Thứ năm, 11 Tháng mười hai 2003, 15:10 GMT+7

Thú thả diều hay nghệ thuật múa rối trên không

Thu tha dieu hay nghe thuat mua roi tren khong
Diều bướm

- Chẳng rõ cánh diều Huế ra đời từ năm nào, chỉ biết rằng thuở ban đầu, đó là một trò chơi của trẻ em. Sau đó, người lớn cũng nhập cuộc vào thú vui này. Rồi từ những miền quê đầy nắng gió, cánh diều đã bay vào chốn cung đình và trở thành một trò chơi sang trọng, đầy hứng thú, được giới quý tộc, quan lại nhà Nguyễn ưa chuộng và lan rộng dần trong mọi tầng lớp nhân dân sống ở chốn kinh kỳ.

Diều Huế là chiếc gạch nối giữa tuổi thơ với sự trưởng thành; giữa dân dã với cung đình, giữa mặt đất với khoảng trời xanh mênh mông và cuối cùng là giữa những thực tại bé nhỏ, tầm thường với những ước mơ diệu vợi, bao la. Thuở ấy, trong các dịp hội hè, người ta thường thả diều để tôn thêm sự long trọng và phong phú của lễ hội, đồng thời để giải trí và thưởng thức thú vui bay bổng và trí tuệ này.

Thoạt tiên cánh diều xuất hiện trong tay trẻ mục đồng và đám học trò đi guốc mộc với những con diều cung, diều dơi, hay diều phên rất đơn giản. Lũ nhỏ dùng giấy học trò hay giấy vàng mã gấp lại hoặc dán lên những khung tre hình cánh cung, đính cho chúng vài cái đuôi ngo ngoe, lòng thòng, rồi tung lên trời cao với bao nỗi ước mơ và niềm đam mê thơ dại của chúng. Từ khi được người lớn, đặc biệt là lớp người quyền quý trong hoàng cung quan tâm, diều Huế đã có được những bước phát triển mới về hình dáng, chất liệu, dây nhợ, màu sắc đến kỹ thuật chế tạo và nghệ thuật biểu diễn. Trong tay tầng lớp quý tộc, những cánh diều không còn là đồ chơi của trẻ con mà trở thành những tác phẩm hội hoạ, điêu khắc thẩm mỹ. Có thể nói, với cánh diều Huế, một loại hình nghệ thuật mới được khai sinh - nghệ thuật múa rối trên không. Việt Nam và thế giới đã có rối cạn, rối nước, nhưng "rối trời" thì chỉ Huế mới có. Những ai cho nhận xét này là phóng đại, xin hãy đến Huế chiêm ngưỡng một buổi biểu diễn (chứ không phải thả) diều trên sân Ngọ Môn. Lúc ấy ắt rõ thực hư.

Dưới thời Bảo Ðại, Phủ Doãn Thừa Thiên thường tỏ chức những cuộc thi diều trong những cuộc lễ hàng năm. Bấy giờ trong làng diều đã xuất hiện những tên tuổi nổi tiếng: Nguyễn Văn Bân, Ðoàn Chước, Trần Văn Ðông, Ưng Sừng, Ông Hạng... Họ là những người đã tìm tòi, sáng chế ra những chất liệu mới để cải tiến con diều và nâng cao nghệ thuật thả diều. Các nghệ nhân này đã tham khảo các loại diều sáo của miền Bắc để chế ra những ống sáo cho diều Huế. Họ đã dùng vải bện dây thả diều, thay cho loại dây tre xoắn lại mà trước đây vẫn dùng. Diều thuở ấy thường có hai màu xanh - trắng hoặc đỏ - vàng. Trong những năm 1935 - 1940, ở Huế đã phổ biến loại diều bướm có màu sắc sặc sỡ do nghệ nhân Ưng Sừng sáng chế.

Thu tha dieu hay nghe thuat mua roi tren khong
Nghệ nhân chơi diều

Lớp người đã qua, con cháu họ tiếp tục theo bước cha ông và đã có những bước tiến vượt bậc. Họ đã đến với nhau trong một tổ chức có tên là Hội Cầu Phong để cùng nhau tìm tòi, trao đổi và sáng chế ra những loại diều mới, biến thú thả diều từ chỗ riêng rẽ thành một nghiệp đoàn văn hoá - nghệ thuật. Cầu Phong nghĩa là cầu gió. Tên gọi này nghe có vẻ nhún nhường quá! Bác Nguyễn Văn Bê, thành viên của Hội Cầu Phong lúc bấy giờ (nay là Chủ tịch Câu lạc bộ diều Huế) đã nói rằng: "Diều là thành quả của chúng tôi tạo ra. Chúng tôi là người chủ của trò giải trí này vậy việc gì phải cầu gió. Tên gọi này không thể hiện được ý chí và tài nghệ của chúng tôi. Do đó, chúng tôi đổi từ Cầu Phong thành Thừa Phong (nghĩa là cưỡi gió)" Với hơn 10 thành viên, Hội Thừa Phong chính thức ra đời vào tháng 11 năm 1973 đã hoạt động cho đến năm 1975. Sau ngày miền Nam giải phóng, Hội Thừa Phong không còn, song số thành viên cũ của Hội vẫn chơi diều lẻ tẻ, thi thoảng họ tập hợp lại để biểu diễn chung với nhau. Cho đến năm 1983, Câu lạc bộ diều Huế ra đời.

Nét độc đáo của nghệ thuật thả diều Huế là sự phong phú của các loại diều, của nghệ thuật tạo hình và cách thức biểu diễn diều Huế. Diều Huế có đầy đủ các loại hình với dáng đẹp, màu sắc hài hoà: diều bướm, diều công, phượng hoàng, máy bay, diều rít, diều rồng, nàng tiên, công chúa... Mỗi loại đều có vẻ đẹp riêng, một xảo thuật tạo hình tuyệt mỹ, một kích thước và chi phí ngang nhau.

Cái hay ở diều Huế thể hiện ở chủ đề và nghệ thuật biểu diễn. Nghệ nhân chơi diều ở cố đô không chỉ thả con diều lên không trung rồi để mặc nó đùa giỡn với gió. Họ đã tạo cho cánh diều một sức sống, sự linh hoạt và sự sinh động qua nghệ thuật điều khiển dây, thể hiện những chủ đề như: Tấm Cám, Phượng hoàng sinh con, gà chọi, chèo bẻo đánh quạ, Tề Thiên Ðại Thánh không chiến Ngưu Ma Vương, Sơn Tinh, Thuỷ Tinh, đá bóng... Những tiết mục này đã đưa bộ môn thả diều Huế thành nghệ thuật múa rối trong không gian. Có điều, đây là những con rối đủ loại kích thước, hình dạng, có nguồn gốc từ cổ tích đến cuộc sống hiện tại.

Một buổi biểu diễn Huế thường diễn ra theo trình tự nhất định. Thoạt tiên, người ta "tung" lên trời đủ các loại chim, ó, bướm, bồ câu, diều rồng... để khai mạc hội diều. Sau đó là thả diều theo từng tiết mục cùng với lời thuyết minh để minh hoạ.

Hàng ngàn cặp mắt đang lướt trên bầu trời xanh để theo dõi tiết mục Phượng Hoàng sinh con. Người ta thả lên bầu trời con diều hình chim Phượng kích cỡ 2m2 rồi điều khiển dây để chim múa lượn, vẫy vùng trong không trung. Chừng ba phút sau, một đàn chim sẻ, ó, hoàng anh... được thả lên, lượn quanh bà chúa tể của loài chim để đón chào. Ngay lúc đó, một tiếng nổ nhỏ vang trên không và một chú phượng hoàng con xuất hiện trên nền trời bay cùng chim mẹ. Thực ra, trước đó chim con đã được buộc lên lưng mẹ bằng hai sợi dây: một sợi ngắn có gắn pháo nổ chậm và một sợi dai hơn để giữ con chim con luôn bay cùng với chim mẹ. Khi pháo nổ, sợi dây ngắn bị đứt làm chim con rớt ra và nhờ sợi dây dài mà nó không bị rớt xuống mặt đất và bay theo chim mẹ. Ở tiết mục Chèo bẻo đánh quạ, người ta làm con chim chèo bẻo bằng vải, quét màu đen tuyền, dáng thon khoẻ, cho nó đánh nhau với chú quạ bằng giấy. Kết quả chim quạ tuy to nhưng sau mấy lần giáp trận với chèo bẻo (do người điều khiển bằng cách giật dây) thì bị rách nát và thua trận. Chèo bẻo làm bằng vải, bền hơn nên thắng cuộc. Người ta còn gắn vào mình con vật nhiều ống sáo khácn nhau để khi lâm trận, do hiệu quả của động tác giật dây, các ống sáo phát ra những tiếng khác nhau tượng trưng cho tiếng kêu của con chim khi giao chiến. Khó nhất vẫn là các loại diều mang hình dạng người như: Tấm Cám, Thạch Sanh, Ông Bụt, Sơn Tinh - Thuỷ Tinh, Tôn Ngộ Không. Ðể chúng có thể bay được, các nghệ nhân phải làm những đôi cánh dưới dạng đám mây, cái gậy hay vật dụng khác có diện tích thể hiện khá lớn, đủ sức mang các con diều hình người bay lên không trung. Không chỉ biểu hiện tài nghệ trong cách làm diều và biểu diễn, những nghệ nhân chơi diều ở Huế còn có óc tưởng tượng phong phú, am hiểu các sự tích và nắm bắt sở thích của mọi người một cách nhanh nhạy và cho ra đời những con diều mới, những tiết mục hấp dẫn mới.Cách đây ít năm, tiết mục Thạch Sanh bắn rơi con phượng hoàng đang cắp công chúa hay những trận không chiến, ném bom, hoả tiễn tiêu diệt máy bay là những tiết mục đặc sắc, thu hút sự chú ý của khán giả. Còn bây giờ, nó đã trở nên lỗi thời. Và các nghệ nhân chơi diều ở Huế đang sáng tạo những mẫu diều mới, cầu kỳ hơn, công phu hơn, chuẩn bị cho mùa biểu diễn sắp tới. Bác Nguyễn Văn Bê, một tay cự phách trong làng diều xứ Huế về nghệ thuật làm diều, thả diều và sáng chế diều, người đã nhiều lần tham gia các kỳ festval thả diều ở Pháp, Singapore, Indonesia, từng nói: "Ðối với tôi, nghệ thuật chơi diều là vô cùng, luôn mới mẻ và cũng lắm khó khăn, đòi hỏi học hỏi liên tục". Có lẽ nhờ vậy mà cánh diều Huế luôn được cách tân, hoàn thiện. Vấn đề duy nhất ảnh hưởng đến sự thành công của nghệ thuật múa rối trên không này là tiền vốn chứ không phải tài năng của những người chơi diều ở Huế.

Thu tha dieu hay nghe thuat mua roi tren khong

Ðối với người Huế, thả diều là món ăn tinh thần không thể thiếu. Cánh diều đã nâng tâm hồn và trí tuệ con người lên những tầng mây, ban cho họ sự bao dung, rộng lượng của trời đất và làm đẹp mãi bầu trời, chúng ta được chiêm ngưỡng những hoạ phẩm biết bay. Một khối đường nét và màu sắc chuyển động trong không trung đã tạo ra như ng phút thư giãn tinh thần, làm cho thoả mãn tâm hồn và ước nguyện của con người. Chơi diều, đấy là một cách đơn giản nhất để cụ thể hoá nghĩa thực của hai chữ tự do. Ðến với diều, mọi sự phân biệt về tuổi tác bị triệt tiêu. Lúc đó, lớn, nhỏ, già, trẻ đều là bạn bè. Họ cùng hoà chung một niềm vui, một ước nguyện được vùng vẫy trên trời như một cánh diều. Do tính năng hoạt động của thú chơi diều như chạy, nhảy, vận động cơ bắp, nó đã trở thành một môn thể thao thực sự. Diều là một thú tiêu khiển đầy nhân ái, mang niềm vui tới cho mọi người. Nghệ nhân chơi diều là người phục vụ, đáp ứng niềm vui và lòng ngưỡng mộ cho hàng ngàn khán giả. Trước mắt những nghệ nhân và khán giả chỉ còn một mảng trời xanh ngắt, ở đó tâm hồn họ đang đùa giỡn với những tầng mây và tương lai như chợt đến đây qua những cánh diều khiến lòng người trở nên trẻ lại. Có lẽ vì thế mà nhà thơ Võ Quê đã viết về diều với những ngôn từ đẹp, trìu mến và sâu sắc nhất:

Vươn tới cao xanh khát vọng của đời

Diều no gió gửi niềm vui về mặt đất

Chỉ là giấy thôi mà trở thành ngọn nguồn hạnh phúc

Khi diều bay tóc trắng cũng thành xanh.

· Trần Đức Anh Sơn

Việt Báo

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Chánh án “làm tiền”: Không để công lý dính “mùi” tiền!

Liên tục những vụ việc cán bộ tòa án nhận tiền hối lộ nhằm “chạy án” được phơi bày khiến dư luận bất bình. Khi những người làm công tác xét xử lại vì “nén bạc” mà làm thiên lệch cán công công lý, sẽ dẫn đến hậu quả khó lường.

Nhận xét tin Thú thả diều hay nghệ thuật múa rối trên không

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Thú thả diều hay nghệ thuật múa rối trên không bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Thu tha dieu hay nghe thuat mua roi tren khong ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Thú thả diều hay nghệ thuật múa rối trên không ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Văn Hóa của chuyên mục Văn Hóa.

Animal kite flying or aerial puppetry
Children's, art, kite flying, artists, performers, aerial, puppetry, Hue, the, wings, bird, fly |, and that the wing kites born in Hue, just know that beginning, it's a children's game. Then enter the adult in this hobby. Then, from the sunny countryside wind, flew kites in the royal place and become a game ...

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM




  • Thoi su tuan qua Thong xe cao toc dai nhat VN
    Thời sự tuần qua: Thông xe cao tốc dài nhất VN

    Sạt lở kinh hoàng, 6 người chết; Thông xe cao tốc, Hà NộiLào Cai; Băng giang hồ đấu súng chống trả cảnh sát; Bắt tổng giám đốc công ty VN Pharma; Khống chế con tin tại Hà Nội; ‘Quan’ tham thổi giá tàu 100 triệu thành trăm tỉ...

  • Thoi su 24h219 Bat tong giam doc VN Pharma
    Thời sự 24h(21/9): Bắt tổng giám đốc VN Pharma

    7 người cạnh tranh ghế giám đốc, phó giám đốc sở; Bắt tổng giám đốc công ty VN Pharma; Bí mật chưa từng tiết lộ ở cuộc hôn nhân Jennifer PhạmĐức Hải; Thiếu ốc vít, DN Nhật muốn bỏ Việt Nam sang Thái

  • Thoi su 24h209 Xu vu an rung dong Dac Lac
    Thời sự 24h(20/9): Xử vụ án rúng động Đắc Lắc

    - Háo hức chờ cao tốc dài nhất VN thông toàn tuyến; Va chạm container, đầu xe lửa văng khỏi ray; Lời khai tinh ranh của kẻ khống chế con tin ở HN; Trở lại hiện trường vụ cháy cực lớn ở Bình Dương; Vào lớp 1, bé phải đóng hơn 5 triệu đồng... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 19/9.

  • Thoi su 24h189 Bao so 3 lam chet 11 nguoi
    Thời sự 24h(18/9): Bão số 3 làm chết 11 người

    Sạt lở kinh hoàng, 11 người thương vong; Lưu thông thế nào trên cao tốc dài nhất Việt Nam?; Quảng Ninh thiệt hại 20 tỷ do bão số 3; 'Xử' chủ xe khách để tai nạn 3 người chết trở lên... 

  • Thoi su 24h179 GD Cong an HN ha ke bat con tin
    Thời sự 24h(17/9): GĐ Công an HN 'hạ' kẻ bắt con tin

    Quảng Ninh gấp rút đối phó bão số 3; 7 phút tướng Chung 'hạ' kẻ khống chế con tin; 7 người một nhà thiệt mạng trong vụ cháy ở Sài Gòn; Cảnh giường chiếu phản cảm của Phi Thanh Vân với tình trẻ

  • Su kien quoc te noi bat 149 209
    Sự kiện quốc tế nổi bật (14/9 - 20/9)

    Nỗ lực chống nhóm phiến quân Hồi giáo tự xưng (IS), kết quả cuộc trưng cầu dân ý lịch sử về việc Scotland ở lại hay tách khỏi Vương quốc Anh, phát biểu gây sốc của Thủ tướng Thái Lan Prayuth Chan-ocha... là những tin đáng chú ý nhất trong tuần qua.

  • Ban tin suc khoe tuan tu 14209
    Bản tin sức khỏe tuần (từ 14-20/9)

    Dịch đau mắt đỏ: Nguy cơ bỏng giác mạc do xông lá lốt; Dịch Ebola sẽ hoành hành thêm 12-18 tháng nữa; Một bé trai tử vong sau khi tiêm vaccine 5 trong 1;Tận mắt nhìn "thần dược" Trung Quốc "kích phọt" nông sản Việt; 7 dấu hiệu bạn đã bị vô sinh; Tăm bông gây hại cho tai; 9 thời điểm “yêu” rất dễ cùng nhau "lên đỉnh"... là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 1409 2009
    Toàn cảnh Showbiz tuần (14/09 – 20/09)

    Ngọc Trinh, Linh Chi mặc bikini đóng quảng cáo cho Vietjet Air, Hồ Ngọc Hà bị tố gian lận trong cuộc đua với Sơn Tùng M-TP, Đông Nhi tới MTV EMA 2014, Siêu mẫu Ngọc Thúy kiện mẹ ruột ra tòa đòi 5 căn biệt thự, Khánh My xuất hiện trong quảng cáo dịch vụ 'ngủ trong sáng', Chồng sắp cưới khẳng đinh đã chia tay Ngọc Lan và có tình mới, Ca sĩ Giang Tử qua đời, Kim Woo Bin và Song Ji Hyo quay phim tại Việt Nam, Cựu thủ lĩnh Westlife Shane Filan có đêm diễn thành công tại Việt Nam, Chồng Trương Vũ Kỳ bị bắt vì mua dâm,...là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1409 2009
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (14/09 - 20/09)

    Vụ bắt cóc con tin ở Thanh Xuân; Bé 4 tuổi bị cha mẹ hành hạ dã man; Vụ cháy nhà làm 7 người chết ở TP.HCM; Quan tham mắc chứng tâm thần vì...quá sốc? là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Tong hop Doi song tuan qua 149 209
    Tổng hợp Đời sống tuần qua (14/9 - 20/9)

    Bạo hành trẻ em - câu chuyện không còn mới nhưng vẫn liên tiếp xảy ra những vụ việc đau lòng; Mẹ đẻ con rồi cho vào bồn xả nước, cánh tay con cuốn vào máy xay là nhiều câu chuyện nuôi dạy con đáng lên án; Đám cưới cô dâu đi dép tổ ong, đám cưới không chú rể... Nhiều câu chuyện gia đình cảm động; tin thực phẩm bẩn đáng chú ý là những sự kiện nổi bật tuần qua...