Thứ tư, 21 Tháng một 2004, 23:59 GMT+7

Mâm ngũ quả trên bàn tổ tiên ngày Tết

Ngày Tết, trên bàn thờ luôn bày trái cây để cúng gọi là "mâm ngũ quả"" ở Trung Bộ gọi là mâm "quả tử". Hỏi kỹ ra, gọi là ngũ quả nhưng không quy định rõ là những thứ quả gì. Tùy địa phương, tùy sự được mùa quả từng năm mà người ta chọn mua hay hái để dâng cúng tổ tiên. Tiêu chuẩn lý tưởng là quả tốt, có màu sắc đẹp, các loại quả quý hiếm càng có giá trị .

Điều kiêng kỵ là các loại quả có tên gọi đồng âm với nghĩa xấu. Theo đó, có nơi người ta kỵ cam (cam chịu), chuối (chúi: chúi đầu, chúi mũi, tức vất vả…). Ngược lại, cũng theo tên gọi các loại trái ở Nam Bộ người ta thích thơm (thơm tho, thơm danh), sung (sung túc); đủ một câu thể hiện sự mong ước, người ta bày mâm ngũ quả gồm mãng cầu, dừa, thu đủ, xoài (cầu vừa đủ xài)…

Nói chung, mâm ngũ quả kiểu này là một biến thái có thể coi là mới mẻ. Truy nguyên nguồn cội của mâm ngũ quả buộc chúng ta phải xem xét đến hai thành tố của tên gọi: ngũ (số 5) và quả (trái cây), rồi sau đó mới nói đến cái từ ghép ngũ quả.

1. Ngũ, con số 5 là con số chỉ trung tâm. Người ta tìm thấy nó ở ngăn giữa của Lạc thư. Tự dạng chữ "ngũ" nguyên thủy có hình chữ thập của 4 nguyên tố cộng với điểm trung tâm. Sau này, hai vạch song song được thêm vào đấy, tức Trời và Đất mà giữa chúng âm và dương tạo nên năm nguyên tố tương tác sinh khắc của vạn vật, gọi là ngũ hành.

Theo quan niệm cổ đại phổ biến trong khu vực chịu ảnh hưởng văn hoá Trung Quốc, thường cho rằng các quy luật phổ biến đều gộp vào con số 5. Trong đại từ điển, ngũ có đến 12 nghĩa và 1.148 từ kép ghép với nó. Phổ biến, chúng ta có ngũ phương (đông Tây, Nam, Bắc và Trung ương), ngũ sắc, ngũ vị, ngũ âm, ngũ tạng, ngũ luân, ngũ cốc… Như vậy số 5 là biểu hiện chung của sự sống; ở đây "ngũ quả", tự nó biểu trưng một tập thành đầy đủ của loại lễ vật dâng cúng là quả.

2. Đối với cư dân nông nghiệp, ngũ cốc (nếp hương, lương/ gạo/ thúc/ đậu, mạch/ lúa mì, tắc, kê) là lương thực chủ đạo và ngũ quả (trái cây nói chung) là thứ yếu. Do đó, theo Chiêm thư, người ta thường quan sát sự tốt xấu của "ngũ quả" sau đây để dự đoán việc được mùa của các loại ngũ cốc:

Mận chủ vào đậu;
Hạnh chủ vào lúa mì;
Đào chủ vào tiểu mạch;
Lật ( hạt dẻ) chủ vào nếp hương;
Tảo (táo) chủ vào lúa.

Sự xác tín đã trở thành tập tục trong dân gian, "ngũ quả" nêu trên là "chuẩn" của năm thứ quả dùng làm lễ vật. Dâng lễ vật nào đều có thể là cách biểu thị sự cầu mong của người dâng lễ, đối với người nông dân thời cổ thì điều cầu mong lớn nhất là được mùa ngũ cốc.

3. Trái cây là thứ lễ vật xuất hiện khá sớm trong việc cúng kiến bên cạnh các loài thú hiến tế (heo, bò, dê (tam sinh); hoặc bình dân hơn: gà, vịt, tôm, cua, cá… Theo khoa nghi nhà Phật, trong danh mục lễ vật dâng cúng: hương (nhang), đăng (đèn), hoa, trà, quả, thực… Tuy nhiên, ở đây nghi lễ nhà Phật cũng không quy định rõ là quả gì.

Quả, trái cây nói chung là biểu tượng của sự sung túc, dồi dào. Vì quả thường chứa nhiều hạt nên được đồng nhất với quả trứng vũ trụ, biểu tượng cho mọi nguồn gốc, mọi sự khởi nguyên. Biểu tượng quả (với hạt bên trong của nó) biểu thị cho sự phồn thịnh, sinh sôi và khao khát sự bất tử - hiểu theo sự nối truyền dòng giống miên viễn.

Theo chiều hướng này, quả bao hàm cả ý nghĩa biểu trưng vượt lên trên nhịp điệu sinh tồn của vạn vật: sự xen kẽ luân hồi của sự sống và cái chết, giữa cuộc sống dưới đất (của hạt giống) và cuộc sống dương thế…

Trong văn hóa, cụ thể là trong văn học của nghệ thuật tạo hình, quả vừa là biểu trưng chung vừa có biểu trưng riêng - hoặc - theo sự đồng âm của nó hoặc nó được xác định bởi các tình tiết văn học truyền kỳ, thần tiên…

Lựu được biểu trưng cho sinh con: lựu khai bách tử. Dưa hấu nhiều hạt nên cũng có được ý nghĩa tương tự như lựu. Mơ, đào, phật thủ… đều có ý nghĩa biểu trưng riêng, song đều hội ý chúc tụng cát tường như ý.

Tóm lại, mâm ngũ quả trên bàn thờ ngày Tết của chúng ta là một "sản phẩm văn hóa" đã xác lập trong quá trình lịch sử lâu dài. Ngũ quả khuôn đúc theo quan niệm về " bộ ngũ hoàn hảo" và cái nhìn liên tưởng mang tính chất trắc nghiệm từ thực tế: sinh trụ dị diệt của thực vật.

HUỲNH NGỌC TRẢNG (Báo Người Lao Động)

Việt Báo

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

iPad Mini 3, iPad Mini 2, iPad Mini: Chọn bản mini nào?

Apple vừa giới thiệu thế hệ iPad Mini thứ 3 tới người dùng toàn cầu. Bạn sẽ chọn phiên bản mini nào trong số những chiếc iPad Mini đang có mặt trên thị...

Nhận xét tin Mâm ngũ quả trên bàn tổ tiên ngày Tết

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Mâm ngũ quả trên bàn tổ tiên ngày Tết bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Mam ngu qua tren ban to tien ngay Tet ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Mâm ngũ quả trên bàn tổ tiên ngày Tết ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Văn Hóa của chuyên mục Văn Hóa.

Wheels ancestors five fruits on the table on New Year
Central Coast, New Year Day, Trays five fruits, the harvest, ancestor, value, called , on the table, people, fruit, assorted, logos, custom, birth, Home

New Year Day, and always displayed on the altar for offerings of fruit called "tray of five fruits" "at the Central Coast called wheels

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM


  • Thoi su 24h1810 No kinh hoang tai TPHCM
    Thời sự 24h(18/10): Nổ kinh hoàng tại TP.HCM

    Vì sao BS Tường không bị truy tố tội "Giết người"?; Nữ PGĐ Sở nói gì về vụ ẩu đả tại khách sạn; Trộm đột nhập siêu thị đã qua mặt bảo vệ thế nào; Thiếu nữ lớp 9 bị cố tình đánh chết để bịt đầu mối...

  • Thoi su 24h1710 Mr Dam lai vung tien choi troi
    Thời sự 24h(17/10): Mr Đàm lại vung tiền chơi trội

    Sự cố sập hàng loạt website: Nghi vấn bị phá hoại; Xuất hiện xe đặc chủng 13 tỷ chuyên ‘bắt’ xe quá tải; Mr.Đàm lại vung tiền chơi trội; Bộ CA điều tra vụ tàu Sunrise 689 bị cướp biển; Cảnh khó tin tại đường trên cao Hà Nội; 

  • Thoi su 24h1610 HN sap phat nguoi thong qua camera
    Thời sự 24h(16/10): HN sắp "phạt nguội" thông qua camera

    Bệnh viện lớn nhất TPHCM lên tiếng vụ đấu thầu thuốc; Phá đường dây mại dâm trăm đô, chỉ tiếp khách Tây; Hà Nội sắp "phạt nguội" thông qua 450 camera; Giết cha ở Vĩnh Long mang xác lên Sài Gòn phi tang;

  • Thoi su 24h1510 Bat pho chanh thanh tra GTVT
    Thời sự 24h(15/10): Bắt phó chánh thanh tra GTVT

    Chấn động làng quê vụ nữ sinh giết cán bộ huyện; Jennifer Phạm sẽ là thảm họa của Cặp đôi hoàn hảo 2014?; Cá quả Tàu tiêm thuốc mê đổ về chợ; Truy sát từ nhà đến bệnh viện vì can thiệp đụng độ trên đường

  • Thoi su 24h1410 Su co hy huu tren duong sat VN
    Thời sự 24h(14/10): Sự cố hy hữu trên đường sắt VN

    Xử lý xe quá tải "giết" đường: Không có vùng cấm!; Sự cố hy hữu trên đường sắt Việt Nam; Tài xế trong clip "ngược chiều khó tin" ở HN trình diện; Truy sát kinh hoàng từ nhà đến bệnh viện;Việt Nam sắp nhận máy bay hiện đại nhất thế giới; Công an cử người canh rắn "khủng" cực độc... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 13/10.

  • Ban tin suc khoe tuan 121810
    Bản tin sức khỏe tuần (12-18/10)

    Nguy cơ dịch Ebola vào Việt Nam là rất cao; Tâm sự của một bác sĩ: "Ở Việt Nam có nhiều Nina Phạm thầm lặng"; Sốc với công nghệ “thổi phồng” gà còi thành béo căng; 5 cách đơn giản tính chính xác tuổi thai; 3 dấu hiệu thần kinh vô cùng nguy hiểm ở trẻ nhỏ;Học lỏm bí quyết giảm cân an toàn kiệu quả kiểu Hàn Quốc; Sử dụng máy tính bảng gây hại đến xương và vai; Lý do tình dục mùa thu viên mãn nhất trong năm; Chữa mồ hôi tay, chân triệt để nhờ lá lốt...là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1210 1810
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (12/10 - 18/10)

    Nổ lớn tại TP.HCM: Hóa chất nồng nặc, mảnh thi thể vương vãi; Hộp đen tàu Sunrise 689 biến mất, Bộ Công an vào cuộc; Hà Nội phạt nguội vi phạm giao thông bằng camera: Khó khả thi; Xe điên đâm liên tiếp trên đường Phạm Hùng; Rắn độc tràn về làng tấn công người dân ở Nghệ An ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 1210 1810
    Toàn cảnh Showbiz tuần (12/10 – 18/10)

    Nghi án Khánh My làm "đào" quán karaoke, Elly Trần thừa nhận có con, Việt Hương và dàn sao Việt bị đối xử tệ bạc ở Nhật, Hương Tràm 'đá đểu' Robbey, Hà Anh bị cấm diễn 3 tháng, Nhóm F Band dùng khăn Piêu của người Thái làm khổ trong X-Factor, Xuân Lan vướng nghi vấn sinh con với đàn ông đã có vợ, Yanbi bị dân mạng "ném đá" vì miệt thị người đồng tính, Siêu mẫu Võ Hoàng Yến bị tố làm gãy tay đồng nghiệp, Moon Geun Young có bầu dù đã chia tay Kim Bum, Chae Rim hạnh phúc trong ngày lên xe hoa lần 2 là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1210 1810
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (12/10 - 18/10)

    Nữ sinh lớp 12 giết cán bộ huyện trong nhà nghỉ; Bàng hoàng những vụ "ngáo đá" lên cơn giết người; Nữ sinh giết con rồi đốt xác để giấu chuyện mang thai; Diễn biến mới vụ TMV Cát Tường ném xác nạn nhân xuống sông; Đến tòa ly hôn, vợ đâm chết chồng trước sân tòa án; Ly cà phê cuối cùng của tử tù đầu tiên bị tiêm thuốc độc;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • The gioi noi bat tuan qua tu 12101810
    Thế giới nổi bật tuần qua (từ 12/10-18/10)

    Căng thẳng Trung - Hàn sau vụ ngư dân Trung Quốc bị bắn chết; Sự xuất hiện của lãnh đạo Kim Jong-un với hình ảnh chống gậy; Biểu tình tại Hồng Kông vẫn căng thẳng; Thế giới tiếp tục cuộc chiến chống dịch bệnh Ebola; ... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.