Chủ nhật, 18 Tháng chín 2005, 20:01 GMT+7

Nhà thơ Bằng Việt: "Bếp lửa" vẫn cháy

Nha tho Bang Viet Bep lua van chay
Nhà thơ Bằng Việt
Tốt nghiệp loại ưu ngành luật tại Liên Xô năm 1965, trở về nước đúng vào giai đoạn ác liệt của cuộc chiến tranh chống Mỹ, Bằng Việt làm ở Viện Luật nhưng dường như cả một thế hệ thanh niên ngày đó chỉ biết đến anh là nhà thơ - tác giả của tập Hương cây - Bếp lửa (cùng với Lưu Quang Vũ); là dịch giả tài hoa với hàng loạt bài để đời của Olga Bergholtz, của Evgheni Evtusenko, của Paul Eluard...

Anh vừa làm một việc như thể sắp xếp lại hành trang của mình: tái bản tập Hương cây- Bếp lửa và xuất bản cuốn Thơ trữ tình thế kỷ XX do anh tuyển dịch.

"... Dịu dàng quá, dịu dàng không chịu nổi/ Cơn mưa rơi thầm thì lúc chia ly/ Mưa tối rầm, nhưng ấm áp nhường kia/ Mưa run rẩy trong ánh trời lấp loá.../ Anh hãy cố vui lên, dù con đường hai ngả,/ Tìm hạnh phúc yên bình trong ấm áp cơn mưa..." (Mùa lá rụng - O. Bergholtz). Phải là người tinh tế lắm, tình cảm lắm mới có thể chuyển tải được những câu thơ lung linh hình ảnh và sắc màu một cách tài tình đến thế.

Và bây giờ ngồi trước Bằng Việt thì tôi hiểu. Anh nói chuyện thong thả nhưng lưu loát như giọng thơ của anh vậy. Và, tôi, một người yêu thơ anh dịch, té ra lại biết rất ít về anh. Tôi cứ ngỡ với khối lượng sáng tác và dịch thuật như thế, cả đời anh có mỗi một việc là dành cho thơ...

Hoá ra, thơ chỉ là niềm đam mê riêng của anh, niềm đam mê ấy được truyền sang cả nhiều người khác nữa, thậm chí nó góp phần làm giàu thêm đời sống tinh thần cả một thế hệ.

Tôi dám chắc trong sổ tay của rất nhiều thanh niên thời bấy giờ không thể không có Hương cây - Bếp lửa hay Mùa lá rụng, Mùa hè rớt của Bergholtz mà nhà thơ Bằng Việt đã cho nó thêm một đời sống, đời sống thực sự đẹp, hữu ích như đời sống mà nhà thơ Tố Hữu đã cho "Đợi anh về" (Simonov). Mặc dầu nghề chính của anh là làm luật và đã trải qua hai nhiệm kỳ làm Phó Chủ tịch Hội đồng Nhân dân TP Hà Nội.

+ Sau 35 năm, "Hương cây - Bếp lửa" được NXB Văn học tái bản với số lượng khá cao so với mặt bằng xuất bản hiện nay (3.000 bản) và đã bán được khoảng trên 2.000 bản trong những tuần đầu tiên. Liệu đây có phải là hiệu ứng của "hiện tượng" các nhật ký hồi ức chiến tranh? Bởi muốn nói gì thì nói, văn hoá đọc của ta đang được hâm nóng lại qua những hiện tượng này. Anh có tính đến yếu tố thời điểm để tái bản cuốn sách?

- Mình (bao giờ anh cũng ở ngôi nhân xưng là "mình", thay vì chữ "tôi" sự vụ - đó cũng là đặc điểm rất Bằng Việt) rất vui vì như vậy có nghĩa là độc giả đã không quên, mà trái lại vẫn còn rất yêu mến văn học nói chung và thơ nói riêng của thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Còn tính toán thời điểm ư? Chúng mình, những nhà thơ, không có được cái kỹ năng ấy của người làm kinh doanh.

Việc in lại tập thơ có nguyên nhân thật ngẫu nhiên là từ một cô bé nhân viên ở một quán bia. Cô bé đã vừa sôi nổi, vừa thẹn thùng đọc một lèo bài Bếp lửa khi biết trong đám có Bằng Việt. "Thế tại sao ta không in lại tập thơ nhỉ?" - Anh Thành, bạn tôi, người đã cộng tác lâu năm với NXB Văn học, nói bâng quơ. Và thế là việc tái bản tập thơ được quyết định ngay tại buổi đó.

+ Thế còn Thơ trữ tình thế giới thế kỷ XX?

- Ồ, đấy lại là chuyện khác. Đó là dự định mình ấp ủ từ bao năm nay. Chỉ đơn giản là muốn tập hợp, lưu lại những bài thơ, những tác giả mà mình tâm đắc trong suốt 30 năm dịch thơ.

+ 117 tác giả của hơn 40 quốc tịch và dân tộc khác nhau, vậy chắc chắn không phải tất cả anh dịch từ nguyên bản. Điều này liệu có ảnh hưởng đến "hồn thơ" của mỗi tác giả?

- Tiếng Nga, tiếng Đức và Latin là những thứ mình phải học ở trường luật hồi ở bên Liên Xô. Còn tiếng Pháp là do mình có may mắn được mẹ dạy từ nhỏ, bà không phải là nhà giáo nhưng có được đi học dưới thời Pháp thuộc. Sau này, đất nước hoà bình, mình vào trường ta và chọn lớp tiếng Pháp. Cũng thời học ở Liên Xô, mình có cô bạn cùng lớp là người Cuba, cô ấy rất yêu VN và muốn học tiếng VN, mình đã "hợp đồng" với cô ấy để trao đổi dạy tiếng và thế là mình biết tiếng Tây Ban Nha.

Còn tiếng Anh là sau này, khi đất nước đổi mới, mình tự học và nhờ thêm anh Thái Bá Tân dạy... Nhiều bài trong tập này mình dịch từ bản dịch tiếng Pháp, tiếng Anh. Và tất nhiên, phải bắt được "cái hồn" của bài thơ, của tác giả mình mới có ý định chuyển dịch .

+ Cái bằng cử nhân luật của anh có "đất dụng võ" không, khi thấy anh "suốt ngày" làm thơ, dịch thơ như vậy? Lại còn công việc ở HĐND (lúc trước) và cương vị Chủ tịch Hội LHVHNT thành phố hiện nay nữa?

- Trong khoảng 10 năm làm ở HĐND mình chỉ làm được một tập thơ (khoảng hơn 40 bài), còn lại là tìm đọc và dịch thơ để kịp thời cập nhật thông tin. Những việc này chỉ làm vào ban đêm hoặc ngày nghỉ. Còn "đất dụng võ" ư? HĐND có thể coi là quốc hội thu nhỏ của thành phố được không? Nếu vậy thì nghề của mình là đắc dụng đấy chứ!. Am hiểu luật giúp mình nhìn và giải quyết sự việc một cách rạch ròi và công bằng hơn.

Bạn bè thường bảo thơ mình hàm ý triết lý, ít hồn nhiên, có lẽ cũng là do "bệnh nghề nghiệp". Nhưng bản thân mình thấy những triết lý ấy tự nó "phát ngôn" trong thơ mình chứ mình không tìm cách bắt thơ phải "phát ngôn" hộ, và do đó, mình chẳng thấy có gì là bất hợp lý hay cản trở ở đây cả. Công việc của Hội cũng tương đối bận bịu, mình chỉ muốn cho các CLB chuyên ngành của Hội được sinh hoạt trao đổi nghiệp vụ đều đặn; để kinh phí của Nhà nước bỏ ra đầu tư hiệu quả nhất.

+ Trở lại việc thơ. Anh đánh giá sao về thơ hiện nay?

- Dù với tư cách cá nhân, mình cũng không dám và không muốn đánh giá. Chỉ muốn kể cho bạn chi tiết này: Trải qua không biết bao tìm tòi, bậc thầy của thơ siêu thực là Paul Eluard - một khuôn mặt lớn của thi ca Pháp và thế kỷ XX - cuối cùng lại tuyên bố ngửa bài với tất cả: "Thơ phải lấy chân lý thực tiễn làm mục đích".

Nếu một số trong lớp trẻ ngày nay mới chỉ rối mắt lên vì một chút thơ trừu tượng, thơ hũ nút, thơ sex, thơ trình diễn... đã tự cho mình là đổi mới và "biết tuốt", thì có lẽ cũng nên đọc lại đoạn thơ hóm hỉnh và rất khinh bạc này của Eluard:

"Nếu tôi bảo mặt trời toả trong rừng/Giống cái bụng vươn ra trong vườn uể oải/ Thì các anh tin tôi ngay, các anh cảm nhận ngay những điều tôi muốn nói/ Nếu tôi bảo ánh pha lê của một ngày mưa/ Đập tí tách không thôi trên nỗi biếng lười của một tình yêu bất tận/ Thì các anh tin tôi ngay, các anh sẽ kéo dài hơn niềm yêu đương lạc thú/ Nếu tôi bảo trên sum suê cành lá đầu giường tôi/ Có một con chim phủ nhận mọi điều để đến đây làm tổ/Thì các anh tin tôi ngay, các anh sẵn sàng thêm những lo âu chia sẻ/... Nhưng nếu tôi ca ngợi không quanh co dãy phố của tôi đây/ Và tất cả đất nước tôi giống nhiều dãy phố nối nhau bất tận/ Thì các anh không còn tin tôi, các anh thành hoang mang mất hướng!".

+ Vâng có thể là mất phương hướng, nhưng phải có người dẫn dắt chứ, nó có thuộc trách nhiệm của các hội văn học nghệ thuật không?

- Ồ, mình đã nói rồi, hoạt động của các hội chỉ là bề nổi, có tính chất khơi gợi phong trào chung, kể cả sự đầu tư về tiền bạc cũng vậy. Còn ý thức sáng tác là phụ thuộc vào mỗi cá nhân chứ. Ngay cả trong trường hợp có sự "đặt hàng" từ các cơ quan chức năng đi nữa, chất lượng tác phẩm cũng không lấy gì để đảm bảo cả, ngoài trách nhiệm tự nguyện của chính mình.

Theo Lao Động


Nhận xét tin Nhà thơ Bằng Việt: "Bếp lửa" vẫn cháy

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Nhà thơ Bằng Việt: "Bếp lửa" vẫn cháy bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Nha tho Bang Viet Bep lua van chay ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Nhà thơ Bằng Việt: "Bếp lửa" vẫn cháy ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Văn Học của chuyên mục Văn Hóa.

Vietnamese poet Bang "Stove fire" still burns
In Vietnam, the Soviet Union, Paul Eluard, Evgheni Evtusenko, Luu Quang Vu, Institute of Law, American War, went home, twentieth century, war poets, brothers, authors, poetry, re-publication, I

Graduated with honors in law in the Soviet Union in 1965, returning true on the stage of the war fierce against the U.S., Vietnam to the Institute of Law Degree but it seems a whole generation of youths that he is only known poet - author of Perfume ...

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM


  • Thoi su 24h2910 Ca xa di diet ran doc
    Thời sự 24h(29/10): Cả xã đi diệt rắn độc

    Formosa nói gì về yêu cầu tháo dỡ miếu thờ?; Sơ tán nhiều hộ dân vì ‘hố tử thần’ xuất hiện; 7 siêu xe sung công "ế" vì bán đấu giá quá cao; "Mổ xẻ" các phương án cầu mới cạnh cầu Long Biên...

  • Thoi su 24h2810 Tiem nham nuoc cat cho 60 tre
    Thời sự 24h(28/10): Tiêm nhầm nước cất cho 60 trẻ

    Nội Bài, Tân Sơn Nhất: Thừa nhận tồi tệ, quyết chấn chỉnh?; Tiêm nhầm nước cất thay vì vắcxin cho 60 trẻ; Giai thoại Thuyết "buôn vua": Mỗi ngày xài một tỷ; Nổ nồi hơi lò bánh tráng, mái nhà bay lả tả... 

  • Thoi su tuan qua thai nhi vang khoi bung me sau TNGT
    Thời sự tuần qua: thai nhi văng khỏi bụng mẹ sau TNGT

    Ông Nguyễn Bá Thanh vắng mặt tại kỳ họp QH; Điều lạ ở ‘lãnh địa’ của xe quá tải; Bắt tạm giam nguyên Chủ tịch HĐQT Ocean Bank; Mở lại phiên xử vụ TMV Cát Tường trong tháng 11; "Haivl.com bị rút giấy phép vĩnh viễn...

  • Thoi su 24h2610 Haivlcom bi rut giay phep vinh vien
    Thời sự 24h(26/10): Haivl.com bị rút giấy phép vĩnh viễn

    Tình hình chữa bệnh của ông Bá Thanh khả quan; Thực hư khối vàng 300 tỷ trấn yểm mộ nhà đại gia; "Haivl.com bị rút giấy phép vĩnh viễn"; Tai nạn giao thông, thai nhi văng khỏi bụng mẹ...

  • Thoi su 24h2510 Mien nhiem Chu tich Ocean Bank
    Thời sự 24h(25/10): Miễn nhiệm Chủ tịch Ocean Bank

    Nguyễn Văn Hải được xuất cảnh đi Mỹ vì lý do nhân đạo’; Ông Hà Văn Thắm mất chức chủ tịch Ocean Bank; Bất chấp lệnh cấm, Formosa vẫn tự ý xây miếu thờ; Rúng động mẫu nude Việt tố nhiếp ảnh gia sàm sỡ; Kẻ ném xác chị Huyền mơ thấy 2 con nạn nhân; Hà Nội: Xe chở tiền đâm chết người qua đường...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 24/10.

  • Ban tin suc khoe tuan tu 19 2510
    Bản tin sức khỏe tuần (từ 19 - 25/10)

    Nhiều nghi vấn vụ bé gái chết bất thường tại bệnh viện Quốc Oai: Chẩn đoán rối loạn tiêu hóa, chết vì viêm màng não?; Bác sỹ "ế ẩm", giáo sư đông nghẹt “khách”; Bệnh viện K bị tố “nhũng nhiễu” bệnh nhân; Dầu bẩn Đài Loan nghi lấy nguyên liệu từ Việt Nam?; Bị cúm khi mang thai có nguy hiểm không?; Những cách giảm cân bằng bưởi hiệu quả nhất; Tác dụng phụ kỳ diệu của cực khoái với nam giới; Dùng nước hoa có thể gây ung thư?... là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1910 2510
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (19/10 - 25/10)

    Khai mạc kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa 13; Bé gái chết bất thường ở bệnh viện; Nội Bài, Tân Sơn Nhất bị xếp hạng sân bay tệ nhất châu Á; Gửi iPhone qua bưu điện, nhận... 2 cục đá; Bác sĩ từ chối cấp cứu, bệnh nhân tử vong ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 1910 2510
    Toàn cảnh Showbiz tuần (19/10 – 25/10)

    Đại sứ bảo vệ động vật hoang dã Thu Minh dùng mật gấu tươi, Vương miện Hoa hậu Việt Nam 2014 trị giá 2,5 tỷ đồng, Vợ cũ tố Lam Trường là người cha thiếu trách nhiệm, Yanbi miệt thị người đồng tính, Hồ Ngọc Hà bị loại tại MTV EMA 2014, Giang Hồng Ngọc đăng quang X - Factor - Nhân tố bí ẩn 2014, Loki Bảo Long bị tố bỏ thi vì yêu lăng nhăng, Nhạc phim do Sơn Tùng M-TP sáng tác lại bị tố đạo nhạc Hàn, Moon Geun Young có bầu dù đã chia tay Kim Bum, Orlando Bloom đang bí mật hẹn hò với Selena Gomez,...là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1910 2510
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (19/10 - 25/10)

    Xót lòng những vụ giết con rồi tự tử; Vụ Thẩm mỹ viện Cát Tường và những điều bất ngờ; Tử tù hiếp dâm tự tử 3 lần vì sợ tiêm thuốc độc; Chân tướng quân sư số một của ông trùm ma túy; “Siêu trộm” kim cương xuyên lục địa bị bắt giữ; Chuyện chưa kể về phiên toà xử “ông trùm” Khánh trắng;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • Tin The gioi noi bat tuan qua tu 19102510
    Tin Thế giới nổi bật tuần qua (từ 19/10-25/10)

    Vụ xả súng kinh hoàng tại tòa nhà quốc hội Canada; Hải quân Thụy Điển đã phát động một cuộc săn tìm tàu lạ trên biển; Giải mã một loạt diễn biến bí ẩn ở Triều Tiên; Bình luận xung quanh việc Trung Quốc mở rộng bãi Đá Chữ Thập ở Trường sa; ... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.