Thứ sáu, 28 Tháng một 2005, 22:19 GMT+7

Mật kiến "Mười hai Bà Mụ"

Mat kien Muoi hai Ba Mu

Cuộc tìm kiếm gốm Cây Mai

Vào những năm 1983 - 1984, tôi và anh Nguyễn Đại Phúc mê gốm Cây Mai - một dòng gốm cổ nhất ở xứ Đề Ngạn (Sài Gòn xưa - Chợ Lớn sau này) - đã đi suốt các nơi để tìm di vật gốm men màu thuộc loại sản phẩm "công nghệ miếu vũ" - đỉnh cao của gốm Cây Mai.

Và Điện Ngọc Hoàng ở Đa Kao TP.HCM quả là một đại tập thành của thứ muốn tìm, được sản xuất đầu thế kỷ XX. Ở đây có nhiều tượng, phù điêu đắp nối cao thuộc loại công kỹ, xuất sắc bất ngờ là mười hai pho tượng Bà Mụ.

Mat kien Muoi hai Ba MuCả 12 pho tượng đều được thể hiện trong tư thế "ngồi ngai", song mỗi tượng lại có một kiểu ngồi độc đáo. Về thế dáng: có tượng ở dạng nhìn thẳng, lại có tượng có dạng nhìn nghiêng. Còn động tác: có Bà Mụ đang tắm cho trẻ, có tượng bồng trẻ, có tượng vừa bồng một trẻ vừa chăm sóc một trẻ khác đang nằm nôi, có tượng cầm bình sữa, có tượng nếm sữa để cho trẻ bú, có tượng Bà Mụ đang chải tóc với hai đứa trẻ bám vào gấu áo, lại có tượng Mụ bồng bé bú và tay kia với ra sau đưa cái bánh cho đứa trẻ thứ hai địu ở lưng...

Điểm đặc sắc ở các bức tượng là nghệ nhân đã khai thác tối đa tất cả các màu men có được của gốm Cây Mai thời đó: màu xanh lục đậu, lam cô-ban, trắng ngà, vàng đất, nâu đen, nâu đỏ... Mặt khác, nói là tượng nhưng mỗi tượng là một quần thể kết hợp tượng chính với các tiểu tượng là những đứa trẻ và như vậy đã thoát ra khỏi mô thức truyền thống của loại tượng Mười hai Bà Mụ dạng "Tống tử nương nương" phổ biến, mỗi bà bồng một đứa trẻ, đặc biệt là các tượng gỗ ở các am thờ Bà Chúa Sanh/Kim Huê Thánh Mẫu.

Mật kiến "Mười hai Bà Mụ"

Những điều khảo tả có phần tỉ mỉ trên đây là do kết quả "do thám" nhiều lần và cuối cùng là quyết tâm chụp hình cho bằng được một bộ ảnh Mười hai Bà Mụ này.

Số là theo tập tục tín ngưỡng của bá tánh là khi họ đến lễ bái và cầu xin ở nơi thờ tự này họ thường mang đến các bộ áo và đồ nữ trang mặc cho tượng để cụ thể hóa lòng thành tâm của mình. Sau đó họ lại dùng chỉ đỏ "miệt" vào tay, cổ của các tiểu tượng như một "cam kết" nào đó giữa họ và chư vị nữ thần bảo hộ việc thai sản. Cái khó là tập tục ở đây mỗi năm chỉ thay bỏ trang phục vào ngày "đưa thần" 25 tháng chạp. Và do đó, việc nài nỉ xin chụp hình với "thực tướng" của tượng là một ngoại lệ không chấp nhận - mặc dù lý do chính đáng là để... nghiên cứu mỹ thuật.

Nói ra là mang tội, nhưng lúc đó chẳng còn cách nào hơn là đành mỗi bữa trưa chúng tôi chờ cho quý vị ông từ đền "chỉ tịnh" là hành sự. Trước tiên là khấn thầm trong bụng xin phép các bà, rồi làm thật khéo việc mở nút tháo dây, cởi không dưới năm bảy lớp áo và giăng phông, rồi bấm: flash! Xong là mặc lại áo, đeo đủ đồ trang sức, cột lại dây đỏ... đâu vào đó thật sự nghiêm túc. Có bữa thuận buồm xuôi gió chụp được hai ba tượng, còn thường là mỗi ngày một tượng và cũng có bữa đi chơi... rồi về! Khi sách Gốm Cây Mai - Sài Gòn xưa xuất bản, chúng tôi thấy cũng đáng cái công đã bỏ ra và chắc chư vị nữ thần cũng dung thứ tội cũ vì động cơ lao động không có gì khuất tất.

Mười hai Bà Mụ là ai?

Mat kien Muoi hai Ba MuThần tích Mười hai Bà Mụ đầu tiên được Nguyễn Đổng Chi kể trong sách Lược khảo về thần thoại Việt Nam (Ban Nghiên cứu văn sử địa xuất bản, Hà Nội, 1956). Theo cụ Nguyễn: "Sự tích của 12 vị nữ thần này hiện nay chúng ta chỉ còn biết một cách lờ mờ. Có thuyết nói đó là các thần giúp việc cho Ngọc Hoàng từ lúc ông ta có ý định sáng tạo ra loài người. Nhưng cũng có thuyết lại cho đó là những thần được Ngọc Hoàng giao phó trách nhiệm sau khi ông đã sáng tạo ra đủ số lượng người và vật ở hạ giới", tức "Mười hai Bà Mụ chỉ là những vị thần có trách nhiệm nắn lại cơ thể cho một người nào đó khi được lệnh đầu thai?". Cái con số 12, có hai cách giải thích: Một là một tập thể chịu trách nhiệm chung công việc tạo thành con người, và cách giải thích khác là mỗi Bà Mụ lo một việc: người nắn tai, người nắn mắt, người nắn tứ chi, người dạy trẻ cười, người dạy trẻ nói... Theo cách giải thích phổ biến ở vùng đất phương Nam mà tôi từng nghe được thì Mười hai Bà Mụ là 12 vị luân phiên nhau lo việc thai sản trong 12 năm, tính theo "thập nhị chi" - tức theo 12 con giáp. Nói cách khác, 12 Bà Mụ mang đậm dấu ấn của thần Thời gian (thập nhị Thời thần). Thật ra, 12 là con số dùng để chia thời gian lẫn không gian. Đây là tích số của bốn phương nhân với ba bình diện của thế giới. Số 12 chia bầu trời thành 12 hình quạt cầu, 12 cung của Hoàng đạo đã được ghi chép từ cổ đại xa xưa nhất. Ở Trung Quốc, 12 trạm dừng chân của Hoàng đế ở 12 Minh đường xác định 12 tháng trong năm. Số 12 tượng trưng cho hoàn vũ trong chu trình vận hành trong không gian và thời gian. Từ xưa đến nay, số 12 vẫn là con số của sự hoàn thành, một chu kỳ đã hoàn tất. Và sự hoàn tất luôn được hiểu là tái sinh...

Có lẽ vì những lẽ trên, nhiều người khi nghĩ về công đức hóa sinh của tạo hóa và cha mẹ, họ cúng tạ Mười hai Bà Mụ khi ta được đầy tháng, khi ta được thôi nôi. Ta nên người như thế nào là còn nhờ ở phần hậu thiên: ở đó việc tu dưỡng, việc học thầy học bạn, việc học cách sống ở đời, ở đạo... là quan trọng cho bản lĩnh và tư chất thành nhân. Nỗ lực làm người chân chính tự nó là sự tôn trọng các giá trị tiên thiên, tạo nên sự kết nối hoàn hảo trước - sau vậy.

Huỳnh Ngọc Trảng

Việt Báo

Nhận xét tin Mật kiến "Mười hai Bà Mụ"

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Mật kiến "Mười hai Bà Mụ" bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Mat kien Muoi hai Ba Mu ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Mật kiến "Mười hai Bà Mụ" ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Văn Hóa của chuyên mục Văn Hóa.

Password comments" Twelve Mrs. Mu "| Ba Mu, Tree Mai, Saigon, Cholon, Title Ngan, Nguyen Dai Phuc, product type, twelve, the child, No. 12, statues, pottery, people, spirit, work
The search for ceramic trees Mai During the years 1983 to 1984, Mr. Nguyen Dai Phuc and I love pottery Mimosa - a line in the country's oldest pottery To Prevent (former Saigon - Cholon later) - has traveled all over the place to find relics of a kind ceramic glaze "product technology temple dancers" ...





  • Thoi su 24h297 22h say mem thi cam bia ruou kieu gi
    Thời sự 24h(29/7): 22h say mèm thì cấm bia rượu kiểu gì?

    Hành khách bất tỉnh, máy bay VNA hạ cánh khẩn cấp; Cháy lớn tại Buôn Ma Thuột, thiệt hại hàng trăm tỷ; Cướp súng trong trụ sở rồi chĩa thẳng vào công an bóp cò; 22h đã say mèm thì cấm bia rượu kiểu gì?...

  • Thoi su 24h267 Vlogger Toan Shinoda dot ngot qua doi
    Thời sự 24h(26/7): Vlogger Toàn Shinoda đột ngột qua đời

    Miền Bắc đón mưa rào và dông 2 ngày cuối tuần; Tiết lộ về cuộc sống của Phương Thảo Ngọc Lễ ở Mỹ; Vlogger nổi tiếng Toàn Shinoda đột ngột qua đời; Vụ máy bay VN suýt đâm nhau: Xử phạt hàng loạt

  • Thoi su 24h257 Ruoc dau binh di bang xe ngua
    Thời sự 24h(25/7): Rước dâu bình dị bằng xe ngựa

    Kết luận vụ đại gia tố chủ tịch tỉnh Bình Dương; Nhà 'đại gia' buôn gỗ Lào bị niêm phong vì vỡ nợ; Trước giờ thi hành án, Nguyễn Đức Nghĩa viết gì?; Lập ‘chiến lũy’, ngăn xe quá tải phá nát đê trăm tỷ

  • Thoi su 24h247 Tai nan may bay tham khoc o Dai Loan
    Thời sự 24h(24/7): Tai nạn máy bay thảm khốc ở Đài Loan

    Đã có điểm thi, dự kiến điểm chuẩn 48 trường đại học; Thi hành án đối với tử tù Nguyễn Đức Nghĩa; Hàng trăm người dân vây xe biển 80A; Chân gà 'độn' nước, dân nhậu phát kinh; TP.HCM: Lãnh đạo CSGT nói gì về vụ bẻ tay nam sinh?

  • Thoi su 24h237 Ly ky vu mat 65 luong vang
    Thời sự 24h(23/7): Ly kỳ vụ mất 65 lượng vàng

    27 người chết vì mưa lũ; Ly kỳ 65 lượng vàng mất trộm trong nhà Giám đốc Sở; Đường dây buôn lậu 200 siêu xe, trốn thuế 1.000 tỷ; Chụp ảnh khỏa thân tiểu thư nhà giàu tống tiền...

  • Su kien quoc te noi bat Tu 207 den 267
    Sự kiện quốc tế nổi bật (Từ 20/7 đến 26/7)

    Liên tiếp các vụ máy bay rơi, bê bối các nhà máy chế biến và cung ứng thịt của Trung Quốc bán thịt quá hạn cho McDonald và KFC, Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN – EU lần thứ 20 nhấn mạnh đảm bảo hòa bình trên Biển Đông là những tin tức được nhắc đến nhiều nhất trong tuần qua

  • Ban tin suc khoe tuan tu 20267
    Bản tin sức khỏe tuần (từ 20-26/7)

    BV Bạch Mai: Người nhà 'cướp' bệnh nhân, hành hung bác sĩ; Nhân viên viện dưỡng lão cắt trộm tinh hoàn 4 "làm thuốc"; Điểm mặt đồ ăn, thức uống tưởng lành hóa độc hại; Những sự thật 'kinh hoàng' về bàn chải đánh răng của bạn; Phương pháp tránh thai "kỳ lạ" nhất thời hiện đại; Thủ dâm thế nào để không hại sức khỏe?... là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 2007 2607
    Toàn cảnh Showbiz tuần (20/07 – 26/07)

    Showbiz Việt tuần qua khá "sôi nổi" với sự xuất hiện dồn dập của những scandal: Cựu siêu mẫu Dương Yến Ngọc tố ca sĩ Pha Lê cướp chồng, Tăng Thanh Hà bị ném đá khi làm giám khảo Master Chef, "Chàng trai hiền lành nhất showbiz" YaSuy bị tố phụ tình và có con rơi, Sự ra đi đột ngột của hot vlogger Toàn Shinoda, Nghi án các mỹ nhân Diễm Hương, Maya, Lương Bích Hữu đang mang bầu. Ngoài ra thông tin về các sao ngoại như: Á hậu Hồng Kông, mỹ nam phim Bao Thanh Thiên, Ca sĩ Adam Levine cũng được khán giả rất quan tâm.

  • Nghin le chuyen tuan qua 207 267
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (20/7 - 26/7)

    Nước cờ sau giàn khoan TQ: Việt Nam cần làm gì?; CSGT Hàng Xanh và những vụ "tai tiếng" nhất Sài Gòn; hay trà xanh C2 và những cú phốt khiến người tiêu dùng phát hãi .... là những tin tức thời sự nổi bật trong tuần qua (20/7 - 26/7).

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 2007 2607
    Tin An ninh – Pháp luật tuần qua (20/07 – 26/07)

    Lời khai chấn động của vợ Bí thư xã đốt xác phi tang; Mẹ nhẫn tâm sát hại con trai 8 tuổi để trả thù chồng?........là những tin đáng chú ý trong tuần.