Thứ bảy, 24 Tháng một 2004, 08:25 GMT+7

Lân – Sư – Rồng “Made in Vietnam”

Trước năm 1975, các đội múa lân chuyên nghiệp thường phải nhập khẩu đầu Lân – Sư – Rồng (chủ yếu từ Hong Kong, Đài Loan) với giá rất cao. Ngày nay, Lân – Sư – Rồng “Made in Vietnam” không chỉ chiếm lĩnh trọn vẹn thị trường trong nước mà còn xuất khẩu sang tận nước ngoài.

Lân – Sư – Rồng Việt Nam đã và đang được nước bạn yêu thích nhờ có những đặc điểm: đạt tiêu chuẩn kỹ thuật, mỹ thuật và giá thành rất “phải chăng”. Nhân dịp Xuân về, mời bạn cùng chúng tôi thử tìm hiểu đôi nét về nghề làm Lân – Sư – Rồng đang “ ăn nên làm ra” này...

Lân “ hàng chợ”: tiền nào của nấy...

Lan Su Rong Made in Vietnam

Hiện nay, ở TP.HCM đã có trên dưới 20 cơ sở làm Lân “hàng chợ”. Hầu hết là làm đầu Lân, có khi làm thêm đầu ông Địa. Đầu Lân hàng chợ có 2 dạng: làm bằng giấy bồi và làm sườn bằng tre.

Làm đầu Lân bằng giấy bồi rất đơn giản (đầu ông Địa cũng được làm theo phương pháp này). Dựa trên khuôn mẫu có sẵn (bằng xi măng, thạch cao), đắp một lớp giấy hơi ẩm lên khuôn, dán thêm 1 - 2 lớp giấy trắng và 2 lớp giấy xi măng có phết hồ. Đầu Lân được cắt dọc làm đôi, tách ra khỏi khuôn và được dán dính trở lại. Một thanh tre được ghép quanh “cổ” Lân – vừa tạo sự chắc chắn, vừa làm tay cầm cho người múa. Có cơ sở sản xuất từ A đến Z, nhưng cũng có cơ sở công đoạn bồi giấy và vẽ tô màu được gia công ở hai nơi khác nhau. Chị Mùi – chuyên gia công bồi giấy cho các cơ sở làm Lân ở đường Nguyễn Chí Thanh (quận 5), cho biết: “Nhờ có nhiều khuôn, một người có thể làm được đến 10 cái đầu Lân/ngày”. Đây là loại Lân dùng cho trẻ em chơi, có hai kích cỡ. Khoảng hơn năm nay, thị trường còn có thêm Lân “ kiểng” - kích cỡ nhỏ như mô hình, dùng để trưng bày cho đẹp. Giá một bộ Lân (đầu Lân, đầu ông Địa, trống và chập chõa) được bán khoảng 70 – 80.000 đồng/bộ Lân lớn, bộ Lân nhỏ và Lân “kiểng” khoảng 40 – 45.000 đồng, tùy thuộc có hoặc không có thêm phần đuôi Lân. Được thị trường tín nhiệm do hàng đẹp, bền là các cơ sở nằm ở chợ Hòa Bình (đường Nguyễn Chí Thanh), đường Vĩnh Viễn và Gò Vấp.

Lan Su Rong Made in Vietnam

Đi đến các cơ sở làm Lân sườn tre mới thấy rằng, dù là sản xuất “hàng chợ” nhưng những người làm Lân quả là những nghệ nhân thực thụ. Họ tỉ mỉ với từng nam tre dày – mỏng khác nhau, cuốn cong và nối kết lại bằng những sợi dây được se từ giấy sa (loại giấy làm cho tim pháo ngày trước) để tạo dáng cho sườn Lân (đầu Lân được tạo thành hình tròn, đầu Sư được tạo hình vuông vức hơn). Làm một cái sườn Lân mất khoảng một ngày. Sườn Lân sẽ lần lượt được dán lên một lớp giấy xi măng, vải mùng giấy trắng. Sơn dùng tô vẽ Lân - Sư - Rồng là loại sơn bột dạ quang. Lân - Sư - Rồng dạ quang đẹp, “bắt mắt” người xem, nhưng phải có sự hỗ trợ của đèn tím mới có thể phát huy được ưu điểm trên. Nhược điểm của Lân - Sư - Rồng dạ quang là dễ bị lem màu khi gặp trời mưa, nên thường phải múa trong nhà. Do đó, chỉ có các đội Lân múa chuyên nghiệp mới có nhu cầu tô vẽ Lân bằng sơn dạ quang. Bình thường, sơn được trộn thêm dầu bóng để đầu Lân - Sư - Rồng có thể phần nào đối phó được với... nước. Sừng Lân được làm riêng, để có bị gãy cũng không làm ảnh hưởng đến sườn Lân. Đầu Lân được “trang điểm” thêm một miếng kim loại hình tròn ở giữa trán; được dán râu, lông mi, lông mày...; gắn mắt, mi mắt (bằng vải) có thể chớp - mở nhờ một cơ quan điều khiển đặt phía trong sườn Lân. Những công đoạn trên hoàn toàn thủ công, đòi hỏi sự kiên trì trong từng thao tác nhỏ. Lân sườn tre có 5 kích cỡ khác nhau phù hợp theo độ tuổi người múa.

Lân “hàng chợ” có giá “gốc” khoảng từ 350.000 đến 1.000.000 đồng/đầu Lân. Anh Cường – thường trú tại đường Lão Tử (quận 5), gia đình đã ba đời theo nghề, hiện nay chuyên làm đầu Lân - Sư - Rồng bỏ mối cho các tiệm – thật thà cho biết: “Sườn Lân rẻ tiền có ít nan tre hơn và cũng ít được chăm chút hơn trong các công đoạn, nên đôi khi hơi bị méo hoặc lệch. Tiền nào của nấy mà...!”.

Lân “đặc chủng”, xuất khẩu

Lan Su Rong Made in Vietnam

Lân - Sư - Rồng “đặc chủng” là loại hàng cao cấp, dành cho các đội Lân chuyên nghiệp múa có biểu diễn võ thuật. Một đầu Lân - Sư nặng từ 3kg đến 6kg và một đầu Rồng có thể nặng từ 3kg đến 20kg. Thời gian hoàn tất cũng phải hơn một tuần đối với đầu Lân - Sư, và hơn nửa tháng đối với một đầu Rồng. Nếu như phần râu, lông mi, lông mày... của Lân - Sư - Rồng “hàng chợ” được làm bằng sợi cước, lông dê, lông thỏ, lông nhân tạo...; thì ở loại hàng cao cấp này, nó thường được làm bằng lông cừu nhập từ nước ngoài. Có khi Lân - Sư - Rồng “đặc chủng” được trang trí thêm dàn đèn điện tử chớp tắt. Ở một đầu Lân - Sư được gắn từ 200 - 800 bóng đèn; còn ở Rồng phải cần trên 4.000 bóng đèn cho toàn thân. Đôi khi theo yêu cầu của khách, sườn Lân - Sư được làm bằng mây. Mây mềm dễ uốn, tuy không cứng cáp bằng tre nhưng được cái là ít bị... mối “gặm”. Do đó sườn làm bằng mây được các tỉnh chuộng hơn, và vì là hàng “đột xuất” nên giá cả cũng hơn chút đỉnh. Một đầu Lân “đặc chủng” có giá tiền từ 1,5 triệu đến 3 triệu đồng; và từ 3 triệu đến 5 triệu đồng nếu bán ra nước ngoài. Giá tiền sẽ cao hơn nếu mua nguyên con Lân (gồm đầu, đuôi và hai quần).

Hiện nay, ở TP.HCM có trên dưới 40 đội múa Lân. Đa số thường hoạt động theo “mùa” với số lượng show không nhiều lắm. Do đó họ thường chọn cách mua hơn là tự làm mỗi khi cần thay mới Lân - Sư - Rồng. Trực tiếp làm Lân - Sư - Rồng cung cấp cho đội mình và bán cho các đội bạn trong và ngoài nước, là: Nhơn Nghĩa Đường, Hằng Anh Đường, Châu Kỳ, Tinh Anh, Thắng Nghĩa... Những nơi này thường nhận làm nguyên bộ, ít khi chịu nhận cung cấp chỉ mỗi cái đầu Lân - Sư - Rồng như ở các cơ sở khác.

Lan Su Rong Made in Vietnam

Khi chúng tôi đến, anh Từ Tiết Hằng (Trưởng đội Lân - Sư - Rồng HẰNG ANH ĐƯỜNG) đang cùng với các thành viên trong đội chuẩn bị “khai sinh” một con Rồng. Anh cho biết: “Con Rồng dài 188 mét, hơn con Rồng năm ngoái 23 mét. Gần như năm nào chúng tôi cũng thay toàn bộ Lân - Sư - Rồng mới. Chúng tôi chuẩn bị đón Tết năm nay với hơn 20 con Lân - Sư - Rồng các loại”. Cầm đầu Rồng thô chưa “trang điểm” lên coi thử, nặng thiệt! Lật xem phía trong, sườn Rồng có thêm 4 thanh nhôm dẹp (2 tròn, 2 thẳng) kết nối cân xứng. Anh Lương (chuyên gia làm Lân - Sư - Rồng cho đội Hằng Anh Đường hơn 10 năm nay cho biết: “Mỗi loại có một cái khó riêng. Làm sườn Lân - Sư sợ nhất là phần mắt trên. Nếu không khéo, kết vầng mắt thấp sẽ cho ra con Lân - Sư giống như đang... buồn ngủ, kỳ lắm! Làm sườn Rồng, khó nhất là tạo dáng sừng và mang. Phần tô và trang trí được làm theo nguyên mẫu; hoặc chế tác thêm theo mắt mỹ thuật riêng của người thực hiện hoặc khách hàng yêu cầu”.

Người múa Rồng không thể điều khiển miệng Rồng như khi múa Lân - Sư. Do đó hàm dưới của Rồng có đặt một lò xo để có thể tự động khép mở miệng Rồng. Đưa mắt tìm kiếm, chỉ thấy mỗi cái đầu và cái đuôi Rồng, chúng tôi buột miệng hỏi: “Mấy khúc giữa của con Rồng đâu?”. Anh Từ Tiết Hằng cười, chỉ vào đống giỏ “cần xé” ở góc nhà: “Nó đó!”. Thì ra đống giỏ “cần xé” là những ống tròn được kết bằng tre. Sau khi “gia cố” thêm vài bộ phận để có thể tra vào một ống nhôm dài khoảng 1,6 mét, nó sẽ đỡ khúc mình cho Rồng khi múa. Khác với đuôi Lân - được trang trí bằng nhiều mảnh vải, kim tuyến hoặc lông - phần mình và đuôi Rồng là những tấm vải được in hoa văn, màu sắc dạ quang. Hai tấm vải cùng hoa văn, màu sắc làm hông, làm sườn; một tấm vải khác làm bụng và những miếng “mút” (mousse) có hình dợn sóng được bọc vải sẽ được dùng làm xương sống Rồng. Bình thường một con Rồng được tháo ra thành nhiều bộ phận rời. Khi chuẩn bị múa nó được kết nối, mảnh vải làm phần mình sẽ phủ kín các vật liệu “linh tinh” bằng dây gài hoặc dán rất chắc chắn.

Nếu như múa Lân - Sư chỉ cần có kỹ thuật cá nhân và sự “ăn rơ” của đôi bạn diễn, thì múa Rồng đòi hỏi tính tập thể rất cao. Khoảng cách ở mỗi một khúc của con Rồng có thể từ 1,5 mét đến 3 mét, tùy thuộc vào bài múa của mỗi huấn luyện viên sáng tác và yêu cầu. Tuy mang tính tập thể nhưng múa Rồng vẫn có người “đầu tàu”, đó chính là người cầm đầu Rồng. Người cầm đầu Rồng là người biểu diễn nhiều chi tiết phức tạp nhất và chịu đựng một trọng lượng nặng nhất trên đôi tay của mình. Do giá tiền của một con Rồng đắc nhiều đội chủ trương “ăn chắc mặc bền” yêu cầu phải làm đầu Rồng có lớp giấy và 2 lớp vải. Cũng có đội yêu cầu làm đầu Rồng chỉ cần phủ 2 lớp giấy, hầu giảm bớt “gánh nặng” cho người múa. Theo võ sư Lưu Kiếm Xương (phụ trách đội Lân NHƠN NGHĨA ĐƯỜNG) có thứ hạng nhất, nhì TP.HCM: “Một đầu Rồng đạt tiêu chuẩn không chỉ nhờ nó được làm khéo, đẹp, có mỹ thuật... mà người làm đầu Rồng phải biết cân đối lực để tạo sự dễ dàng cho người múa. Nếu đầu Rồng không cân xứng, trọng tâm bị lệch, người múa đầu Rồng rất dễ bị trật cổ tay”.

Ông Lưu Kiếm Xương còn cho biết thêm: “Mỗi loại hình đều có một đặc trưng riêng, như Lân mang hình tượng kỳ lân có sừng chính giữa, miệng, mũi, mắt đều to. Sư tử mang hình tượng mảnh sư uy nghiêm, đường bệ của một vị chúa tể sơn lâm. Rồng có sừng, lông tu, miệng dài, 2 mắt lồi”.

Lan Su Rong Made in Vietnam

Cộng đồng người Việt, người Hoa xa xứ thường tìm về cội nguồn bằng những lễ hội truyền thống đặc thù, trong đó có múa Lân. Giá thành của Lân - Sư - Rồng làm tại nước ngoài rất cao. Trong khi đó, Lân - Sư - Rồng sản xuất tại Việt Nam rẻ mà lại đẹp và lại bền hơn của Hong Kong - nơi chuyên cung cấp mặt hàng này cho nước ngoài. Do đó, Lân - Sư - Rồng Việt Nam đã được Việt kiều mua đem sang nước ngoài. Với những chuyến lưu diễn, tham dự liên hoan, hội thi Lân - Sư - Rồng tại Nhật Bản, Malaysia, Thái Lan, Singapore, Hong Kong, Trung Quốc, Ma Cao của đội Nhơn Nghĩa Đường đã trở thành cơ hội tốt cho Lân - Sư - Rồng Việt Nam ra mắt. Tiếng lành đồn xa, hiện nay, Lân - Sư - Rồng Việt Nam được xuất khẩu sang các nước: Campuchia, Úc, Pháp, Mỹ, Canada, Singapore, Malaysia...

Hầu hết những người làm đầu Lân - Sư - Rồng đều bắt đầu nghề nghiệp từ lòng yêu thích loại hình nghệ thuật... múa Lân - Sư - Rồng. Làm nghề Lân - Sư - Rồng không chỉ là một nghề mưu sinh. Đối với những người có lòng đam mê nhưng chưa có bao giờ có cơ hội được đứng vào đội ngũ múa Lân chuyên nghiệp, nghề làm Lân - Sư - Rồng như một cách thỏa vọng khát khao, mơ ước. Có người nối nghiệp cha ông, có người đi học nghề tại các cơ sở làm Lân. Nhưng cũng có người ngoài giờ đi làm đã mày mò tháo ráp tự học nghề trên những đầu Lân cũ nát hoặc được mua mới ngoài chợ. Như anh Phương Bạch Quyền - chủ một cơ sở làm Lân trên đường Lão Tử (quận 5), chẳng hạn. Và như võ sư Lưu Kiếm Xương tâm sự: “Nghề làm Lân - Sư - Rồng rất công phu và hấp dẫn - như chính nghệ thuật múa Lân vậy! Nó luôn đòi hỏi tính sáng tạo nhưng vẫn yêu cầu phải giữ được những nét truyền thống”.

Xin giới thiệu với độc giả một số hình ảnh tiêu biểu:

Lan Su Rong Made in Vietnam
Lan Su Rong Made in Vietnam
Lan Su Rong Made in Vietnam
Lan Su Rong Made in Vietnam
Lan Su Rong Made in Vietnam
Lan Su Rong Made in Vietnam
Lan Su Rong Made in Vietnam
Lan Su Rong Made in Vietnam
Lan Su Rong Made in Vietnam
  • Bài và ảnh: Trần Nguyễn
Việt Báo

Nhận xét tin Lân – Sư – Rồng “Made in Vietnam”

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Lân – Sư – Rồng “Made in Vietnam” bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Lan Su Rong Made in Vietnam ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Lân – Sư – Rồng “Made in Vietnam” ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Văn Hóa của chuyên mục Văn Hóa.

Fu - Master - Dragon "Made in Vietnam"
Hong Kong, Vietnam Dragon, First Lan, Taiwan, the domestic market, lion dance, facilities, may, as first made, the dragon , professor, team, ribs, paper

Before 1975, professional lion dance teams often have to import the Lan - Master - Dragon (mostly from Hong Kong, Taiwan) at very high prices. Today, Fu - Master - Dragon "Made in Vietnam" not only dominated the domestic market completely, but ...

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM


  • Thoi su 24h2310 Nu tai xe dam 10 nguoi nhap vien
    Thời sự 24h(23/10): Nữ tài xế đâm 10 người nhập viện

    Tách huyện Phú Quốc, Kiên Giang bầu Phó chủ tịch; Sở Y tế báo cáo khẩn vụ bé gái tử vong ở Quốc Oai; Khoảnh khắc hiếm thấy của các BTV nổi tiếng VTV; Nữ tài xế đâm 10 người nhận đạp nhầm chân ga

  • Thoi su 24h2110 Ong Ba Thanh vang mat tai ky hop QH
    Thời sự 24h(21/10): Ông Bá Thanh vắng mặt tại kỳ họp QH

    Ông Nguyễn Bá Thanh vắng mặt tại kỳ họp QH; Điều lạ ở ‘lãnh địa’ của xe quá tải; Dư luận trái chiều về cái chết của TTGT nhảy lầu; Trưởng phòng y tế huyện bị chém vỡ sọ...

  • Thoi su 24h1810 No kinh hoang tai TPHCM
    Thời sự 24h(18/10): Nổ kinh hoàng tại TP.HCM

    Vì sao BS Tường không bị truy tố tội "Giết người"?; Nữ PGĐ Sở nói gì về vụ ẩu đả tại khách sạn; Trộm đột nhập siêu thị đã qua mặt bảo vệ thế nào; Thiếu nữ lớp 9 bị cố tình đánh chết để bịt đầu mối...

  • Thoi su 24h1710 Mr Dam lai vung tien choi troi
    Thời sự 24h(17/10): Mr Đàm lại vung tiền chơi trội

    Sự cố sập hàng loạt website: Nghi vấn bị phá hoại; Xuất hiện xe đặc chủng 13 tỷ chuyên ‘bắt’ xe quá tải; Mr.Đàm lại vung tiền chơi trội; Bộ CA điều tra vụ tàu Sunrise 689 bị cướp biển; Cảnh khó tin tại đường trên cao Hà Nội; 

  • Thoi su 24h1610 HN sap phat nguoi thong qua camera
    Thời sự 24h(16/10): HN sắp "phạt nguội" thông qua camera

    Bệnh viện lớn nhất TPHCM lên tiếng vụ đấu thầu thuốc; Phá đường dây mại dâm trăm đô, chỉ tiếp khách Tây; Hà Nội sắp "phạt nguội" thông qua 450 camera; Giết cha ở Vĩnh Long mang xác lên Sài Gòn phi tang;

  • Ban tin suc khoe tuan 121810
    Bản tin sức khỏe tuần (12-18/10)

    Nguy cơ dịch Ebola vào Việt Nam là rất cao; Tâm sự của một bác sĩ: "Ở Việt Nam có nhiều Nina Phạm thầm lặng"; Sốc với công nghệ “thổi phồng” gà còi thành béo căng; 5 cách đơn giản tính chính xác tuổi thai; 3 dấu hiệu thần kinh vô cùng nguy hiểm ở trẻ nhỏ;Học lỏm bí quyết giảm cân an toàn kiệu quả kiểu Hàn Quốc; Sử dụng máy tính bảng gây hại đến xương và vai; Lý do tình dục mùa thu viên mãn nhất trong năm; Chữa mồ hôi tay, chân triệt để nhờ lá lốt...là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1210 1810
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (12/10 - 18/10)

    Nổ lớn tại TP.HCM: Hóa chất nồng nặc, mảnh thi thể vương vãi; Hộp đen tàu Sunrise 689 biến mất, Bộ Công an vào cuộc; Hà Nội phạt nguội vi phạm giao thông bằng camera: Khó khả thi; Xe điên đâm liên tiếp trên đường Phạm Hùng; Rắn độc tràn về làng tấn công người dân ở Nghệ An ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 1210 1810
    Toàn cảnh Showbiz tuần (12/10 – 18/10)

    Nghi án Khánh My làm "đào" quán karaoke, Elly Trần thừa nhận có con, Việt Hương và dàn sao Việt bị đối xử tệ bạc ở Nhật, Hương Tràm 'đá đểu' Robbey, Hà Anh bị cấm diễn 3 tháng, Nhóm F Band dùng khăn Piêu của người Thái làm khổ trong X-Factor, Xuân Lan vướng nghi vấn sinh con với đàn ông đã có vợ, Yanbi bị dân mạng "ném đá" vì miệt thị người đồng tính, Siêu mẫu Võ Hoàng Yến bị tố làm gãy tay đồng nghiệp, Moon Geun Young có bầu dù đã chia tay Kim Bum, Chae Rim hạnh phúc trong ngày lên xe hoa lần 2 là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1210 1810
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (12/10 - 18/10)

    Nữ sinh lớp 12 giết cán bộ huyện trong nhà nghỉ; Bàng hoàng những vụ "ngáo đá" lên cơn giết người; Nữ sinh giết con rồi đốt xác để giấu chuyện mang thai; Diễn biến mới vụ TMV Cát Tường ném xác nạn nhân xuống sông; Đến tòa ly hôn, vợ đâm chết chồng trước sân tòa án; Ly cà phê cuối cùng của tử tù đầu tiên bị tiêm thuốc độc;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • The gioi noi bat tuan qua tu 12101810
    Thế giới nổi bật tuần qua (từ 12/10-18/10)

    Căng thẳng Trung - Hàn sau vụ ngư dân Trung Quốc bị bắn chết; Sự xuất hiện của lãnh đạo Kim Jong-un với hình ảnh chống gậy; Biểu tình tại Hồng Kông vẫn căng thẳng; Thế giới tiếp tục cuộc chiến chống dịch bệnh Ebola; ... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.