Thơ thời chiến tranh

Tho thoi chien tranh

TTCN - Tôi nhớ trong bài thơ Một người lính nói về thế hệ mình tôi viết năm 1973 có những chi tiết như thế này:

Những trận đánh ập về đầy trí nhớ/pháo chụp nổ ngang trời từng bựng khói/nhịp tim dập dồn giờ xuất kích đầu tiên/bình tông cạn khô trên nóc hầm nồng khét/những vỏ đồ hộp lăn lóc/cái im lặng ù tai giữa hai đợt bom/một tiếng gà bất chợt/bên bờ kênh hoang tàn.

Nếu không có những chi tiết thực, không tránh né thì làm sao có tác phẩm nghệ thuật, dù đó là bài thơ hay một bộ phim. Cũng trong bài thơ ấy, tôi có viết một câu mà sau khi lần đầu được in trên một tờ tạp chí ở chiến trường, tôi đã bị “hành” tới bến: Thế hệ chúng tôi không sống bằng kỷ niệm/không dựa dẫm những hào quang có sẵn/lòng vô tư như gió chướng trong lành/như sắc trời ngày nắng tự nhiên xanh.

Đúng là thời ấy chúng tôi còn rất trẻ, mà người trẻ thì ít khi, hoặc không muốn và cũng không sống bằng kỷ niệm, dù là kỷ niệm đẹp. Người trẻ luôn phóng chiếu bản thân mình về phía trước, thích dấn thân, thích khám phá cái chưa biết, và cũng không có thời gian để chắt chiu dành dụm những kỷ niệm. Người trẻ như chúng tôi hồi ấy cũng xa lạ với sự dựa dẫm, dù là dựa dẫm những hào quang của cha anh mình, “những hào quang có sẵn”. Có gì ghê gớm lắm đâu nhỉ?

Với chúng tôi ngày ấy, thơ là thiêng liêng, nhiều khi là nơi duy nhất mình có thể tỏ bày, có thể gửi gắm, có thể một mình tâm sự với mình. Trong balô những người lính thuở ấy, nhất là những người lính quê miền Bắc hoặc ra đi từ miền Bắc, thường có một quyển sổ nhỏ chép những bài thơ mà họ yêu thích. Có lẽ chưa thời nào mà thơ được yêu thương như thế, được gần gũi như thế với số phận con người, với cái sống và cái chết của người lính, với nỗi đau và tình yêu khát khao được chia sẻ.

Chính nhu cầu được cộng cảm đã đưa thơ đến với con người. Nhưng ở những bài thơ thời chiến tranh sáng thăm thẳm như vầng trăng trong hố bom, nhà thơ nhiều khi phải góp máu cả một đời mình. Chỉ cho một bài thơ. Nhớ máu của Trần Mai Ninh, chẳng hạn. Màu tím hoa sim của Hữu Loan, chẳng hạn. Những bài thơ trước lúc hi sinh của Lê Anh Xuân, chẳng hạn. Cuộc chia ly màu đỏ của Nguyễn Mỹ, chẳng hạn. Và cả những bài thơ thời ấy chưa được “chính thống” thừa nhận, nhưng chúng vẫn sống vì được người đọc chấp nhận, được những người lính đưa vào balô của họ cùng những gói lương khô và mắm ruốc.

Chiến tranh không làm nhiệm vụ sàng lọc thơ, nhưng chiến tranh đẩy sâu thơ về phía con người, dìm thơ vào số phận con người. Năm ngoái, khi dự Liên hoan thơ quốc tế lần thứ 35 tại Rotterdam - Hà Lan, tôi đã nghe ban tổ chức đặt một câu hỏi khá thú vị: “Nếu phải một mình lạc ra ngoài hoang đảo, bạn sẽ mang theo cuốn sách nào?”.

Dĩ nhiên nhiều nhà thơ trả lời là mang theo một tập thơ hoặc một bài thơ. Tôi nghĩ, từ “hoang đảo” ở đây phải được hiểu đồng nghĩa với nỗi cô đơn. Khi cô đơn, bạn mang theo trong tâm hồn mình cái gì? Những toan tính về quyền lực hay những thèm muốn về tiền bạc chắc khó lọt vào tâm hồn bạn những lúc ấy. Còn gì thích hợp bằng một bài thơ bạn có thể sẻ chia, hay một bài hát nằm sâu trong tầng nhớ quên của bạn chợt lên tiếng.

Mấy ngày gần đây, một người bạn Việt của tôi ở Mỹ - một người đã sống trọn tuổi thơ của mình trong chiến tranh phá hoại ở miền Bắc - thường mail cho tôi nói anh vẫn mở Đài phát thanh Tiếng nói VN vì thèm nghe lại vài bài hát thời chống Mỹ, những bài hát đã “đi suốt tuổi thơ” anh. “Ở xa xứ mà nghe một bài hát mình thuộc nằm lòng thời ấy coi như mình được an ủi. Đọc một bài thơ hay của thời ấy cũng vậy. Chẳng ai thoát khỏi quá khứ của mình đâu”.

Bây giờ thì tôi hiểu: vì sao nỗi đau và niềm tự hào vẫn có thể đi chung với nhau, vẫn được thể hiện cùng một lúc nơi một con người. Chẳng ai muốn đánh Mỹ hay “đánh” bất cứ ai để có được niềm tự hào, nhưng khi điều không hề mong muốn xảy đến, khi đất đai của ông cha và danh dự của gia đình, của bản thân bị xúc phạm, khi phải chấp nhận chiến tranh, thì khi đó nỗi đau và niềm tự hào có thể hiện lên cùng một lúc.

Thơ thời chiến tranh ra đời ngay những lúc ấy. Thơ trong chiến tranh lúc giống như người yêu, lúc giống như người đồng đội, lúc lại giống ánh mắt buồn thăm thẳm của mẹ ta. Thơ an ủi con người trong chiến tranh không theo kiểu cha đạo ban phước cho con chiên hay thủ trưởng động viên lính. Nó bất chợt như bàn tay mẹ xoa trên lưng con một chiều trước hôm tiễn biệt. Nó như giọt nước mắt người ta yêu rơi lặng lẽ lúc đoàn tàu chở quân hú lên hồi còi dài trong một buổi sáng mùa đông giáp tết năm nào.

Theo nhịp rung đều đều của con tàu chở quân ra mặt trận, những dòng thơ mập mờ ẩn hiện. Thơ giúp ta nén lòng giây phút ấy. Cảm ơn thơ, nếu không có thơ, tôi chẳng biết mình sẽ trở về thế nào sau chiến tranh, sẽ sống thế nào những năm đầu hòa bình hết sức nghiệt ngã. Dẫu cho tới bây giờ, tôi vẫn không phải là người “sống bằng kỷ niệm”, nhưng…

THANH THẢO

Việt Báo

Video được xem nhiều nhất

Nghệ thuật làm gốm sứ khiến bạn phải lóa mắt
00:00 / --:--

Video nổi bật

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Tác hại của facebook và mối nguy của tâm lý đám đông

Có mỗi một vụ việc của 2 cô gái mâu thuẫn mà lôi kéo được hàng nghìn người tham gia, đây thực sự là một lời cảnh báo về tác hại của facebook, về sự nguy hiểm của tâm lý đám đông, độc giả Quỳnh Trần chia sẻ.

Nhận xét tin Thơ thời chiến tranh

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Thơ thời chiến tranh bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Tho thoi chien tranh ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Thơ thời chiến tranh ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Văn Hóa.

War Poetry
pride, war poems, war, can, man, a man, his soldiers, living, years, you

craft - I remember in the poem A soldiers talking about their generation I wrote in 1973 that details like this.

Xem tiếp: Văn Hóa


  • Xe may vo chu chua 1 6 ty dong
    Xe máy 'vô chủ' chứa 1,6 tỷ đồng

    Công an huyện Hương Sơn cho biết, mặc dù đã xác định được chủ đăng ký của chiếc xe máy có 1,6 tỉ đồng bỏ lại bên đường là ai. Tuy nhiên chủ chiếc xe cho biết đã chuyển chiếc xe lại cho chồng, người chồng đang thụ án tù về tội..

  • Be gai bi me tuoi xang thieu song
    Bé gái bị mẹ tưới xăng thiêu sống

    Chỉ vì bán không hết vé số, bé Nguyễn Thị Kim L. ( 13 tuổi ) bị mẹ ruột tưới xăng. Trong lúc bị phỏng nặng, cháu bé đã lao tới ôm lấy mẹ để cầu cứu.

  • Nghi van ban trai bi mat cua HH Ky Duyen
    Nghi vấn "bạn trai bí mật" của HH Kỳ Duyên

    Kỳ Duyên đã lên tiếng khi thông tin "bạn trai bí mật" bất ngờ được hé lộ.

  • Nhung vu canh sat giao thong bat cuop
    Những vụ cảnh sát giao thông bắt cướp

    Đã có rất nhiều trường hợp vận chuyển ma túy, đối tượng truy nã bị bắt giữ ngay trên đường di chuyển và dĩ nhiên ở góc độ này, Cảnh sát giao thông chính là những người đấu tranh trực tiếp với những kẻ phạm tội

  • Bangkok rung chuyen vi danh bom
    Bangkok rung chuyển vì đánh bom

    19 giờ tối 17/8, một quả bom được cài ngay bên trong khuôn viên ngôi đền Hindu giáo ở trung tâm thủ đô Bangkok của Thái Lan đã phát nổ, gây ra một cảnh tượng tang hoang, hỗn loạn. Chưa có tổ chức nào nhận trách nhiệm gây ra vụ..

  • Nghin le chuyen tuan qua 2308 2908
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (23/08 - 29/08)

    Lịch cấm đường tại Hà Nội để phục vụ Quốc Khánh 2/9; Bữa ăn 5.000 đồng của bệnh nhân tâm thần; Taxi điên gây náo loạn phố Hà Nội; Bé gái bị mẹ tưới xăng thiêu sống; Chuyện lạ về 40 chiếc ví rơi ở Đà Nẵng, Hội An; Người Việt đang đầu độc cả trí óc con trẻ...là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua. ------------ Xem thêm: Nghìn lẻ chuyện tuần qua (23/08 - 29/08), http://vietbao.vn/Xa-hoi/Nghin-le-chuyen-tuan-qua-2308-2908/2147593370/157/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Toan canh kinh te tuan 2308 29082015
    Toàn cảnh kinh tế tuần 23/08 - 29/08/2015

    Theo Cục Điều tiết điện lực, giá mua điện của EVN hiện là 1087,3 đ/kWh nhưng giá điện mà EVN bán ra thị trường tới 1.622,05 đồng/kW/h và từ năm 2016 thị trường bán buôn cạnh tranh sẽ chính thức vận hành nhưng mới chỉ là vận hành trên giấy; ngày 24/8 NHNN phát đi thông điệp khẳng định sẽ không tiến hành điều chỉnh tỉ giá nữa và sẽ áp dụng các biện pháp để ổn định tỉ giá cuối năm 2015 và đầu 2016; ------------ Xem thêm: Toàn cảnh kinh tế tuần 23/08 - 29/08/2015, http://vietbao.vn/Kinh-te/Toan-canh-kinh-te-tuan-2308-29082015/2147593361/47/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 2308 2908
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (23/08 - 29/08)

    Xe máy 'vô chủ' chứa 1,6 tỷ đồng; Rùng mình với những quái chiêu đòi nợ 'vô tiền khoáng hậu'; Trộm cắp tài sản dịp nghỉ Lễ: Giúp bạn đề phòng; Đại gia mua dâm trẻ em ở miền Tây được tại ngoại; Phạm nhân hồi hộp chờ ngày đặc xá; Số phận đau thương của bé gái bị mẹ dùng xăng đốt;.....là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (23/08 - 29/08), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-2308-2908/2147593334/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Diem lai tin Suc khoe quan trong tuan qua 2208 2908
    Điểm lại tin Sức khỏe quan trọng tuần qua (22/08 - 29/08)

    Việt Nam là điểm nóng của các bệnh truyền nhiễm mới nổi; Bé sơ sinh bị đâm xuyên sọ đã xuất viện; Thực hư thông tin xem điện thoại trong đêm bị ung thư mắt; Tiếp tục cảnh báo mối nguy về bệnh sốt xuất huyết; Những lưu ý không thể bỏ qua khi ăn bánh Trung thu; Cảnh báo lỗi của bố mẹ khiến con dậy thì sớm;... là những tin Sức khỏe quan trọng tuần qua. ------------ Xem thêm: Điểm lại tin Sức khỏe quan trọng tuần qua (22/08 - 29/08), http://vietbao.vn/Suc-khoe/Diem-lai-tin-Suc-khoe-quan-trong-tuan-qua-2208-2908/2147593388/248/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Su kien quoc te noi bat 238298
    Sự kiện quốc tế nổi bật (23/8-29-8)

    Hai miền Triều Tiên đạt thỏa thuận 6 điểm nhằm giảm căng thẳng; Mỹ điều 3 máy bay ném bom tàng hình hỗ trợ Hàn Quốc; MC truyền hình Mỹ bị bắn chết khi đang dẫn trực tiếp; Xả súng kinh hoàng ở miền Bắc nước Pháp làm 7 người thương vong... là những tin chính trong tuần qua. ------------ Xem thêm: Sự kiện quốc tế nổi bật (23/8-29-8), http://vietbao.vn/The-gioi/Su-kien-quoc-te-noi-bat-238298/2147593385/433/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn