vietbao

Ơi câu Quan họ, về đâu?

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Không còn xa lạ, quan họ Bắc Ninh đã làm say đắm biết bao trai tim, tâm hồn của những con người yêu nhạc. Cái tạo nên chất men say kỳ diệu ấy không chỉ nằm ở giai điệu mượt mà đằm thắm, mà hơn cả là ở lời ca thấm đẫm chất trữ tình và tình yêu gửi gắm qua lời ca của những người quan họ. Và cũng như từng mùa xuân lễ hội qua đi, cái chất trữ tìnhquan họ cổ ấy đang dần phôi pha cùng năm tháng, cùng sự đổi thay của cuộc sống hiện đại.

Ảnh minh họa

Quan họ Hội Lim


Người ơi, đã "phôi pha" những câu Quan họ



Đến với làng Bồ Sơn- một trong 49 làng quan họ cổ của vùng quê Kinh Bắc xưa vào mùa xuân 2009 này, chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng trước sự đổi thay của một miền quê trọng tình, trong nghĩa. Làng đã lên phố, những con đường đã được bê tông hoá đầy xe cộ. Những ngôi nhà cao tầng mọc lên san sát. Không còn nữa những nếp nhà mái ngói đỏ nâu của một thời. Thật may mắn chúng tôi được anh Đức- Giám đốc công ty Thương Mại & Du Lịch Bắc Ninh, vốn cũng là một liền anh quan họ rất tâm huyết với lời ca tiếng hát quê hương dẫn đến gặp bác Tạ Đình San- người được coi là pho sử sống về quan họ ở làng. Ông đón tiếp chúng tôi với nụ cười rất nồng hậu như chính con người nơi đây vậy. Ở cái tuổi bẩy nhăm, trông ông vẫn còn khoẻ khoắn lắm. Biết chúng tôi về tìm hiểu về tiêng hát dân ca Kinh Bắc, ông như tìm được người dốc bầu tâm sự.

Mê hát quan họ từ thủa còn thơ, khi cùng chúng bạn đi xem hội, khi thì rủ nhau núp sau đống rơm nghe trộm những liền anh liền chị hát giao duyên. Từng lời ca tiếng hát dường như đã trở thành máu thịt ông từ đó. Chính vì lẽ đó mà ông yêu, ông say nó, buồn vui với những thăng trầm đổi thay của nó. Ông tâm sự : “ Hiện nay ở làng, hầu như gia đình nào cũng có người đi hát. Nhưng tôi buồn lắm, quan họ ngày nay cũng đã khác xưa rồi. Ngày xưa, quan họ cổ các cụ hát không nhạc đệm mà vẫn hay, vẫn vang rền, vẫn ngân ngay say đắm. Còn bây giờ có nhạc đệm, thậm chí cả nhạc trẻ lồng vào. Nhất là sự xuyên tạc lời ca, đó là điều khó mà chấp nhân được”. Ví như bài “ Tuấn Khanh” - một bài quan họ cổ khá khó thể hiện có câu:

“ Sau lễ tất ới a hương nguyền


Thì nay đã bị hát lệch sang

“Sau lễ tất ới a ưng nguyền

Chỉ cần sai một chữ thôi cũng đủ lầm cho bài hát mất đi cái ý nghĩa nguyên gốc của nó. “ Tuấn Khanh” là một bài quan họ cổ kể về nàng Tuấn Khanh giả nam đi học, đem long yêu hai bạn Tư Trung và Nguỵ Soạn nhưng chẳng biết chọn ai đành viết một phong thư gài vào mũi tên. Ai ra nhặt trước nàng sẽ chọn làm chồng. Sau đó hai người lên chùa làm lễ và thế là có câu “ Sau lễ tất ới a hương nguyền” thắp hương để thề nguyền trọn kiếp. Thế nhưng người đời đã tự ý sửa thành “ưng nguyền” có nghĩa rằng Tuấn Khanh đã ưng ngay sau khi nhặt lá thư rồi. Vậy là tích chuyện đã bị cắt xén, mất hẳn đi ý nghĩa ban đầu. Hơn nữa thay từ “hương” bằng “ưng” sẽ làm mất đi sự mền mại, khéo léo vốn có của nó.

Ảnh minh họa

Nghệ nhân Quan họ Tạ Đình San

Theo ông San, mỗi bài ca là mỗi tích chuyện mà dân gian viết lên gủi gắm vào đó những câu chuyện đời, những tình cảm riêng tư, những nỗi niềm thầm kín. Ông cho biết, trong mỗi bài quan họ cổ đều có tình yêu, nó chỉ khác nhau cung bậc thăng trầm, độ đậm, nhạt, sâu sắc hay thoáng qua. Vì vậy mà lời ca, câu chữ trong các bài hát quan họ là mới là cái có giá trị nhất. Nó thể hiện cái tình yêu, tâm hồn người Kinh Bắc xưa, nay. Cái để người đời kính nể. Hay một bài khác, ông kể:

Làm tài trai chơi chốn sập vàng”

Nay đã là:

“Làm tài tài trai chơi chốn cầu Hà”.

Vậy là câu chuyện của người xưa đã bị hiện đại hoá mất rồi.

Cụ bà Nguyễn Thị Nguyên năm nay đã 85 tuổi - một trong sáu người được đề cử là nghệ nhân quan họ cũng rất buồn vì lối hát mới. Sau những phút nghe bà ca làn điệu “ Mong những gặp nhau”; làn điệu “ Chim khôn” ; làn điệu “ Giã bạn xuôi đò” với chất giọng say sưa và vẫn khá rền mặc dù tóc cụ đã bạc và răng đã rụng gần hết, cụ tỏ ý không hài lòng khi các cháu trẻ hiện nay có nhiều người đã hát sai lệch đi những làn điệu quan họ cổ, rồi cụ đưa ra ví dụ lời hát:

“ Xe rằng, xe chỉ trên đầu

Anh hai ngối đấy, em rằng, em nghĩ đắng cay”

Thì nay đã hoá thành:

“ Xe rằng xe chỉ trên đầu

Tay vin ngọn gió tay chòi ánh trăng”

Lời ca không còn ý tứ cũng mất.

Hay câu hát:

“Khi tương phùng khi tương ngộ
Xuôi lên cộ văng vẳng tiếng tơ tình”

Giời cũng đã bị biến hoá thành:

“ Xuôi lên bộ văng vẳng tiếng tơ tình”

Ảnh minh họa

Cụ bà Nguyễn Thị Nguyên

Thậm chí bài quan họ “ Ngồi tựa song đào” cũng được chuyển thành “ Ngồi tựa sông đào”. Đó là chưa kể đến ở những đám hiếu, hỉ người ta hát phục vụ yêu cầu, thì các câu từ còn bị biến hoá khôn lường hơn thế. Nhiều người cho rằng cũng cần phải thông cảm cho giới trẻ vùng quan họ hiện nay khi mà công việc, học tập và cuộc sống hiện đại đang cuốn mỗi người vào một guồng quay gấp gáp, thuộc được độ mấy chục làn điệu đã là khá rồi.

Tiến sĩ Trần Đình Luyện, giám đốc Sở văn hoá thông tin tỉnh Bắc Ninh cho biết: “Để lưu giữ lại những làn điệu quan họ cổ, sở Văn hoá tỉnh đã mời các cụ nghệ nhân ra đình, chùa hát rồi ghi âm lại.”. Song, các cụ tuổi đều đã cao, sức đã yếu và lúc nhớ lúc không nên việc lưu giữ lại những làn điệu quan họ cổ quả không mấy dễ dàng.

Ơi câu Quan họ, về đâu?

Trò chuyện với cụ Nguyên, chúng tôi cũng hiểu thêm, với gần 70 năm gắn bó và gìn giữ những làn điệu quan họ cổ cùng với niềm say mê , và sau những tháng năm theo giảng dạy ở trường âm nhạc Trung ương, cụ cũng không có cơ hội mở lớp dạy cho những lớp kế cận, kế cả con cháu trong nhà cũng không mấy người theo nghiệp của cụ. Cụ băn khoăn nhiều lắm cho những làn điệu quan họ cổ vì: “ Cứ nghĩ tới chỉ mươi năm nữa, bà sợ quan họ cổ sẽ không còn các cháu ạ!”.

Quả không sai khi đánh giá rằng quan họ cổ còn hay mất phụ thuộc lớn nhất vào việc truyền dạy của các thế hệ đi trước cho những tầng lớp kế cận. Nếu các em nhỏ được dạy hát không đúng theo lời cổ. chúng sẽ hát theo lối lai căng, lệch lạc. Hiện nay, ở mỗi gia đình trong làng đều có các thành viên tham gia các câu lạc bộ hát quan họ. Cô Thược một liền chị có tiêng ở làng đã mở một lớp dạy học quan họ cho các em học sinh nhỏ tuổi và không ít em trong số đó yêu thích quan họ đã bắt đầu có những thành tích trong những cuộc thi hát của Tỉnh.

Tuy vậy, cũng đã có ý kiến lo ngại rằng quan họ cổ đang đứng trước bờ vực thất truyền, khi việc sân khấu hóa, chuyên nghiệp hóa và thương mại hóa nó đã không đồng nghĩa với bảo tồn vốn nghệ thuật cổ truyền. Khi văn hóa quan họ đã mai một và môi trường tồn tại và phát triển của quan họ đang có nguy cơ lớn là dần trôi theo dòng chảy thời gian vào quá khứ. Nhiều làng xã ở Bắc Ninh vẫn cho rằng mình đang giữ gìn những làn điệu quan họ thông qua hình thức các câu lạc bộ quan họ, song hầu hết các câu lạc bộ này đều hoạt động chính trong những “sô” diễn trong và ngoài tỉnh vào những dịp đặc biệt thay vì “gìn giữ những làn điệu cổ” như các nghệ nhân như cụ Nguyên, cụ Hình, cụ Phô, ông San và biết bao người mong muốn.

Một điều mà cũng không ít người băn khoăn là sự quan tâm đối với các nghệ nhân, những người thực sự yêu, thực sự say những làn điệu quan họ cổ đã thực sự đúng mức hay chưa? Người Kinh Bắc xưa gọi đây là thú “chơi Quan họ”, song mỗi năm mỗi tháng, khi mà “ tháng Giêng là tháng ăn chơi” nhanh chóng đi qua thì cuộc sống của những người gắn bó với câu quan họ nơi đây lại trở về với công việc ruộng vườn, với những gánh nặng áo cơm vất vả, như chị Mùa- một trong những liền chị say quan họ tâm sự với chúng tôi: “Yêu quan họ thì vẫn biết là yêu thế thôi, hát thế thôi, chứ cũng chẳng biết giữ gìn quan họ cổ thế nào, vì còn phải lo từng bữa ăn trước đã”.

Thật vậy, vẫn biết rằng cuộc sống của không ít những liền anh, liền chị nơi đây còn nhiều khó khăn, song vẫn cần phải nhận thấy rằng thật may là vẫn còn không ít người mê quan họ, tâm huyết với quan họ. Ông Tạ Đình San cũng chia sẻ: “qua những thăng trầm của dân ca quan họ, tôi vẫn hi vọng thế hệ sau sẽ còn biết đến những lời ca cổ đầy giá trị. Dân ca quan họ không chỉ dân giã mà còn là thứ âm nhạc rất bác học. Thích nó thì dễ nhưng để hiểu để yêu nó mới là khó, nhất lại là quan họ cổ.”


Thu Dung - Trần Ngần

Việt Báo
Nông dân Sài Gòn nuôi bò cạp bằng vỏ dừa
Comment :Ơi câu Quan họ, về đâu?
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Ơi câu Quan họ, về đâu? bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Oi cau Quan ho ve dau ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Ơi câu Quan họ, về đâu? ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Văn Hóa
O Quan question, Where?
Jack Johnson, Kinh Bac, Bac Ninh Quan, conversion, music lovers, captivated, singing of their lyrics, tunes, The The, life, no, we, neck
No strange or Bac Ninh has captivated so many hearts, souls of those who love music. What makes the enzyme did not just say the magic lies in loving smooth melody, but more are in lyrics steeped in lyrical and love to send ...
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • Thoi su 24h258 Hanh ha con roi chup hinh gui cho vo
    Thời sự 24h(25/8): Hành hạ con rồi chụp hình gửi cho vợ

    Đi tìm lời giải cho cây chuối lạ cao 15 cm ra 6 bắp ở Huế; Những vụ tự sát thương mình và người thân để trục lợi bảo hiểm nổi tiếng; Quan Formosa xin rút kinh nghiệm, người Việt hào phóng bao dung; Hà Nội: Một tuần xử lý gần 200 ‘ma men’, người vi phạm bất ngờ; Xử phạt nồng độ cồn, nhân viên quán bia "mật báo" cho khách

  • Thoi su 24h248 Chat xac nguoi tinh bo bao tai o Sai Gon
    Thời sự 24h(24/8): Chặt xác người tình bỏ bao tải ở Sài Gòn

    Cứu một cụ bà trong đám cháy, thiếu úy CSGT nhập viện cùng nạn nhân; Cắt điện, nước của quán cà phê Xin Chào là sai quy định; Nhiều phi công xác nhận bị chiếu đèn laser khi hạ cánh xuống Tân Sơn Nhất; Sập hầm vàng ở Lào Cai: công bố danh tính 7 công nhân bị chết; Ẩn tình vụ vợ U60 thuê người đánh sảy thai cô giúp việc 19 tuổi

  • Thoi su 24h238 Gai tre thue chat chan tay truc loi
    Thời sự 24h(23/8): Gái trẻ thuê chặt chân tay trục lợi

    Xé áo, cắt tóc nhân tình ở phố: Nhân tình là "osin" của kẻ chủ mưu; Giám định ADN để nhận dạng 150 ngôi mộ bị xâm phạm; Vụ "tháp nghiêng" chờ sập: 3/4 hộ dân đã di dời; Dân không có quyền kiểm tra CSGT': Giám sát khác kiểm tra; Bạn gái trễ giờ lên máy bay, nam thanh niên xông vào đánh nhân viên hàng không

  • Nhung thong tin dang doc nhat trong tuan tu 2182782016
    Những thông tin đáng đọc nhất trong tuần (từ 21/8-27/8/2016)

    Vụ rơi máy bay quân sự làm một học viên phi công tử vong, tự thuê người chặt chân, tay mình để trục lợi bảo hiểm, đau đáu lòng ngư dân miền Trung câu hỏi bao giờ cá biển ăn được, hay vụ sập mỏ vàng ở Lào Cai đoạt mạng 7 người,... là những tin nóng được quan tâm nhất tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 2108 27082016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (21/08 - 27/08/2016)

    Tiền ở một loạt các ngân hàng lại "bốc hơi", vấn nạn thực phẩm bẩn bủa vây người Việt, áp lực thu ngân sách khiến giá xăng dầu tăng, những băn khoăn về việc mua điện từ Lào, CPI tháng 8 tăng 0,1% so tháng trướ ... Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là những tin tức - sự kiện kinh tế nổi bật tuầ

  • Tong hop tin An ninh phap luat tuan 142082016
    Tổng hợp tin An ninh - pháp luật tuần (14-20/8/2016)

    Như một gáo nước lạnh tạt vào mặt khi dư luận còn đang bàng hoàng trước thảm án Lào Cai. Trọng án Yên Bái, 3 nạn nhân là những người đứng đầu cơ quan lãnh đạo tỉnh. Thảm án Hà Giang, mẹ giết 3 con ruột vì mâu thuẫn với chồng. Giết mẹ vợ và em vợ ở Thái Bình.Những vụ án như một chuỗi sự kiện tiếp diễn xảy ra trong một thời gian ngắn. Có thể nói tuần này là t