vietbao

Trần Đức Thảo - triết gia dám nói lên sự thật

TPCN - Theo đánh giá của Trần Văn Giàu, Việt Nam không có truyền thống triết học? Nếu có một nhà triết học (chuyên nghiệp) thì đó là Trần Đức Thảo.

Tran Duc Thao triet gia dam noi len su that
Giữa những năm 1980, một sinh viên Việt Nam đang học Toán sang Tiệp được phân công học Triết. Ông giáo sư Tiệp dạy Lịch sử Triết nói với cậu ta: “Mày sang chúng tao học Triết làm gì? Sao không ở nhà học ông Tran. Mỹ, Italia, Nga, Pháp, Tây Ban Nha, Nhật Bản… đều có sách dịch của ông ấy cả. Cần tiếng nước nào, tao cho mượn. Họ tên đầy đủ của ông ấy là thế này đây…”.

Ba chữ trên mẩu giấy mà chàng SV nhận được là Trần Đức Thảo. Phạm Thành Hưng kể lại chuyện này trong cuốn Triết gia lữ hành Trần Đức Thảo (NXB…) do ông chủ biên.

Việt Nam không có truyền thống triết học? Nếu có một nhà triết học (chuyên nghiệp) thì đó là Trần Đức Thảo - đánh giá của Trần Văn Giàu.

Đỗ Lai Thúy thì nhìn thấy ở Trần Đức Thảo “một năng lực tư biện cao - điều hiếm ở Việt Nam”, nhưng vẫn chưa coi ông là triết gia - “người sáng lập những triết thuyết”(?).

Người thì bảo ông “đấu tranh không khoan nhượng chống lại thuyết phân tâm”, người lại khẳng định Trần Đức Thảo “không phải người anti - Freud”.

Những nhận định có vẻ đối lập nhau có thể được tìm thấy trong phần I của cuốn Triết gia lữ hành Trần Đức Thảo, tập hợp các bài viết trong và ngoài nước về Trần Đức Thảo, trong đó có loạt bài được viết ngay khi ông mất tại Paris (ngày 24/4/1993), một số bài khác được viết vào thời điểm 7 năm sau- ông được truy tặng giải thưởng Hồ Chí Minh.

“Người Việt Nam du học Pháp thuở ấy, không mấy người vào được trường d’Ulm (trường Sư phạm phố d’Ulm),” - Nguyễn Đình Chú kể. Người đầu tiên vào học được và tốt nghiệp đứng thứ 35/36 đã được báo chí trong nước ca ngợi là “bậc anh tài kiệt xuất”.

Còn Trần Đức Thảo tốt nghiệp d’Ulm đứng thứ nhất, nhưng vì là dân thuộc địa nên Pháp chỉ coi là “đồng nhất”. Sự kiện Trần Đức Thảo kết thúc cuộc tranh luận với nhà hiện sinh Jean-Paul Sartre trên thế thắng đã đi vào huyền thoại trong nhiều thế hệ trí thức Việt Nam.

Trần Đức Thảo đã biến đổi Sartre cả trong hành động: “Năm 1952, Jean-Paul Sartre đã quyết định cống hiến tích cực cho phong trào vì hòa bình. Có thể những trao đổi về quan điểm trước đây vào mùa đông 1949-1950 đã góp phần vào sự tiến bộ của ông ta theo hướng hợp tác với những người cộng sản”. (trích Tiểu sử tự thuật). Một sự kiện hay được nhắc đến trong đời Trần Đức Thảo là việc ông bị Pháp bỏ tù từ tháng 10-12/1945, tội “mưu hại an ninh nước Pháp”.

Bước ngoặt lớn trong đời Trần Đức Thảo là việc ông rời bỏ sự nghiệp ở châu Âu để quay về Việt Nam để - như ông nói - “gắn cuộc sống với triết học”.

Theo Nguyễn Văn Độ: “Nhân chuyến Bác Hồ thăm nước Pháp (1946), giáo sư (Trần Đức Thảo) đã báo cáo với Bác về tình hình Việt kiều ở Pháp và bày tỏ nguyện vọng về nước tham gia cách mạng”.

Còn theo Trần Ngọc Hà, mọi chuyện xảy ra như sau: “Sau khi ở tù ra, đầu 1946, Trần Đức Thảo đến gặp Emille Bréhier - là giáo sư hướng dẫn luận án tiến sĩ cho mình. Vị giáo sư cúi gằm mặt, vung tay chỉ ra cửa và thét: Nếu ông không yêu nước Pháp thì ông đi đi, về nước của ông!…

Sau Hội nghị Fontainebleau, Bác Hồ đã tìm gặp và đề nghị Trần Đức Thảo về nước phục vụ cách mạng và ông cũng đã hứa với Bác sẽ về sau, khi làm xong luận án tiến sĩ”.

Trong cuốn Một chặng đường (Paris - 1992), Trần Đức Thảo viết: “Phần hai của Hiện tượng luận và chủ nghĩa duy vật biện chứng (1951) đã dẫn tôi tới một ngõ cụt, và lúc đó tôi hy vọng tìm ra giải pháp trong cách mạng Việt Nam”.

Cuối 1951, dùng nhuận bút công trình vừa xuất bản, Trần Đức Thảo tìm về đất mẹ theo con đường Paris - London - Praha - Moskva - Bắc Kinh - Tân Trào. Việc đầu tiên ông được phân công: nghiên cứu tại 2 xưởng công nghiệp của Việt Bắc. Sau đó: điều tra tình hình trường học ở Việt Bắc, tham gia chỉnh huấn cải cách ruộng đất ở Phú Thọ, ủy viên Ban Văn - Sử - Địa, giảng dạy Lịch sử Triết học…

“Thầy đến lớp thường xuyên chỉ với một bộ quần áo kaki xanh thẫm Trung Quốc. Trong tay không nửa trang giáo án. Chỉ đút tay túi quần mà nói. Nói lúng búng vô cùng… nhưng không hiểu sao vẫn tạo ra một thứ ma lực làm say mê toàn thể chúng tôi…”.

Theo Nguyễn Đình Chú, không chỉ SV Văn mà cả SV Y Dược, giáo viên cấp III hay giáo sư ĐH hàng đầu cũng tới nghe bài giảng của Trần Đức Thảo. “Đúng là có một không khí sùng bái môn Triết của GS Trần Đức Thảo”.

Năm 1956, hai bài báo của Nội dung xã hội và hình thức tự do và Nỗ lực phát triển tự do dân chủ của Trần Đức Thảo trên 2 tờ Nhân văn và Giai phẩm mùa Đông đã khiến ông phải ra khỏi biên chế Nhà nước. Nhà triết học có thời gian đi lao động ở Tuyên Quang hay chăn bò ở nông trường Ba Vì, coi như để “cải tạo tư tưởng”.

Theo nhà văn Tô Hoài trong hồi ký Chiều chiều thì đàn bò “móp bụng” của Trần Đức Thảo cũng bị hổ vồ, trộm bắt mất vài con… Từ 1958, ông được tạo điều kiện ngồi ở HN nghiên cứu và gửi bài cho các tạp chí và NXB ở Pháp.

Năm 1988, tác phẩm của Trần Đức Thảo lần đầu tiên xuất bản trong nước(*). Năm 1992, theo Trường Giang, ông xin phép và được Trung ương chấp nhận sang Paris chữa bệnh gan và lấy tư liệu viết Logic của hiện tại sống động.

Tại Paris, ông sống trong căn phòng nhỏ trên tầng 5 nhà khách Đại sứ quán Việt Nam. Nguyễn Đức Hiền tả: “Một ông già ở độ tuổi cổ lai hy khoác chiếc áo dạ cũ màu tím dài chấm gót, bưng bê lỉnh kỉnh đủ thứ xoong, chảo, chai, lọ leo lên leo xuống hàng trăm bậc thang gác, tự lo lấy bữa ăn cho mình… Ông già ấy cứ hành trình chừng mười lăm bậc thì dừng lại, tựa người vào hành lang đứng nhắm mắt há miệng thở như thổi bễ”.

Hoàng Ngọc Hiến, người đã phê phán Trần Đức Thảo gay gắt hồi 1958 kể lại một câu chuyện cảm động - không liên quan đến chính trị hay triết học. Đỗ Chu kể về một người “không biết đến chiến tranh”, người được các cô mậu dịch viên ưu tiên (bán bánh mì).

Phùng Quán trào lộng về cuộc phiêu lưu cuối cùng của triết gia dưới dạng… bình tro. Người vợ và từng là học trò nhà triết học cũng lên tiếng…Triết gia lữ hành Trần Đức Thảo cho bạn đọc những nét cơ bản về sự nghiệp, tư tưởng và cuộc đời của nhà triết học.

Phần hai của cuốn sách in lại tiểu sử tự thuật, cắt nghĩa của nhà triết học về Nội dung xã hội Truyện Kiều và 2 bài báo đem lại “vận rủi” cho ông… Tuy nhiên, tất cả chắc cũng chỉ mới là “phần nổi của tảng băng”.

“Đây là một con người siêu việt nhưng cũng có cái gì đó không bình thường”- Nguyễn Đình Chú nhấn mạnh và khẳng định: Trần Đức Thảo “cần được khám phá, phát hiện thêm”. Mong rằng một ngày không xa, sẽ có những công trình hệ thống, đầy đủ và đồng nhất hơn về Trần Đức Thảo.

Nguyễn Mạnh Hà

(*) Là cuốn Vấn đề con người và chủ nghĩa lý luận không có con người- NXB TP. HCM. Sách của Trần Đức Thảo xuất bản trong nước còn có 2 cuốn Hiện tượng học và chủ nghĩa duy vật biện chứng và Sự hình thành con người- NXB ĐHQG, 2004.

Việt Báo
Comment :Trần Đức Thảo - triết gia dám nói lên sự thật
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Trần Đức Thảo - triết gia dám nói lên sự thật bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Tran Duc Thao triet gia dam noi len su that ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Trần Đức Thảo - triết gia dám nói lên sự thật ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Văn Hóa
Tran Duc Thao - philosophers dared to speak the truth
Tran Duc Thao, Vietnam, Tran Van Rich, philosopher, philosophers, truth, without, say, a professor, who , water, legal, all, year
TPCN - According to Tran Van Rich, Vietnam has no tradition of philosophy? If there is a philosopher (professional), it is Tran Duc Thao ..
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • Thoi su 24h267 An mang dau long tu viec ly hon gia hoa that
    Thời sự 24h(26/7): Án mạng đau lòng từ việc ly hôn giả hóa thật

    Sự thật sốc về cô gái “hở bạo” tiếp thị Bệnh viện thẩm mỹ Kangnam; Mẹ nạn nhân bị cưa chân phản bác kết luận của Sở Y tế; Vụ trao nhầm con: Nước mắt vẫn chưa ngừng rơi!; Người đàn ông bỏ xe bánh mỳ, nhảy sông Đà vì bị truy sát?; Bệnh nhân phải đóng trước 220 nghìn mới được đi vệ sinh ở bệnh viện

  • Thoi su 24h257 Can bo hon nguc nang Biang
    Thời sự 24h(25/7): Cán bộ hôn ngực nàng Biang

    Kẻ "gạ tình" người mẹ liên quan gì đến vụ cháu bé bị mất tích ở Long Biên?; Vụ xả thải: Bộ TNMT thông báo nóng với Formosa; Ông bố đập sữa trước cửa siêu thị: "Đã mua chịu lại còn kiếm chuyện"; Cán bộ hôn ngực nàng Biang: Xử lý đúng quy trình; Ngày con dâu bỏ đi, bố mẹ chồng khóc cạn nước mắt thương 5 cháu nhỏ

  • Thoi su 24h217 Cong ly nao cho nguoi vo mang noi dau tot cung
    Thời sự 24h(21/7): Công lý nào cho người vợ mang nỗi đau tột cùng

    Đình chỉ hay khen thưởng CSGT "giơ chân" cản người phạm luật?; Xót xa những vụ tự tử vì bệnh tật và tận cùng nghèo khó; "Rác thải Formosa tràn lan, trách nhiệm chính thuộc xã, phường"; Vụ cô gái bị chồng thiêu: Công lý nào cho người vợ đang mang nỗi đau tột cùng?; Mổ nhầm chân: chuyên môn yếu kém hay tắc trách?

  • Thoi su 24h197 Dung sung bat tre em cuop taxi
    Thời sự 24h(19/7): Dùng súng bắt trẻ em, cướp taxi

    Phía sau bản án tử của Vũ Văn Tiến: Con dại một lần, mẹ đau một đời; Hà Nội sẽ trồng cây phượng hoa màu tím, nở quanh năm; Mưa xô ngã cầu bêtông tiền tỷ: Quy trình trách nhiệm; Vụ chất thải Formosa: Doanh nghiệp nói khác Sở TNMT?; Chiếu laser Nội Bài: Phát hiện thủ phạm nhưng khó xử lý

  • Thoi su 24h187 Lo duong day gai goi chan dong showbiz
    Thời sự 24h(18/7): Lộ đường dây gái gọi chấn động showbiz

    Thực phẩm bẩn: Nghịch cảnh con người đang âm thầm giết hại nhau; Vụ chất thải Formosa: Thêm nhiều mâu thuẫn giật mình; Ân hận của người mẹ mỗi đứa con sinh ra của... một ông bố khác nhau; Bác sĩ ra chợ quyên tiền cứu bệnh nhi: Đời xấu xa sao cây táo nở hoa?; Cá hồ chết bốc mùi thối, cả khu phố bịt khẩu trang suốt ngày

  • Thoi su 24h147 Bi ban than cua bo hiep dam den mang thai
    Thời sự 24h(14/7): Bị bạn thân của bố hiếp dâm đến mang thai

    Formosa tự đổi công nghệ luyện cốc: Hành vi tội ác; Uất ức lời kể 5 ngư dân bị tàu TQ đâm chìm tàu ở Hoàng Sa; Nghi án mẹ ép con gái uống thuốc trừ sâu để cùng chết; Bàng hoàng phát hiện suốt 3 năm nuôi nhầm con của 1 gia đình ở cách nhà mình 5 km; Tiếp viên ở quán karaoke ăn mặc mát mẻ, ngồi trên đùi khách rót bia

  • Thoi su 24h137 Chong thieu song vo vi bi can nhan
    Thời sự 24h(13/7): Chồng thiêu sống vợ vì bị cằn nhằn

    Thực hư chuyện 'bố đi hát karaoke gặp đúng con gái làm dịch vụ'; "Bảo kê" xe cấp cứu: Bộ trưởng Y tế vào cuộc quá chậm?; Vụ chôn rác thải Formosa trong trang trại của Giám đốc: Có sai luật?; Tạm giữ nhóm "quái xế" cùng 20 chân dài mặc mát mẻ phục vụ karaoke; 10 năm, gần 60 ngàn tỷ đồng tham nhũng nhưng chỉ thu hồi được 4,6 ngàn tỷ

  • Thoi su 24h127 Vo bop cua quy khien chong chet tuc tuoi
    Thời sự 24h(12/7): Vợ bóp của quý khiến chồng chết tức tưởi

    Phạt 100 triệu phòng khám "mạo danh" Sở Y tế HN "chặt chém" khách; Xe cứu thương ngoại tỉnh phải “mua” bệnh nhân ở Hà Nội?; Formosa lén lút chôn chất thải ở trang trại của Giám đốc Công ty Môi trường; Gây bức xúc lớn, các dự án giao thông BOT được Quốc hội đưa vào giám sát; Vụ gần 400 GV ở Thanh Hóa mất việc: 50-100 triệu đồng chạy làm GV hợp đồng?

  • Thoi su 24h117 Co gai tre xinh dep tu vong ben ve duong
    Thời sự 24h(11/7): Cô gái trẻ xinh đẹp tử vong bên vệ đường

    Sự cố môi trường Formosa: Xác định hàm lượng độc tố dưới đáy biển; Thuê giúp việc 6 triệu/tháng, chủ nhà phẫn nộ vì em bé bị véo tai, ăn tát; Nhà máy làm chết cá đầu nguồn sông Đà không có khu xử lý nước thải; Từ vụ chặn xe cấp cứu: Bảo vệ bệnh viện hay lực lượng..."bảo kê"?; Dọa đuổi ông lão xuống xe, nhân viên xe buýt bị đình chỉ việc

  • Nghin le chuyen tuan qua 1707 23072016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 17/07 - 23/07/2016

    Đau chân trái bác sĩ mổ nhầm chân phải; CSGT giơ chân, người đi xe máy lao dải phân cách; Cán bộ giao thông trách mắng người dân vì tự ý vá đường; Bé gái 4 tuổi mất tích bất ngờ, gia đình kêu gọi giúp đỡ ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 177237
    Sự kiện quốc tế nổi bật (17/7-23/7)

    Khủng bố trung tâm mua sắm ở Munich làm 10 người thiệt mạng; Samsung xin lỗi vì những clip mua dâm của chủ tịch Lee; Trump chính thức nhận đề cử tổng thống; Trung Quốc ngang ngược tuyên bố tiếp tục cải tạo tại Biển Đông là những tin chính trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 177 237
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (17/7- 23/7)

    Bị thương chân trái, mổ nhầm chân phải: BV Việt Đức nói gì; Hai bé sơ sinh dính liền ở Hà Giang đã mất; Siêu âm thai bình thường, sinh con bị dị tật: Bài học nào cho bố mẹ; Vợ thờ ơ với 'chuyện ấy', lí do là ở chồng;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Tong Hop Doi Song Tuan Qua 170724072016
    Tổng Hợp Đời Sống Tuần Qua (17/07-24/07/2016)

    Hàng loạt những sản phẩm kém chất lượng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng được phát hiện . Bài toán chi tiêu gia đình, cùng những câu chuyện gia đình, vụ đánh ghen ầm ĩ làm ta giật mình trước lối sống ngày nay, là các thông tin nổi bật nhất tuần.

  • Toan canh kinh te tuan 1707 23072016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (17/07 - 23/07/2016)

    'Đại án' 9000 tỷ đồng tại Ngân hàng Xây dựng, lương của các sếp tập đoàn gần nửa tỷ đồng, giá xăng điều chỉnh giảm mạnh, vấn nạn cà phể bẩn, tăng trưởng tín dụng tiếp tục có con số mới ... Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là những tin tức - sự kiện kinh tế nổi bật tuầ

  • Nghin le chuyen tuan qua 1007 16072016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 10/07 - 16/07/2016

    Formosa chôn 100 tấn chất thải tại Hà Tĩnh; Ngư dân bàng hoàng kể tàu TQ tông chìm tàu cá ở Hoàng Sa; Cô giáo Sài Gòn bị tố tán tỉnh nam sinh lớp 8; 3 năm nuôi nhầm con của 1 gia đình ở cách nhà mình 5 km ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 107167
    Sự kiện quốc tế nổi bật (10/7-16/7)

    Toà PCA ra phán quyết Trung Quốc không có chủ quyền lịch sử ở Biển Đông; Tân Thủ tướng Anh Theresa May công bố danh sách nội các mới; Khủng bố đẫm máu đúng Quốc khánh Pháp; Đảo chính thất bại ở Thổ Nhĩ Kỳ... là những tin chính trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 107 167
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (10/7- 16/7)

    Ổ bệnh bạch hầu đang bùng phát mạnh tại Bình Phước; Bác sĩ ra chợ xin từ thiện cứu 2 bé song sinh dính liền; Cảm động câu chuyện về sản phụ ung thư phổi quyết giữ thai nhi; Mách bạn bài thuốc điều trị sẩy thai từ hàng trăm năm trước;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 1007 16072016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (10/07- 16/07/2016)

    Lại nóng chuyện huy động 500 tấn vàng trong dâm, lãi suất tiêu dùng lên tới 70-80%/năm, EVN chiếm hơn 1/3 tổng số nợ mà Chính phủ phải bảo lãnh, nhiều ngân hàng báo lãi khủng trong quý II, kiểm tra xử phạt hàng loạt công ty đa cấp... Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là nhữ