Thứ sáu, 28 Tháng một 2005, 22:19 GMT+7

Mật kiến "Mười hai Bà Mụ"

Mat kien Muoi hai Ba Mu

Cuộc tìm kiếm gốm Cây Mai

Vào những năm 1983 - 1984, tôi và anh Nguyễn Đại Phúc mê gốm Cây Mai - một dòng gốm cổ nhất ở xứ Đề Ngạn (Sài Gòn xưa - Chợ Lớn sau này) - đã đi suốt các nơi để tìm di vật gốm men màu thuộc loại sản phẩm "công nghệ miếu vũ" - đỉnh cao của gốm Cây Mai.

Và Điện Ngọc Hoàng ở Đa Kao TP.HCM quả là một đại tập thành của thứ muốn tìm, được sản xuất đầu thế kỷ XX. Ở đây có nhiều tượng, phù điêu đắp nối cao thuộc loại công kỹ, xuất sắc bất ngờ là mười hai pho tượng Bà Mụ.

Mat kien Muoi hai Ba MuCả 12 pho tượng đều được thể hiện trong tư thế "ngồi ngai", song mỗi tượng lại có một kiểu ngồi độc đáo. Về thế dáng: có tượng ở dạng nhìn thẳng, lại có tượng có dạng nhìn nghiêng. Còn động tác: có Bà Mụ đang tắm cho trẻ, có tượng bồng trẻ, có tượng vừa bồng một trẻ vừa chăm sóc một trẻ khác đang nằm nôi, có tượng cầm bình sữa, có tượng nếm sữa để cho trẻ bú, có tượng Bà Mụ đang chải tóc với hai đứa trẻ bám vào gấu áo, lại có tượng Mụ bồng bé bú và tay kia với ra sau đưa cái bánh cho đứa trẻ thứ hai địu ở lưng...

Điểm đặc sắc ở các bức tượng là nghệ nhân đã khai thác tối đa tất cả các màu men có được của gốm Cây Mai thời đó: màu xanh lục đậu, lam cô-ban, trắng ngà, vàng đất, nâu đen, nâu đỏ... Mặt khác, nói là tượng nhưng mỗi tượng là một quần thể kết hợp tượng chính với các tiểu tượng là những đứa trẻ và như vậy đã thoát ra khỏi mô thức truyền thống của loại tượng Mười hai Bà Mụ dạng "Tống tử nương nương" phổ biến, mỗi bà bồng một đứa trẻ, đặc biệt là các tượng gỗ ở các am thờ Bà Chúa Sanh/Kim Huê Thánh Mẫu.

Mật kiến "Mười hai Bà Mụ"

Những điều khảo tả có phần tỉ mỉ trên đây là do kết quả "do thám" nhiều lần và cuối cùng là quyết tâm chụp hình cho bằng được một bộ ảnh Mười hai Bà Mụ này.

Số là theo tập tục tín ngưỡng của bá tánh là khi họ đến lễ bái và cầu xin ở nơi thờ tự này họ thường mang đến các bộ áo và đồ nữ trang mặc cho tượng để cụ thể hóa lòng thành tâm của mình. Sau đó họ lại dùng chỉ đỏ "miệt" vào tay, cổ của các tiểu tượng như một "cam kết" nào đó giữa họ và chư vị nữ thần bảo hộ việc thai sản. Cái khó là tập tục ở đây mỗi năm chỉ thay bỏ trang phục vào ngày "đưa thần" 25 tháng chạp. Và do đó, việc nài nỉ xin chụp hình với "thực tướng" của tượng là một ngoại lệ không chấp nhận - mặc dù lý do chính đáng là để... nghiên cứu mỹ thuật.

Nói ra là mang tội, nhưng lúc đó chẳng còn cách nào hơn là đành mỗi bữa trưa chúng tôi chờ cho quý vị ông từ đền "chỉ tịnh" là hành sự. Trước tiên là khấn thầm trong bụng xin phép các bà, rồi làm thật khéo việc mở nút tháo dây, cởi không dưới năm bảy lớp áo và giăng phông, rồi bấm: flash! Xong là mặc lại áo, đeo đủ đồ trang sức, cột lại dây đỏ... đâu vào đó thật sự nghiêm túc. Có bữa thuận buồm xuôi gió chụp được hai ba tượng, còn thường là mỗi ngày một tượng và cũng có bữa đi chơi... rồi về! Khi sách Gốm Cây Mai - Sài Gòn xưa xuất bản, chúng tôi thấy cũng đáng cái công đã bỏ ra và chắc chư vị nữ thần cũng dung thứ tội cũ vì động cơ lao động không có gì khuất tất.

Mười hai Bà Mụ là ai?

Mat kien Muoi hai Ba MuThần tích Mười hai Bà Mụ đầu tiên được Nguyễn Đổng Chi kể trong sách Lược khảo về thần thoại Việt Nam (Ban Nghiên cứu văn sử địa xuất bản, Hà Nội, 1956). Theo cụ Nguyễn: "Sự tích của 12 vị nữ thần này hiện nay chúng ta chỉ còn biết một cách lờ mờ. Có thuyết nói đó là các thần giúp việc cho Ngọc Hoàng từ lúc ông ta có ý định sáng tạo ra loài người. Nhưng cũng có thuyết lại cho đó là những thần được Ngọc Hoàng giao phó trách nhiệm sau khi ông đã sáng tạo ra đủ số lượng người và vật ở hạ giới", tức "Mười hai Bà Mụ chỉ là những vị thần có trách nhiệm nắn lại cơ thể cho một người nào đó khi được lệnh đầu thai?". Cái con số 12, có hai cách giải thích: Một là một tập thể chịu trách nhiệm chung công việc tạo thành con người, và cách giải thích khác là mỗi Bà Mụ lo một việc: người nắn tai, người nắn mắt, người nắn tứ chi, người dạy trẻ cười, người dạy trẻ nói... Theo cách giải thích phổ biến ở vùng đất phương Nam mà tôi từng nghe được thì Mười hai Bà Mụ là 12 vị luân phiên nhau lo việc thai sản trong 12 năm, tính theo "thập nhị chi" - tức theo 12 con giáp. Nói cách khác, 12 Bà Mụ mang đậm dấu ấn của thần Thời gian (thập nhị Thời thần). Thật ra, 12 là con số dùng để chia thời gian lẫn không gian. Đây là tích số của bốn phương nhân với ba bình diện của thế giới. Số 12 chia bầu trời thành 12 hình quạt cầu, 12 cung của Hoàng đạo đã được ghi chép từ cổ đại xa xưa nhất. Ở Trung Quốc, 12 trạm dừng chân của Hoàng đế ở 12 Minh đường xác định 12 tháng trong năm. Số 12 tượng trưng cho hoàn vũ trong chu trình vận hành trong không gian và thời gian. Từ xưa đến nay, số 12 vẫn là con số của sự hoàn thành, một chu kỳ đã hoàn tất. Và sự hoàn tất luôn được hiểu là tái sinh...

Có lẽ vì những lẽ trên, nhiều người khi nghĩ về công đức hóa sinh của tạo hóa và cha mẹ, họ cúng tạ Mười hai Bà Mụ khi ta được đầy tháng, khi ta được thôi nôi. Ta nên người như thế nào là còn nhờ ở phần hậu thiên: ở đó việc tu dưỡng, việc học thầy học bạn, việc học cách sống ở đời, ở đạo... là quan trọng cho bản lĩnh và tư chất thành nhân. Nỗ lực làm người chân chính tự nó là sự tôn trọng các giá trị tiên thiên, tạo nên sự kết nối hoàn hảo trước - sau vậy.

Huỳnh Ngọc Trảng

Việt Báo

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Điểm yếu chết người của iPad Air 2

 Rất nhiều người thú nhận rằng, kể từ khi bắt đầu sử dụng iPhone 6 Plus, họ không còn động đến chiếc máy tính bảng iPad Mini mà mình đang sở hữu nữa.

Nhận xét tin Mật kiến "Mười hai Bà Mụ"

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Mật kiến "Mười hai Bà Mụ" bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Mat kien Muoi hai Ba Mu ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Mật kiến "Mười hai Bà Mụ" ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Văn Hóa của chuyên mục Văn Hóa.

Password comments" Twelve Mrs. Mu "| Ba Mu, Tree Mai, Saigon, Cholon, Title Ngan, Nguyen Dai Phuc, product type, twelve, the child, No. 12, statues, pottery, people, spirit, work
The search for ceramic trees Mai During the years 1983 to 1984, Mr. Nguyen Dai Phuc and I love pottery Mimosa - a line in the country's oldest pottery To Prevent (former Saigon - Cholon later) - has traveled all over the place to find relics of a kind ceramic glaze "product technology temple dancers" ...

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM


  • Thoi su 24h1810 No kinh hoang tai TPHCM
    Thời sự 24h(18/10): Nổ kinh hoàng tại TP.HCM

    Vì sao BS Tường không bị truy tố tội "Giết người"?; Nữ PGĐ Sở nói gì về vụ ẩu đả tại khách sạn; Trộm đột nhập siêu thị đã qua mặt bảo vệ thế nào; Thiếu nữ lớp 9 bị cố tình đánh chết để bịt đầu mối...

  • Thoi su 24h1710 Mr Dam lai vung tien choi troi
    Thời sự 24h(17/10): Mr Đàm lại vung tiền chơi trội

    Sự cố sập hàng loạt website: Nghi vấn bị phá hoại; Xuất hiện xe đặc chủng 13 tỷ chuyên ‘bắt’ xe quá tải; Mr.Đàm lại vung tiền chơi trội; Bộ CA điều tra vụ tàu Sunrise 689 bị cướp biển; Cảnh khó tin tại đường trên cao Hà Nội; 

  • Thoi su 24h1610 HN sap phat nguoi thong qua camera
    Thời sự 24h(16/10): HN sắp "phạt nguội" thông qua camera

    Bệnh viện lớn nhất TPHCM lên tiếng vụ đấu thầu thuốc; Phá đường dây mại dâm trăm đô, chỉ tiếp khách Tây; Hà Nội sắp "phạt nguội" thông qua 450 camera; Giết cha ở Vĩnh Long mang xác lên Sài Gòn phi tang;

  • Thoi su 24h1510 Bat pho chanh thanh tra GTVT
    Thời sự 24h(15/10): Bắt phó chánh thanh tra GTVT

    Chấn động làng quê vụ nữ sinh giết cán bộ huyện; Jennifer Phạm sẽ là thảm họa của Cặp đôi hoàn hảo 2014?; Cá quả Tàu tiêm thuốc mê đổ về chợ; Truy sát từ nhà đến bệnh viện vì can thiệp đụng độ trên đường

  • Thoi su 24h1410 Su co hy huu tren duong sat VN
    Thời sự 24h(14/10): Sự cố hy hữu trên đường sắt VN

    Xử lý xe quá tải "giết" đường: Không có vùng cấm!; Sự cố hy hữu trên đường sắt Việt Nam; Tài xế trong clip "ngược chiều khó tin" ở HN trình diện; Truy sát kinh hoàng từ nhà đến bệnh viện;Việt Nam sắp nhận máy bay hiện đại nhất thế giới; Công an cử người canh rắn "khủng" cực độc... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 13/10.

  • Ban tin suc khoe tuan 121810
    Bản tin sức khỏe tuần (12-18/10)

    Nguy cơ dịch Ebola vào Việt Nam là rất cao; Tâm sự của một bác sĩ: "Ở Việt Nam có nhiều Nina Phạm thầm lặng"; Sốc với công nghệ “thổi phồng” gà còi thành béo căng; 5 cách đơn giản tính chính xác tuổi thai; 3 dấu hiệu thần kinh vô cùng nguy hiểm ở trẻ nhỏ;Học lỏm bí quyết giảm cân an toàn kiệu quả kiểu Hàn Quốc; Sử dụng máy tính bảng gây hại đến xương và vai; Lý do tình dục mùa thu viên mãn nhất trong năm; Chữa mồ hôi tay, chân triệt để nhờ lá lốt...là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1210 1810
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (12/10 - 18/10)

    Nổ lớn tại TP.HCM: Hóa chất nồng nặc, mảnh thi thể vương vãi; Hộp đen tàu Sunrise 689 biến mất, Bộ Công an vào cuộc; Hà Nội phạt nguội vi phạm giao thông bằng camera: Khó khả thi; Xe điên đâm liên tiếp trên đường Phạm Hùng; Rắn độc tràn về làng tấn công người dân ở Nghệ An ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 1210 1810
    Toàn cảnh Showbiz tuần (12/10 – 18/10)

    Nghi án Khánh My làm "đào" quán karaoke, Elly Trần thừa nhận có con, Việt Hương và dàn sao Việt bị đối xử tệ bạc ở Nhật, Hương Tràm 'đá đểu' Robbey, Hà Anh bị cấm diễn 3 tháng, Nhóm F Band dùng khăn Piêu của người Thái làm khổ trong X-Factor, Xuân Lan vướng nghi vấn sinh con với đàn ông đã có vợ, Yanbi bị dân mạng "ném đá" vì miệt thị người đồng tính, Siêu mẫu Võ Hoàng Yến bị tố làm gãy tay đồng nghiệp, Moon Geun Young có bầu dù đã chia tay Kim Bum, Chae Rim hạnh phúc trong ngày lên xe hoa lần 2 là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1210 1810
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (12/10 - 18/10)

    Nữ sinh lớp 12 giết cán bộ huyện trong nhà nghỉ; Bàng hoàng những vụ "ngáo đá" lên cơn giết người; Nữ sinh giết con rồi đốt xác để giấu chuyện mang thai; Diễn biến mới vụ TMV Cát Tường ném xác nạn nhân xuống sông; Đến tòa ly hôn, vợ đâm chết chồng trước sân tòa án; Ly cà phê cuối cùng của tử tù đầu tiên bị tiêm thuốc độc;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • The gioi noi bat tuan qua tu 12101810
    Thế giới nổi bật tuần qua (từ 12/10-18/10)

    Căng thẳng Trung - Hàn sau vụ ngư dân Trung Quốc bị bắn chết; Sự xuất hiện của lãnh đạo Kim Jong-un với hình ảnh chống gậy; Biểu tình tại Hồng Kông vẫn căng thẳng; Thế giới tiếp tục cuộc chiến chống dịch bệnh Ebola; ... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.