Tìm chữ Nguyễn Du giữa rừng truyện Kiều

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Tim chu Nguyen Du giua rung truyen Kieu
GS-TS Đào Thái Tôn

Đến nay, truyện Kiều của Nguyễn Du có đến gần 30 dị bản. Cha ông ta đã học những bản Kiều nào, đời nay đang dạy cho học sinh học truyện Kiều nào? Và có khả năng trong tương lai con cháu ta học những bản Kiều có nhiều chỗ sai biệt khác nữa...

Những sai biệt ấy vẫn đang được các nhà nghiên cứu Kiều tìm hiểu, tranh luận với hy vọng càng ngày càng đến gần hơn với nguyên tác truyện Kiều.

Chúng tôi gặp phó giáo sư, tiến sĩ Đào Thái Tôn - một chuyên gia dày công nghiên cứu truyện Kiều. Ông Tôn nhận định: nếu đặt vấn đề tìm nguyên tác truyện Kiều là không tưởng.

Điều này được ông Tôn chứng minh bằng sự thất bại của Viện văn học khi vào năm 1962, phong trào "đi tìm nguyên tác truyện Kiều" được bùng lên sôi động nhưng sau đó nhanh chóng chìm xuống, quay sang một hướng khác là "hiệu đính truyện Kiều".

+ Theo ông thì có mấy nguyên nhân khiến cho truyện Kiều có nhiều dị bản như thế?

- Ta cứ hình dung thế này: Nguyễn Du viết truyện Kiều vào thời Tây Sơn, viết xong thì đưa cho Phạm Quý Thích xem, rồi những học trò lớn của Phạm Quý Thích như Cao Bá Quát, Nguyễn Văn Siêu ắt là có chép tay một vài bản để dành xem. Việc đưa truyện Kiều cho Phạm Quý Thích (tôi đã viết từ năm 1998) là một điều may mắn cho Nguyễn Du và cho văn hóa dân tộc.

Tôi nghĩ rằng sở dĩ Nguyễn Du gặp được Phạm Quý Thích là cũng do xuất thân con của Nguyễn Nghiễm và em Nguyễn Khản. Sau đó thì Phạm Quý Thích làm thơ đề vịnh truyện Kiều. Bài thơ của ông có tựa là "Thính đoạn trường tân thanh hữu cảm" (nghe Đoạn trường tân thanh có cảm xúc mà làm bài thơ này). Tuy nhiên, bài vịnh Kiều của Phạm Quý Thích này ra đời năm nào đến nay cũng chưa biết.

Còn một lý do để ra đời nhiều dị bản truyện Kiều nữa là các ông quan ở Huế đã chữa truyện Kiều. Đã vào làm quan trong triều đình Huế, thì ai cũng tiến sĩ cả, chắc là các ông ấy nhận định rằng có những chỗ mà một người chưa đỗ tú tài như Nguyễn Du còn kém, nên "chữa hộ" cho. Và họ chữa cũng không phải để họ đem đi in đâu, họ chữa là để ở nhà, cho con cháu họ "được đọc bản Kiều hay hơn". Coi như họ làm ơn cho Nguyễn Du, vì họ đâu có đề tên. Từ tâm lý đó mà thành ra nhiều dị bản. Tâm lý này phổ biến ở Huế.

Ngoài Thăng Long thì ít sửa hơn, bắt đầu từ Nguyễn Văn Siêu, Cao Bá Quát, ai chép cũng cứ thế mà chép, tỷ lệ chữa ít hơn nhiều, nhiều nhất là 18% xa với văn bản. Tôi xác lập được hai hệ văn bản Kiều là hệ văn bản Thăng Long và hệ văn bản Huế.

+ Vậy là hiện nay, giới nghiên cứu và bạn đọc VN đang đứng trước một rừng truyện Kiều, nhưng không biết đâu là bản Kiều tin cậy nhất, gần với nguyên tác nhất, kể cả các bản của những nhà in danh tiếng trước đây?

- Tôi có quan điểm cho rằng bây giờ ta không nên gọi tung hê lên là đã tìm ra bản Kiều cổ nhất. Vì rằng bản Kiều xưa nhất mà ta tìm được cho đến nay, là bản in năm 1866. Thế nhưng nhỡ khi sau này lại có một bản cổ hơn nữa thì sao? Trên nguyên tắc thì người ta tin rằng bản in nào sớm nhất chắc là gần với nguyên tác nhất. Tuy nhiên, tôi thấy là nếu những bản Kiều in vào lúc Nguyễn Du đã mất, thì vẫn có thể sai lạc rất nhiều so với nguyên tác.

Còn những bản Kiều của các nhà in, hoặc của những nhà biên soạn đưa ra xưa nay như: Kiều Oánh Mậu in một bản Kiều năm 1902, Nguyễn Hữu Lập in năm 1870, cả hai ông này tuyên bố chữa truyện Kiều. Rồi bản Kiều của Duy Minh Thị 1872, Trương Vĩnh Ký 1875... nghĩa là tất cả những người đề tên mình lên truyện Kiều đều là những người sửa chữa truyện Kiều.

+ Xưa nay các nhà nghiên cứu Kiều tranh biện hơi nhiều, ông có thể nói ngắn gọn về những vấn đề còn mắc mứu hiện nay?

- Tôi vẫn cứ phải tranh biện, vừa rồi có người ở Nghệ An hỏi tôi một số vấn đề, tôi phải viết bài đăng báo, có thể hình dung có các vấn đề mà giới nghiên cứu gặp phải là: Nguyễn Du viết truyện Kiều khi nào? Cái này ngay cả cụ Hoàng Xuân Hãn, cụ Đào Duy Anh cũng từng khẳng định... nhầm, và sau đó khẳng định lại. Tôi cũng có bài viết khẳng định thời điểm sáng tác truyện Kiều là vào thời Tây Sơn. Một vấn đề nữa là: đâu là nguyên tác truyện Kiều, cái này thì gần như không thể tìm thấy được rồi. Rắc rối nhất vẫn là chuyện chữ nghĩa trong các dị bản...

+ Nghe có vẻ vô vọng quá, cãi nhau về từ đúng từ sai trên cơ sở không có nguyên tác thì làm sao? Có phải mấy chục năm nay ông mày mò nghiên cứu là để tìm nguyên tác, hay để tìm một bản Kiều chuẩn nhất?

- Không ai điên mà làm như vậy. Cụ Hoàng Xuân Hãn từ những năm 40 đã không tìm nguyên tác. Cụ Hoàng Xuân Hãn thuê người ta chép Kiều, để cụ đi tìm. Trong rất nhiều tập truyện Kiều cụ Hãn thuê người ta chép được ấy, có một bản trong đó tất cả chữ Lan là đổi thành chữ Hương. Cụ Hãn kết luận rằng đây là bản Kiều chép tay từ đời Gia Long (vì bản Kiều này kỵ húy chữ Lan) - lúc này Nguyễn Du còn sống. Đây mới là bản Kiều quan trọng, cụ Hãn tìm được vào những năm 1942 - 1943. Nhưng tôi không biết cụ Hãn có mang bản Kiều chép tay đời Gia Long ấy sang Pháp không, và bây giờ nó ở đâu? Tư liệu về điều này cụ Hãn trả lời phỏng vấn trên đài BBC. Lúc cụ sang Pháp và chưa tìm thấy bản Duy Minh Thị (1872).

Còn tôi, tôi đã chứng minh được rằng bản Kiều mà Duy Minh Thị in năm 1872 mà hiện nay chúng ta có được, là khắc in từ một bản chép tay. Điều này chứng minh rằng thời vua Tự Đức không khắc in truyện Kiều, bản Kiều của Kiều Oánh Mậu in năm 1902 cũng từ một bản chép tay do ông Đào Nguyên Phổ được tặng, mang từ Huế về.

+ Thế thì, làm sao để chúng ta có một bản Kiều có thể gọi là đáng tin cậy được?

Theo phương pháp của cụ Hoàng Xuân Hãn, là phải bám vào phong cách văn tự Nguyễn Du, Nguyễn Du đã viết một chữ nào thì từ đầu đến cuối ông viết y như thế, chứ chữ Nôm thì có nhiều cách viết khác nhau khi viết một chữ, điển hình nhất là chữ "treo" mà người ta phiên thành "gieo", "chiếu" lung tung.

Trong truyện Kiều, Nguyễn Du có sự nhất quán rất cao về một mã chữ nôm nào đó, không hề tùy tiện. Vì thế chúng tôi xem đây là phong cách văn tự của tác giả, là tiêu chí ổn định và được xem như một nguyên tắc khi xem xét các bản chữ nôm đã được sửa chữa của truyện Kiều. Theo nguyên tắc này, bất cứ chữ nào lạc ra khỏi hệ thống phong cách văn tự Nguyễn Du thì phải đặt vấn đề nghi ngờ ngay.

Bằng phương pháp đó, cộng với việc phân định hệ văn bản Thăng Long và Huế mà tôi đã trình bày, dùng phương pháp thống kê để tìm ra những chữ sai biệt xa với hệ văn bản tin cậy (là hệ văn bản Thăng Long). Chúng tôi hy vọng sẽ tìm ra được những chữ mà Nguyễn Du dùng khi viết truyện Kiều. Còn một bản Kiều nguyên tác của Nguyễn Du, chắc là một bản chép tay, đến nay thì không hy vọng gì tìm được.

LAM ĐIỀN thực hiện

Việt Báo
Comment :Tìm chữ Nguyễn Du giữa rừng truyện Kiều
Viết phản hồi
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Tìm chữ Nguyễn Du giữa rừng truyện Kiều bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Tim chu Nguyen Du giua rung truyen Kieu ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Tìm chữ Nguyễn Du giữa rừng truyện Kiều ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Văn Hóa
Find word Kieu Nguyen Du in the forest
Nguyen Du, Pham You Like, Duy Minh Thi Thang Long, Hoang Xuan Han, in the future, potentially, manuscripts, poems, original, a , text, variants, to date, found
So far, Kieu by Nguyen Du has nearly 30 variants. They had learned that the overseas version, this life is teaching students how Kieu? And likely future children we learn the difference overseas have plenty more ....
  • Thoi su 24h286 Nguyen nhan phuot thu Anh thiet mang
    Thời sự 24h(28/6): Nguyên nhân phượt thủ Anh thiệt mạng

    Vụ cháy 4 người chết: Đau đớn dãy quan tài xếp cạnh nhau; Hộp đen máy bay quan trọng thế nào trong việc 'giải phẫu' tai nạn?; Từ 1/8: Trạm thu phí để xe ùn tắc sẽ bị phạt 70 triệu đồng; Shipper khốn đốn vì bị kẻ giả mạo nhân viên cửa hàng lừa mất gần 2 triệu đồng; Gia đình phượt thủ người Anh tử nạn ở Fansipan hé lộ nguyên nhân thiệt mạng

  • Thoi su 24h276 6 diem mo trong vu an o Binh Phuoc
    Thời sự 24h(27/6): 6 điểm mờ trong vụ án ở Bình Phước

    Thảm cảnh chung cư: Nước phun từ thang máy vào phòng ngủ tầng 21; Ngân hàng ưu tiên tuyển người cùng họ sếp: Vi phạm luật lao động?; 'Ngáo đá' có thể dẫn đến hành vi giết người chặt xác; Vợ xinh đẹp mất tích lúc đang tắm: Người yêu cũ bất ngờ lên tiếng; Hé lộ cuộc mua bán củ sâm Ngọc Linh "khủng" quý hiếm hơn 100 tuổi

  • Thoi su 24h2306 Cha om con 28 thang tuoi nhay lau tu tu
    Thời sự 24h(23/06): Cha ôm con 28 tháng tuổi nhảy lầu tự tử

    Tai nạn thảm khốc trên đèo Prenn: Cấm xe lưu thông vào ban đêm; Nhân viên BV Bạch Mai "buôn" điện thoại: "Buôn" 4 phút; Cặp bồ với "chồng nhà người ta", cô gái trẻ bị lột áo ngay tại nơi làm việc; Thảm sát Bình Phước: Gian nan nộp tiền khắc phục hậu quả; Thanh Hoá: Phát hiện nhầm con sau 4 năm vì cha mẹ trắng trẻo, con ngăm đen

  • Thoi su 24h2206 Hung thu giet hai nu sinh lop 12
    Thời sự 24h(22/06): Hung thủ giết hại nữ sinh lớp 12

    Nhận đỡ đầu con của Đại tá Trần Quang Khải tới năm 18 tuổi; Đằng sau người đàn bà chạy xe ôm 'ghê gớm' ở bến xe Gia Lâm; Nữ sinh trường Cao đẳng Công thương mất tích bí ẩn hơn nửa tháng; Trục lợi từ video khoe thân qua Facebook Live ở Việt Nam; Tai nạn kinh hoàng, xe cứu thương nát đầu, 10 người thương vong

  • Thoi su 24h2106 100 dan choi phe ma tuy trong khach san
    Thời sự 24h(21/06): 100 dân chơi phê ma túy trong khách sạn

    Hàng loạt bé trai Hà Nội dưới 5 tuổi dễ trở thành “thái giám”; Phạt nặng xe không treo khẩu hiệu: Nặng bệnh hình thức; Đã có ‘vòng kim cô’, chủ dự án BOT hết thời ‘tay không bắt giặc’; TNGT 7 người chết: Hàng nghìn HS nghẹn ngào tiễn đưa 3 cô giáo; Hi hữu ở HN: Chủ say rượu ngủ giữa đường, chó nhất quyết đứng trông

  • Thoi su 24h2006 Co dau xinh dep mat tich khi tam
    Thời sự 24h(20/06): Cô dâu xinh đẹp mất tích khi tắm

    Máy bay CASA 212 bị nạn: Ngóng đợi tin các anh trở về đất Mẹ; Tai nạn ở đèo Prenn 7 người chết: Nhiều sai phạm cần khởi tố vụ án ; Vỡ hồ chứa nước đãi titan: Hàng loạt sai phạm chỉ được coi là "thiếu sót"?; Vụ đánh ghen tại bigc quận Hà Đông, Hà Nội: Hành vi “có tổ chức” sẽ bị xử lý nghiêm!;

  • Thoi su 24h1706 Phan no co giao tat bom bop vao mat tre
    Thời sự 24h(17/06): Phẫn nộ cô giáo tát bôm bốp vào mặt trẻ

    Máy bay chở chín người tìm Su-30MK2 mất tích; Nửa đêm, bị kẻ lạ mặt ném mắm tôm vào nhà "khủng bố" tinh thần?; Đã tìm được thi thể phi công Trần Quang Khải; Phẫn nộ clip cô giáo tát bôm bốp vào mặt bé trai 3 tuổi; Bùng nổ các vụ đánh ghen: Trước hả hê, sau hối hận; CSGT phạt lỗi lốp mòn, đèn mờ bằng... mắt: Bức xúc!

  • Thoi su 24h1606 Danh ghen kinh hoang o Ha Dong
    Thời sự 24h(16/06): Đánh ghen kinh hoàng ở Hà Đông

    CSGT phạt lỗi lốp mòn, đèn mờ bằng... mắt; Mẹ 9x bỏ xác con gái ở bụi keo: Bán xe máy, quay lại xin làm phụ hồ; Cuộc sống hiện tại của 3 cha con bé trai bị bỏ rơi ở quán phở; Hơn 1.000 người tìm phi công Su-30 từ Hà Tĩnh đến Thái Bình; Gia cảnh của mẹ trẻ bị tố giả khổ lên mạng xin sữa cho con rồi đem bán

  • Thoi su 24h1506 Con rai vang ma quanh dam cuoi bo
    Thời sự 24h(15/06): Con rải vàng mã quanh đám cưới bố

    Chốt hạn đường sắt Cát Linh-Hà Đông:Phi thường hay phi thực tế?; Dòi trong cơm KTX ĐHQG: Chắc nuốt vài chục con vào bụng rồi!; Sữa Meiji Nhật Bản ở Việt Nam có thể là hàng giả; "Cò" dịch vụ đăng ký xe máy: Đưa 3,8 triệu đồng, 30 phút sau có giấy tờ!; Bé trai bị cắn tím người: Hiệu trưởng trường MN đến tận nhà xin lỗi

  • Nghin le chuyen tuan qua 1906 25062016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 19/06 - 25/06/2016

    9 quân nhân trên Casa 212 đã hy sinh; Tai nạn thảm khốc ở đèo Prenn - Đà Lạt; An toàn hàng không sân bay Nội Bài bị uy hiếp vì tia lazer; Một giáo viên “phản pháo” việc tuyển dụng vợ phi công Khải; Những vụ đánh ghen lột trần tình địch giữa phố ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 196 256
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (19/6 - 25/6)

    Căn bệnh cướp mạng gần 5.000 phụ nữ Việt mỗi năm; Sử dụng điều hòa quá lạnh làm tăng nguy cơ đột quỵ và tử vong; 10 thực phẩm Trung Quốc chuyên gia Mỹ khuyên tránh xa; Chuyên gia chia sẻ bài thuốc hạ sốt cho trẻ bằng cây nhà lá vườn;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 196256
    Sự kiện quốc tế nổi bật (19/6-25/6)

    Người Anh lựa chọn rời EU; bão tử thần tấn công Trung Quốc, 898 người thương vong; Chủ tịch Kim Jong Un tự tin tên lửa Triều Tiên đã có thể đánh trúng Mỹ'; Tổng thống Indonesia họp kín bàn cách phá 'đường lưỡi bò'... là những tin đáng chú ý trong tuần này.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 126 186
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (12/6 - 18/6)

    Cô gái 20 tuổi tử vong sau khi được truyền dịch; Cá nục nhiễm chất cực độc phenol; Bé gái 5 tuổi liệt mặt vì mẹ bật điều hoà suốt đêm; Con bị tật bẩm sinh, đừng chậm trễ... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1206 18062016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 12/06 - 18/06/2016

    Máy bay Su-30, CASA gặp nạn trên biển; Bé trai 2 tuổi bị bỏ rơi cùng lá thư tuyệt vọng; Cá nục nghi nhiễm chất Phenol cực độc; Hot girl bị đánh ghen lột đồ tại siêu thị Big C Hà Đông; Cô giáo tát bôm bốp vào mặt bé trai 3 tuổi... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1206 1806
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (12/06 - 18/06)

    Đánh ghen "hội đồng" trước BigC Hà Đông; Toàn cảnh vụ dùng ô tô truy sát, nã đạn ở Hải Dương; Những bí mật đường dây cá độ nghìn tỷ của chủ salon ôtô; Từ chối chuyện chăn gối, chồng bị vợ đánh đến chết; Thầy tu trẻ vướng chuyện ái tình đẫm máu và nước mắt;....là những tin đáng chú ý.

  • Su kien quoc te noi bat 56116
    Sự kiện quốc tế nổi bật (5/6-11/6)

    Trung Quốc ráo riết xây dựng hải đăng ở Trường Sa; Nga có thể đánh bại NATO trong 60 giờ; Tổng thống Obama hậu thuẫn mạnh mẽ cho bà Hillary Clinton; Trung Quốc sẽ xây trạm nghiên cứu khổng lồ dưới Biển Đông... là những tin đáng chú ý trong tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 0506 11062016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (05/06 - 11/06/2016)

    Bộ Tài chính tiếp tục yêu cầu BIDV, Vietinbank phải trả cổ tức bằng tiền mặt; Vinalines xin thanh lý 6 con tàu; Bầu Đức viết tâm thư xin cổ đông thời gian vượt khó; lãi suất cho vay mua nhà ở xã hộixuống còn 4,8%...Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là những tin tức - sự kiện

  • Nghin le chuyen tuan qua 0506 11062016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 05/06 - 11/06/2016

    Phượt thủ người anh tử nạn khi leo Fansipan; Chìm tàu du lịch trên sông Hàn; Cá chết nổi trắng hồ Hoàng Cầu; Cột điện mọc xuyên nhà dân giữa Hà Nội; Ớn lạnh thứ ma dược mới núp bóng thuốc lá thơm; Lộ diện đường dây mua chứng chỉ tiếng Anh có 1-0-2 tại Ninh Bình... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.