vietbao

Nam Cao và hội họa

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Nam Cao va hoi hoa

"Tự họa với Chí Phèo - Thị Nở" - Tranh của Thành Chương

Chiều 7-6, triển lãm Nam Cao và tác phẩm qua Nghệ thuật tạo hình sẽ khai mạc tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, với gần 100 tác phẩm được trưng bày (kéo dài đến 13-6-2006). Nhân dịp này, chúng tôi giới thiệu bài viết Nam Cao và hội hoạ của nhà phê bình mỹ thuật Phan Cẩm Thượng.

Nam Cao là một trong những nhà văn từ lâu được biết đến đối với nhân dân VN nói chung, họa sĩ nói riêng. Nhân vật của ông như Chí Phèo, Thị Nở, Lão Hạc, Giáo Thứ... cũng từ lâu bước ra khỏi tác phẩm văn học, đi lại trong cuộc sống dưới muôn mặt của con người bình thường và họa sĩ dù không nghĩ đến Nam Cao cũng đã đưa vào tranh những hình ảnh tương tự.

Đó là hình ảnh về những người nghèo khốn khó, những ông giáo bần hàn, những kẻ lưu manh và những con người tha hóa (Tranh Lê Quảng Hà). Cho nên cuộc vận động sáng tác dựa trên âm hưởng của các tác phẩm Nam Cao lần này đã được rất nhiều họa sĩ hưởng ứng.

Số tranh mang tính chất minh họa đơn thuần rất ít, phần lớn là những sáng tác hội họa độc lập dưới âm hưởng của văn học Nam Cao, hoặc là độc lập với cả văn học của Nam Cao, mà những ý tưởng của nhà văn chỉ là cái cớ cho hội họa mà thôi.

Có thể chia những sáng tác hội họa về Nam Cao lần này làm ba phần: 1. Những tác phẩm sáng tác dựa vào các hình tượng văn học Nam Cao. 2. Những tác phẩm đúc rút các ý tưởng có liên quan đến văn học Nam Cao. 3. Những minh họa đơn thuần và biếm họa. (Những sáng tác điêu khắc có thể xếp vào những phần trên, nhưng trong khi viết và trình bày sách, chúng tôi giới thiệu như một phần độc lập).

Trong thời phong kiến, khi kinh sách xuất hiện, thì những minh họa kinh sách cũng ra đời. Những minh họa đó, hoặc căn cứ vào nội dung kinh sách mà chuyển lời thành hình, hoặc chỉ lấy ý của kinh sách mà vẽ ra tranh. Minh họa cũng có nghĩa như vậy, tức là dùng hình vẽ mà làm sáng tỏ câu chuyện. Do vậy mà lời có thể một đằng, hình một nẻo khi hợp lại người xem vừa có thể hiểu chuyện qua tranh, vừa thưởng thức một phong cách vẽ độc lập.

Vào cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, khi nền văn học hiện đại VN hình thành với nhiều thể loại mới: truyện ngắn, tiểu thuyết, thơ mới, thì các họa sĩ tự do và họa sĩ Trường Mỹ thuật Đông Dương đã minh họa cho rất nhiều sáng tác văn học. Điển hình là tập Truyện Kiều của Nguyễn Du với 13 ấn bản khắc gỗ màu của các họa sĩ nổi tiếng như Nguyễn Gia Trí, Nguyên Tường Lân, Nguyễn Đỗ Cung...

Lúc bấy giờ nhiều tiểu thuyết in bằng máy, còn bìa vẫn in thủ công với những tranh khắc gỗ, ví dụ như tập truyện Vang bóng một thời của Nguyễn Tuân, Dưới bóng Hoàng lan của Thạch Lam, có những minh họa bìa rất đẹp. Những truyện ngắn và những tiểu thuyết dài kỳ đăng trên các báo, như truyện ngắn của Nguyễn Công Hoan, Tắt đèn của Ngô Tất Tố cũng đi kèm với những minh họa đen trắng.

Đặc biệt là tập thơ ngụ ngôn của La Fontaine do Nguyễn Văn Vĩnh dịch và họa sĩ Mạnh Quỳnh minh họa một cách hóm hỉnh đầy tính ẩn dụ.

Mối quan hệ giữa nhà văn và họa sĩ đã có từ lâu, nhưng nếu như các họa sĩ nhiều người là những độc giả tương đối chăm chỉ của văn học, thì các nhà văn phần nhiều cũng chỉ xem các minh họa cho văn của mình, mà ít để ý đến những sáng tác hội họa độc lập. Ngày nay, xuất bản văn học càng cần đến minh họa và thiết kế của họa sĩ nhiều hơn, nhưng quan hệ giữa nhà văn và họa sĩ dường như ngày càng cách xa. Hai bên ít có những cuộc trao đổi, ít những mối thâm giao, đấy là chưa kể rất nhiều hình ảnh học sĩ hiện lên một cách méo mó trong rất nhiều các sáng tác văn học.

1. Hình tượng Chí Phèo và Thị Nở hiện diện trong rất nhiều tác phẩm, như là đối tượng chính kết cấu lên bức họa. Chúng ta có thể thấy điều đó trong tranh của Thành Chương, Phạm Thăng Long, Tô Chiêm, Lê Thiết Cương... và đặc biệt là nhà văn Hoàng Minh Tường, dù tay bút hội họa là không chuyên, đã vẽ rất nhiều hoạt cảnh từ văn học của Nam Cao thành rất nhiều các bức họa.

Đa phần các họa sĩ nhìn nhận hai nhân vật này như là sự gặp gỡ của tình yêu, sự phô trương những cảm giác nhục cảm, qua đó - tức là qua đời sống tình ái nhìn thấy cái thiện, cái đẹp của những người được coi là xấu xí và lưu manh.

Kết cấu của những bức tranh này mỗi người mỗi vẻ, hoặc quấn quýt trần trụi mà trong sáng như tranh Lê Thiết Cương, hoặc gắn bó thành một hình bóng như tranh của Thành Chương hoặc khiêu khích phô bày như tranh của Đỗ Phấn. Hội họa đã rời xa văn học rất xa, cũng chính như những hình tượng kia tự thân nó đã nằm trong đời sống.

Một loạt các tác phẩm khác xây dựng lên những nhân vật độc tập. Có thể nói Thị Nở ngày nay của Lê Quảng Hà là một tác phẩm hội họa xuất sắc. Họa sĩ phô bày cái giàu sang phú quý đi kèm với cái ê chề của xác thịt và sự không thể khá hơn của bản chất con người dù đã có rất nhiều tiền, nhiều phương tiện.

Lão Hạc của Việt Hải là hình ảnh một người nông dân nghèo nhưng rất tình cảm và cô độc. Hình tượng Lão Hạc cũng được vẽ rất nhiều, và tôi cảm thấy cũng nhiều họa sĩ muốn hóa thân mình vào nhân vật này, hay nhìn thấy nỗi cô đơn của mình qua nhân vật của Nam Cao. Còn Vũ Duy Nghĩa vẽ riêng rẽ các nhân vật Chí Phèo, Thị Nở, Lão Hạc với một cái nhìn hội họa rất trìu mến.

2. Những bức họa được gợi ý khi đọc văn học Nam Cao, có thể làm cho chúng ta thấy khó hiểu, thậm chí có thể nói là sáng tác vì Nam Cao hay không cũng được. Tuy nhiên nếu ta không đòi hỏi hội họa đi đôi với văn học một cách chặt chẽ, không đòi hỏi hội họa chỉ là những hình ảnh thực, thì những bức họa kia cũng đầy tính ẩn dụ và gợi ý.

Đó là Làng Vũ Đại qua bức vẽ gần như trừu tượng của Trần Lưu Hậu , bức Cảm xúc Nam Cao của Đào Quốc Huy cho thấy một xã hội rối loạn, tăm tối và đầy rẫy những điều bất trắc. Bức Tình cảm với vài dòng văn mà Hà Trí Hiếu viết lên tấm toan cùng với một tàu lá chuối cũng là một cảm giác về chuyện xưa mà vẫn có ý nghĩa trong thực tại. Đỗ Đình Tân với bức Tôi nhìn người nông dân mang tính biểu hiện về những nhãn quan khác nhau từ chuyện Đôi mắt.

Ta có thể thấy vẫn ý tưởng ấy nhưng với một cách biểu hiện khác trong tranh Phạm Quang Vinh, với muôn mặt người và nhiều con mắt được dồn vào một khối. Có lẽ chỉ sử dụng ý tưởng văn học và với những ngôn ngữ hội họa tự do, tùy ý có thể làm phát triển hơn một cách thức hội họa chung sống ý tưởng xã hội với nghệ thuật nói chung.

3. Những minh họa cho văn học của Nam Cao từ lâu xuất hiện cùng với những ấn phẩm. Trong đợt sáng tác này không có nhiều minh họa trực diện nhưng những gì đã có cũng đặc sắc cho một lối khắc hòa bằng đường nét hay đen trắng thuần túy.

Nam Cao va hoi hoa
"Tình yêu đêm trăng" của Đinh Quân - Ảnh: ND
Đó là những nhân vật của Nam Cao qua cái nhìn của Lê Trí Dũng, Nghiêm Hùng, Nguyễn Thanh Hồng và đặc biệt là những bức vẽ trào phúng của Lý Trực Dũng với hai bàn tròn, một bàn toàn những đàn bà tự chỉ nhau và mắng nhau là Thị Nở, bàn kia là Chí Phèo. Ông muốn phê phán cái tính nói xấu nhau và vô trách nhiệm trong chúng ta.

Những tác phẩm điêu khắc là một phần độc đáo của đợt sáng tác này. Hoặc là các tác giả tạc nên những khuôn mặt méo mó của Chí Phèo, sự đối lập âm dương của những khối đen và khối trắng gợi ý từ hai nhân vật trong văn học (tượng của Nguyễn Việt Anh). Có cả lối sáng tác dân gian thô mộc, hóm hỉnh qua những pho tượng cặp đôi bằng gỗ và bằng đất của Anh Vũ.

Nam Cao sinh năm 1915, mất năm 1951, như vậy ông cùng thế hệ với các họa sĩ như Nguyễn Tiến Chung, Lương Xuân Nhị. Người cao tuổi nhất trong sáng tác hội họa lần này là Trần Lưu Hậu sinh năm 1928, còn lại các họa sĩ một số khoảng 60 tuổi và phần lớn là trung niên đổ xuống.

Đây là những thế hệ họa sĩ chủ yếu biết Nam Cao qua văn học và phần lớn đã thâm nhập Nam Cao qua những bài giảng ở nhà trường phổ thông. Mỗi người có thể cảm nhận văn học theo cách riêng của mình và tôi nghĩ chắc chắn những chuyện mà Nam Cao đặt ra nếu không còn có ý nghĩa thực tại, thì cũng không còn quan trọng nữa. Cái nhìn đi trước thời đại của Nam Cao luôn luôn có ý nghĩa cho đến tận hôm nay và các họa sĩ khi vẽ cũng là vẽ cái xã hội hôm nay với những điều mà Nam Cao đã nhìn thấy từ đầu thế kỷ.

PHAN CẨM THƯỢNG (Theo Thể thao và Văn hóa)

>> Khi 100 Chí Phèo - Thị Nở cùng khoe duyên

Việt Báo

Comment :Nam Cao và hội họa
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Nam Cao và hội họa bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Nam Cao va hoi hoa ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Nam Cao và hội họa ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Văn Hóa
Nam Cao and painting
South High, Ugly, it, Lao Hac, The Chapter, Vietnam, visual arts, art museums, especially, the critic, meaningful, art, literature, artists, works, people
7-6 pm, South High exhibitions and works of art created through the will open at the Museum of Fine Art Vietnam, with nearly 100 works on display (extended to 13-6-2006). this occasion, we introduce articles of Nam Cao and painting critics ...
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • Thoi su 24h257 Can bo hon nguc nang Biang
    Thời sự 24h(25/7): Cán bộ hôn ngực nàng Biang

    Kẻ "gạ tình" người mẹ liên quan gì đến vụ cháu bé bị mất tích ở Long Biên?; Vụ xả thải: Bộ TNMT thông báo nóng với Formosa; Ông bố đập sữa trước cửa siêu thị: "Đã mua chịu lại còn kiếm chuyện"; Cán bộ hôn ngực nàng Biang: Xử lý đúng quy trình; Ngày con dâu bỏ đi, bố mẹ chồng khóc cạn nước mắt thương 5 cháu nhỏ

  • Thoi su 24h217 Cong ly nao cho nguoi vo mang noi dau tot cung
    Thời sự 24h(21/7): Công lý nào cho người vợ mang nỗi đau tột cùng

    Đình chỉ hay khen thưởng CSGT "giơ chân" cản người phạm luật?; Xót xa những vụ tự tử vì bệnh tật và tận cùng nghèo khó; "Rác thải Formosa tràn lan, trách nhiệm chính thuộc xã, phường"; Vụ cô gái bị chồng thiêu: Công lý nào cho người vợ đang mang nỗi đau tột cùng?; Mổ nhầm chân: chuyên môn yếu kém hay tắc trách?

  • Thoi su 24h197 Dung sung bat tre em cuop taxi
    Thời sự 24h(19/7): Dùng súng bắt trẻ em, cướp taxi

    Phía sau bản án tử của Vũ Văn Tiến: Con dại một lần, mẹ đau một đời; Hà Nội sẽ trồng cây phượng hoa màu tím, nở quanh năm; Mưa xô ngã cầu bêtông tiền tỷ: Quy trình trách nhiệm; Vụ chất thải Formosa: Doanh nghiệp nói khác Sở TNMT?; Chiếu laser Nội Bài: Phát hiện thủ phạm nhưng khó xử lý

  • Thoi su 24h187 Lo duong day gai goi chan dong showbiz
    Thời sự 24h(18/7): Lộ đường dây gái gọi chấn động showbiz

    Thực phẩm bẩn: Nghịch cảnh con người đang âm thầm giết hại nhau; Vụ chất thải Formosa: Thêm nhiều mâu thuẫn giật mình; Ân hận của người mẹ mỗi đứa con sinh ra của... một ông bố khác nhau; Bác sĩ ra chợ quyên tiền cứu bệnh nhi: Đời xấu xa sao cây táo nở hoa?; Cá hồ chết bốc mùi thối, cả khu phố bịt khẩu trang suốt ngày

  • Thoi su 24h147 Bi ban than cua bo hiep dam den mang thai
    Thời sự 24h(14/7): Bị bạn thân của bố hiếp dâm đến mang thai

    Formosa tự đổi công nghệ luyện cốc: Hành vi tội ác; Uất ức lời kể 5 ngư dân bị tàu TQ đâm chìm tàu ở Hoàng Sa; Nghi án mẹ ép con gái uống thuốc trừ sâu để cùng chết; Bàng hoàng phát hiện suốt 3 năm nuôi nhầm con của 1 gia đình ở cách nhà mình 5 km; Tiếp viên ở quán karaoke ăn mặc mát mẻ, ngồi trên đùi khách rót bia

  • Thoi su 24h137 Chong thieu song vo vi bi can nhan
    Thời sự 24h(13/7): Chồng thiêu sống vợ vì bị cằn nhằn

    Thực hư chuyện 'bố đi hát karaoke gặp đúng con gái làm dịch vụ'; "Bảo kê" xe cấp cứu: Bộ trưởng Y tế vào cuộc quá chậm?; Vụ chôn rác thải Formosa trong trang trại của Giám đốc: Có sai luật?; Tạm giữ nhóm "quái xế" cùng 20 chân dài mặc mát mẻ phục vụ karaoke; 10 năm, gần 60 ngàn tỷ đồng tham nhũng nhưng chỉ thu hồi được 4,6 ngàn tỷ

  • Thoi su 24h127 Vo bop cua quy khien chong chet tuc tuoi
    Thời sự 24h(12/7): Vợ bóp của quý khiến chồng chết tức tưởi

    Phạt 100 triệu phòng khám "mạo danh" Sở Y tế HN "chặt chém" khách; Xe cứu thương ngoại tỉnh phải “mua” bệnh nhân ở Hà Nội?; Formosa lén lút chôn chất thải ở trang trại của Giám đốc Công ty Môi trường; Gây bức xúc lớn, các dự án giao thông BOT được Quốc hội đưa vào giám sát; Vụ gần 400 GV ở Thanh Hóa mất việc: 50-100 triệu đồng chạy làm GV hợp đồng?

  • Thoi su 24h117 Co gai tre xinh dep tu vong ben ve duong
    Thời sự 24h(11/7): Cô gái trẻ xinh đẹp tử vong bên vệ đường

    Sự cố môi trường Formosa: Xác định hàm lượng độc tố dưới đáy biển; Thuê giúp việc 6 triệu/tháng, chủ nhà phẫn nộ vì em bé bị véo tai, ăn tát; Nhà máy làm chết cá đầu nguồn sông Đà không có khu xử lý nước thải; Từ vụ chặn xe cấp cứu: Bảo vệ bệnh viện hay lực lượng..."bảo kê"?; Dọa đuổi ông lão xuống xe, nhân viên xe buýt bị đình chỉ việc

  • Thoi su 24h087 Chu ho chem 2 chau tu vong
    Thời sự 24h(08/7): Chú họ chém 2 cháu tử vong

    Khách sạn giam khách: Quan ứng tiền giữ thể diện Cửa Lò; Treo biển cam kết "không khiêu dâm, kích dục": Nỗi khổ kép; Ai đã “đầu độc” tôm cá ở thượng nguồn sông Đà?; Sau vụ bảo vệ bệnh viện Nhi: Bộ Y tế chấn chỉnh việc vận chuyển người bệnh; Tiêm thuốc khiến bệnh nhân tử vong, bác sỹ bị... khiển trách

  • Nghin le chuyen tuan qua 1707 23072016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 17/07 - 23/07/2016

    Đau chân trái bác sĩ mổ nhầm chân phải; CSGT giơ chân, người đi xe máy lao dải phân cách; Cán bộ giao thông trách mắng người dân vì tự ý vá đường; Bé gái 4 tuổi mất tích bất ngờ, gia đình kêu gọi giúp đỡ ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 177237
    Sự kiện quốc tế nổi bật (17/7-23/7)

    Khủng bố trung tâm mua sắm ở Munich làm 10 người thiệt mạng; Samsung xin lỗi vì những clip mua dâm của chủ tịch Lee; Trump chính thức nhận đề cử tổng thống; Trung Quốc ngang ngược tuyên bố tiếp tục cải tạo tại Biển Đông là những tin chính trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 177 237
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (17/7- 23/7)

    Bị thương chân trái, mổ nhầm chân phải: BV Việt Đức nói gì; Hai bé sơ sinh dính liền ở Hà Giang đã mất; Siêu âm thai bình thường, sinh con bị dị tật: Bài học nào cho bố mẹ; Vợ thờ ơ với 'chuyện ấy', lí do là ở chồng;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Tong Hop Doi Song Tuan Qua 170724072016
    Tổng Hợp Đời Sống Tuần Qua (17/07-24/07/2016)

    Hàng loạt những sản phẩm kém chất lượng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng được phát hiện . Bài toán chi tiêu gia đình, cùng những câu chuyện gia đình, vụ đánh ghen ầm ĩ làm ta giật mình trước lối sống ngày nay, là các thông tin nổi bật nhất tuần.

  • Toan canh kinh te tuan 1707 23072016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (17/07 - 23/07/2016)

    'Đại án' 9000 tỷ đồng tại Ngân hàng Xây dựng, lương của các sếp tập đoàn gần nửa tỷ đồng, giá xăng điều chỉnh giảm mạnh, vấn nạn cà phể bẩn, tăng trưởng tín dụng tiếp tục có con số mới ... Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là những tin tức - sự kiện kinh tế nổi bật tuầ

  • Nghin le chuyen tuan qua 1007 16072016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 10/07 - 16/07/2016

    Formosa chôn 100 tấn chất thải tại Hà Tĩnh; Ngư dân bàng hoàng kể tàu TQ tông chìm tàu cá ở Hoàng Sa; Cô giáo Sài Gòn bị tố tán tỉnh nam sinh lớp 8; 3 năm nuôi nhầm con của 1 gia đình ở cách nhà mình 5 km ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 107167
    Sự kiện quốc tế nổi bật (10/7-16/7)

    Toà PCA ra phán quyết Trung Quốc không có chủ quyền lịch sử ở Biển Đông; Tân Thủ tướng Anh Theresa May công bố danh sách nội các mới; Khủng bố đẫm máu đúng Quốc khánh Pháp; Đảo chính thất bại ở Thổ Nhĩ Kỳ... là những tin chính trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 107 167
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (10/7- 16/7)

    Ổ bệnh bạch hầu đang bùng phát mạnh tại Bình Phước; Bác sĩ ra chợ xin từ thiện cứu 2 bé song sinh dính liền; Cảm động câu chuyện về sản phụ ung thư phổi quyết giữ thai nhi; Mách bạn bài thuốc điều trị sẩy thai từ hàng trăm năm trước;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 1007 16072016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (10/07- 16/07/2016)

    Lại nóng chuyện huy động 500 tấn vàng trong dâm, lãi suất tiêu dùng lên tới 70-80%/năm, EVN chiếm hơn 1/3 tổng số nợ mà Chính phủ phải bảo lãnh, nhiều ngân hàng báo lãi khủng trong quý II, kiểm tra xử phạt hàng loạt công ty đa cấp... Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là nhữ