Thoại chính là cuộc sống, tính cách nhân vật

Cảnh trong phim Chuyện tình Paris

Từ một phim Hàn Quốc đang “ăn khách”...

"Chúng ta đã là gì của nhau? Chúng ta đã là gì của nhau nào? Vậy mà anh cư xử như một thằng ngốc. Anh làm cho tôi đau lòng lắm anh có biết không?/ ... Tôi không thể chúc mừng cô được. Tôi không còn một chút tình cảm nào dành cho cô nữa...".

Đây là trích đoạn lời thoại trong bộ phim truyền hình Hàn Quốc Chuyện tình Paris hiện đang gây "cơn sốt" với khán giả Việt Nam. Giữa đêm, trong một không gian lãng mạn, nàng nói chuyện với chàng trai mà mình quý trọng nhưng không yêu, nàng nói mà mắt cứ ầng ậc nước như muốn khóc. Còn chàng miệng nói không yêu nhưng khuôn mặt, tâm trạng lại vô cùng đau khổ, rõ ràng chàng đang dối lòng, chàng đang rất yêu cô nàng.

Đoạn hội thoại trên khiến không ít khán giả Việt Nam đang si mê Chuyện tình Paris, nhất là những cô nàng đang tuổi yêu đương, cũng thổn thức khóc cùng nhân vật, cứ như là đang khóc cho chính mình.

Hỏi Chuyện tình Paris hấp dẫn vì đâu? Vì rất nhiều yếu tố: kịch bản, đạo diễn, diễn xuất của diễn viên... nhưng chắc chắn không thể thiếu lời thoại của các nhân vật.

Đem câu hỏi tới nhà biên kịch Nguyễn Mạnh Tuấn, một trong những người được coi là "siêu" về viết thoại trong phim, rằng tại sao lời thoại của phim Hàn Quốc hấp dẫn người xem Việt Nam như vậy. Không ít khán giả đã khóc ròng, vui cười, si mê, thậm chí nhớ từng câu thoại của các nhân vật, tóm lại là hơn "đứt" lời thoại trong phim Việt Nam (mà đáng ra ngôn ngữ của dân mình thì mình phải dễ đồng cảm, chia sẻ hơn với ngôn ngữ của xứ Hàn xa xôi chứ!). Nguyễn Mạnh Tuấn cười mà trả lời rằng: ngôn ngữ của phim Hàn là thứ ngôn ngữ gần với loại văn học "diễm tình", rất ngọt, dễ nghe, dễ đi vào lòng người. Tuy nhiên, chính một số người Hàn cũng phải thừa nhận rằng lời thoại trong phim của họ có khi "sến" quá, cuộc sống thật của họ nhiều khi không nói với nhau như vậy.

Nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã cho rằng: có thể trong đời sống thường ngày, người Hàn không hẳn nói với nhau như vậy, nhưng thoại của phim Hàn đã đạt đến độ mỹ cảm trong ngôn ngữ, tức là lời thoại đẹp, luôn đúng độ, đúng với tính cách nhân vật. Còn ngôn ngữ "diễm tình" (như cách nói của nhà biên kịch Nguyễn Mạnh Tuấn) thì luôn là thứ "thuốc tê" tốt, luôn tạo cho khán giả cảm giác háo hức đón chờ phim bởi sao trên phim các nhân vật đẹp, đáng yêu thế, nói năng với nhau tình cảm, tha thiết thế. Và với ngôn ngữ thoại đẹp như vậy, phim Hàn Quốc cũng phần nào gây ảnh hưởng được tới cách nói năng của đông đảo công chúng, chẳng kém gì ảnh hưởng của những "tóc nâu, môi trầm", thời trang Hàn Quốc trong phim.

Ngoài phim Hàn Quốc, thì lời thoại trong những bộ phim truyền hình Trung Quốc cũng rất hấp dẫn khán giả Việt Nam, đặc biệt là những phim hình sự, phim về chống tham nhũng. Tại sao ngay cả những nhân vật tưởng rất khô khan, khó thể hiện sống động trong phim như Bí thư tỉnh ủy hay Trưởng ban kiểm tra Đảng... cũng có những lời thoại rất đi vào lòng người. Đặc điểm dễ nhận thấy là lời thoại trong phim Trung Quốc ngắn gọn, sâu sắc, đầy tính triết lý, hay dùng những thành ngữ, khẩu ngữ súc tích, gợi mở...

... Đến lời thoại trong phim truyền hình Việt Nam

Một đạo diễn khá nổi tiếng đã phải than rằng: phim truyện truyền hình "ăn nhau" là ở cốt truyện và lời thoại. Vậy mà không ít phim của ta, cốt truyện đã yếu, lời thoại lại tồi. Phim có thoại hay thì đếm trên đầu ngón tay.

Cũng không ít khán giả than rằng: "Tại sao xem phim truyền hình của ta cứ thấy... tức anh ách. Các nhân vật nói chuyện với nhau cứ giả giả thế nào ấy". Này nhé, tình huống một tốp công an hội ý, hạ quyết tâm trước khi phá án trong phim "Nào các đồng chí, chúng ta quyết tâm phá vụ này để mang lại cuộc sống bình yên cho nhân dân". (Có thể "nhặt" được vô số trong phim Việt Nam những lời thoại kiểu như vậy). Thế là khán giả cười, những anh công an ngoài cuộc đời thật cũng cười. Hỏi một chiến sĩ trong đội trọng án thành phố Hà Nội: "Thực tế các anh có bao giờ nói với nhau như vậy không?". "Không! Chúng tôi chẳng bao giờ nói những điều cao xa thế. Nghĩ đến điều đó nhưng chẳng ai nói năng như thế cả". "Vậy các anh nói như thế nào?". "Ví dụ như: Thôi, gắng làm cho xong vụ này nhanh lên. Bọn nó "vuốt mặt" mình lâu quá rồi đấy".

Tại sao có tình trạng thoại “giả” ư?

Thoại giả bởi nhân vật cũng giả. Nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã và Nguyễn Mạnh Tuấn đều thống nhất rằng: Rõ ràng những nhân vật, đặc biệt là nhân vật chính diện, trong phim của chúng ta đang "có vấn đề", tức là luôn dừng lại ở mức mô hình, luôn theo mô-típ quen thuộc, tính cách nhân vật quá mờ nhạt. Mà nhân vật như vậy thì thoại làm sao hay được. Lẽ dĩ nhiên, lời thoại không phải nằm trong đầu nhà văn mà phụ thuộc vào tính cách nhân vật. Nhân vật có sức sống thì lời thoại sẽ "ngon" ngay. Khi ấy, tác giả viết rất tự nhiên (tuyệt nhiên không phải là viết dễ dãi) mà không phải "vặn vẹo" nhiều ngòi bút của mình.

Nhà biên kịch Nguyễn Quang Lập, người được coi là rất quyết liệt, khó tính trong việc xử lý thoại khẳng định: "Thoại phải được rút ra từ chính cuộc sống hàng ngày. Phải đặt đúng hoàn cảnh, tính cách, tâm lý của nhân vật. Thoại chỉ được nói ra khi nhân vật không thể không nói ra. Sẽ rất sai lầm khi lời thoại đó là lời của tác giả gá vào miệng nhân vật". Nhiều khi, tác giả biết chắc chắn rằng trong cuộc sống nhân vật chẳng bao giờ nói thế nhưng vì... lười, vì dễ dãi với chính bản thân mình nên đã viết ra những thoại không thật.

Tất nhiên, thoại dở trong phim không thể đổ lỗi hết cho những nhà biên kịch. Các diễn viên không hợp vai, diễn ẩu cũng làm "đổ" thoại như chơi. Cách làm phim ào ào hiện nay đã để lại những ấn tượng về thoại rất xấu cho người xem. Diễn viên nói theo kiểu nhắc vở cứ 3 từ ngắt một lần. Đúng là cách nói chẳng giống ai. "Mà trong cuộc sống, trong kịch bản có bao giờ chúng ta nói, chúng tôi viết thế đâu" - một nhà biên kịch rầu rĩ than thở. Lại còn chuyện một hai nhóm diễn viên chuyên lồng tiếng cho hàng chục phim. Chạy sô, không có thời gian luyện tập nên nhiều khi giọng nói của bà già và cô gái 17 tuổi cũng chẳng khác nhau. Rồi kỹ thuật lồng tiếng không chuẩn khiến tiếng một nơi, hình một nơi cũng là "sạn" nhặt được trong không ít phim.

Diễn viên Thanh Thúy, vai bác sĩ Vân trong phim Blouse trắng tâm sự: "Đạo diễn Mỹ Hà rất khó tính, bắt diễn viên phải học thuộc, nhập tâm lời thoại của cả 70 tập phim. Em học ngày học đêm cả một chồng kịch bản dày mấy chục cm. Cực lắm. Nhưng giờ lại thấy cảm ơn anh Mỹ Hà". Cái khắt khe của đạo diễn Mỹ Hà đã khiến dàn diễn viên trong Blouse trắng thể hiện rất tốt lời thoại, diễn rất thật, có hồn. Còn với Thanh Thúy, nếu cứ diễn thoại theo kiểu ngắt 3 từ một lần thì chắc chắn khán giả chẳng bình chọn cô là diễn viên xuất sắc của giải Mai Vàng năm 2002.

Đến bao giờ chúng ta có nhiều hơn nữa những phim mà lời thoại rất hấp dẫn khán giả như Blouse trắng, Giã từ dĩ vãng, Đồng tiền xương máu, Hướng nghiệp, Sóng ở đáy sông... Phải chăng, đã đến lúc các nhà biên kịch, biên tập phim, các diễn viên nên khắt khe với chính mình hơn, cũng tức là tôn trọng khán giả.

Phạm Ngọc