Mâm ngũ quả trên bàn tổ tiên ngày Tết

Ngày Tết, trên bàn thờ luôn bày trái cây để cúng gọi là "mâm ngũ quả"" ở Trung Bộ gọi là mâm "quả tử". Hỏi kỹ ra, gọi là ngũ quả nhưng không quy định rõ là những thứ quả gì. Tùy địa phương, tùy sự được mùa quả từng năm mà người ta chọn mua hay hái để dâng cúng tổ tiên. Tiêu chuẩn lý tưởng là quả tốt, có màu sắc đẹp, các loại quả quý hiếm càng có giá trị .

Điều kiêng kỵ là các loại quả có tên gọi đồng âm với nghĩa xấu. Theo đó, có nơi người ta kỵ cam (cam chịu), chuối (chúi: chúi đầu, chúi mũi, tức vất vả…). Ngược lại, cũng theo tên gọi các loại trái ở Nam Bộ người ta thích thơm (thơm tho, thơm danh), sung (sung túc); đủ một câu thể hiện sự mong ước, người ta bày mâm ngũ quả gồm mãng cầu, dừa, thu đủ, xoài (cầu vừa đủ xài)…

Nói chung, mâm ngũ quả kiểu này là một biến thái có thể coi là mới mẻ. Truy nguyên nguồn cội của mâm ngũ quả buộc chúng ta phải xem xét đến hai thành tố của tên gọi: ngũ (số 5) và quả (trái cây), rồi sau đó mới nói đến cái từ ghép ngũ quả.

1. Ngũ, con số 5 là con số chỉ trung tâm. Người ta tìm thấy nó ở ngăn giữa của Lạc thư. Tự dạng chữ "ngũ" nguyên thủy có hình chữ thập của 4 nguyên tố cộng với điểm trung tâm. Sau này, hai vạch song song được thêm vào đấy, tức Trời và Đất mà giữa chúng âm và dương tạo nên năm nguyên tố tương tác sinh khắc của vạn vật, gọi là ngũ hành.

Theo quan niệm cổ đại phổ biến trong khu vực chịu ảnh hưởng văn hoá Trung Quốc, thường cho rằng các quy luật phổ biến đều gộp vào con số 5. Trong đại từ điển, ngũ có đến 12 nghĩa và 1.148 từ kép ghép với nó. Phổ biến, chúng ta có ngũ phương (đông Tây, Nam, Bắc và Trung ương), ngũ sắc, ngũ vị, ngũ âm, ngũ tạng, ngũ luân, ngũ cốc… Như vậy số 5 là biểu hiện chung của sự sống; ở đây "ngũ quả", tự nó biểu trưng một tập thành đầy đủ của loại lễ vật dâng cúng là quả.

2. Đối với cư dân nông nghiệp, ngũ cốc (nếp hương, lương/ gạo/ thúc/ đậu, mạch/ lúa mì, tắc, kê) là lương thực chủ đạo và ngũ quả (trái cây nói chung) là thứ yếu. Do đó, theo Chiêm thư, người ta thường quan sát sự tốt xấu của "ngũ quả" sau đây để dự đoán việc được mùa của các loại ngũ cốc:

Mận chủ vào đậu;
Hạnh chủ vào lúa mì;
Đào chủ vào tiểu mạch;
Lật ( hạt dẻ) chủ vào nếp hương;
Tảo (táo) chủ vào lúa.

Sự xác tín đã trở thành tập tục trong dân gian, "ngũ quả" nêu trên là "chuẩn" của năm thứ quả dùng làm lễ vật. Dâng lễ vật nào đều có thể là cách biểu thị sự cầu mong của người dâng lễ, đối với người nông dân thời cổ thì điều cầu mong lớn nhất là được mùa ngũ cốc.

3. Trái cây là thứ lễ vật xuất hiện khá sớm trong việc cúng kiến bên cạnh các loài thú hiến tế (heo, bò, dê (tam sinh); hoặc bình dân hơn: gà, vịt, tôm, cua, cá… Theo khoa nghi nhà Phật, trong danh mục lễ vật dâng cúng: hương (nhang), đăng (đèn), hoa, trà, quả, thực… Tuy nhiên, ở đây nghi lễ nhà Phật cũng không quy định rõ là quả gì.

Quả, trái cây nói chung là biểu tượng của sự sung túc, dồi dào. Vì quả thường chứa nhiều hạt nên được đồng nhất với quả trứng vũ trụ, biểu tượng cho mọi nguồn gốc, mọi sự khởi nguyên. Biểu tượng quả (với hạt bên trong của nó) biểu thị cho sự phồn thịnh, sinh sôi và khao khát sự bất tử - hiểu theo sự nối truyền dòng giống miên viễn.

Theo chiều hướng này, quả bao hàm cả ý nghĩa biểu trưng vượt lên trên nhịp điệu sinh tồn của vạn vật: sự xen kẽ luân hồi của sự sống và cái chết, giữa cuộc sống dưới đất (của hạt giống) và cuộc sống dương thế…

Trong văn hóa, cụ thể là trong văn học của nghệ thuật tạo hình, quả vừa là biểu trưng chung vừa có biểu trưng riêng - hoặc - theo sự đồng âm của nó hoặc nó được xác định bởi các tình tiết văn học truyền kỳ, thần tiên…

Lựu được biểu trưng cho sinh con: lựu khai bách tử. Dưa hấu nhiều hạt nên cũng có được ý nghĩa tương tự như lựu. Mơ, đào, phật thủ… đều có ý nghĩa biểu trưng riêng, song đều hội ý chúc tụng cát tường như ý.

Tóm lại, mâm ngũ quả trên bàn thờ ngày Tết của chúng ta là một "sản phẩm văn hóa" đã xác lập trong quá trình lịch sử lâu dài. Ngũ quả khuôn đúc theo quan niệm về " bộ ngũ hoàn hảo" và cái nhìn liên tưởng mang tính chất trắc nghiệm từ thực tế: sinh trụ dị diệt của thực vật.

HUỲNH NGỌC TRẢNG (Báo Người Lao Động)

Việt Báo
Xem tiếp chủ đề: Mâm ngũ quả ngày Tết

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Cách phạt con gây tranh cãi của ông bố đầu bếp nổi tiếng nhất nước Anh

Gần đây, đầu bếp nổi tiếng ở Anh, được nhiều người yêu mến Jamie Oliver tiết lộ trên một chương trình tivi, anh đã phạt con gái Poppy 12 tuổi bằng cách cho ớt scotch bonnet (một loại ớt cực cay) vào quả táo của cô bé.

Chuỗi kỹ năng giúp học sinh thạo đọc hiểu

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Hạnh (Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam) kĩ năng đọc hiểu bao gồm chuỗi các thao tác, hành vi của người đọc được sắp xếp theo một cấu trúc hay một trình tự nhất định.

Nhận xét tin Mâm ngũ quả trên bàn tổ tiên ngày Tết

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Mâm ngũ quả trên bàn tổ tiên ngày Tết bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Mam ngu qua tren ban to tien ngay Tet ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Mâm ngũ quả trên bàn tổ tiên ngày Tết ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Văn Hóa của chuyên mục Văn Hóa.

Wheels ancestors five fruits on the table on New Year
Central Coast, New Year Day, Trays five fruits, the harvest, ancestor, value, called , on the table, people, fruit, assorted, logos, custom, birth, Home

New Year Day, and always displayed on the altar for offerings of fruit called "tray of five fruits" "at the Central Coast called wheels

Xem tiếp: Văn Hóa


  • Thoi su 24h282 Dam dai phan cach o to bi xuyen toac
    Thời sự 24h(28/2): Đâm dải phân cách, ô tô bị xuyên toạc

    'Để công an xã điều tra dễ bỏ lọt, oan sai'; Đâm vào dải phân cách, ô tô bị xuyên toạc trên cao tốc; Tịch thu bán đấu giá hòn đá gần 30 tấn, giá chục tỷ đồng;... là những thông tin thời sự đáng chú ý ngày 27/2.

  • Thoi su 24h272 Giang chuc 2 PGD So
    Thời sự 24h(27/2): Giáng chức 2 PGĐ Sở

    Giảm gần 3 tỷ USD xây sân bay Long Thành; Bán sân bay Phú Quốc lấy vốn xây sân bay Long Thành; Thanh Hóa bắt xe giường nằm ‘nhồi" 117 khách; Hai PGĐ sở đánh nhau bị giáng chức, cảnh cáo;Đắk Nông: Đào được hòn đá quý 27 tấn...

  • Thoi su 24h 262 Vietjet muon mua lai nua san bay Noi Bai
    Thời sự 24h (26/2): Vietjet muốn mua lại nửa sân bay Nội Bài

    ATM của Agribank bị phá, lấy đi gần 1 tỷ đồng; Vietjet muốn mua lại nửa sân bay quốc tế Nội Bài; Phá sàn vàng "hút" 180 tỷ đồng của nhà đầu tư; Ùn tắc kéo dài: Hà Nội tháo rào chắn; Tháng 3, có 4 đợt không khí lạnh...

  • Thoi su trong ngay Cuong do la len tieng ve vu tai nan
    Thời sự trong ngày: Cường đô la lên tiếng về vụ tai nạn

    Ông Nguyễn Quang Lập được tại ngoại điều tra; Siêu xe gây tai nạn đứng tên sở hữu Cường “đô la”; Sáp nhập ngân hàng: Những chuyện hậu trường; Cụ ông tử vong sau một giờ thuê khách sạn...

  • Thoi su 24h092 Hai xe khach tong nhau 10 nguoi chet
    Thời sự 24h(09/2): Hai xe khách tông nhau, 10 người chết

    Hai xe khách tông nhau, 10 người chết; Đề nghị cách chức TBT báo Người cao tuổi; Sập hầm khai thác đá xanh, 3 người tử vong; 2 người Việt lọt danh sách tỷ phú thế giới; Nơi củ sâm to bằng… củ sắn... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 9/2.

  • Su kien quoc te noi bat 222 282
    Sự kiện quốc tế nổi bật (22/2 - 28/2)

    Lãnh đạo Đảng đối lập Nga bị ám sát ngay tại Moscow; kết quả vòng đám phán thứ 2 giữa Mỹ và Cuba; Mỹ xác nhận thông tin Trung Quốc đang tiến hành xây dựng các cảng hải quân và sân bay trên các đảo trên Biển Đông... là những tin chính trong tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 2202 2802
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (22/02 - 28/02)

    Hàng loạt tai nạn thảm khốc trong 9 ngày nghỉ Tết; Mùng 6 Tết, dân làng Ném Thượng vẫn chém lợn ở sân đình; Hỗn chiến tại Lễ hội Đền Gióng; Tiền lẻ, chen lấn: Nét đặc trưng “mới” của lễ hội Việt? ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua. ------------

  • Toan canh Showbiz tuan 2202 2802
    Toàn cảnh Showbiz tuần (22/02 – 28/02)

    ó nên chỉ trích hình ảnh GS Vũ Khiêu 'thơm' má hoa hậu Kỳ Duyên?,Vợ Baggio tiết lộ sảy thai 2 lần, bị 'cắm vài ba chục cái sừng', Các ngôi sao tranh cãi về “Chiếc váy màu gì?”, Kim Hyun Joong sắp có con với bạn gái bị hành hung, “Thiên thần” Karlie Kloss bỏ Victoria’s Secret,...là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 2202 2802
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (22/02 - 28/02)

    Ly kỳ chuyện đời các tướng cướp; Bị cáo về nhà ăn tết với… người bị hại; Vụ án khó điều tra bậc nhất lịch sử phá án Công an Hải Phòng; Những lá thư xin lỗi nức nở từ trại giam; 200 bánh heroin và những người đón Tết muộn; Các tổ 141 bắt nhiều vụ vận chuyển ma túy trong dịp Tết;......là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (22/02 - 28/02), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-2202-2802/2147540033/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Tong hop Doi song tuan qua 232 292
    Tổng hợp Đời sống tuần qua (23/2 - 29/2)

    Dư âm của Tết Nguyên Đán vẫn còn đọng lại trong những câu chuyện gia đình, không khí lễ hội khắp mọi nơi. Những phong tục thờ cúng, giải hạn đầu năm trong dân gian; Những câu chuyện về ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2; Nhiều tấm gương sáng trong đời sống... và những tin tức an toàn thực phẩm bẩn là những thông tin nổi bật tuần vừa qua... ------------ Xem thêm: Tổng hợp Đời sống tuần qua (23/2 - 29/2), http://vietbao.vn/Doi-song-Gia-dinh/Tong-hop-Doi-song-tuan-qua-232-292/2147540036/111/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn