Thị trường tranh VN: Còn mãi bấp bênh

Khách nước ngoài tìm mua tranh

Triển lãm quanh năm vẫn đều đều như thế, loại dễ xem (hội họa giá vẽ, tượng tròn...) thì thấy đèm đẹp, hay hay... Còn khó xem (installation, video art, performen...) thì nín nhịn không bình luận, đỡ mang tiếng lạc hậu bảo thủ. Thế nhưng, xem được hay không xem được chỉ mới là một phần nhỏ vấn đề của mỹ thuật hôm nay.

Vẫn cứ trông chờ vào khách hàng nước ngoài

Với họa sĩ, thích hay không thích của người xem dường như không quan trọng lắm. Quan trọng là thích hay không thích của người mua. Xem được hay không xem được thì tùy. Mua được hay không mua được là chuyện khác hẳn. Người xem nhiều lắm, chứ người mua thì hiếm hoi họa hoằn mới có, nếu trừ người mua là người nước ngoài.

Bao giờ người mình quan tâm đến tranh của các họa sĩ trong nước với tư cách là khách hàng? Ðã mươi lăm năm nay, quanh quẩn mãi câu hỏi thị trường tranh trong nước sao mãi vẫn không hình thành? Sao mãi bấp bênh? Sao đầy bất trắc? Hỏi thì cứ hỏi thế, làm gì có ai trả lời.

Những nhà sưu tập như Trần Hậu Tuấn thì nước này chỉ có một vài. Chủ galerry chuyên nghiệp cả nước tính ra chưa đủ các đầu ngón tay. Người giàu họ đi đầu tư vào bất động sản chứ ai đi mua tranh. Chán bất động sản, hay tự dưng thấy cần làm sang thì mới đi tìm tranh về treo phòng khách. Nếu không có thị trường tranh nội địa, họa sĩ còn tiếp tục cuộc mưu sinh khó khăn, phải làm nhiều thứ khác nhau để sống và để vẽ. Nhưng cũng phải mở một cái ngoặc đơn mà nói rằng bán được cho người trong nước là một ước mơ, nhưng nhiều khi, cũng là một nỗi bực mình.

Mới đây họa sĩ T.D đau đớn vì những bức tranh lụa bán cho người trong nước, mượn về làm triển lãm thấy hỏng quá nhiều "người ta không yêu tranh", ông bảo thế. Họa sĩ L.H.T cũng nói rằng, ông không muốn đưa tranh vào bảo tàng, vì bảo quản ở đấy quá kém.

Nghịch lý người yêu tranh thì chẳng có tiền mua, hoặc chỉ mua được vài ba cái trong suốt đời, người có tiền thì mua được tranh mà không nâng niu là một nghịch lý tồn tại dai dẳng. Tất nhiên, lĩnh vực nào cũng thế, chẳng riêng hội họa. Vẫn cứ phải trông chờ một cách không chủ động vào người mua tranh nước ngoài và một số hiếm hoi khách hàng có tiền trong nước.

Chép tranh Tây bán cho ta, chép tranh ta để bán cho Tây

Ðầu năm 2004, Quy chế về việc sao chép tác phẩm hội họa được Bộ Văn hóa - Thông tin ban hành, tưởng chặt chẽ lại, chẳng hiểu sao trên phố Hàng Trống và mấy phố lân cận thuộc khu vực Bờ Hồ, những cửa hiệu sao chép tranh lại nhiều hơn lên, trong bán kính 1 km, có không dưới một chục hiệu. Giờ thì có thể coi là đã có dòng tranh Hàng Trống mới. Tranh khắc dân gian Hàng Trống thì tàn lụi, còn lại mỗi một nghệ nhân cố nuôi lấy nghề. Tranh chép hiện đại Hàng Trống phát triển không có gì rực rỡ lắm, nhưng nghệ nhân đông, thế có nghĩa là lượng người đặt không đến nỗi ít.

Các nghệ nhân dòng tranh Hàng Trống mới chuyên chỉ sao chép có mấy loại tranh: loại sao chép các tác phẩm của các danh họa nổi tiếng, hỗn hợp đủ cả Vangogh, Picasso, Levitan, Mun-sơ, Rơ-nôi, Ma-tít-xơ, Ða-li..., ấn tượng, trừu tượng, lập thể, biểu hiện không thiếu thứ gì. Loại nữa là sao chép các tác giả trong nước, nhìn na ná thôi, không phải là chép hẳn, nhất là với các tác giả chưa phải cố họa sĩ, bị kiện bản quyển thì mệt. Hay bị vẽ giống là Thành Chương, Ðào Hải Phong, Nguyễn Thanh Bình, Quách Ðông Phương, Lê Thiết Cương, Hồng Việt Dũng... Ðại khái là cứ nón trắng áo dài, nhà nhỏ cô đơn, mái chùa xiêu xiêu, mục đồng thổi sáo, con trâu, cánh đồng, cây chuối, nhà sư... hao hao giống cảnh thật, hao hao giống nhau.

Loại chép tranh Tây tất nhiên để bán cho ta, loại chép tranh ta tất nhiên để bán cho Tây. Lại còn hàng nào cũng giống hàng nào cho nên không còn gì để nói nữa. Nếu coi đây là tấm gương phản ánh thị hiếu nghệ thuật của công chúng thì cũng đáng rung chuông báo động. Nhưng là báo động về tính a dua thôi, chứ nghĩ cho cùng, ảnh tranh Thái-lan, Trung Quốc đèn mầu nhấp nháy bán còn chạy thế, mua phiên bản tác phẩm hội họa về treo là văn hóa đáng kể rồi. Ít tiền vẫn treo được tranh, thế chẳng đáng mừng hay sao. Giá tranh thì vô chừng, từ cả chục nghìn USD một mét vuông sơn dầu đến mấy chục nghìn đồng VN một tranh giấy dó, có khung giá nào cho tài năng và tên tuổi đâu, nên muốn có tranh để treo, không tự vẽ lấy thì phải mua những gì dễ mua và có giá sẵn.

Thị trường tranh còn bấp bênh lâu lắm, đành thế thôi.

Theo Nhân Dân