Người chế tác những cây đàn bầu tre nứa độc đáo

Nguoi che tac nhung cay dan bau tre nua doc dao
Anh Nguyễn Chí Bình với cây đàn bầu tự chế từ tre nứa (ảnh: D.Đ.Minh).
Từ xưa đến nay, cây đàn bầu luôn được định hình là loại nhạc cụ dân tộc độc đáo, bởi nó chỉ có một sợi dây neo trên một hộp đàn bằng gỗ hình cái máng úp ngược. Bởi thế, ai mà chẳng ngạc nhiên khi thấy nghệ sĩ Nguyễn Chí Bình biểu diễn cây đàn bầu làm bằng... một khúc tre!

Hơn thế nữa, cây đàn này thật ra là những ống tre, khúc nứa rời được Nguyễn Chí Bình lắp ráp lại trong nháy mắt bằng những thao tác chính xác, dứt khoát...

Nguyễn Chí Bình sinh năm 1954 tại Sài Gòn nhưng mới được 8 tháng tuổi thì gia đình tập kết ra Bắc về sống ở xã Hải Thịnh, huyện Hải Hậu (Nam Định) quê cha. Tuổi thơ của Bình lớn lên trong tiếng bom rền, đạn vang của thời kỳ giặc tiến hành cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc. Có lẽ vì thế cho nên khi lần đầu tiên Bình nghe được tiếng đàn bầu (do Đoàn Văn công Tổng cục Chính trị về biểu diễn phục vụ ở xã Hải Thịnh), tâm hồn cậu bé đã thật sự bị lôi cuốn bởi những âm thanh diệu kỳ của loại đàn này. Không cưỡng lại được, cậu đã cùng đám bạn đồng trang lứa đua nhau “chế tạo” đàn bầu. Họ đi kiếm gỗ làm thân đàn, lấy lon sữa bò, ống ngoáy trầu làm bầu đàn, vót tre già làm cần, tìm dây điện thoại làm dây v.v... Cái “phong trào làm đàn bầu” rồi cũng chìm dần, duy có Nguyễn Chí Bình là cứ tỉ mẩn, mày mò... Với cây đàn bầu tự chế, anh đã có thể diễn tấu được nhiều bài bản như Ru con Nam Bộ, Vì miền Nam (Huy Thục)... Dần dần, tiếng đàn bầu của Chí Bình được bà con quê hương chấp nhận và yêu thích qua các chương trình văn nghệ trên... loa phóng thanh xã.

Năm 1976, Nguyễn Chí Bình lên đường vào Nam tìm kế mưu sinh, hành trang chỉ vỏn vẹn một bộ đồ lính và... một cây đàn bầu! Rồi anh được nhận vào làm chuyên viên kỹ thuật sửa chữa máy may của Cục Quân trang (Tổng cục Hậu cần). Từ đó anh tham gia vào phong trào văn nghệ quần chúng của đơn vị, rồi 10 năm ở Sở Thương nghiệp TP và cuối cùng là tham gia Đoàn Ca múa nhạc Hội Cựu chiến binh TP Hồ Chí Minh (đầu thập niên 90). Lúc này gia đình anh đã có một chỗ ở cố định trên đường Nguyễn Thiện Thuật (Q.3). Vô tình, anh ở đúng vào cái “xóm” chuyên sản xuất các loại đàn. Những kỷ niệm thời niên thiếu trỗi dậy và với tay nghề của một “chuyên viên kỹ thuật”, anh lại... mày mò, tỉ mẩn chế tác những cây đàn bầu bằng tre. Tại sao lại chọn tre nứa mà không là gỗ như truyền thống? Anh trả lời: “Thực ra từ dạo còn ở ngoài quê tôi cũng đã từng lấy cây tre làm thân đàn bầu nhưng chỉ với tính chất thể nghiệm. Còn sau này, tôi nghĩ tre nứa là nguyên liệu lúc nào cũng có sẵn ở khắp mọi miền đất nước. Hơn nữa, đồng bào Tây Nguyên đã từng khai thác triệt để ưu điểm của tre nứa trong việc chế tác nhạc cụ trong khi miền xuôi chỉ có mỗi... cây sáo trúc. Tôi nghĩ đưa thêm vào danh mục này một nhạc cụ của đồng bằng cũng là điều thú vị và độc đáo. Hơn nữa, thớ gỗ của cây tre phát triển theo chiều dọc và khoảng rỗng trong thân tre rất tốt với âm thổ để làm bầu cộng hưởng cho đàn bầu. Dĩ nhiên, do sống lâu ở “xóm đóng đàn” nên tôi cũng biết và đã áp dụng những kỹ thuật xử lý nguyên liệu trước khi làm đàn như: ngâm nước muối, phơi khô rồi qua những công đoạn “gia nhiệt”, hút nhựa và tạp chất... Sau khi đóng thì tạo vẻ mỹ thuật (vẽ hoa văn, rồng phụng bằng bút sắt hoặc cẩn xà cừ). Vì thực hiện hoàn toàn bằng thủ công nên đàn bầu của tôi chẳng cây nào giống cây nào (đã làm được khoảng 30 cây). Tôi không chủ trương kinh doanh, thỉnh thoảng cũng có bán cho những người quen biết để lấy tiền mua nguyên vật liệu làm tiếp...”.

Từng xách cây đàn bầu đi biểu diễn nên Nguyễn Chí Bình “thấm thía” những trở ngại: thân đàn dài và cồng kềnh, trước khi biểu diễn phải tốn nhiều thời gian cho việc sắp xếp vị trí đặt đàn sao cho thật vững vàng, rồi ổ cắm điện... Do vậy hầu như đêm nào anh cũng nằm nghĩ cách cải tạo cây đàn bầu của mình sao cho ngày càng có tính cơ động cao: gọn nhẹ, chắc chắn và thẩm mỹ. Để tạo điểm tựa chắc chắn, khi đàn không bị lắc anh chọn cách làm đàn 3 chân (cổ nhân vẫn nói vững như kiềng ba chân) bằng 3 đoạn trúc có hệ thống đinh vít để có thể xếp gọn dọc theo thân đàn hoặc cũng có thể tháo rời ra. Rồi gắn nam châm vào các điểm dưới đàn để hút chặt với những thỏi nam châm ở giá đỡ hoặc ở giải băng quấn quanh đùi. Chưa dừng lại ở đó, anh còn nghĩ ra cách làm thân đàn bằng 2 ống tre rời có gắn bản lề để có thể gấp lại được (tất cả đều được bỏ gọn vào một túi nhỏ). Ngoài ra, do âm thanh của đàn bầu rất nhỏ, khi biểu diễn phải qua bộ phận tăng âm nên nếu nơi biểu diễn không có điện (hoặc bị cúp điện) thì... chịu chết, anh đã thiết kế một bộ mobil tăng âm sử dụng dòng điện một chiều (pin 9-12 vol) rất gọn, đặt hẳn trong hộp đàn, chỉ cần bật công tắc là sử dụng được ngay khi gặp sự cố về điện.

Với đàn bầu tre nứa, Nguyễn Chí Bình đã liên tục tham dự các Liên hoan Ca múa nhạc dân tộc Giai điệu quê hương và đã đoạt giải độc tấu đàn bầu với các tác phẩm Ru con Nam Bộ (giải ba, 1999), Trống cơm (giải nhì, 2001), Hồ Chí Minh đẹp nhất tên Người (giải nhất, 2003)... Cái kiểu đánh đàn của Nguyễn Chí Bình cũng thật lạ: không gảy bằng que như người khác mà dùng ngón tay búng vào dây đàn và những âm thanh từ đó ngân vang: Câu hò bên bờ Hiền Lương, Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò ví dặm nghe vương vất nỗi buồn, rồi anh chuyển qua những bài có tiết tấu nhanh Trống cơm, Lý ngựa ô Nam Bộ... khi ngón tay anh gõ gõ sát vào bầu đàn (một kiểu chuyển tông), anh bạn cùng đi với tôi vỗ đét vào đùi: “Tuyệt vời!”.

Hà Đình Nguyên

Việt Báo

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Mỹ "bênh" cựu Thủ tướng Yingluck

Cho rằng việc buộc tội cựu Thủ tướng Thái Lan có thể mang động cơ chính trị, Mỹ thể hiện sự không hài lòng với chính quyền quân sự nước này.

Bệnh viện Thanh Nhàn xin lỗi bệnh nhân

Do quá đông bệnh nhân, điều dưỡng của bệnh viện đã không gạch bỏ phiếu đăng ký khám chữa bệnh mà lại gạch vào thẻ bảo hiểm y tế của bệnh nhân, gây bức xúc cho người bệnh.

Không bi quan, nhưng đừng tô hồng thị trường bất động sản 2015

Giữa trung tâm TP.HCM, ngay bên cạnh cao ốc 68 tầng Bitexco Financial Tower lung linh ánh đèn là một khối bê tông đen sì cao 41 tầng. Đó là Dự án cao ốc Saigon One do Công ty cổ phần M&C làm chủ đầu tư bất động nhiều năm. Thị trường bất động sản đã phục hồi hay chưa và sẽ diễn biến thế nào trong năm 2015 vẫn là vấn đề gây tranh cãi.

Nhận xét tin Người chế tác những cây đàn bầu tre nứa độc đáo

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Người chế tác những cây đàn bầu tre nứa độc đáo bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Nguoi che tac nhung cay dan bau tre nua doc dao ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Người chế tác những cây đàn bầu tre nứa độc đáo ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Văn Hóa của chuyên mục Văn Hóa.

The processing of bamboo trees unique monochord
Nguyen Chi Binh, South Vietnam, from past to present, ethnic instrument, shaped, only one, monochord, guitar, bamboo, unique performances, the work, as he, who

From past to present, trees are shaped monochord instrument is a unique nation, because it's only an anchor rope on a wooden box turned upside-shaped trough. So, who would not be surprised to see artists performing Chi Binh Nguyen guitar cast ...

Xem tiếp: Văn Hóa


  • Thoi su 24h2601 Vu no rung dong ca pho
    Thời sự 24h(26/01): Vụ nổ rúng động cả phố

    Đà Nẵng có tân Chủ tịch UBND TP; "Nói không với nằm ghép: Dân lo bị xuất viện sớm; Nghệ An: Phát hiện xác hổ 140kg đang ướp lạnh; Không khởi tố vụ tai nạn thảm khốc 9 người chết; Bắt gần nửa tấn lòng thối đang trên đường tiêu thụ; Cựu phi công Việt Nam nói thật chuyện lương thưởng... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 26/1.

  • Thoi su tuan qua Dai hy thanh dai tang sau tai nan
    Thời sự tuần qua: Đại hỷ thành đại tang sau tai nạn

    Tăng lương hưu và trợ cấp thêm 8%; Cục trưởng Cục Đường sắt chết trong phòng làm việc; Xử phạt VTV 40 triệu đồng vì sai phạm của Điều ước thứ 7; Thưởng Tết thấp nhất là 30 ngàn đồng; Xăng giảm tới 1.900 đồng/lít...

  • Thoi su 24h2301 Tang luong huu va tro cap them 8
    Thời sự 24h(23/01): Tăng lương hưu và trợ cấp thêm 8%

    Tăng lương hưu và trợ cấp thêm 8%; Bộ GTVT lên tiếng về vụ Cục trưởng Đường sắt chết tại trụ sở; Bắt ông chủ tạp chí cầm đầu đường dây đánh bạc ngàn tỷ; Hàng tấn mỹ phẩm không nguồn gốc "tràn" vào HN; Làm rõ vụ 12 con dê ‘lạc’ vào trang trại Bí thư huyện... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 23/1.

  • Thoi su 24h2201 Cuc truong Duong sat chet tai tru so
    Thời sự 24h(22/01): Cục trưởng Đường sắt chết tại trụ sở

    Cục trưởng Đường sắt VN được phát hiện chết tại phòng làm việc, "Nữ quái" đất Cảng phẫu thuật mặt trốn nã 10 năm; Thưởng Tết thấp nhất là 30 ngàn đồng; Nữ du khách nước ngoài đến Hà Nội đã bị cướp; Bắt nghi phạm vụ hiếp dâm, giết bé gái bịt đầu mối; Giữ lại táo nhập từ Mỹ, cấm bán ra thị trường... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày.

  • Thoi su 24h2101 Xang giam toi 1900 donglit
    Thời sự 24h(21/01): Xăng giảm tới 1.900 đồng/lít

    Thiếu nữ bị kéo lê nửa cây số dưới gầm xe 7 chỗ; 3 công nhân tử vong tại công trường thủy điện; Vụ án tham ô hơn 10 năm chưa xử xong; Hoãn tăng thuế, xăng giảm tới 1.900 đồng/lít; Ô tô lao vun vút ngược chiều trên cầu Nhật Tân; Nữ giáo viên tống tiền giám đốc trường quốc tế... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 21/1.

  • Benh vien cam ket khong nam ghep
    Bệnh viện cam kết không nằm ghép

    Lần đầu tiên 13 bệnh viện trung ương ký cam kết chấm dứt tình trạng bệnh nhân nằm ghép, đảm bảo 1 bệnh nhân/giường bệnh. Tuy nhiên xung quanh cam kết này vẫn còn nhiều băn khoăn.

  • Tao My gay chet nguoi da ve Viet Nam
    Táo Mỹ gây chết người đã về Việt Nam?

    Loại vi khuẩn nguy hiểm nhiễm trong táo Mỹ có thể nhiễm trong nhiều loại thực phẩm quan trọng thường xuất hiện trong bữa ăn hàng ngày. ------------ Xem thêm: Táo Mỹ gây chết người đã về Việt Nam?, http://vietbao.vn/tp/Tao-My-gay-chet-nguoi-da-ve-Viet-Nam/7063625/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Tinh hinh buon lau dien bien phuc tap
    Tình hình buôn lậu diễn biến phức tạp

    Thời điểm gần Tết Nguyên đán hàng năm luôn là thời điểm nhạy cảm, cao điểm của nạn buôn lậu

  • Danh hai Thuy Nga to chong no nan lua gat
    Danh hài Thúy Nga tố chồng nợ nần, lừa gạt

    Mấy ngày vừa qua, những trang nhật ký của danh hài Thúy Nga chia sẻ chuyện cô bị “chồng hờ” lừa lấy 350.000 USD rồi bỏ trốn và lấy danh nghĩa của cô để lừa đảo rất nhiều người đã làm dấy lên rất nhiều luồng ý kiến. Giới..

  • Thong diep Lien bang My nam 2015
    Thông điệp Liên bang Mỹ năm 2015

    Tổng thống Mỹ nói về trang hoàng kim mới của lịch sử nước Mỹ nơi họ sẽ cùng đồng minh sống vững mạnh. Và Nga sẽ lụi tàn trong sự cô lập? ------------ Xem thêm: Thông điệp Liên bang Mỹ năm 2015, http://vietbao.vn/tp/Thong-diep-Lien-bang-My-nam-2015/7048259/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn