vietbao

Nguyễn Du và Truyện Kiều: Tiếp tục tìm hiểu

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Đại văn hào Nguyễn Du sống cách chúng ta trên dưới hai thế kỷ. Thời gian đó không dài. Nhưng những gì chúng ta biết về Nguyễn Du không thể coi là đầy đủ. Nhiều tư liệu quý đã bị thất lạc qua những biến động xã hội.

Cụ Nguyễn Đình Ngân, một vị quan triều Nguyễn, nguyên Giám đốc Văn hóa Viện Trung bộ, cho biết: Trong Ngự tiền thư viện (thư viện riêng của các vua triều Nguyễn) có rất nhiều tư liệu quý về Nguyễn Du, lâu ngày để quên, đã được phát hiện sau Cách mạng tháng 8.

Khi kháng chiến toàn quốc bùng nổ (12/1946), những di cảo ấy cùng nhiều sách quý khách được sơ tán ra Phong Điền để chuyển ra Bắc. Chưa có chuyến xe lửa ra thì mặt trận vỡ, đành phải bỏ lại.

Còn cụ Nguyễn Mai, hậu duệ của Nguyễn Du, sinh năm 1876, đậu tiến sĩ khoa Giáp Thìn (1904), người có nhiều tư liệu về Nguyễn Du thì đã mất năm 1956, những tư liệu đó cũng bị thất tán.

Vì vậy xung quanh Nguyễn Du và truyện Kiều, bên cạnh những điều đã biết rõ, vẫn còn nhiều vấn đề cần trao đổi.

1/ Nguyễn Du có học vị gì?

Lâu nay có sách cho rằng Nguyễn Du đậu tam trường thi hương, có sách nói Nguyễn Du đậu hiệu sinh, có sách nói Nguyễn Du đậu sinh đồ v.v… Các danh hiệu này đều là tương đương với tú tài. Niên phổ Nguyễn Du do Phó giáo sư Nguyễn Thạch Giang cung cấp cũng cho biết năm 1783, lúc 19 tuổi, Nguyễn Du đậu Tam trường (tú tài) ở trường Sơn Nam.

Vấn đề học vị của Nguyễn Du như vậy tưởng đã được kết luận. Thế nhưng, gần đây nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Chân Quỳnh, người đã sống ở Pháp nhiều năm, trong bộ sách Khoa cử Việt Nam (quyển thượng) viết về thi hương (Nhà xuất bản Văn học – Trung tâm nghiên cứu quốc học xuất bản – 2003), với nhiều tư liệu sưu tầm được ở Việt Nam và cả ở Pháp, lại nêu ý kiến mới.

Theo Nguyễn Thị Chân Quỳnh thì Nguyễn Du đậu tam trường thi hội chứ không phải tam trường thi hương. Nguyễn Thị Chân Quỳnh viết: Có chỗ nói Nguyễn Du thi ở Thăng Long, chỗ khác lại ghi là thi ở Sơn Nam.

Nói tới “sinh đồ” tức là khẳng định Nguyễn Du đỗ Tam trường thi hương. Có điều là thi hương thì phải thi ở quê hương mình, trừ những trường hợp đặc biệt được phụ thí ở nơi cha đang làm quan chẳng hạn. Quê của Nguyễn Du ở Nghệ An thì tất nhiên ông phải thi Hương ở trường Nghệ...”(*).

Ý kiến trên đây của Nguyễn Thị Chân Quỳnh có những điểm xem ra chưa thật ổn. Khi Nguyễn Du thi hương thì có những người anh của ông đang làm quan ở ngoài Bắc: Nguyễn Khản lúc đó được phong Thiếu bảo, giữ chức Nhập thị tham tụng và Trấn thủ xứ Thái Nguyên, còn Nguyễn Điều thì thay Khản làm Trấn thủ xứ Sơn Tây...

Như vậy thì việc Nguyễn Du thi hương ở trường thi Sơn Nam là việc có thể. Tuy nhiên, tác phẩm Khoa cử Việt Nam được Nguyễn Thị Chân Quỳnh viết khá công phu, với nhiều tư liệu, trong nước có, ngoài nước có.

Và theo gia phả họ Nguyễn thì khi Gia Long ra  Nghệ An, Nguyễn Du đón xe yết kiến Vua và được đem thủ hạ đi theo vua ra Bắc. Sau đó, ông được bổ Tri huyện huyện Phù Dung, thuộc Khoái Châu.

Theo lệ cũ để được bổ Tri huyện, ít nhất phải có học vị cử nhân trở lên, còn với học vị tú tài thì khó lòng được ra làm quan. Vì những lẽ trên, chúng tôi nghĩ rằng ý kiến của Nguyễn Thị Chân Quỳnh cũng cần được xem xét kỹ.

2. Nguyễn Du viết Truyền Kiều khi nào?

Một vấn đề mà từ nhiều năm nay, nhiều nhà nghiên cứu đã tốn rất nhiều bút mực, đó là thời điểm Nguyễn Du viết truyện Kiều. Có nhiều ý kiến khác nhau, nhưng tựu trung có hai ý kiến chính:

Ý kiến thứ nhất cho rằng Truyện Kiều được sáng tác trước khi Nguyễn Du đi sứ Trung Quốc, và cả trước khi ra làm quan dưới triều Gia Long, trong đó phải kể đến các nhà nghiên cứu nổi tiếng như Hoàng Xuân Hãn, Đào Duy Anh…

Gần đây các giáo sư Nguyễn Tài Cẩn và Ngô Đức Thọ đã luận giải qua các chữ kỵ húy để cho rằng Truyện Kiều đã được viết ra từ đời Lê-Trịnh. Nhà thơ Nguyễn Hoàng Sơn cũng trên cơ sở những điều kỵ húy đó đã khẳng định rằng Truyện Kiều được viết vào những năm 1796-1802.

Phó giáo sư Nguyễn Thạch Giang thì cho rằng thời kỳ ở quê nhà từ năm 7 tuổi, Nguyễn Du có thể đã được đọc Kim Vân Kiều truyện của Thanh tâm tài nhân ở Phúc Giang thư viện của Thám hoa Nguyễn Huy Oánh ở Trường Lưu (Hà Tĩnh) để những năm sau đó bước đầu bắt tay vào viết Truyện Kiều; Sau 1796 trở lại quê nhà, Truyện Kiều được Nguyễn Du chỉnh lý thêm. Khoảng năm 1808, lúc 44 tuổi, Nguyễn Du xin cáo quan về quê tạm nghỉ 8 tháng để hoàn chỉnh một lần nữa Truyện Kiều.

Như vậy, theo Nguyễn Thạch Giang, Nguyễn Du đã hoàn thành Truyện Kiều 4 năm trước khi được cử làm chánh sứ tuế cống nhà Thanh năm 1813. Nhà thơ Vương Trọng còn căn cứ vào bài thơ của Nguyễn Hành, cháu ruột của Nguyễn Du, viết khi Nguyễn Du qua đời, trong đó có câu “Trong khoảng mười chín năm trước đây, chú Tố Như nổi tiếng tài hoa nhất đời” để chứng giải rằng Nguyễn Du đã viết Truyện Kiều trước năm 1801…

Ý kiến thứ hai, trong đó có Lê Thước, Nguyễn Quảng Tuân… (và cả Hoàng Xuân Hãn, Đào Duy Anh, trong các nghiên cứu bước đầu) lại cho rằng Truyện Kiều được sáng tác sau khi Nguyễn Du đi sứ nhà Thanh về.

Cơ sở trước hết (và cũng khá vững chắc) để nhận định như vậy là câu chép trong Đại Nam chính biên liệt truyện, dịch nghĩa là “Du sở trường về thơ, lại giỏi quốc âm, sau khi đi sứ nhà Thanh trở về, có tập thơ Bắc hành với Truyện Thúy Kiều ra đời”.

Cụ Lê Thước, một nhà nghiên cứu uyên thâm cả Hán học, cả Tây học, từng đậu giải nguyên thi hương năm Mậu Ngọ (1918) cho rằng Truyện Kiều là một áng văn hay và cũng là một pho sách giàu kinh nghiệm thực tế về cuộc sống của người đời.

Muốn đạt đến đỉnh cao sáng tác mà Nguyễn Du đã đạt được, tất phải có nhiều từng trải và cũng đã có nếm đủ mùi ngọt bùi cay đắng, hiểu biết thật sâu sắc nhân tình, thế thái thì lời văn mới có được nhiều sức sống như văn Truyện Kiều.

Nếu chỉ sống trong thời cuối Lê đầu Nguyễn với cái tuổi trong ngoài bốn mươi... thì Nguyễn Du chưa hề có đủ điều kiện để biết rõ tất cả sự đảo điên của người đời và cái thủ đoạn xảo quyệt tàn ác của vua quan phong kiến mà diễn tả nỗi lòng của mình một cách đau xót và hiện thực…

Tán thành những ý kiến trên đây của cụ Lê Thước, ông Nguyễn Quảng Tuân một nhà nghiên cứu văn học đương thời cho rằng ngoài việc phải có đủ độ tuổi, đủ hiểu biết cần thiết về cuộc sống mới có bút lực sắc sảo và tài tình, với “con mắt trông thấu cả sáu cõi, tấm lòng nghĩ suốt cả nghìn đời”, thì Nguyễn Du chân có đặt tới đất Trung Quốc, mắt có chứng kiến phong cảnh nơi ấy mới tả cảnh được hệt như vậy.

Việc xách định rõ thời điểm ra đời của Truyện Kiều, tuy không ảnh hưởng gì mấy đến việc phẩm định giá trị của Truyện Kiều và tài hoa của Nguyễn Du, nhưng ít ra cũng giúp ta hiểu rõ những tâm trạng mà Nguyễn Du gửi trong tác phẩm; mối liên hệ giữa cuộc đời của tác giả và tác phẩm. Vì vậy, dù đã tốn nhiều bút mực, đó vẫn là vấn đề mà các nhà nghiên cứu phải quan tâm.

3. Nguyễn Du có đích thực là tác giả của Tiều phu khổ khiếu ca?

Báo Văn số 19 ra ngày 13/9/1957, dưới đầu đề “Một tác phẩm của Nguyễn Du mới sưu tầm được” đã đăng bài Tiều phu khổ khiếu ca do Trần Ngọc Anh sưu tầm và giới thiệu.

Năm 1974, tạp chí văn học Sài Gòn trong số báo đặc biệt về Nguyễn Du đã đăng lại bài sưu tầm đó của Trần Ngọc Anh. Trong cuốn Giai thoại và tư liệu về Nguyễn Du –Truyện Kiều (NXB Nghệ Tĩnh, 1988), Thái Kim Đỉnh có trích đoạn bài đó và cũng chú thích do Trần Ngọc Anh sưu tầm ở Tiên Điền.

Thế nhưng năm 1994, trong cuốn “Năm thế kỷ văn nôm người Nghệ” (Nxb Nghệ An), Thái Kim Đỉnh đã cho in lại nguyên văn bài “Tiều phu khổ khiếu ca”, nhưng dưới danh nghĩa một tác giả khác: Trần Duy Trị (1737-1787) cũng quê ở Tiên Điền.

Như vậy ai là tác giả đích thực bài Tiều phu khổ khiếu ca? Để khẳng định điều này, có lẽ phải tìm lại nguyên tác bản sao bằng chữ nôm chắc hiện còn ở Tiên Điền, và phải nhờ đến khâu phân tích nội dung, lời thơ từ ngữ… xem có mang những nét đặc trưng của Nguyễn Du hay không. Đó là một công việc khó khăn nhưng chắc có thể làm được và cần sớm công bố.

Về Nguyễn Du, còn nhiều vấn đề khác như ngày sinh, tháng sinh (riêng năm sinh thì đã biết chính xác); những ai đã hiệu đính, nhuận sắc Truyện Kiều; bản Kiều đầu tiên của Nguyễn Du so với bản Kiều ngày nay có những đoạn, những câu nào khác nhau; văn tế sống hai o gái Trường lưu có đích thực là của Nguyễn Du v.v. và .v.v.

Như vậy, có thể nói rằng về Nguyễn Du và Truyện Kiều còn nhiều mảnh đất để các thế hệ các nhà nghiên cứu tìm hiểu và tiếp cận.

Nguyễn Trọng Thụ

(*) Nguyễn Thị Chân Quỳnh, Khoa cử Việt Nam - (Quyển Thượng) - Thi Hương. NXB văn học và Trung tâm nghiên cứu Quốc học xuất bản. 2003 - trang 7

Việt Báo
Máy bay quân sự rơi ở Phú Yên, một học viên phi công hy sinh
Comment :Nguyễn Du và Truyện Kiều: Tiếp tục tìm hiểu
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Nguyễn Du và Truyện Kiều: Tiếp tục tìm hiểu bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Nguyen Du va Truyen Kieu Tiep tuc tim hieu ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Nguyễn Du và Truyện Kiều: Tiếp tục tìm hiểu ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Văn Hóa
Nguyen Du and poems: Continue to find out
Nguyen Du, The Story of Kieu, Nguyen Thi Quynh Chan, Vietnam, Dien Tien, Tran Ngoc Anh, researcher, great writer, home construction, materials, for that, we, find out, so, year
great writer Nguyen Du way we live on less than two centuries. Time is not long. But what we know about Nguyen Du not be considered sufficient. Many precious material is lost through the social upheaval ..
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • Thoi su 24h258 Hanh ha con roi chup hinh gui cho vo
    Thời sự 24h(25/8): Hành hạ con rồi chụp hình gửi cho vợ

    Đi tìm lời giải cho cây chuối lạ cao 15 cm ra 6 bắp ở Huế; Những vụ tự sát thương mình và người thân để trục lợi bảo hiểm nổi tiếng; Quan Formosa xin rút kinh nghiệm, người Việt hào phóng bao dung; Hà Nội: Một tuần xử lý gần 200 ‘ma men’, người vi phạm bất ngờ; Xử phạt nồng độ cồn, nhân viên quán bia "mật báo" cho khách

  • Thoi su 24h248 Chat xac nguoi tinh bo bao tai o Sai Gon
    Thời sự 24h(24/8): Chặt xác người tình bỏ bao tải ở Sài Gòn

    Cứu một cụ bà trong đám cháy, thiếu úy CSGT nhập viện cùng nạn nhân; Cắt điện, nước của quán cà phê Xin Chào là sai quy định; Nhiều phi công xác nhận bị chiếu đèn laser khi hạ cánh xuống Tân Sơn Nhất; Sập hầm vàng ở Lào Cai: công bố danh tính 7 công nhân bị chết; Ẩn tình vụ vợ U60 thuê người đánh sảy thai cô giúp việc 19 tuổi

  • Thoi su 24h238 Gai tre thue chat chan tay truc loi
    Thời sự 24h(23/8): Gái trẻ thuê chặt chân tay trục lợi

    Xé áo, cắt tóc nhân tình ở phố: Nhân tình là "osin" của kẻ chủ mưu; Giám định ADN để nhận dạng 150 ngôi mộ bị xâm phạm; Vụ "tháp nghiêng" chờ sập: 3/4 hộ dân đã di dời; Dân không có quyền kiểm tra CSGT': Giám sát khác kiểm tra; Bạn gái trễ giờ lên máy bay, nam thanh niên xông vào đánh nhân viên hàng không

  • Nhung thong tin dang doc nhat trong tuan tu 2182782016
    Những thông tin đáng đọc nhất trong tuần (từ 21/8-27/8/2016)

    Vụ rơi máy bay quân sự làm một học viên phi công tử vong, tự thuê người chặt chân, tay mình để trục lợi bảo hiểm, đau đáu lòng ngư dân miền Trung câu hỏi bao giờ cá biển ăn được, hay vụ sập mỏ vàng ở Lào Cai đoạt mạng 7 người,... là những tin nóng được quan tâm nhất tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 2108 27082016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (21/08 - 27/08/2016)

    Tiền ở một loạt các ngân hàng lại "bốc hơi", vấn nạn thực phẩm bẩn bủa vây người Việt, áp lực thu ngân sách khiến giá xăng dầu tăng, những băn khoăn về việc mua điện từ Lào, CPI tháng 8 tăng 0,1% so tháng trướ ... Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là những tin tức - sự kiện kinh tế nổi bật tuầ

  • Tong hop tin An ninh phap luat tuan 142082016
    Tổng hợp tin An ninh - pháp luật tuần (14-20/8/2016)

    Như một gáo nước lạnh tạt vào mặt khi dư luận còn đang bàng hoàng trước thảm án Lào Cai. Trọng án Yên Bái, 3 nạn nhân là những người đứng đầu cơ quan lãnh đạo tỉnh. Thảm án Hà Giang, mẹ giết 3 con ruột vì mâu thuẫn với chồng. Giết mẹ vợ và em vợ ở Thái Bình.Những vụ án như một chuỗi sự kiện tiếp diễn xảy ra trong một thời gian ngắn. Có thể nói tuần này là t