Thứ hai, 03 Tháng mười hai 2007, 10:25 GMT+7

Nhạc cụ thiêng của đồng bào Tây Nguyên

Nhac cu thieng cua dong bao Tay Nguyen
Nữ nghệ nhân lão thành người dân tộc M’nông Thi K’lut (ngụ tại buôn Bu Prang, xã Dak N’rung, huyện Daksong - tỉnh Đắc Nông) biểu diễn cho du khách nước ngoài và các nhiếp ảnh gia, đài truyền hình… xem một điệu múa mà đến nay chỉ mình bà còn nhớ

Theo phong tục tập quán từ ngàn xưa, đồng bào các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên thường tổ chức các lễ hội vào sau vụ thu hoạch. Đó là lễ mừng lúa mới, lễ lên nhà mới…

Vào đầu vụ gieo trồng, họ cũng làm lễ tìm rẫy mới, lễ cúng bến nước, lễ cầu mưa. Ngoài ra còn những sự kiện bất thường như lễ tang, lễ cưới...

Ngoài việc cầu xin sự trợ giúp của thần linh, lễ hội cũng là nơi thể hiện nghệ thuật âm nhạc dân gian dưới hình thức diễn xướng. Trong các lễ hội, âm nhạc dân gian đảm nhiệm hai chức năng: tạo không khí thiêng liêng, trang trọng khác thường của ngày lễ, đồng thời là phương tiện giúp người thầy cúng chuyển tải được những lời cầu khấn đến các thần linh, nhờ vào các nhạc cụ đặc biệt là dàn cồng chiêng. Vì thế, cồng chiêng đã trở thành loại nhạc cụ có vị trí quan trọng hàng đầu trong sinh hoạt nghi lễ và lễ hội truyền thống.

Chiêng là một đặc trưng văn hóa cổ của đồng bào Tây Nguyên, có mặt ở hầu hết các sinh hoạt văn hóa quan trọng trong đời người, trong tất cả các nghi lễ lớn và nhỏ của gia đình, của buôn làng. Chiêng tham gia vào mọi sinh hoạt, nghi lễ với các ý nghĩa khác nhau, nhằm ứng xử với thế giới bên ngoài con người ở các góc độ khác nhau. Vì thế, chiêng là nhạc cụ trung tâm của sinh hoạt nghi lễ và lễ hội, là loại nhạc cụ “thiêng” có vị trí rất quan trọng trong đời sống tinh thần, tâm linh của các dân tộc ở Tây Nguyên.

Chiêng là loại nhạc cụ thuộc bộ gõ có định âm, nhóm tự thân vang, tức là âm thanh được tạo lên bằng cách tác động trực tiếp lên nhạc cụ. Chiêng có hình vành khăn, được làm bằng chất liệu hợp kim mà thành phần chủ yếu là đồng trộn với vài loại kim loại khác như thiếc, bạc, vàng…

Chiêng ở Tây Nguyên không được sử dụng từng chiếc đơn lẻ, mà kết nối nhau thành dàn, mỗi dàn từ ba chiếc trở lên, có hình dáng và kích thước khác nhau, chiếc nhỏ nhất có đường kính khoảng 10-15cm và đường kính chiếc lớn nhất có thể trên 90cm. Trong một dàn chiêng thì chiêng mẹ là quan trọng nhất.

Có hai loại chiêng thường được sử dụng ở Tây Nguyên là chiêng có núm, còn gọi là cồng, và chiêng dẹt. Việc sử dụng chiêng có núm hay chiêng dẹt không chỉ đơn giản do hình thức của chiêng, mà còn bao hàm nhiều ý nghĩa văn hóa, thẩm mỹ khác nhau.

Tất cả các dân tộc ở Tây Nguyên không dùng riêng một loại chiêng dẹt hay chiêng có núm, mà luôn kết hợp chúng nhau, trong đó chiêng có núm - tức là cồng - đánh bè trầm, còn chiêng dẹt thể hiện giai điệu.

Trong các dịp nghi lễ, các dàn cồng chiêng không chỉ làm nhiệm vụ điểm nhịp, đi tiết tấu, hoặc giai điệu một bè, mà còn hòa tấu đa âm. Cồng, chiêng có thể được gõ bằng dùi hoặc đấm bằng tay. Có người còn áp dụng các kỹ thuật khác như chặn tiếng bằng tay trái, hoặc tạo giai điệu riêng trên một chiếc chiêng…

Nhac cu thieng cua dong bao Tay Nguyen
Một già làng Gia Rai đang thực hiện nghi thức “cúng Giàng”, bao gồm những đấu gạo đầu tiên của vụ mùa mới, heo sữa quay, rau quả tươi… và tất nhiên không thể thiếu rượu cần tinh khiết
Mỗi bài chiêng có nhiều bè, trong đó, mỗi cá nhân sử dụng một cái chiêng. Bài chiêng quy định bao nhiêu chiêng thì có bấy nhiêu người sử dụng chiêng. Những người đánh chiêng phải nhớ rất rõ các tiết tấu của bài chiêng để khi trình diễn thì phối hợp với nhau một cách hài hòa, tạo nên những âm thanh trầm bổng, hào hùng.

Đồng bào Tây Nguyên có nhiều cách đánh cồng chiêng rất phong phú: Người Ba Na và người Gia Rai có phương pháp đánh chỉ điệu (một bài trầm đánh trên vài giai điệu), người Êđê đánh theo cách thức từng chùm, người M’Nông, người Chu ru, người K’Ho... đều có những cách đánh khác nhau. Cồng chiêng Tây Nguyên đã được tổ chức UNESCO công nhận là kiệt tác truyền khẩu và di sản phi vật thể của nhân loại vào ngày 25/11/2005.

Trong những năm gần đây, với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường, sự xuất hiện ngày càng nhiều nền văn hóa hiện đại Tây phương cùng với những thay đổi trong nếp sinh hoạt thường ngày đã làm cho sự quan tâm đến cồng chiêng dần bị phai nhạt. Những nghệ nhân đánh cồng chiêng tuổi ngày càng lớn mà lực lượng kế thừa thì gần như không đáng kể, do đó số lượng dàn cồng chiêng đã suy giảm đến mức nghiêm trọng.

Để chống lại nạn chảy máu cồng chiêng, các tỉnh Tây Nguyên đã có nhiều chính sách cho những gia đình, những người gìn giữ dàn cồng chiêng, những nghệ nhân đánh chiêng, chỉnh chiêng. Đã có nhiều lớp đào tạo, bồi dưỡng cho lớp trẻ học tập kỹ thuật đánh chiêng và chỉnh chiêng, với sự hướng dẫn của những nghệ nhân có trình độ cao, nhằm góp phần gìn giữ và phát triển văn hóa cồng chiêng.

Việc Ủy ban Nhân dân tỉnh Đắc Lắc tổ chức Festival Văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên 2007 - ngày hội của các dân tộc Tây Nguyên (từ 21 đến 24/11) - một cách bài bản để tôn vinh văn hóa cồng chiêng là một điều rất đáng mừng. Hình ảnh trên bài báo này phản ánh phần nào không khí lễ hội ở Buôn Ma Thuột những ngày festival.

Nhac cu thieng cua dong bao Tay Nguyen Nhac cu thieng cua dong bao Tay Nguyen
Thanh niên, thiếu nữ dân tộc Gia Rai (tỉnh Gia Rai) trong điệu múa “Mừng nhà rông mới” Một nghệ nhân người dân tộc Mạ (tỉnh Đắc Nông) với máy quay phim kỹ thuật số Panasonic và đồng hồ Seiko trên tay đang chăm chú theo dõi một tiết mục trên sân khấu lớn. Ngày nay, khi lớp trẻ người dân tộc thiểu số thích đi xe gắn máy, chơi game online thì việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống là điều rất cần thiết

Nhac cu thieng cua dong bao Tay Nguyen Nhac cu thieng cua dong bao Tay Nguyen

Chương trình “Lễ hội đường phố” kết thúc bằng nghi thức “cúng voi”, sau đó những thớt voi khổng lồ này - theo lệnh các quản tượng - đã bái chào từ biệt quan khách…

Ông James Henri Houiller, một du khách Pháp, chụp ảnh lưu niệm cho người bạn cùng đi trong đoàn là bà Jeanin Tramoni đang thích thú gõ thử một trong số 30 dàn cồng chiêng được huy động để phục vụ lễ hội

Nhac cu thieng cua dong bao Tay Nguyen Nhac cu thieng cua dong bao Tay Nguyen
Rượu cần, nét văn hóa ẩm thực đặc sắc của các dân tộc Tây Nguyên, được đem ra mời khách quý ngay trong “Lễ hội đường phố”

Hàng chục thớt voi, hình ảnh đặc trưng của núi rừng Tây Nguyên, đã dẫn đầu đoàn diễu hành trong suốt chương trình “Lễ hội đường phố” sáng 22/11. Sau khi đi qua những trục đường chính của Buôn Ma Thuột, hàng trăm diễn viên phần lớn là người Gia Rai, Kơ Tu, M’Nông, Ba Na, Mạ… đã tụ về Quảng trường TP để lần lượt biểu diễn những tiết mục đặc sắc nhất của dân tộc mình

Nhac cu thieng cua dong bao Tay Nguyen

Rời Buôn Ma Thuột, du khách được mời đến thăm khu du lịch sinh thái của Công ty Cao su Đắc Lắc ở Bản Đôn - cách Buôn Ma Thuột 50 cây số. Đây là nơi các lễ hội của những dân tộc Tây Nguyên được tái hiện trong đúng “không gian” buôn làng. Trong ảnh là những cô gái, chàng trai người Gia Rai đang múa vòng tròn quanh cột nêu để “mừng lúa mới”

Theo TẠ QUANG TÒNG - Doanh nhân Sài Gòn Cuối tuần
Ảnh:
KINH LUÂN

Nhận xét tin Nhạc cụ thiêng của đồng bào Tây Nguyên

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Nhạc cụ thiêng của đồng bào Tây Nguyên bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Nhac cu thieng cua dong bao Tay Nguyen ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Nhạc cụ thiêng của đồng bào Tây Nguyên ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Phong Tục Tập Quán của chuyên mục Khám Phá Việt Nam.

sacred instrument of the Western Highland
Highlands, Buon Ma Thuot, the ethnic, minority, customs, ceremony along side the water, the harvest, The Gia Rai, in addition also, festivals, gongs, musical instruments, culture, daily life, fight

The traditions since ancient times, people of ethnic minorities in the Central Highlands the festival usually held after the harvest . It is a new rice feast, feast on a new home u0026hellip; early growing season, they also celebrate a new search field, ritual boat landing, Mass, ...

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM




  • Su kien quoc te noi bat tu nay 178 den 238
    Sự kiện quốc tế nổi bật (từ này 17-8 đến 23-8)

    Bạo loạn ở Lybia, Iraq, miền Đông Ukcraine; cái chết bi thương của nhà báo Mỹ quả cảm James Foley; lễ đón long trọng và đầy xúc động thi thể 20 nạn nhân trên chiếc máy bay xấu số MH 17 của Malaysia ... là những tin tức đáng chú ý trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1708 2308
    Tin An ninh – Pháp luật tuần qua (17/08 – 23/08)

    Đôi nam nữ chết trong ô tô ở Bình Dương; Hoãn phiên toà xét xử vợ nguyên bí thư xã đốt xác; Vì sao trùm xã hội đen Minh 'sâm' còn nguy hiểm hơn cả Năm Cam?;

  • Tong hop Doi song tuan qua 178 248
    Tổng hợp Đời sống tuần qua (17/8 - 24/8)

    Người đàn ông 3 lần 'nhặt vợ', 4 lần bán con; Người đàn ông 10 năm chăm vợ điên tình là những câu chuyện gia đình cảm động; Tâm sự của những ông bố bà mẹ nuôi con đơn thân; Cần chuẩn bị những gì khi con vào lớp 1?; Rất nhiều mẹo vặt hay cho gia đình bạn; Một tuần nóng với tin kem đánh răng chứa chất gây ung thư; Và nhiều tin tức thực phẩm bẩn đáng lưu ý...

  • Toan canh Showbiz tuan 1708 2308
    Toàn cảnh Showbiz tuần (17/08 – 23/08)

    Sao Việt và sao thế giới hưởng ứng phong trào Ice Burken Challenger, 2 nhạc sĩ Phú Quang và Phó Đức Phương tranh cãi tiền tác quyền, Nhạc sĩ Quốc Trung viết thư “dằn mặt” người yêu của con gái, Phi Thanh Vân công khai chuyện có bầu với "tình trẻ", con trai ruột của Thành Long bị bắt vì ma túy,...

  • Nghin le chuyen tuan qua 1708 2308
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (17/08 - 23/08)

    Trung Quốc bành trướng Biển Đông vì tư duy mình là trùm thiên hạ; Kết luận thanh tra toàn diện chùa Bồ Đề; Phó giáo sư “ra giá” 200 triệu đồng lấy bằng tiến sĩ y khoa; Lương thấp, vào công chức vẫn như "miền đất hứa".... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua (17/08 - 23/08).