Thứ hai, 21 Tháng mười một 2005, 08:53 GMT+7

Sách dịch: “Thảm hại, tồi tệ, đáng báo động”

Chiều 18/11, tại trụ sở Hội Nhà văn VN, đông đảo dịch giả đã toạ đàm về chất lượng sách văn học dịch trong thời gian gần đây - nguyên nhân và giải pháp.

Sach dich Tham hai toi te dang bao dong
Sách ngày càng nhiều nhưng chất lượng bao nhiêu?
Đại diện một số NXB cũng có mặt, kể cả “điểm nóng”- là NXB Văn hóa Thông tin nơi in cuốn “Mật mã Da Vinci ”- nguyên nhân chính dẫn đến cuộc tọa đàm này.

“Thảm hại, tồi tệ, đáng báo động”

Dịch giả Đoàn Tử Huyến đã thâu tóm các phát biểu vào mấy từ này và cật vấn: “Có ai thấy tình hình không phải như vậy không, là tốt không?”.

Một tờ báo chuyên văn chương đồng thời cũng chuyên dịch sai, ví dụ “Bonjour Tristesse” (Buồn ơi chào nhé) lừng danh của Francois Sagan, dịch là “Nỗi buồn muôn năm” do lấy từ nguồn tiếng Nga.

“Xạ thủ của binh đoàn Vorosilov” - tên bộ phim Nga thì biến thành “Mũi tên của binh đoàn Vorosilov”, “Luận chứng và sự kiện” thành “Nhân chứng và sự kiện”... Đó chỉ là chuyện “vặt” trong số sai sót hàng ngày trên báo chí và sách dịch - Dịch giả Lê Sơn thống kê.

Tập truyện ngắn nhiều người dịch thì có thể, nhưng một tiểu thuyết xé lẻ 5 cha 3 mẹ, làm gì mà chẳng đầu Ngô mình Sở.

Sách mới dịch ẩu đã đành - để ra kịp tiến độ, mà sách cũ dịch lại, như văn học cổ điển Nga cũng sai be bét. Người dịch là sinh viên mới ra trường kém đã đành, có người là nhà văn hóa tiếng tăm, mà bản dịch cũng sai không ít.

Tóm lại, nói cả ngày cũng không hết chuyện, không hết bức xúc.

Bản dịch “Mật mã Da Vinci” - thảm họa hay quá lời?

“Nói như thế là kết án tử hình người dịch” - Dịch giả Thái Bá Tân phát biểu thứ hai, sau Phạm Xuân Nguyên. Trong khi ông Nguyên lập tức nổ “ Mật mã Da Vinci ” và NXB thì Thái Bá Tân (chuyên viên tiếng Anh Hội đồng dịch Hội Nhà văn VN) có ý bào chữa.

Nguyên “thảm họa” là từ mà dịch giả Trần Tiễn Cao Đăng dành cho “Mật mã Da Vinci” (bài in báo Văn nghệ), sau lan dần thành dư luận. Thái Bá Tân cho biết chỉ mới đọc một phần bản tiếng Anh và bản dịch, thấy rằng tiếng Anh của Dan Brown khá đơn giản.

“Chưa đọc hết nên chưa phát hiện sai kém về kiến thức tôn giáo nhưng tôi cho rằng anh Đăng nói bản dịch sai sơ đẳng, thảm họa, là quá nặng. Nhiều cuốn thảm họa hơn nhiều”.

Dịch giả Vũ Thế Khôi tỏ ra đồng tình: “Không hiểu sao lại có chuyện đao to búa lớn. Tôi nghi ngờ tác động của báo chí quanh vụ việc này, chúng ta phải bảo vệ đồng nghiệp”. Theo ông Khôi, bản dịch sai sót là bản dịch dễ chữa, khó là bản dịch mờ mờ nhạt nhạt chẳng thấy nhà văn đâu nữa.

Một ý kiến tương tự, rằng đâu có gì mà ầm ĩ, là của dịch giả Lê Bầu: Nhiều thứ thảm họa hơn thế, báo chí lẫn sách vở. Tống Giang cập thời vũ dịch là Tống Giang gặp mưa. “Mật mã” chưa điển hình đâu.

Vào khoảng giữa cuộc, ông Bùi Việt Bắc - Giám đốc NXB Văn hóa Thông tin lên tiếng: “Chúng ta gióng lên hồi chuông dịch thuật và chuông ấy lại rơi xuống đầu tôi, đau quá”.

Ông kể: Một nhà xuất bản văn hóa nhưng nhiệm vụ chính trị lại phải đặt lên hàng đầu. Giám đốc chỉ cốt không sai sót chính trị còn không thể đi sâu chất lượng. So với 20 năm trước, đầu sách mỗi năm tăng gấp mấy chục lần, tới 700 cuốn/năm, mà nhân viên thì giảm, làm không xuể.

Ông Bắc nhân dịp này đề nghị Hội đồng dịch Hội Nhà văn tổ chức thẩm định giúp “Mật mã Da Vinci” rồi nói thêm “nhưng việc thẩm định là rất khó, vì có nhiều kiểu dịch khác nhau”.

Phần phát biểu của ông Bắc khiến Phạm Xuân Nguyên phải phát biểu thêm lần nữa, đại ý: Không hề có chuyện báo chí đánh hội đồng như ông Bắc kết tội. Tình hình dịch thuật thảm hại đã lâu, và “Mật mã...” chỉ là giọt nước tràn ly, không thể không báo động.

Thẳng thắn, dịch giả Đoàn Tử Huyến phát biểu: “Chúng ta phải xác định thái độ. Tôi không đồng ý với anh Thái Bá Tân, Vũ Thế Khôi cùng một số người cho rằng mọi chuyện là bình thường, phải có thái độ mềm dẻo, phải thông cảm...

Thái độ của anh Tân làm nhẹ rất nhiều tình hình hiện nay, làm cho sự hăng hái của người khác bị nguội đi, rằng mình đã nói quá lời chăng. Có thể tránh dùng lời đao to búa lớn trong những trường hợp cụ thể, nhưng trong trường hợp này (Mật mã Da Vinci), anh Trần Tiễn Cao Đăng hoàn toàn đúng. Trường hợp này thái độ gay gắt là cần thiết”.

Giải pháp, có không?

Cách nay 2 năm từng có một hội thảo sách dịch ở Khánh Hòa nêu thực trạng tương tự, từ bấy đến nay tình hình không mới. Hai tiếng rưỡi thì chỉ có thể xới lên được một vấn đề và rồi “để đấy”, như dịch giả Hoàng Hưng tiên liệu.

Ông Hưng kiến nghị phải có một NXB đầu tư về nhân lực, tài chính để sách ra thật “xịn”. Như một sự độc quyền chăng?

Dịch giả Châu Diên trái lại muốn: mỗi cuốn sách có thể nhiều nhà cùng dịch và in, ai chất lượng sẽ nổi lên?

Trong khi dịch giả Đức Mẫn nêu tầm quan trọng: “Nhà nước phải coi dịch thuật là quốc sách. Năm 1941, Cụ Hồ về nước đã viết “bàn đá chông chênh dịch sử Đảng”, chứng tỏ công tác dịch quan trọng thế nào”, thì bên lề cuộc họp, dịch giả Phạm Tú Châu thấy: “Người dịch có bao giờ được coi trọng đâu”.

Thông tin của dịch giả Dương Tất Từ: ở Czech, một cuốn sách có yếu tố nước ngoài nhất định phải qua 3 khâu: biên tập + hiệu đính + đọc lại bản thảo.

Ông Bùi Việt Bắc kiến nghị: phải có đầu tư vĩ mô, phải kiến nghị các nơi, ví dụ Ban Tư tưởng văn hóa...

“Đòi hỏi cao là đúng nhưng không nên tách khỏi mặt bằng chung” - Kết luận này của dịch giả Thái Bá Tân đối với trường hợp “Mật mã Da Vinci” phải chăng báo hiệu mặt bằng sách dịch sắp tới sẽ càng lún hơn nữa và nói chung chẳng nên đòi hỏi làm gì?

Dương Phương Vinh

Dịch giả Đoàn Tử Huyến: 4 nguyên nhân chính dẫn đến hiện trạng dịch thuật: Sự kém cỏi của nhiều người dịch; Sự tham: cả người dịch, nhà xuất bản, đầu nậu - chụp giật làm mọi cách để lãi suất cao; Sự cẩu thả; và cuối cùng: Sự vô trách nhiệm trong đó có sự bàng quan của người có trách nhiệm.

Dịch giả Phạm Xuân Nguyên (Ngân Xuyên): Không có biên tập dịch, phê bình dịch thì tình hình còn bi đát. Một cuốn sách phải dịch trong 3 tháng thì biên tập cũng phải mất 3 tháng.

Việt Báo

Nhận xét tin Sách dịch: “Thảm hại, tồi tệ, đáng báo động”

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Sách dịch: “Thảm hại, tồi tệ, đáng báo động” bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Sach dich Tham hai toi te dang bao dong ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Sách dịch: “Thảm hại, tồi tệ, đáng báo động” ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Văn Hóa của chuyên mục Văn Hóa.

Books Translation: "pathetic, terrible, alarming"
Thai Ba Tan, The House, Pham Xuan Nguyen, teams from the district, Da Vinci Code, recently, alarming, based Assembly, in time, translators, writers, translation, pathetic, translator, book

Afternoon 18/11, at the offices of the Association of Writers VN, translators have numerous talks on service quality literature in recent times - causes and solutions ..

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM


  • Thoi su 24h2111 Thu hoi nha dat cua ong Tran Van Truyen
    Thời sự 24h(21/11): Thu hồi nhà đất của ông Trần Văn Truyền

    Thu hồi nhà, đất của ông Trần Văn Truyền; Gói quà 20/11 phát nổ, 1 phụ nữ tử vong; VTV xin lỗi vụ phát sóng "Nhặt xương cho thầy"; Hà Hồ bật khóc, nêu lời giải cho quan hệ với Cường đô la; Từ 1/1/2015 tăng mức phạt xe quá tải... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 21/11.

  • Thoi su 24h2010 2 may bay suyt dam nhau tai SG
    Thời sự 24h(20/10): 2 máy bay suýt đâm nhau tại SG

    Đổi chứng minh thư thành thẻ căn cước công dân;Hai máy bay suýt đụng nhau trên không;Thuê người giả mạo Thứ trưởng Y tế để lừa tiền tỷ; Sát hại con tin để quỵt nợ 50 triệu đồng; "100 nghìn/cô" - cuộc định giá đau xót trong ngày 20/11?... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 20/11.

  • Thoi su 24h1911 Chang trai dam cuoi co tich qua doi
    Thời sự 24h(19/11): Chàng trai "đám cưới cổ tích" qua đời

    Phạt 252 triệu đồng NXB in hình Công Lý cởi trần; Chơi ngông Tàng "Keangnam": Mời ca sỹ ngoại về đãi cả bản; Nữ phượt thủ 9x tử nạn trên cung đường Hà Giang; Chàng trai trong "đám cưới cố tích" đột ngột qua đời...

  • Thoi su 24h1811 BS quen kim mo trong bung benh nhan
    Thời sự 24h(18/11): BS quên kim mổ trong bụng bệnh nhân

    Đường sắt trên cao "tuyệt đối an toàn"; Mổ đẻ, BS ‘quên’ kim trong bụng bệnh nhân 9 năm; Bé sơ sinh văng khỏi bụng mẹ ra viện; Lật mặt hàng chục cửa hàng xăng dầu lắp đặt IC giả; Mạo nhận con trai Bí thư HN "quỵt" hàng trăm triệu... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 18/11.

  • Thoi su 24h1711 Cong Ly mac quan nho len bia sach luat
    Thời sự 24h(17/11): Công Lý mặc quần nhỏ lên bìa sách luật

    Bình Dương lên tiếng về cáo buộc của ông Dũng "lò vôi"; Công Lý bức xúc vì bìa sách in hình anh cởi trần; Nữ "đại gia" Hà thành bị đánh thuốc mê cướp kim cương?; "Kho" sừng tê giác trong nhà đại gia Hà Tĩnh...

  • Ban tin suc khoe tuan tu 162211
    Bản tin sức khỏe tuần (từ 16-22/11)

    Hà Tĩnh: Mổ đẻ, BS "quên" kim trong bụng bệnh nhân 9 năm; Bình Dương: Một phụ nữ chết tức tưởi sau khi chích thuốc tại phòng khám tư nhân; Trứng gà thật - giả, phân biệt thế nào?; 83% đàn ông "thả rông" trong lần quan hệ đầu tiên; Mẹo chăm sóc da cho trẻ vào mùa đông; Lý do không ngờ khiến mẹ chậm mang thai; Người hay lo lắng dễ bị mất trí nhớ; Cách giảm cân hiệu quả trong 1 tuần... là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1611 2211
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (16/11 - 22/11)

    Nghị trường QH nóng chuyện chạy chức, chạy quyền; Ước vọng của Hai lúa được phong Đại tướng quân; Sách Luật in hình nghệ sỹ Công Lý: Luật pháp không phải trò hề; Làm khu nghỉ dưỡng trên núi Hải Vân: Quá nhạy cảm quốc phòng!; Phát phim phản cảm,VTV nên có lời với các thầy cô giáo ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 1611 2211
    Toàn cảnh Showbiz tuần (16/11 – 22/11)

    Mỹ Tâm được vinh danh giải thưởng 'Huyền thoại âm nhạc', Hình nghệ sĩ Công Lý bị xuất hiện phản cảm trên bìa sách luật, Tranh cãi số lượng khán giả trong live concert Heartbeat của Mỹ Tâm,

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1611 2211
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (16/11 - 22/11)

    "Tội phạm axit" và câu chuyện về quản lý; Kết cục thảm của những mối tình đồng tính nữ lệch lạc; Điểm tựa hoàn lương của 9X sát hại người yêu; 14 năm tù cho cơn ghen tuông mù quáng; Vụ TMV Cát Tường: Tội danh của bị cáo Tường và Khánh sẽ thay đổi?; Cảnh giác với chiêu lừa đảo tinh vi qua điện thoại;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • Tin Bong daThe thao noi bat tuan qua 16112211
    Tin Bóng đá-Thể thao nổi bật tuần qua (16/11-22/11)

    Tổng hợp diễn biến vụ nghi ngờ Công Phượng gian lận tuổi; Tổng hợp thông tin trước thềm AFF Cup của ĐT Việt Nam và các đội bóng cùng bảng; Tổng hợp các trận cầu hay cuối tuần... là những tin tức sẽ có trong bản tin Bóng đá cuối tuần của Việt Báo.