhạc là những hình thức tổ chức của dàn nhạc cung đình, lúc khởi thủy được phân ra hai loại, nhưng từ đầu thế kỷ 19, thì sự phân định này không dùng nữa mà thường kết hợp hòa tấu giữa dàn nhạc với hát và múa với số lượng ca công, vũ công có đến hàng trăm người.

Vai net ve am nhac Cung dinh Hue

Hòa tấu nhã nhạc

Nhã nhạc Cung đình

Đời vua Thành Thái được đổi tên là “Võ can đội” nhân viên gồm một trăm hai mươi người, sau lấy thêm hai mươi đồng ấu. Đến thời vua Khải Định tuyển thêm ba mươi đồng ấu vào “Võ can đội”. Với một tổ chức nghệ thuật khá chặt chẽ, cho nên nghệ thuật trình diễn của triều đình nhà Nguyễn đã phát triển hết sức phong phú và đa dạng với rất nhiều hình thức và thể loại cũng như các dàn nhạc. Các diễn viên trình diễn được rèn tập một cách công phu nghiêm ngặt. Những người hoạt động âm nhạc cung đình có kinh nghiệm lâu năm trong nghề được phong phẩm hàm, chức tước để yên tâm phục vụ nghề nghiệp lâu dài.

Về các dàn nhạc cung đình triều Nguyễn gồm có:

Dàn nhã nhạc: thường dùng trong ngày tế giao, tế miếu.

Dàn nhạc huyền: có nhiều nhạc cụ thuộc bộ gõ được treo trên giá cùng với các nhạc cụ dây và hơi.

Đại nhạc (danh từ Đại nhạc xuất hiện từ đời Lý): Đại nhạc là loại nhạc dành cho những nghi thức lễ lớn của vua, gồm có bốn mươi hai nhạc cụ cho các bộ gõ và hơi.

Tế nhạc hay Ty trúc tế nhạc: Tế nhạc nghĩa là tiểu nhạc gồm các nhạc cụ hơi, dây, gãy dùng trong tế lễ, giải trí, yến tiệc.

Ty Chung, Ty Khánh: (Nhóm đánh chuông, nhóm đánh khánh đá)

• Biên Chung: một dàn gồm mười hai chuông nhỏ, và có một bát chung (chuông lớn).

• Biên Khánh: một dàn gồm mười hai khánh nhỏ và có một đặc khánh (khánh đá lớn).

Ty cổ: gồm có bảy nhạc công đánh trống lúc tế giao.

Quân nhạc: dùng hai bộ hơi và gõ (kèn và trống hai mươi người) âm lượng lớn. Nhân viên khi đánh nhạc phải mặc binh phục.

Ngoài ra, loại dàn nhạc chính thức có tên gọi và thường trình diễn trong cung đình cũng như được miêu tả trong các tài liệu sách vở, các công trình nghiên cứu, cũng còn một số dàn nhạc chưa có tên chính thức như ban nhạc thiều (Quốc nhạc), dàn nhạc kèn hơi của vua Khải Định (1919). Dàn nhạc kèn hơi theo kiểu Pháp, tức là các nhạc cụ gồm kèn đồng, kèn gỗ ngày nay như thành phần trong dàn quân nhạc đương đại, nhằm mục đích là đối ngoại và cử quốc ca Nam triều, đánh bài Đăng đàn (Hymme Impérial).

Vai net ve am nhac Cung dinh Hue

Múa Cung đình

Hoà tấu lễ nhạc Cung đình

Trải qua nhiều biến động của lịch sử, âm nhạc cung đình cũng có những bước thăng trầm, song các triều đại đã biết kế thừa, phát triển nó để phục vụ cho vương triều, phục vụ cho tầng lớp quý tộc phong kiến đương thời.

“Lịch Triều Hiến Chương Loại Chí” của Phan Huy Chú có một đoạn ghi: “Từ đời Lê Trung Hưng (1533) về sau rất nhiều lễ nghi trong triều đình, tại nơi cung vua phủ chúa hay nơi Thái Miếu đã phải vời tới Ty giáo phường cùng hòa tấu với hai thứ Đồng Văn và Nhã Nhạc, thậm chí nhiều khi dàn nhạc còn lại chỉ riêng do Ty giáo phường đảm nhiệm". Lịch sử cho thấy, hai luồng âm nhạc dân gian và cung đình luôn luôn tác động qua lại lẫn nhau khá rõ rệt. Hai luồng âm nhạc đó phát triển hay ngừng trệ đều phụ thuộc theo những bước thăng trầm của các triều đại, với những hoàn cảnh xã hội tạo thêm điều kiện cho sức sống của nó.

Từ thời Gia Long đến Tự Đức, âm nhạc cung đình rất phát triển, chủ yếu là lễ nhạc. Các vua Nguyễn nhất là Minh Mạng và Tự Đức rất giỏi và am hiểu về thi phú, văn chương và say mê nghệ thuật, đặc biệt là tuồng. Chính bản thân các vua cùng tham gia chỉnh lý và soạn thảo các vở tuồng. Người cần nhắc đến, đó là một danh tướng, đồng thời cũng rất giỏi về âm nhạc và tổ chức âm nhạc đó là Đào Duy Từ, người Thanh Hoá, do xuất thân là con nhà hát xướng nên không được tham dự vào các kỳ thi ở triều Lê. Ông phẫn chí vào Đàng Trong, được chúa Nguyễn Phúc Nguyên phong làm quan Nội tán với tước Lộc Khê Hầu.

Vai net ve am nhac Cung dinh Hue

Múa Chén

Ông lập ra “Hoà Thanh thự” trong triều đình gồm ba đội: đội nhất, đội ba chuyên về nhạc, đội nhì chuyên về ca múa. Số lượng mỗi đội có một trăm hai mươi người, biết đánh trống, thổi kèn, đánh đàn dưới quyền trông coi của viên phó quản. Các đội này chuyên phục vụ trong các dịp nghi lễ, tế bái, yến tiệc cung đình với các loại lễ nghi: Giao Nhạc, Miếu Nhạc, Ngũ Tự Nhạc, Đại Triều Nhạc, Trường Triều Nhạc, Yến Nhạc, Cung Nhạc. Ngoài âm nhạc, Đào Duy Từ cũng chăm lo sưu tầm, chỉnh biên, sửa chữa một số chi tiết và sáng tác bổ sung thêm cho các điệu múa trong cung đình để phục vụ vua quan. Ông còn viết tuồng như: “Tam nữ đồ vương”, “Sơn hậu”… Có thể nói, thời kỳ này tuồng là hình thức sân khấu phát triển nhất ở Đàng Trong. Loại hình nghệ thuật này được các chúa Nguyễn và vua Nguyễn về sau rất yêu thích. Có thể nói, nghệ thuật tuồng được triều đình nhà Nguyễn nâng lên trở thành nghệ thuật hàn lâm trên tất cả các mặt: đào tạo, nghiên cứu, kịch bản, đạo diễn, hóa trang, phục trang… Bên cạnh sự phát triển của tuồng, thể loại đàn ca thính phòng, gọi là ca Huế cũng được phổ biến trong giới quan lại, trí thức và ngoài xã hội. Ca Huế tiếp thu phong cách văn chương tao nhã của các văn sĩ triều đình, với giai điệu thâm trầm, phong phú được bổ sung nguồn dân ca đậm đà ngữ điệu của một vùng đất. Hằng năm vào những dịp lễ hội, các nhân tài âm nhạc và các bộ môn nghệ thuật khác hội tụ về trình diễn, thi tài.

“Thanh Bình thự” được thành lập dưới thời Minh Mạng. Một nhà hát tuồng đầu tiên được xây dựng ở trong cung, dành cho vua, hoàng hậu và các thân vương, quan lại xem, đó là “Duyệt Thị đường” ở ngay trong Hoàng thành Huế, phía Đông điện Quang Minh nằm khoảng giữa điện Cần Chánh và Càn Thành.

Đến năm 1861, dưới thời Tự Đức có thêm “Minh Khiêm đường” được xây ngoài Hoàng thành. Từ thời Minh Mạng đến Khải Định, trong triều đình, tại phủ dinh vương hầu và quan lớn - ca múa nhạc cung đình với tên gọi là Thanh Bình thự về mặt tổ chức đã hoàn chỉnh, gồm đủ bốn bộ môn: nhạc lễ, múa hát cung đình, tuồng Huế, ca Huế.

(Theo Hà Sâm - www.thuathienhue.gov.vn )

Việt Báo

Video nổi bật

Thót tim đi xe đạp trên vách núi thẳng đứng
00:00 / --:--

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Nga sẽ đáp trả nếu NATO tăng hiện diện ở C.Âu

Trong trường hợp Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây dương (NATO) tăng cường lực lượng tại châu Âu, Nga sẽ buộc phải đáp trả và có đủ mọi phương tiện để làm việc này. Đó là tuyên bố của Đại diện thường trực Nga tại NATO Aleksander Glushko trên truyền hình Nga ngày 27/5.

VIDEO: Cầu thủ U23 Lào nói tiếng Việt như gió và hiểu rõ U23 Việt Nam

Khá ngạc nhiên khi cầu thủ của U23 Lào lại có sự hiểu biết rất sâu về U23 Việt Nam. Đặc biệt Sengdao còn nói khá sõi tiếng Việt và anh đã có những chia sẻ về U23 Việt Nam và nhất là tiền đạo Công Phượng, người từng ăn tập cùng Sengdao suốt 2 tháng tại Hàm Rồng (Gia Lai).

Nhận xét tin Vài nét về âm nhạc Cung đình Huế

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Vài nét về âm nhạc Cung đình Huế bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Vai net ve am nhac Cung dinh Hue ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Vài nét về âm nhạc Cung đình Huế ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Văn Hóa của chuyên mục Văn Hóa.

About Hue Royal Music
House Music, Dong Van, Minh Mang, Tu Duc, the concert, Vietnam, Imperial Music, orchestra, musical instruments, art, twenty, court organization, including, large

Hue royal orchestra.

Xem tiếp: Văn Hóa


  • Thoi su 24h275 Ban dam 14000 USD 2 dem cho dai gia
    Thời sự 24h(27/5): Bán dâm 14.000 USD 2 đêm cho đại gia

    Có luật Biểu tình để ổn định an ninh; Bay từ Sài Gòn ra Bắc bán dâm giá 14.000 USD hai ngày; Khai thác 22,7 km cao tốc 6 làn đẹp nhất VN; Nhà mới đẹp miễn chê của NSƯT Việt Hoàn; 

  • Thoi su 24h265 Hoc sinh HN len nui sex la bia dat
    Thời sự 24h(26/5): "Học sinh HN lên núi sex" là bịa đặt

     Lương bộ trưởng chưa đến 15 triệu đồng; Đường dây bán dâm toàn trẻ vị thành niên đẹp như thiên thần ở HN; Trực thăng đại gia Việt khuấy động làng chài nghèo miền Trung; Sạt lở kinh hoàng, cuốn phăng nhiều nhà dân xuống sông; 

  • Thoi su 24h255 Chua nhan 5 trieu yen chi ve chai da bi lua
    Thời sự 24h(25/5): Chưa nhận 5 triệu yên, chị ve chai đã bị lừa

     Hình ảnh công trường phi pháp của TQ ở Biển Đông; Anh em đại gia Thái Bình xây dãy biệt thự hệt nhau giữa Hà Nội; Thu Phương bỏ cả sĩ diện vì trai 19; Chưa nhận 5 triệu yên, chị ve chai đã bị vay tiền, lừa gạt; 

  • Thoi su tuan qua Chi tien khung de cham cay xanh
    Thời sự tuần qua: Chi tiền "khủng" để chăm cây xanh

    Chúng ta không bán sân bay, cảng biển; "Đẻ" thêm GPLX số tự động; Một quận chi 18 tỷ để bảo dưỡng cây xanh; Công an sẽ giao trả 5 triệu yên cho chị ve chai!; Ca mang thai đặc biệt ở Việt Nam; K +: Độc quyền vẫn lỗ ngàn tỷ; Chân dài thác loạn mua vui cho các cuộc bay "thuốc"... là những thông tin thời sự nổi bật trong tuần qua.

  • Thoi su 24h235 Dan dua nhau thao luoi chong loa
    Thời sự 24h(23/5): Dân đua nhau tháo lưới chống lóa

    Sắp khai tử nhà máy thép nghìn tỷ ở Vũng Áng; Triệu tập đôi nam nữ thuê người bức tử cây xanh; Sự thật về nhóm thanh niên mang xác người vứt ở bệnh viện;... là những thông tin thời sự đáng chú ý ngày 23/5. 

  • Thuc hu chat luong ao chong nang tien trieu
    Thực hư chất lượng áo chống nắng tiền triệu

    Trước những lời quảng cáo như “mềm mịn, thấm hút mồ hôi cực tốt, không bí bách”,... các chuyên gia khuyến cáo “nên cẩn trọng”.

  • Mong manh hang Viet
    Mong manh hàng Việt!

    Doanh nghiệp Việt cần năng động, sáng tạo hơn để đương đầu với những thách thức, để tiếp tục phát huy trên nền tảng đã gây dựng được

  • Con xem phim sex cha me lam gi
    Con xem phim sex, cha mẹ làm gì?

    Chúng ta cần trang bị kỹ năng, kiến thức về sex, có như vậy mới tạo được 'vắc-xin kháng sex' đủ mạnh cho các em. Chị Đào Lan, có con gái học lớp 5 tại Hà Nội đã thực sự sốc nặng khi cô con gái nhỏ đóng cửa xem phim sex một..

  • Cap doi khach Tay bi cuop gay xon xao
    Cặp đôi khách Tây bị cướp gây xôn xao

    Cặp đôi khách Tây bị cướp ở Hà Nội đang là câu chuyện được nhều bạn trẻ quan tâm. Mới đây, thông tin về cặp đôi khách Tây bị cướp đã có những tình tiết mới. ------------ Xem thêm: Cặp đôi khách Tây bị cướp gây xôn xao, http://vietbao.vn/tp/Cap-doi-khach-Tay-bi-cuop-gay-xon-xao/11384861/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Cho xe mo to vao duong cao toc
    Cho xe mô tô vào đường cao tốc

    Đa số lo ngại xoay quanh chuyện, nếu những tay đua "kiệt xuất" lái mô tô được “thả” vào môi trường phù hợp nhưng chưa đủ “chất” sẽ dễ gây họa.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1705 2305
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (17/05 - 23/05)

    Cô gái thừa nhận dựng chuyện nhận nuôi con tử tù; Vụ giấu vàng qua sân bay: Vĩnh viễn không được làm việc trong ngành hàng không; Bé 6 tháng tuổi tử vong bất thường: Mũi tiêm hạ sốt oan nghiệt?; Chỉ rõ những bất thường vụ chi 18 tỷ chăm cây xanh... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Tong hop Doi song tuan qua 185 235
    Tổng hợp Đời sống tuần qua (18/5 - 23/5)

    Con hẻm miễn phí ở Sài Gòn, những SV làm tình nguyện vùng cao, cậu bé mua đồ ăn cho người vô gia cư là những câu chuyện về tình người thật đẹp. Nhiều chủ đề giáo dục con, những chuyện tình cảm động, nhiều bài viết đáng suy ngẫm và các thông tin an toàn thực phẩm bẩn, mỹ phẩm giả...là những vấn đề nổi bật tuần vừa qua...

  • Diem lai tin suc khoe nong trong tuan 185 245
    Điểm lại tin sức khỏe nóng trong tuần (18/5 - 24/5)

    Bộ Y tế xác minh thông tin gạo giả ở Việt Nam, Phát hiện vịt nuôi bị nhiễm virus H5N1 ở Ninh Thuận, Trẻ mắc tay chân miệng nhập viện tăng đột biến, Đã có câu trả lời vụ khăn ướt nhiễm khuẩn, Giữ sức khỏe ngày nắng nóng cho bé yêu,.... là các thông tin sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 175 235
    Sự kiện quốc tế nổi bật (17/5 -23/5)

    Tình báo Đức cung cấp thông tin quyết định để Mỹ tiêu diệt Bin Laden; Chính phủ Mỹ khẳng định không thay đổi chiến lược tại Iraq; Cựu Thủ tướng Yingluck ra hầu tòa; Mỹ và Cuba kết thúc vòng đàm phán thứ 4... là những tin đáng chú ý trong tuần qua. ------------ Xem thêm: Sự kiện quốc tế nổi bật (17/5 -23/5), http://vietbao.vn/The-gioi/Su-kien-quoc-te-noi-bat-175-235/2147562992/433/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1705 2305
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (17/05 - 23/05)

    Cặp đôi khách Tây bị cướp gây xôn xao; Người mẹ trẻ nhẫn tâm sát hại đứa con hai tuổi; Cả trăm người thân bị hại gây náo loạn tòa; Mua ma túy về "ăn mừng ra tù", gặp ngay 141; Kế hoạch tiêu 5 triệu yên của 'tỷ phú ve chai'; Trung tướng rởm và chiêu bài lừa đảo chiếm đoạt 12 tỷ đồng;......là những tin đáng chú ý trong tuần.