vietbao

Nhã nhạc, cồng chiêng và rồi ca trù, nhạc tài tử...

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Nha nhac cong chieng va roi ca tru nhac tai tu
Ca trù - Di sản thế giới tiếp theo? Ảnh: N.M.H
Từ 1972, Công ước Quốc tế Bảo vệ Di sản Thế giới được thông qua nhưng chỉ công nhận, tuyên dương những di sản vật thể như cung đình, đền đài, phong cảnh … Trải qua một thời gian mới công nhận di sản phi vật thể.

Tôi nhớ lại một lần, khoảng năm 1982-1983, ông cựu Tổng Giám đốc của UNESCO, Amata M’Bow, đến xem cung đình, điện đài Huế, nơi đã được tuyên dương di sản vật thể.

Buổi tối chúng tôi được thưởng thức một chương trình nhã nhạc, đại nhạc, múa như “Lân mẫu xuất lân nhi”. Ban tổ chức sắp xếp tôi ngồi gần ông để nói chuyện, giải thích thêm ý nghĩa các tiết mục.

Tôi nói: “Tôi cảm ơn UNESCO tuyên dương cung đình Huế là di sản vật thể của nhân loại. Nhưng bảo vệ cung đình chỉ là bảo vệ cái xác còn cái hồn của Huế là thi ca, là âm nhạc, là những di sản phi vật thể. Tôi mong thông qua ông, UNESCO sẽ bảo vệ Huế cả xác lẫn hồn!”.

Ông mỉm cười trả lời: “Đó là vấn đề không đơn giản, giải quyết trong một ngày, một buổi”. Sau đó ông về hưu. Tôi nghĩ ý tưởng đó đã bị quên lãng, nhưng thật không ngờ điều đó như đã được gieo mầm.

Năm 2001, ông Tổng Giám đốc mới và cơ quan bảo vệ phát huy văn hóa nghĩ rằng trước khi có một công ước Quốc tế bảo vệ di sản phi vật thể, phải tuyên dương các di sản truyền khẩu và phi vật thể.

Di sản này phải ở trong tình trạng bị lãng quên, sắp tàn lụi cần được tuyên dương để có sức sống lại, và thế giới quan tâm.

Năm 2001, có 19 kiệt tác được thông qua; 2003 có 28, trong đó có Nhã nhạc cung đình Huế. Hồ sơ nhiều mà chọn ít. Năm nay 2005, để có 43 kiệt tác, người ta phải xem xét gần 70 hồ sơ.

Hiện, tôi được Chính phủ nước VN xã hội chủ nghĩa, Bộ Ngoại giao, Cục Di sản phi vật thể của Bộ VH-TT và ủy ban Người Việt nước ngoài, mời làm Cố vấn đặc biệt cho ủy ban thiết lập hồ sơ Ca trù chuẩn bị cho năm 2007.

Điều kiện thứ nhứt được xem xét là bề dày lịch sử của bộ môn nghệ thuật giới thiệu bằng văn bản, căn cứ trên những bằng chứng văn kiện sử liệu hay hiện vật.

Từ tháng 5/04, ủy ban đã nỗ lực, nghiêm túc làm việc. Họ đi điền dã khắp các miền đất nước, khám phá những nghệ nhân Ca trù còn sót lại biết đờn, biết ca rất hay. Trong ủy ban có người đọc được chữ Hán-Nôm thì xem những văn bia cũ nói về Ca trù, minh chứng cho bề dày lịch sử của bộ môn này.

Điều kiện thứ nhì là bề sâu nghệ thuật, rất nhiều yếu tố. Chẳng hạn Ca trù mà chúng ta đang lập hồ sơ có “ca”, có “nhạc”, giá trị trong thi ca như thế nào, giá trị trong âm nhạc như thế nào. Thi ca phải đem so sánh với các loại thi ca VN như lục bát trong dân gian; ngũ ngôn, thất ngôn của Đường luật.

Khi làm hồ sơ phải trải qua những bước rất dài, làm sao thấy được sự gặp gỡ của thơ và nhạc như một cuộc hôn nhân rất đẹp không bị “ép duyên”. Phải tìm ra nét đặc thù của Ca trù trong nước và có thể trên thế giới.

Điều kiện thứ ba là tuy bộ môn nghệ thuật đó hay như thế nhưng lại có nguy cơ tàn lụi, bị bỏ quên do kinh tế, thị hiếu, sinh hoạt thay đổi. Ngày nay không phải ai cũng dễ có thời gian thưởng thức một loại nghệ thuật vừa dân gian vừa bác học. Trong dân gian chỉ nghe bài hát tình tứ mà thấy vui nhưng người trong lĩnh vực bác học có thể thưởng thức tất cả từ lời ca, ý thơ, nghệ thuật sáng tác và biểu diễn.

Ngoài ra, phải là nghệ thuật độc đáo, đáng được coi kiệt tác của quốc gia và thế giới.

Điều kiện thứ tư: chánh quyền không bỏ rơi bộ môn nghệ thuật đó. Không chỉ chánh quyền mà nghệ nhân và quần chúng cũng thiết tha muốn gìn giữ.

Hội đủ cả bốn điều kiện không dễ. Chính vì vậy nhiều nghệ thuật nổi tiếng của các nước vẫn chưa lập hay không muốn lập hồ sơ lên UNESCO. Có thể kể Kinh kịch của Trung Quốc, mà Chính phủ không đề nghị Unesco xem xét vì thiếu điều kiện “có thể bị chìm trong quên lãng”; Gagaku - Nhã nhạc cung đình của Nhật- vì vẫn đang sử dụng cho Thiên Hoàng.

Thời gian lập hồ sơ là 2 năm, UNESCO có thể tài trợ để thực hiện tư liệu bằng những phương pháp tối tân nghe nhìn. Tài liệu thuyết trình 100-200 trang.

Ngoài ra còn đòi hỏi việc sưu tập sách báo xưa nay (chữ Nôm, quốc ngữ) phiên dịch sang Anh ngữ; những sách báo nước ngoài, trong nước quan tâm đến bộ môn, những phụ lục bằng hình tượng, hình ảnh, nhằm minh họa trực tiếp hay gián tiếp. Công trình tập thể nên rất cần thiết thành lập một ủy ban với nhiều chuyên viên.

Hồ sơ được gửi 6 tháng trước khi Hội đồng giám khảo xét duyệt. UNESCO sẽ tìm một chuyên gia đánh giá. Chuyên gia này không là người cùng quốc gia với bộ hồ sơ. Người này có nhiệm vụ tóm tắt bộ hồ sơ thành 25 trang, trong đó trả lời được những câu hỏi của UNESCO, mỗi câu gói gọn trong bao nhiêu dòng, chữ.

Với 25 trang này, một ủy ban sơ khảo sẽ xét duyệt trước khi chuyển đến Ban giám khảo. Nếu vì không đủ kiến thức mà đánh giá sai và nhận định “hồ sơ này chưa đủ điều kiện” thì bị cho vào ngăn kéo. Có nước bị thiệt thòi kiện với UNESCO, nhưng không bao giờ UNESCO xét lại một hồ sơ bị loại từ đầu.

Cồng chiêng Tây Nguyên trước đây chưa nhiều học giả biết ngoài ông Jacques Dournes, còn ông Pierre Huard viết rất ít và sơ bộ về dàn cồng Giarai, dàn chiêng Mnông, Mạ. Trong khi có nhiều sắc tộc mà mỗi sắc tộc có một cá tính. Người phương Tây không dám đánh giá cồng chiêng. Ông Georges Condominas có khả năng đánh giá thì lại trong Ban giám khảo. Cuối cùng họ chọn tôi.

Tôi ra Hà Nội 16 ngày. Sáng, chiều làm việc với ủy ban soạn hồ sơ Ca trù, buổi tối lo việc cồng chiêng. Thật vất vả vì hai môn rất khác nhau. Nhất là cồng chiêng không phải chuyên môn của tôi. Một bài viết trong phần phụ lục của Bùi Trọng Hiền làm tôi chú ý. Anh đã thuyết trình rành mạch về văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, cho tôi xem nhiều hình ảnh, nghe những bản anh ghi âm cùng tổng phổ do anh ký âm....

Khi một môn nghệ thuật được tuyên dương thì liền sau đó sẽ được thế giới quan tâm. Chúng ta có may mắn qua Nhã nhạc Cung đình Huế và Cồng chiêng Tây Nguyên. Một bên là nhạc lễ nghi cao cấp của người Kinh, một bên là sinh hoạt dân gian của miền Thượng. Tới đây, tôi sẽ tìm hình thức phù hợp để giới thiệu ca nhạc Tài tử miền Nam với UNESCO và các nước trên thế giới.

GS.TS Trần Văn Khê

Việt Báo
Comment :Nhã nhạc, cồng chiêng và rồi ca trù, nhạc tài tử...
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Nhã nhạc, cồng chiêng và rồi ca trù, nhạc tài tử... bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Nha nhac cong chieng va roi ca tru nhac tai tu ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Nhã nhạc, cồng chiêng và rồi ca trù, nhạc tài tử... ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Văn Hóa
royal music, gongs, and then ca tru, amateur music ...
Central Highlands, ... Over, World Heritage, international conventions, documentation, new time, music and songs, the intangible, ca tru, gongs, art, court music, protection, celebration UNESCO
Since 1972, the International Convention for Protection of World Heritage, but only through recognition, honoring the heritage as palace, temples, landscape ... Over a long time to recognize cell intangible ..
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • Thoi su 24h257 Can bo hon nguc nang Biang
    Thời sự 24h(25/7): Cán bộ hôn ngực nàng Biang

    Kẻ "gạ tình" người mẹ liên quan gì đến vụ cháu bé bị mất tích ở Long Biên?; Vụ xả thải: Bộ TNMT thông báo nóng với Formosa; Ông bố đập sữa trước cửa siêu thị: "Đã mua chịu lại còn kiếm chuyện"; Cán bộ hôn ngực nàng Biang: Xử lý đúng quy trình; Ngày con dâu bỏ đi, bố mẹ chồng khóc cạn nước mắt thương 5 cháu nhỏ

  • Thoi su 24h217 Cong ly nao cho nguoi vo mang noi dau tot cung
    Thời sự 24h(21/7): Công lý nào cho người vợ mang nỗi đau tột cùng

    Đình chỉ hay khen thưởng CSGT "giơ chân" cản người phạm luật?; Xót xa những vụ tự tử vì bệnh tật và tận cùng nghèo khó; "Rác thải Formosa tràn lan, trách nhiệm chính thuộc xã, phường"; Vụ cô gái bị chồng thiêu: Công lý nào cho người vợ đang mang nỗi đau tột cùng?; Mổ nhầm chân: chuyên môn yếu kém hay tắc trách?

  • Thoi su 24h197 Dung sung bat tre em cuop taxi
    Thời sự 24h(19/7): Dùng súng bắt trẻ em, cướp taxi

    Phía sau bản án tử của Vũ Văn Tiến: Con dại một lần, mẹ đau một đời; Hà Nội sẽ trồng cây phượng hoa màu tím, nở quanh năm; Mưa xô ngã cầu bêtông tiền tỷ: Quy trình trách nhiệm; Vụ chất thải Formosa: Doanh nghiệp nói khác Sở TNMT?; Chiếu laser Nội Bài: Phát hiện thủ phạm nhưng khó xử lý

  • Thoi su 24h187 Lo duong day gai goi chan dong showbiz
    Thời sự 24h(18/7): Lộ đường dây gái gọi chấn động showbiz

    Thực phẩm bẩn: Nghịch cảnh con người đang âm thầm giết hại nhau; Vụ chất thải Formosa: Thêm nhiều mâu thuẫn giật mình; Ân hận của người mẹ mỗi đứa con sinh ra của... một ông bố khác nhau; Bác sĩ ra chợ quyên tiền cứu bệnh nhi: Đời xấu xa sao cây táo nở hoa?; Cá hồ chết bốc mùi thối, cả khu phố bịt khẩu trang suốt ngày

  • Thoi su 24h147 Bi ban than cua bo hiep dam den mang thai
    Thời sự 24h(14/7): Bị bạn thân của bố hiếp dâm đến mang thai

    Formosa tự đổi công nghệ luyện cốc: Hành vi tội ác; Uất ức lời kể 5 ngư dân bị tàu TQ đâm chìm tàu ở Hoàng Sa; Nghi án mẹ ép con gái uống thuốc trừ sâu để cùng chết; Bàng hoàng phát hiện suốt 3 năm nuôi nhầm con của 1 gia đình ở cách nhà mình 5 km; Tiếp viên ở quán karaoke ăn mặc mát mẻ, ngồi trên đùi khách rót bia

  • Thoi su 24h137 Chong thieu song vo vi bi can nhan
    Thời sự 24h(13/7): Chồng thiêu sống vợ vì bị cằn nhằn

    Thực hư chuyện 'bố đi hát karaoke gặp đúng con gái làm dịch vụ'; "Bảo kê" xe cấp cứu: Bộ trưởng Y tế vào cuộc quá chậm?; Vụ chôn rác thải Formosa trong trang trại của Giám đốc: Có sai luật?; Tạm giữ nhóm "quái xế" cùng 20 chân dài mặc mát mẻ phục vụ karaoke; 10 năm, gần 60 ngàn tỷ đồng tham nhũng nhưng chỉ thu hồi được 4,6 ngàn tỷ

  • Thoi su 24h127 Vo bop cua quy khien chong chet tuc tuoi
    Thời sự 24h(12/7): Vợ bóp của quý khiến chồng chết tức tưởi

    Phạt 100 triệu phòng khám "mạo danh" Sở Y tế HN "chặt chém" khách; Xe cứu thương ngoại tỉnh phải “mua” bệnh nhân ở Hà Nội?; Formosa lén lút chôn chất thải ở trang trại của Giám đốc Công ty Môi trường; Gây bức xúc lớn, các dự án giao thông BOT được Quốc hội đưa vào giám sát; Vụ gần 400 GV ở Thanh Hóa mất việc: 50-100 triệu đồng chạy làm GV hợp đồng?

  • Thoi su 24h117 Co gai tre xinh dep tu vong ben ve duong
    Thời sự 24h(11/7): Cô gái trẻ xinh đẹp tử vong bên vệ đường

    Sự cố môi trường Formosa: Xác định hàm lượng độc tố dưới đáy biển; Thuê giúp việc 6 triệu/tháng, chủ nhà phẫn nộ vì em bé bị véo tai, ăn tát; Nhà máy làm chết cá đầu nguồn sông Đà không có khu xử lý nước thải; Từ vụ chặn xe cấp cứu: Bảo vệ bệnh viện hay lực lượng..."bảo kê"?; Dọa đuổi ông lão xuống xe, nhân viên xe buýt bị đình chỉ việc

  • Thoi su 24h087 Chu ho chem 2 chau tu vong
    Thời sự 24h(08/7): Chú họ chém 2 cháu tử vong

    Khách sạn giam khách: Quan ứng tiền giữ thể diện Cửa Lò; Treo biển cam kết "không khiêu dâm, kích dục": Nỗi khổ kép; Ai đã “đầu độc” tôm cá ở thượng nguồn sông Đà?; Sau vụ bảo vệ bệnh viện Nhi: Bộ Y tế chấn chỉnh việc vận chuyển người bệnh; Tiêm thuốc khiến bệnh nhân tử vong, bác sỹ bị... khiển trách

  • Nghin le chuyen tuan qua 1707 23072016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 17/07 - 23/07/2016

    Đau chân trái bác sĩ mổ nhầm chân phải; CSGT giơ chân, người đi xe máy lao dải phân cách; Cán bộ giao thông trách mắng người dân vì tự ý vá đường; Bé gái 4 tuổi mất tích bất ngờ, gia đình kêu gọi giúp đỡ ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 177237
    Sự kiện quốc tế nổi bật (17/7-23/7)

    Khủng bố trung tâm mua sắm ở Munich làm 10 người thiệt mạng; Samsung xin lỗi vì những clip mua dâm của chủ tịch Lee; Trump chính thức nhận đề cử tổng thống; Trung Quốc ngang ngược tuyên bố tiếp tục cải tạo tại Biển Đông là những tin chính trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 177 237
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (17/7- 23/7)

    Bị thương chân trái, mổ nhầm chân phải: BV Việt Đức nói gì; Hai bé sơ sinh dính liền ở Hà Giang đã mất; Siêu âm thai bình thường, sinh con bị dị tật: Bài học nào cho bố mẹ; Vợ thờ ơ với 'chuyện ấy', lí do là ở chồng;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Tong Hop Doi Song Tuan Qua 170724072016
    Tổng Hợp Đời Sống Tuần Qua (17/07-24/07/2016)

    Hàng loạt những sản phẩm kém chất lượng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng được phát hiện . Bài toán chi tiêu gia đình, cùng những câu chuyện gia đình, vụ đánh ghen ầm ĩ làm ta giật mình trước lối sống ngày nay, là các thông tin nổi bật nhất tuần.

  • Toan canh kinh te tuan 1707 23072016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (17/07 - 23/07/2016)

    'Đại án' 9000 tỷ đồng tại Ngân hàng Xây dựng, lương của các sếp tập đoàn gần nửa tỷ đồng, giá xăng điều chỉnh giảm mạnh, vấn nạn cà phể bẩn, tăng trưởng tín dụng tiếp tục có con số mới ... Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là những tin tức - sự kiện kinh tế nổi bật tuầ

  • Nghin le chuyen tuan qua 1007 16072016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 10/07 - 16/07/2016

    Formosa chôn 100 tấn chất thải tại Hà Tĩnh; Ngư dân bàng hoàng kể tàu TQ tông chìm tàu cá ở Hoàng Sa; Cô giáo Sài Gòn bị tố tán tỉnh nam sinh lớp 8; 3 năm nuôi nhầm con của 1 gia đình ở cách nhà mình 5 km ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 107167
    Sự kiện quốc tế nổi bật (10/7-16/7)

    Toà PCA ra phán quyết Trung Quốc không có chủ quyền lịch sử ở Biển Đông; Tân Thủ tướng Anh Theresa May công bố danh sách nội các mới; Khủng bố đẫm máu đúng Quốc khánh Pháp; Đảo chính thất bại ở Thổ Nhĩ Kỳ... là những tin chính trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 107 167
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (10/7- 16/7)

    Ổ bệnh bạch hầu đang bùng phát mạnh tại Bình Phước; Bác sĩ ra chợ xin từ thiện cứu 2 bé song sinh dính liền; Cảm động câu chuyện về sản phụ ung thư phổi quyết giữ thai nhi; Mách bạn bài thuốc điều trị sẩy thai từ hàng trăm năm trước;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 1007 16072016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (10/07- 16/07/2016)

    Lại nóng chuyện huy động 500 tấn vàng trong dâm, lãi suất tiêu dùng lên tới 70-80%/năm, EVN chiếm hơn 1/3 tổng số nợ mà Chính phủ phải bảo lãnh, nhiều ngân hàng báo lãi khủng trong quý II, kiểm tra xử phạt hàng loạt công ty đa cấp... Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là nhữ