Tìm chữ Nguyễn Du giữa rừng truyện Kiều

Tim chu Nguyen Du giua rung truyen Kieu
GS-TS Đào Thái Tôn

Đến nay, truyện Kiều của Nguyễn Du có đến gần 30 dị bản. Cha ông ta đã học những bản Kiều nào, đời nay đang dạy cho học sinh học truyện Kiều nào? Và có khả năng trong tương lai con cháu ta học những bản Kiều có nhiều chỗ sai biệt khác nữa...

Những sai biệt ấy vẫn đang được các nhà nghiên cứu Kiều tìm hiểu, tranh luận với hy vọng càng ngày càng đến gần hơn với nguyên tác truyện Kiều.

Chúng tôi gặp phó giáo sư, tiến sĩ Đào Thái Tôn - một chuyên gia dày công nghiên cứu truyện Kiều. Ông Tôn nhận định: nếu đặt vấn đề tìm nguyên tác truyện Kiều là không tưởng.

Điều này được ông Tôn chứng minh bằng sự thất bại của Viện văn học khi vào năm 1962, phong trào "đi tìm nguyên tác truyện Kiều" được bùng lên sôi động nhưng sau đó nhanh chóng chìm xuống, quay sang một hướng khác là "hiệu đính truyện Kiều".

+ Theo ông thì có mấy nguyên nhân khiến cho truyện Kiều có nhiều dị bản như thế?

- Ta cứ hình dung thế này: Nguyễn Du viết truyện Kiều vào thời Tây Sơn, viết xong thì đưa cho Phạm Quý Thích xem, rồi những học trò lớn của Phạm Quý Thích như Cao Bá Quát, Nguyễn Văn Siêu ắt là có chép tay một vài bản để dành xem. Việc đưa truyện Kiều cho Phạm Quý Thích (tôi đã viết từ năm 1998) là một điều may mắn cho Nguyễn Du và cho văn hóa dân tộc.

Tôi nghĩ rằng sở dĩ Nguyễn Du gặp được Phạm Quý Thích là cũng do xuất thân con của Nguyễn Nghiễm và em Nguyễn Khản. Sau đó thì Phạm Quý Thích làm thơ đề vịnh truyện Kiều. Bài thơ của ông có tựa là "Thính đoạn trường tân thanh hữu cảm" (nghe Đoạn trường tân thanh có cảm xúc mà làm bài thơ này). Tuy nhiên, bài vịnh Kiều của Phạm Quý Thích này ra đời năm nào đến nay cũng chưa biết.

Còn một lý do để ra đời nhiều dị bản truyện Kiều nữa là các ông quan ở Huế đã chữa truyện Kiều. Đã vào làm quan trong triều đình Huế, thì ai cũng tiến sĩ cả, chắc là các ông ấy nhận định rằng có những chỗ mà một người chưa đỗ tú tài như Nguyễn Du còn kém, nên "chữa hộ" cho. Và họ chữa cũng không phải để họ đem đi in đâu, họ chữa là để ở nhà, cho con cháu họ "được đọc bản Kiều hay hơn". Coi như họ làm ơn cho Nguyễn Du, vì họ đâu có đề tên. Từ tâm lý đó mà thành ra nhiều dị bản. Tâm lý này phổ biến ở Huế.

Ngoài Thăng Long thì ít sửa hơn, bắt đầu từ Nguyễn Văn Siêu, Cao Bá Quát, ai chép cũng cứ thế mà chép, tỷ lệ chữa ít hơn nhiều, nhiều nhất là 18% xa với văn bản. Tôi xác lập được hai hệ văn bản Kiều là hệ văn bản Thăng Long và hệ văn bản Huế.

+ Vậy là hiện nay, giới nghiên cứu và bạn đọc VN đang đứng trước một rừng truyện Kiều, nhưng không biết đâu là bản Kiều tin cậy nhất, gần với nguyên tác nhất, kể cả các bản của những nhà in danh tiếng trước đây?

- Tôi có quan điểm cho rằng bây giờ ta không nên gọi tung hê lên là đã tìm ra bản Kiều cổ nhất. Vì rằng bản Kiều xưa nhất mà ta tìm được cho đến nay, là bản in năm 1866. Thế nhưng nhỡ khi sau này lại có một bản cổ hơn nữa thì sao? Trên nguyên tắc thì người ta tin rằng bản in nào sớm nhất chắc là gần với nguyên tác nhất. Tuy nhiên, tôi thấy là nếu những bản Kiều in vào lúc Nguyễn Du đã mất, thì vẫn có thể sai lạc rất nhiều so với nguyên tác.

Còn những bản Kiều của các nhà in, hoặc của những nhà biên soạn đưa ra xưa nay như: Kiều Oánh Mậu in một bản Kiều năm 1902, Nguyễn Hữu Lập in năm 1870, cả hai ông này tuyên bố chữa truyện Kiều. Rồi bản Kiều của Duy Minh Thị 1872, Trương Vĩnh Ký 1875... nghĩa là tất cả những người đề tên mình lên truyện Kiều đều là những người sửa chữa truyện Kiều.

+ Xưa nay các nhà nghiên cứu Kiều tranh biện hơi nhiều, ông có thể nói ngắn gọn về những vấn đề còn mắc mứu hiện nay?

- Tôi vẫn cứ phải tranh biện, vừa rồi có người ở Nghệ An hỏi tôi một số vấn đề, tôi phải viết bài đăng báo, có thể hình dung có các vấn đề mà giới nghiên cứu gặp phải là: Nguyễn Du viết truyện Kiều khi nào? Cái này ngay cả cụ Hoàng Xuân Hãn, cụ Đào Duy Anh cũng từng khẳng định... nhầm, và sau đó khẳng định lại. Tôi cũng có bài viết khẳng định thời điểm sáng tác truyện Kiều là vào thời Tây Sơn. Một vấn đề nữa là: đâu là nguyên tác truyện Kiều, cái này thì gần như không thể tìm thấy được rồi. Rắc rối nhất vẫn là chuyện chữ nghĩa trong các dị bản...

+ Nghe có vẻ vô vọng quá, cãi nhau về từ đúng từ sai trên cơ sở không có nguyên tác thì làm sao? Có phải mấy chục năm nay ông mày mò nghiên cứu là để tìm nguyên tác, hay để tìm một bản Kiều chuẩn nhất?

- Không ai điên mà làm như vậy. Cụ Hoàng Xuân Hãn từ những năm 40 đã không tìm nguyên tác. Cụ Hoàng Xuân Hãn thuê người ta chép Kiều, để cụ đi tìm. Trong rất nhiều tập truyện Kiều cụ Hãn thuê người ta chép được ấy, có một bản trong đó tất cả chữ Lan là đổi thành chữ Hương. Cụ Hãn kết luận rằng đây là bản Kiều chép tay từ đời Gia Long (vì bản Kiều này kỵ húy chữ Lan) - lúc này Nguyễn Du còn sống. Đây mới là bản Kiều quan trọng, cụ Hãn tìm được vào những năm 1942 - 1943. Nhưng tôi không biết cụ Hãn có mang bản Kiều chép tay đời Gia Long ấy sang Pháp không, và bây giờ nó ở đâu? Tư liệu về điều này cụ Hãn trả lời phỏng vấn trên đài BBC. Lúc cụ sang Pháp và chưa tìm thấy bản Duy Minh Thị (1872).

Còn tôi, tôi đã chứng minh được rằng bản Kiều mà Duy Minh Thị in năm 1872 mà hiện nay chúng ta có được, là khắc in từ một bản chép tay. Điều này chứng minh rằng thời vua Tự Đức không khắc in truyện Kiều, bản Kiều của Kiều Oánh Mậu in năm 1902 cũng từ một bản chép tay do ông Đào Nguyên Phổ được tặng, mang từ Huế về.

+ Thế thì, làm sao để chúng ta có một bản Kiều có thể gọi là đáng tin cậy được?

Theo phương pháp của cụ Hoàng Xuân Hãn, là phải bám vào phong cách văn tự Nguyễn Du, Nguyễn Du đã viết một chữ nào thì từ đầu đến cuối ông viết y như thế, chứ chữ Nôm thì có nhiều cách viết khác nhau khi viết một chữ, điển hình nhất là chữ "treo" mà người ta phiên thành "gieo", "chiếu" lung tung.

Trong truyện Kiều, Nguyễn Du có sự nhất quán rất cao về một mã chữ nôm nào đó, không hề tùy tiện. Vì thế chúng tôi xem đây là phong cách văn tự của tác giả, là tiêu chí ổn định và được xem như một nguyên tắc khi xem xét các bản chữ nôm đã được sửa chữa của truyện Kiều. Theo nguyên tắc này, bất cứ chữ nào lạc ra khỏi hệ thống phong cách văn tự Nguyễn Du thì phải đặt vấn đề nghi ngờ ngay.

Bằng phương pháp đó, cộng với việc phân định hệ văn bản Thăng Long và Huế mà tôi đã trình bày, dùng phương pháp thống kê để tìm ra những chữ sai biệt xa với hệ văn bản tin cậy (là hệ văn bản Thăng Long). Chúng tôi hy vọng sẽ tìm ra được những chữ mà Nguyễn Du dùng khi viết truyện Kiều. Còn một bản Kiều nguyên tác của Nguyễn Du, chắc là một bản chép tay, đến nay thì không hy vọng gì tìm được.

LAM ĐIỀN thực hiện

Việt Báo

Video được xem nhiều nhất

Nghệ thuật làm gốm sứ khiến bạn phải lóa mắt
00:00 / --:--

Video nổi bật

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Khác biệt ‘đỉnh’ của đôi ta

Theo quan điểm của các nhà khoa học, “đỉnh” của các chị em có nhiều khác biệt so với nam giới và còn là một vấn đề cần được nghiên cứu nhiều hơn nữa.

Nhận xét tin Tìm chữ Nguyễn Du giữa rừng truyện Kiều

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Tìm chữ Nguyễn Du giữa rừng truyện Kiều bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Tim chu Nguyen Du giua rung truyen Kieu ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Tìm chữ Nguyễn Du giữa rừng truyện Kiều ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Văn Hóa.

Find word Kieu Nguyen Du in the forest
Nguyen Du, Pham You Like, Duy Minh Thi Thang Long, Hoang Xuan Han, in the future, potentially, manuscripts, poems, original, a , text, variants, to date, found

So far, Kieu by Nguyen Du has nearly 30 variants. They had learned that the overseas version, this life is teaching students how Kieu? And likely future children we learn the difference overseas have plenty more ....

Xem tiếp: Văn Hóa


  • Thoi su 24h0402 Virus Zika teo nao lay qua duong quan he
    Thời sự 24h(04/02): Virus Zika teo não lây qua đường quan hệ

    Những lần “trảm tướng” nhanh như chớp của Bộ trưởng Thăng; Hành trình vây bắt đối tượng có lệnh truy nã đặc biệt nguy hiểm; Hành lý của khách bị rạch ở sân bay: Thanh tra Bộ GTVT vào cuộc; Phá trọng án trong những ngày Tết nguyên đán đã cận kề;Câu chuyện giảm nghèo chưa bao giờ dừng lại;... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 04/02/2016.

  • Thoi su 24h0302 Dot phao no co the bi tu den 7 nam
    Thời sự 24h(03/02): Đốt pháo nổ có thể bị tù đến 7 năm

    Sửa tàu Cát Linh-Hà Đông, Trung Quốc chưa nghe: Tội hình thức; “Ngáo đá” khống chế hai cháu bé, dọa dội nước sôi; "Choáng" với quy trình sản xuất chè Đinh 3 triệu đồng/kg; Sự thật sau lời đồn về cái chết bí ẩn của nam sinh trên cầu; Liên tiếp có nhiều trẻ em nhập viện vì ngộ độc chì trong thuốc cam;... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 03/02/2016.

  • Thoi su 24h0202 sap bay lua doi 3 trieu lay 12 trieu
    Thời sự 24h(02/02): sập bẫy lừa đổi 3 triệu lấy 12 triệu

    3/14 mẫu thực phẩm phục vụ Tết không đạt chất lượng; 102 người đi bộ bị xử phạt trong ngày đầu: "Cần nhưng chưa đủ"?; Bị phát hiện bột ngọt từ nguyên liệu TQ, chốt cửa tẩu tán; WHO ban bố tình trạng khẩn cấp toàn cầu về virus Zika;

  • Thoi su 24h0102 Dao mo moi chon trom di 1 phan co the
    Thời sự 24h(01/02): Đào mộ mới chôn, trộm đi 1 phần cơ thể

    Kẻ gian đào mộ mới chôn, trộm đi một phần cơ thể; Đã tháo dỡ hết biển báo dưới 50km/h sau 10 ngày; CSGT trưng dụng tài sản cá nhân, tổ chức: Luật quy định thế nào?; "Người dân đừng trộm hoa ven hồ Gươm nữa"; Đã có kết quả xét nghiệm gạo từ thiện gây ngộ độc;... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 01/02/2016.

  • Thoi su 24h2901 Nghi pham giet vo chong dai gia o TG
    Thời sự 24h(29/01): Nghi phạm giết vợ chồng đại gia ở TG

    Nghi “ăn gạo từ thiện… ngộ độc”: Hội nạn nhân chất độc da cam lên tiếng; Hành trình phá đường dây ma túy hội quý tử con nhà giàu; Việt Nam lên phương án đối phó với virus Zika gây teo não; Sân bay Nội Bài lên tiếng vụ "vòi vĩnh": Người tố trên Facebook nói gì?; Coi chừng lỡ chuyến tàu Tết vì... vé không hợp lệ!;... là những tin tức thời sự nổi bật

  • Tet binh than 2016
    Tết bính thân 2016

    Người Việt có thói quen quan tâm tới cuộc sống cá nhân của nhau. Nhưng điều này không phải phù hợp, thậm chí thành khiếm nhã. Tết là dịp điều này thể hiện rõ nhất.

  • Xu phat nguoi di bo vi pham giao thong o HN
    Xử phạt người đi bộ vi phạm giao thông ở HN

    Tai nạn giao thông chết người do người đi bộ gây ra ở TP.HCM và Hà Nội đáng báo động.

  • Hari Won Tran Thanh Yeu that hay PR
    Hari Won - Trấn Thành: Yêu thật hay PR?

    Showbiz Việt hôm qua (3/2) dậy sóng sau khi hình ảnh MC đắt show bậc nhất hiện nay "khóa môi", cõng người yêu cũ Đinh Tiến Đạt xuất hiện trên mạng.

  • Virus Zika gay tat dau nho o tre so sinh
    Virus Zika gây tật đầu nhỏ ở trẻ sơ sinh

    Mỹ vừa ghi nhận ca lây nhiễm virus Zika gây bệnh teo não đầu tiên không phải do muỗi đốt mà dường như từ quan hệ tình dục.

  • Tien gia cong khai rao ban tren facebook
    Tiền giả công khai rao bán trên facebook

    Lợi dùng lòng tham và sự nhẹ dạ cả tin của người dân, một số đối tượng đã dùng thủ đoạn đổi tiền thật lấy tiền giả để chiếm đoạt tài sản. ------------ Xem thêm: Tiền giả công khai rao bán trên facebook, http://vietbao.vn/tp/Tien-gia-cong-khai-rao-ban-tren-facebook/13583762/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Su kien quoc te noi bat 31162
    Sự kiện quốc tế nổi bật (31/1-6/2)

    Lệnh Hoàn Thành tiết lộ cho tình báo Mỹ bí mật thâm cung của Bắc Kinh; Hoà đàm Syria tạm ngừng do giao tranh khốc liệt trên chiến trường; Bà Clinton chính thức giành chiến thắng 'sít sao nhất lịch sử'; Viễn cảnh nước Anh rời khỏi Liên minh châu Âu đã cận kề.... là những tin chính trong tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 3101 06022016
    Toàn cảnh kinh tế tuần 31/01 – 06/02/2016

    Ngày 2/2/2016 diễn ra buổi họp báo Công bố giá thành sản xuất kinh doanh điện năm 2014, ông Đinh Quang Tri – Phó tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) khẳng định chưa có kế hoạch tăng giá điện, tuy nhiên tới mùa cao điểm, doanh nghiệp 'chưa nói trước được điều gì'. Cũng trong buổi họp này, tổng kết hoạt động kinh doanh của tập đoàn này, EVN lãi hơn

  • Nghin le chuyen tuan qua 0102 05022016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 01/02 - 05/02/2016

    Xử phạt người đi bộ vi phạm giao thông ở HN; CSGT trưng dụng tài sản của dân gây tranh cãi; Đề xuất mua tàu Trung Quốc cũ; Hoa trang trí ở hồ Gươm bị ăn trộm; Các điểm bắn pháo hoa giao thừa Tết Bính Thân 2016 tại 64 tỉnh, thành... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 3101 0602
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (31/01 - 06/02)

    Cảnh báo nạn trộm cắp, cướp giật dịp Tết; Phận tù 'mồ côi', Tết về rưng rưng nước mắt; Tiền giả công khai rao bán trên facebook; Rượu bia ngày Tết và những hệ lụy: Từ rượu giả đến tai nạn giao thông; Hành trình cảm động của người cha qua 15 tỉnh, thành đi tìm con; Phá án là trách nhiệm chứ không phải chiến công;.....là những tin đáng chú ý.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 311 62
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (31/1 - 6/2)

    Thái Lan phát hiện virus Zika, Bộ Y tế Việt Nam họp khẩn; Ăn tiết canh ngày Tết, dễ chết như chơi; Trẻ nhập viện liên tiếp vì ngộ độc chì từ thuốc cam; Không biết bị lạc nội mạc tử cung: Nhiều phụ nữ vô sinh;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.