Thứ ba, 24 Tháng hai 2004, 09:11 GMT+7

Phát hiện mới từ di tích Hoàng thành: Thăng Long - Hà Nội đã 1.300 tuổi?

Phat hien moi tu di tich Hoang thanh Thang Long Ha Noi da 1.300 tuoi
Bình gốm thô thế kỷ VI - VII. Ảnh: Anh Đức

Hà Nội cách đây hơn 1 ngàn năm: con người ở theo kiểu nhấc sàn trong những ngôi nhà lớn ven sông; họ cũng... ăn thịt chó, gà, bò; họ có được kỹ thuật đào giếng mạch dọc đạt trình độ cao của thuật phong thủy... Đó là những phát hiện mới nhất từ cuộc khai quật Hoàng thành, thêm một tầng lịch sử trước thời Lý, Trần, Lê...

Tầng văn hóa Đại La - nâng Hà Nội lên 1.300 tuổi

Bước chân vào khu Hoàng thành ngay giữa trung tâm Thủ đô của Việt Nam, chúng tôi ngỡ ngàng khi được tận mục sở thị khu Hoàng thành phát lộ với các di tích và tầng văn hóa xếp chồng lên nhau một cách khá liên tục. Theo lý giải của các nhà khoa học thì tầng văn hóa là các lớp đất có chứa các di tích và các di vật lịch sử văn hoá qua các thời kỳ. Đó là giấy thông hành để các nhà khảo cổ học tìm hiểu quá khứ dân tộc một cách chân xác. Các di tích kiến trúc tìm được gồm: nền móng, chân cột bằng đá, nhiều đoạn cột gỗ lim, từng đoạn tường gạch, nền lát gạch, móng sỏi, hệ thống thoát nước, dấu vết ""ngự hà"", hồ sen... Trước đây, có thể tìm thấy dấu tích của Thăng Long ở đâu đó nhưng là đơn lẻ. Lần khai quật Hoàng thành này có thể đưa ra một hệ thống dấu tích ổn định, đặc biệt là sự phát hiện thêm một tầng lịch sử thế kỷ VII - IX, chúng ta có thể đọc ra các lớp: Đại La (thế kỷ XII - IX), lớp Thăng Long thời Lý, Thăng Long thời Trần, Thăng Long thời Lê sơ, Mạc, Lê Trung Hưng (thế kỷ XI - XVIII) và kéo dài đến thành Hà Nội thế kỷ XIX.

Phat hien moi tu di tich Hoang thanh Thang Long Ha Noi da 1.300 tuoi
Gạch Giang Tây chuyên thời Đại La. Ảnh: Anh Đức

Dưới nền của thời kỳ Thăng Long là một tầng đất sét, đó là lớp đất trung du được thời Lý Trần chở về đổ đè lên nền Đại La. Lớp đất này xuất hiện ở độ sâu khoảng từ 1m trở xuống và dày từ 2,0 đến 3,50m. Tại một điểm được các nhà khảo cổ ký hiệu B3 có thể thấy rõ trật tự lịch sử văn hóa các thời: 0.90m -1,90m là thời Lê (thế kỷ XV - XVIII), từ độ sâu 1,90 - 3,0m là thời Lý và thời Trần (thế kỷ XI - XIX), độ sâu 3,0m - hơn 4,20m là thời Bắc thuộc - thời Đại La hay còn gọi thời tiền Thăng Long (thế kỷ VII - IX).

Trước nay có nhiều ý kiến khoa học về dấu vết Đại La, nào là trung tâm ở đâu, có ở dưới nền của Thăng Long không? Trong báo cáo của cuộc khai quật vừa rồi có GS Trần Quốc Vượng, Đỗ Văn Ninh, Hà Văn Tấn... đã khẳng định, trung tâm của Thăng Long nằm dưới tầng Đại La cũ, là trung tâm của Giao Chỉ, thậm chí đã thấy những hiện vật minh chứng cho tầng lịch sử thời Bắc thuộc này. Những đồ gốm thời Đại La như: bình đá, bình có 6 núm, bình men vàng... Còn tìm thấy các viên gạch màu đỏ xám, rìa cạnh in hoa văn hình ô trám lớn thế kỷ V - VI, tiền của thế kỷ VI, vài bát gốm men màu xanh với các dấu con kê lớn trong lòng bát... Các di vật này lẫn trong tầng văn hoá Đại La (VII - IX) nhưng không nằm thành tầng văn hóa riêng. Theo giải thích của giới chuyên môn thì hầu như các đồ vật này thường nằm trong một tầng ổn định ít bị xáo trộn.

Rõ ràng, lịch sử của một miền đất khác với lịch sử của một địa danh, nghĩa là Thăng Long vẫn 1.000 năm tuổi kể từ khi Lý Công Uẩn dời đô từ Hoa Lư về trung tâm Giao Chỉ (1010) cùng với những triều đại phong kiến Đại Việt sau này. Và, như vậy tầng Đại La mới tìm thấy đã cộng thêm cho lịch sử của Hà Nội... 300 năm nữa.

Cuộc sống thời Đại La

Theo sử sách thì thành Đại La là thủ phủ của chính quyền đô hộ thời nhà Tùy, nhà Đường trong vòng 3 thế kỷ. Đặc biệt là La Thành do Cao Biền đắp có chu vi hơn 6km ngoài đắp đê dài hơn 7km, dựng 5.000 gian nhà. Phủ thành này đã có lần trở thành thủ phủ của chính quyền độc lập trong thời gian ngắn Phùng Hưng, Dương Thanh. Thành Đại La là một thành lũy lớn, một đô thị tập trung cư dân khá đông, một trung tâm kinh tế phát triển. Lý Công Uẩn dời đô từ Hoa Lư về thành Đại La (Hà Nội) năm 1010 và đổi tên thành Thăng Long. Nhà vua chọn Đại La với đủ các tiêu chí thủ đô của một quốc gia thống nhất và thịnh đạt ""ở giữa khu vực trời đất, có thế rồng cuộn hổ ngồi, chính giữa nam, bắc, đông , tây, tiện hình thế sông núi trước sau"".

Phat hien moi tu di tich Hoang thanh Thang Long Ha Noi da 1.300 tuoi
Cột gỗ cháy tìm thấy chứng tỏ thời tiền Thăng Long con người ở theo hình thức nhấc sàn. Ảnh: Anh Đức

Nay tìm thấy dấu tích của Đại La ngay dưới nền lịch sử Lý, Trần, Lê... đã phần nào có thể hình dung ra được người xưa sinh sống như thế nào. Các nhà khảo cổ đã tìm thấy một vết tích kiến trúc lớn xếp bằng gạch màu xám và 4 chân cột gỗ lớn được dựng trên các chân đá tảng. Những cột gỗ vẫn còn vết cháy nham nhở cao khoảng 1,67m, chu vi khoảng 1,32m, thời Lý đã để nguyên cột như vậy, lấp đất tràn lên và xây dựng ngay trên nền đó. Các chân đá tảng của kiến trúc Đại La nằm trên nền đất phù sa hình chữ nhật dài 96cm, rộng 72cm đơn giản, không hề gia cố gì, không có bất cứ nét trang trí hoạ tiết nào. Các cột cách nhau khoảng 3,75m tính từ tim cột, chiều dài bắc - nam của các cột này khoảng 35m. Từ đó, có thể hình dung mặt bằng kiến trúc là rất lớn, nhà ở có thể rất rộng, cao theo kiểu Trung Hoa bởi những tảng cột rất lớn, có cái đường kính chân cột gần 1m. Mỗi cột đều thấy có những lỗ mộng kê cột xà để lắp ván sàn, bên dưới hoàn toàn là đất phù sa, chứng tỏ người Đại La xưa không sinh sống trực tiếp trên nền đất mà ở nhấc sàn (sinh hoạt từ tầng sàn cách mặt đất một chút chứ không nâng cao như nhà sàn hiện đại), thậm chí nhà còn có thể có lầu. Trong khi thời Thăng Long công trình kiến trúc rộng nhưng không cao bởi gạch có trang trí hoa văn và lát ngay trực tiếp trên nền.

Phat hien moi tu di tich Hoang thanh Thang Long Ha Noi da 1.300 tuoi
Móng bè cục bộ bằng gỗ chống lún thế kỷ VII - IX. Ảnh: Anh Đức

Công trình kiến trúc của Đại La được dựng trên nền đất sinh thổ đầu tiên của Hà Nội (hay còn gọi là tầng phù sa châu thổ). Chỉ đến thời Lý Trần người ta mới đưa đất về tôn nền. Cuộc khai quật lần này có thể so sánh về cách ""ứng xử với móng cột"" của hai thời kỳ Đại La và Thăng Long. Khảo cổ học kiến trúc trước nay mới chỉ khẳng định được kiến trúc cổ truyền Việt là kiến trúc thuộc dòng chịu lực bằng khung gỗ liên kết. Xương sống của khung chịu lực ấy là hệ thống cột. Tất cả sức nặng của công trình dồn xuống cây cột. Người Đại La kê dưới cây cột ấy những tảng đá lớn, những chân đá tảng ấy vừa chịu lực, vừa chống lún, chống nghiêng cho công trình. Thời Đại La dùng móng bè cục bộ bằng gỗ, 3 lượt gỗ xếp chéo lên nhau (dưới là nền đất) và chống cột, người ta không làm móng cột bằng đá sỏi và đất sét như đời Trần. Ở khu vực tìm thấy những chân đá tảng thời Đại La nền đất yếu do gần sông nên bên dưới các chân đá tảng được gia cố các trụ sỏi được lèn chặt. Rất nhiều trụ sỏi còn trơ lại do các viên đá tảng đã mất hoặc được tận dụng vào các công trình khác. Từ đây có thể so sánh các công trình được tìm thấy trước đây không công trình nào có bước gian, chiều dài và chiều rộng lớn như vậy.

Phat hien moi tu di tich Hoang thanh Thang Long Ha Noi da 1.300 tuoi
Ngói dương trang trí cách điệu hình hoa thị và hoa sen. Ảnh: Anh Đức

Rất nhiều những vật liệu kiến trúc khác thời Đại La cũng được tìm thấy: những viên ngói có độ nung rất cao, những viên gạch thời Đại La mỏng xám, hình chữ nhật có chữ Giang Tây quân, có viên in chữ Giang Tây chuyên, thỉnh thoảng có viên màu đỏ. Đặc trưng của ngói thời này có tính cách điệu rất cao, nổi khối lớn: ngói dương được trang trí hình mặt linh thú, có mặt thú còn há miệng nhe nanh trông rất dữ, ở đầu ngói cũng trang trí mặt hề, hoa sen, hoa thị, hoa mẫu đơn. Những viên ngói âm có đường viền cạnh, đặc biệt những viên ngói âm xám trong lòng đều có dấu vải. Theo TS Nguyễn Tiến Đông - một trong những nhà khảo cổ học tham gia khảo cổ khu vực Hoàng thành thì có thể hình dung cách làm ngói của người xưa bằng khuôn tre hoặc khuôn gỗ cong, sau đó lấy một miếng vải ướt đắp lên khuôn (một cách chống dính thô sơ bằng vải) rồi lấy đất nguyên liệu đắp lên tạo thành viên ngói. Đây cũng là một cách làm ngói rất phổ biến ở Đông Á và Đông Nam Á.

Phat hien moi tu di tich Hoang thanh Thang Long Ha Noi da 1.300 tuoi
Giếng cổ 1.300 tuổi. Ảnh: Anh Đức

Đặc biệt, phát hiện giếng Đại La với nhiều chi tiết rất độc đáo: giếng được xếp bằng gạch mỏng xám có độ nung cao, kích thước 30x16x5cm, xếp 4 lóng ngang, 1 lóng dọc. Từ 70cm trở xuống lại xếp 3 lóng ngang 1 lóng dọc liên tục. Giếng sâu 5,90m. Thềm giếng hình tròn, thềm khoảng 2,5m tính từ miệng giếng. Trong quá trình khai quật không hề tìm thấy một mạch ngang nào, (dù theo địa thế thì xưa kia giếng này nằm ngay sát bờ sông) mãi đến chạm đáy mới thấy mạch dọc đẩy nước rất mạnh. Cho thấy, người xưa đã sử dụng kiến thức đào giếng mạch dọc - một kiến thức phong thuỷ rất giỏi mà tận bây giờ cũng không dễ dàng nắm bắt được. Kỹ thuật xếp gạch của thời Đại La đạt trình độ cao bởi không hề có chất kết dính, cũng không xếp theo hình xương cá như đời Trần sau này, mà kiểu xếp ngang dọc vừa chắc lại vừa có độ lọc nước cao. Vì chất lượng nước tốt nên đến đời Lý vẫn tiếp tục sử dụng nguồn nước giếng này, bằng chứng là người ta chồng thêm lên miệng giếng Đại La một hàng gạch thẳng đứng của thời Lý màu đỏ, có kích thước 40x20x6 (khác hẳn với gạch xám thời Đại La).

Tiến sĩ Khảo cổ học Nguyễn Tiến Đông phân tích, chắc chắn chiếc giếng này được lấp vào thời Lý vì trong lòng giếng còn tìm thấy hơn 300 hiện vật như hũ, vại sành thời Lý và cả một vài mảnh gốm Trung Quốc thời Tống. Thậm chí có thể đoán là giếng này được lấp vào mùa hè vì thấy cả hạt vải, hạt đào. TS Đông chỉ cho chúng tôi xem những đống xương thú có tuổi thọ 1.300 tuổi nằm rải rác trên đất: ""Có thể hình dung người Đại La cũng ăn như mình hiện nay thôi, nhìn vào đống xương thú này thì biết, cũng lợn chó, bò, gà..."". Những di tích và di vật lịch sử tìm được dù còn rất ít để hình dung rõ nét về cuộc sống của người xưa, nhưng nó góp phần quan trọng trong việc khẳng định một Thăng Long 1.000 năm, cho chúng ta tự hào với Hà Nội 1.300 tuổi.

Các nhà khảo cổ đã đào sâu thêm 5m nữa dưới nền Hoàng thành và khẳng định không còn có tầng văn hóa nào bên dưới nữa.

  • Kiều Minh

Việt Báo

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Nóng: Sẽ có 1 triệu liều vắcxin Ebola vào cuối năm 2015

Trong bối cảnh virus Ebola đang khiến cả thế giới lo ngại, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vừa đưa ra thông báo đáng chú ý là sẽ có 1 triệu liều vắcxin Ebola được sản xuất vào cuối năm 2015.

Nhận xét tin Phát hiện mới từ di tích Hoàng thành: Thăng Long - Hà Nội đã 1.300 tuổi?

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Phát hiện mới từ di tích Hoàng thành: Thăng Long - Hà Nội đã 1.300 tuổi? bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Phat hien moi tu di tich Hoang thanh Thang Long Ha Noi da 1.300 tuoi ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Phát hiện mới từ di tích Hoàng thành: Thăng Long - Hà Nội đã 1.300 tuổi? ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Văn Hóa của chuyên mục Văn Hóa.

new findings from the Royal Citadel relic: Thang Long - Hanoi 1300 years old?
Thang Long, Hanoi, Anh Duc, an archaeologist, a high level, archeology, University of La, possibly, for centuries, historical era, architecture, development is, of

Hanoi over a thousand years ago: people in the lift-style flooring in most houses along the river; ... they eat dogs, chickens, cows and they have been digging wells circuit techniques along high level of feng shui ... It is the latest findings from the ...

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM


  • Thoi su 24h2310 Nu tai xe dam 10 nguoi nhap vien
    Thời sự 24h(23/10): Nữ tài xế đâm 10 người nhập viện

    Tách huyện Phú Quốc, Kiên Giang bầu Phó chủ tịch; Sở Y tế báo cáo khẩn vụ bé gái tử vong ở Quốc Oai; Khoảnh khắc hiếm thấy của các BTV nổi tiếng VTV; Nữ tài xế đâm 10 người nhận đạp nhầm chân ga

  • Thoi su 24h2110 Ong Ba Thanh vang mat tai ky hop QH
    Thời sự 24h(21/10): Ông Bá Thanh vắng mặt tại kỳ họp QH

    Ông Nguyễn Bá Thanh vắng mặt tại kỳ họp QH; Điều lạ ở ‘lãnh địa’ của xe quá tải; Dư luận trái chiều về cái chết của TTGT nhảy lầu; Trưởng phòng y tế huyện bị chém vỡ sọ...

  • Thoi su 24h1810 No kinh hoang tai TPHCM
    Thời sự 24h(18/10): Nổ kinh hoàng tại TP.HCM

    Vì sao BS Tường không bị truy tố tội "Giết người"?; Nữ PGĐ Sở nói gì về vụ ẩu đả tại khách sạn; Trộm đột nhập siêu thị đã qua mặt bảo vệ thế nào; Thiếu nữ lớp 9 bị cố tình đánh chết để bịt đầu mối...

  • Thoi su 24h1710 Mr Dam lai vung tien choi troi
    Thời sự 24h(17/10): Mr Đàm lại vung tiền chơi trội

    Sự cố sập hàng loạt website: Nghi vấn bị phá hoại; Xuất hiện xe đặc chủng 13 tỷ chuyên ‘bắt’ xe quá tải; Mr.Đàm lại vung tiền chơi trội; Bộ CA điều tra vụ tàu Sunrise 689 bị cướp biển; Cảnh khó tin tại đường trên cao Hà Nội; 

  • Thoi su 24h1610 HN sap phat nguoi thong qua camera
    Thời sự 24h(16/10): HN sắp "phạt nguội" thông qua camera

    Bệnh viện lớn nhất TPHCM lên tiếng vụ đấu thầu thuốc; Phá đường dây mại dâm trăm đô, chỉ tiếp khách Tây; Hà Nội sắp "phạt nguội" thông qua 450 camera; Giết cha ở Vĩnh Long mang xác lên Sài Gòn phi tang;

  • Ban tin suc khoe tuan tu 19 2510
    Bản tin sức khỏe tuần (từ 19 - 25/10)

    Nhiều nghi vấn vụ bé gái chết bất thường tại bệnh viện Quốc Oai: Chẩn đoán rối loạn tiêu hóa, chết vì viêm màng não?; Bác sỹ "ế ẩm", giáo sư đông nghẹt “khách”; Bệnh viện K bị tố “nhũng nhiễu” bệnh nhân; Dầu bẩn Đài Loan nghi lấy nguyên liệu từ Việt Nam?; Bị cúm khi mang thai có nguy hiểm không?; Những cách giảm cân bằng bưởi hiệu quả nhất; Tác dụng phụ kỳ diệu của cực khoái với nam giới; Dùng nước hoa có thể gây ung thư?... là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1910 2510
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (19/10 - 25/10)

    Khai mạc kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa 13; Bé gái chết bất thường ở bệnh viện; Nội Bài, Tân Sơn Nhất bị xếp hạng sân bay tệ nhất châu Á; Gửi iPhone qua bưu điện, nhận... 2 cục đá; Bác sĩ từ chối cấp cứu, bệnh nhân tử vong ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 1910 2510
    Toàn cảnh Showbiz tuần (19/10 – 25/10)

    Đại sứ bảo vệ động vật hoang dã Thu Minh dùng mật gấu tươi, Vương miện Hoa hậu Việt Nam 2014 trị giá 2,5 tỷ đồng, Vợ cũ tố Lam Trường là người cha thiếu trách nhiệm, Yanbi miệt thị người đồng tính, Hồ Ngọc Hà bị loại tại MTV EMA 2014, Giang Hồng Ngọc đăng quang X - Factor - Nhân tố bí ẩn 2014, Loki Bảo Long bị tố bỏ thi vì yêu lăng nhăng, Nhạc phim do Sơn Tùng M-TP sáng tác lại bị tố đạo nhạc Hàn, Moon Geun Young có bầu dù đã chia tay Kim Bum, Orlando Bloom đang bí mật hẹn hò với Selena Gomez,...là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1910 2510
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (19/10 - 25/10)

    Xót lòng những vụ giết con rồi tự tử; Vụ Thẩm mỹ viện Cát Tường và những điều bất ngờ; Tử tù hiếp dâm tự tử 3 lần vì sợ tiêm thuốc độc; Chân tướng quân sư số một của ông trùm ma túy; “Siêu trộm” kim cương xuyên lục địa bị bắt giữ; Chuyện chưa kể về phiên toà xử “ông trùm” Khánh trắng;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • Tin The gioi noi bat tuan qua tu 19102510
    Tin Thế giới nổi bật tuần qua (từ 19/10-25/10)

    Vụ xả súng kinh hoàng tại tòa nhà quốc hội Canada; Hải quân Thụy Điển đã phát động một cuộc săn tìm tàu lạ trên biển; Giải mã một loạt diễn biến bí ẩn ở Triều Tiên; Bình luận xung quanh việc Trung Quốc mở rộng bãi Đá Chữ Thập ở Trường sa; ... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.