vietbao

Nhã nhạc, cồng chiêng và rồi ca trù, nhạc tài tử...

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Nha nhac cong chieng va roi ca tru nhac tai tu
Ca trù - Di sản thế giới tiếp theo? Ảnh: N.M.H
Từ 1972, Công ước Quốc tế Bảo vệ Di sản Thế giới được thông qua nhưng chỉ công nhận, tuyên dương những di sản vật thể như cung đình, đền đài, phong cảnh … Trải qua một thời gian mới công nhận di sản phi vật thể.

Tôi nhớ lại một lần, khoảng năm 1982-1983, ông cựu Tổng Giám đốc của UNESCO, Amata M’Bow, đến xem cung đình, điện đài Huế, nơi đã được tuyên dương di sản vật thể.

Buổi tối chúng tôi được thưởng thức một chương trình nhã nhạc, đại nhạc, múa như “Lân mẫu xuất lân nhi”. Ban tổ chức sắp xếp tôi ngồi gần ông để nói chuyện, giải thích thêm ý nghĩa các tiết mục.

Tôi nói: “Tôi cảm ơn UNESCO tuyên dương cung đình Huế là di sản vật thể của nhân loại. Nhưng bảo vệ cung đình chỉ là bảo vệ cái xác còn cái hồn của Huế là thi ca, là âm nhạc, là những di sản phi vật thể. Tôi mong thông qua ông, UNESCO sẽ bảo vệ Huế cả xác lẫn hồn!”.

Ông mỉm cười trả lời: “Đó là vấn đề không đơn giản, giải quyết trong một ngày, một buổi”. Sau đó ông về hưu. Tôi nghĩ ý tưởng đó đã bị quên lãng, nhưng thật không ngờ điều đó như đã được gieo mầm.

Năm 2001, ông Tổng Giám đốc mới và cơ quan bảo vệ phát huy văn hóa nghĩ rằng trước khi có một công ước Quốc tế bảo vệ di sản phi vật thể, phải tuyên dương các di sản truyền khẩu và phi vật thể.

Di sản này phải ở trong tình trạng bị lãng quên, sắp tàn lụi cần được tuyên dương để có sức sống lại, và thế giới quan tâm.

Năm 2001, có 19 kiệt tác được thông qua; 2003 có 28, trong đó có Nhã nhạc cung đình Huế. Hồ sơ nhiều mà chọn ít. Năm nay 2005, để có 43 kiệt tác, người ta phải xem xét gần 70 hồ sơ.

Hiện, tôi được Chính phủ nước VN xã hội chủ nghĩa, Bộ Ngoại giao, Cục Di sản phi vật thể của Bộ VH-TT và ủy ban Người Việt nước ngoài, mời làm Cố vấn đặc biệt cho ủy ban thiết lập hồ sơ Ca trù chuẩn bị cho năm 2007.

Điều kiện thứ nhứt được xem xét là bề dày lịch sử của bộ môn nghệ thuật giới thiệu bằng văn bản, căn cứ trên những bằng chứng văn kiện sử liệu hay hiện vật.

Từ tháng 5/04, ủy ban đã nỗ lực, nghiêm túc làm việc. Họ đi điền dã khắp các miền đất nước, khám phá những nghệ nhân Ca trù còn sót lại biết đờn, biết ca rất hay. Trong ủy ban có người đọc được chữ Hán-Nôm thì xem những văn bia cũ nói về Ca trù, minh chứng cho bề dày lịch sử của bộ môn này.

Điều kiện thứ nhì là bề sâu nghệ thuật, rất nhiều yếu tố. Chẳng hạn Ca trù mà chúng ta đang lập hồ sơ có “ca”, có “nhạc”, giá trị trong thi ca như thế nào, giá trị trong âm nhạc như thế nào. Thi ca phải đem so sánh với các loại thi ca VN như lục bát trong dân gian; ngũ ngôn, thất ngôn của Đường luật.

Khi làm hồ sơ phải trải qua những bước rất dài, làm sao thấy được sự gặp gỡ của thơ và nhạc như một cuộc hôn nhân rất đẹp không bị “ép duyên”. Phải tìm ra nét đặc thù của Ca trù trong nước và có thể trên thế giới.

Điều kiện thứ ba là tuy bộ môn nghệ thuật đó hay như thế nhưng lại có nguy cơ tàn lụi, bị bỏ quên do kinh tế, thị hiếu, sinh hoạt thay đổi. Ngày nay không phải ai cũng dễ có thời gian thưởng thức một loại nghệ thuật vừa dân gian vừa bác học. Trong dân gian chỉ nghe bài hát tình tứ mà thấy vui nhưng người trong lĩnh vực bác học có thể thưởng thức tất cả từ lời ca, ý thơ, nghệ thuật sáng tác và biểu diễn.

Ngoài ra, phải là nghệ thuật độc đáo, đáng được coi kiệt tác của quốc gia và thế giới.

Điều kiện thứ tư: chánh quyền không bỏ rơi bộ môn nghệ thuật đó. Không chỉ chánh quyền mà nghệ nhân và quần chúng cũng thiết tha muốn gìn giữ.

Hội đủ cả bốn điều kiện không dễ. Chính vì vậy nhiều nghệ thuật nổi tiếng của các nước vẫn chưa lập hay không muốn lập hồ sơ lên UNESCO. Có thể kể Kinh kịch của Trung Quốc, mà Chính phủ không đề nghị Unesco xem xét vì thiếu điều kiện “có thể bị chìm trong quên lãng”; Gagaku - Nhã nhạc cung đình của Nhật- vì vẫn đang sử dụng cho Thiên Hoàng.

Thời gian lập hồ sơ là 2 năm, UNESCO có thể tài trợ để thực hiện tư liệu bằng những phương pháp tối tân nghe nhìn. Tài liệu thuyết trình 100-200 trang.

Ngoài ra còn đòi hỏi việc sưu tập sách báo xưa nay (chữ Nôm, quốc ngữ) phiên dịch sang Anh ngữ; những sách báo nước ngoài, trong nước quan tâm đến bộ môn, những phụ lục bằng hình tượng, hình ảnh, nhằm minh họa trực tiếp hay gián tiếp. Công trình tập thể nên rất cần thiết thành lập một ủy ban với nhiều chuyên viên.

Hồ sơ được gửi 6 tháng trước khi Hội đồng giám khảo xét duyệt. UNESCO sẽ tìm một chuyên gia đánh giá. Chuyên gia này không là người cùng quốc gia với bộ hồ sơ. Người này có nhiệm vụ tóm tắt bộ hồ sơ thành 25 trang, trong đó trả lời được những câu hỏi của UNESCO, mỗi câu gói gọn trong bao nhiêu dòng, chữ.

Với 25 trang này, một ủy ban sơ khảo sẽ xét duyệt trước khi chuyển đến Ban giám khảo. Nếu vì không đủ kiến thức mà đánh giá sai và nhận định “hồ sơ này chưa đủ điều kiện” thì bị cho vào ngăn kéo. Có nước bị thiệt thòi kiện với UNESCO, nhưng không bao giờ UNESCO xét lại một hồ sơ bị loại từ đầu.

Cồng chiêng Tây Nguyên trước đây chưa nhiều học giả biết ngoài ông Jacques Dournes, còn ông Pierre Huard viết rất ít và sơ bộ về dàn cồng Giarai, dàn chiêng Mnông, Mạ. Trong khi có nhiều sắc tộc mà mỗi sắc tộc có một cá tính. Người phương Tây không dám đánh giá cồng chiêng. Ông Georges Condominas có khả năng đánh giá thì lại trong Ban giám khảo. Cuối cùng họ chọn tôi.

Tôi ra Hà Nội 16 ngày. Sáng, chiều làm việc với ủy ban soạn hồ sơ Ca trù, buổi tối lo việc cồng chiêng. Thật vất vả vì hai môn rất khác nhau. Nhất là cồng chiêng không phải chuyên môn của tôi. Một bài viết trong phần phụ lục của Bùi Trọng Hiền làm tôi chú ý. Anh đã thuyết trình rành mạch về văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, cho tôi xem nhiều hình ảnh, nghe những bản anh ghi âm cùng tổng phổ do anh ký âm....

Khi một môn nghệ thuật được tuyên dương thì liền sau đó sẽ được thế giới quan tâm. Chúng ta có may mắn qua Nhã nhạc Cung đình Huế và Cồng chiêng Tây Nguyên. Một bên là nhạc lễ nghi cao cấp của người Kinh, một bên là sinh hoạt dân gian của miền Thượng. Tới đây, tôi sẽ tìm hình thức phù hợp để giới thiệu ca nhạc Tài tử miền Nam với UNESCO và các nước trên thế giới.

GS.TS Trần Văn Khê

Việt Báo
Người đàn ông chọc dao đổ chất lạ vào mít, xem ngay để tránh nha mọi người
Comment :Nhã nhạc, cồng chiêng và rồi ca trù, nhạc tài tử...
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Nhã nhạc, cồng chiêng và rồi ca trù, nhạc tài tử... bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Nha nhac cong chieng va roi ca tru nhac tai tu ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Nhã nhạc, cồng chiêng và rồi ca trù, nhạc tài tử... ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Văn Hóa
royal music, gongs, and then ca tru, amateur music ...
Central Highlands, ... Over, World Heritage, international conventions, documentation, new time, music and songs, the intangible, ca tru, gongs, art, court music, protection, celebration UNESCO
Since 1972, the International Convention for Protection of World Heritage, but only through recognition, honoring the heritage as palace, temples, landscape ... Over a long time to recognize cell intangible ..
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • Thoi su 24h298 Cau be 11 tuoi tu tu vi ko co quan ao moi
    Thời sự 24h(29/8): Cậu bé 11 tuổi tự tử vì ko có quần áo mới

    Có một đứa trẻ 11 tuổi vừa tự tử, thưa ông Giời; Kỳ lạ thùng niêm phong tôm tiêm tạp chất, trở thành "sạch" sau 1 đêm; Bàng hoàng thanh niên tay cầm điện thoại, chết ngồi bên đường; Bệnh nhân nhiễm HIV giật kéo đe dọa bác sĩ; Quảng Nam: Loa phát thanh xã nhiễu sóng tiếng Trung Quốc

  • Thoi su 24h258 Hanh ha con roi chup hinh gui cho vo
    Thời sự 24h(25/8): Hành hạ con rồi chụp hình gửi cho vợ

    Đi tìm lời giải cho cây chuối lạ cao 15 cm ra 6 bắp ở Huế; Những vụ tự sát thương mình và người thân để trục lợi bảo hiểm nổi tiếng; Quan Formosa xin rút kinh nghiệm, người Việt hào phóng bao dung; Hà Nội: Một tuần xử lý gần 200 ‘ma men’, người vi phạm bất ngờ; Xử phạt nồng độ cồn, nhân viên quán bia "mật báo" cho khách

  • Thoi su 24h248 Chat xac nguoi tinh bo bao tai o Sai Gon
    Thời sự 24h(24/8): Chặt xác người tình bỏ bao tải ở Sài Gòn

    Cứu một cụ bà trong đám cháy, thiếu úy CSGT nhập viện cùng nạn nhân; Cắt điện, nước của quán cà phê Xin Chào là sai quy định; Nhiều phi công xác nhận bị chiếu đèn laser khi hạ cánh xuống Tân Sơn Nhất; Sập hầm vàng ở Lào Cai: công bố danh tính 7 công nhân bị chết; Ẩn tình vụ vợ U60 thuê người đánh sảy thai cô giúp việc 19 tuổi

  • Nhung thong tin dang doc nhat trong tuan tu 2182782016
    Những thông tin đáng đọc nhất trong tuần (từ 21/8-27/8/2016)

    Vụ rơi máy bay quân sự làm một học viên phi công tử vong, tự thuê người chặt chân, tay mình để trục lợi bảo hiểm, đau đáu lòng ngư dân miền Trung câu hỏi bao giờ cá biển ăn được, hay vụ sập mỏ vàng ở Lào Cai đoạt mạng 7 người,... là những tin nóng được quan tâm nhất tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 2108 27082016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (21/08 - 27/08/2016)

    Tiền ở một loạt các ngân hàng lại "bốc hơi", vấn nạn thực phẩm bẩn bủa vây người Việt, áp lực thu ngân sách khiến giá xăng dầu tăng, những băn khoăn về việc mua điện từ Lào, CPI tháng 8 tăng 0,1% so tháng trướ ... Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là những tin tức - sự kiện kinh tế nổi bật tuầ

  • Tong hop tin An ninh phap luat tuan 142082016
    Tổng hợp tin An ninh - pháp luật tuần (14-20/8/2016)

    Như một gáo nước lạnh tạt vào mặt khi dư luận còn đang bàng hoàng trước thảm án Lào Cai. Trọng án Yên Bái, 3 nạn nhân là những người đứng đầu cơ quan lãnh đạo tỉnh. Thảm án Hà Giang, mẹ giết 3 con ruột vì mâu thuẫn với chồng. Giết mẹ vợ và em vợ ở Thái Bình.Những vụ án như một chuỗi sự kiện tiếp diễn xảy ra trong một thời gian ngắn. Có thể nói tuần này là t