"La Jetée" và nỗi ám ảnh về ký ức của Chris Marker

Đạo diễn kỳ cựu người Pháp Chris Marker qua đời ở tuổi 91, để lại gia tài các tác phẩm điện ảnh mang tính thử nghiệm và tiên phong kinh điển. Nổi bật nhất trong số đó là bộ phim "La Jetée".

Người ta không thể đơn giản gọi Chris Marker là một nhà làm phim. Trong hơn sáu thập kỷ qua, ông đã viết thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết và lời phê bình trên rất nhiều lĩnh vực. Ông là một tác giả, dịch giả, hoạ sĩ vẽ tranh biếm họa và nhiếp ảnh gia. Đồng thời, Marker là một trong số những đạo diễn đặc biệt có hứng thú và có khả năng tiếp cận nhanh chóng các công nghệ mới xuất hiện. Nhờ vậy, ông đã có những đột phá vào các lĩnh vực truyền hình, video và xử lý hình ảnh trên máy tính khi những người khác còn khá dè dặt. Trong những năm gần đây, ông còn tự tay xây viện bảo tàng nghệ thuật cho chính mình và tổ chức nhiều cuộc triển lãm.

Đạo diễn người Pháp, Chris Marker, vừa qua đời ở tuổi 91 hôm 29/7.
Đạo diễn người Pháp, Chris Marker, vừa qua đời ở tuổi 91 hôm 29/7.

Xuyên suốt sự nghiệp của mình, Marker luôn tập trung vào sự gắn bó mật thiết, khả năng tương tác cao của các hình thức nghệ thuật. Ông coi các phương tiện truyền thông nói chung (media) là một thể thống nhất. Sự khác biệt giữa các hình thức (form) đem đến nhiều lựa chọn để người nghệ sĩ được tự do thể hiện ý tưởng. Với Marker, sự thay đổi từ hình thức này sang hình thức khác chỉ đơn giản như một sự thay đổi cảnh quan trong phim. Tuy nhiên, cho dù ông thường xuyên vận dụng linh hoạt nhiều hình thức sáng tạo khác nhau, các tác phẩm của ông bất kể thể loại nào cũng đều để lại dấu ấn rõ nét về hành trình của con người trong vòng xoáy của thời gian, lịch sử và ký ức.

Bộ phim được biết đến nhiều nhất của Chris Marker – La Jetée (1962) – xoay quanh câu chuyện một người đàn ông bị ám ảnh bởi một ký ức đầy bí ẩn từ thuở ấu thơ. Đoạn kết bất ngờ của phim hé lộ ký ức này là về cái chết của chính anh ta. Mô-típ về “cái chết thứ hai” này được lấy cảm hứng từ những hình tượng văn học như Faust, Dorian Gray, nhân vật Valdemar của Edgar Allan Poe, hay Raphael Valentin của Balzac. Trong điện ảnh, “cái chết treo” đã nhen nhóm xuất hiện từ những bộ phim theo trường phái Biểu hiện (German Expressionism) như The Cabinet of Dr. Caligari (1920) hay Nosferatu (1922).

"La Jetee" va noi am anh ve ky uc cua Chris Marker
"La Jétee" là bộ phim nổi tiếng nhất của Chris Marker.

Chính mô-típ này, cộng với phương thức dựng phim độc đáo của Chris Marker đã mang lại sự lôi cuốn, hấp dẫn cho bộ phim. La Jetée trở nên nổi tiếng vì toàn bộ phim được xây dựng từ những bức ảnh tĩnh (ngoại trừ duy nhất cảnh quay cái chớp mắt của một phụ nữ). Những bức ảnh tĩnh đen trắng này được Chris Marker chia cắt, sắp xếp rồi sau đó quay lại để tạo ra hiệu ứng chuyển động hình ảnh. Sức hấp dẫn của La Jetée đến từ cốt truyện và cách dựng phim, từ hình ảnh tĩnh lặng, nhìn thấy và từ cả hình ảnh không thể nhận ra.

Chris Marker thường được tôn vinh là một trong những nhà làm phim tiên phong của thể loại phim tiểu luận (essay film). Có lẽ vì vậy mà La Jetée, bộ phim viễn tưởng duy nhất trong sự nghiệp của Marker, mang hơi hướng gần gũi với phim tài liệu hơn là một tác phẩm hư cấu. Marker sử dụng ảnh tĩnh để xây dựng cấu trúc của phim và nhấn mạnh vào sự gián đoạn giữa các hình ảnh để khám phá bản chất phức tạp của ký ức và lịch sử. Những câu hỏi khó giải đáp nhất mà bộ phim đặt ra có lẽ là ký ức thời thơ ấu của nhân vật chính trong phim là chân lý hay thực tại? Ký ức là lịch sử khách quan hay chủ quan? Liệu có sự tồn tại riêng biệt giữa ý thức, ký ức và sự tưởng tượng trong tâm trí người đàn ông này?

Một hình ảnh đẹp trong phim
Một hình ảnh đẹp trong phim "La Jétee".

Ngay từ đầu phim, nhân vật chính đã được gặp gỡ với cái chết của mình thông qua một ký ức, một hình ảnh rất tình cờ và cũng rất ám ảnh. Sự độc lập của hình ảnh và ký ức đối với ý thức được Marker kiên trì nhấn mạnh trong La Jetée, đặc biệt là khi những thí nghiệm với ký ức nhằm đưa nhân vật chính du hành xuyên thời gian hiện lên giống như một kiểu thôi miên, tra tấn về tinh thần hơn là phân tâm học. Dần dần qua những thí nghiệm này, các hình ảnh ngẫu nhiên hiện lên, trở thành những manh mối hé mở quá khứ.

Tuy bộ phim tập trung vào khát vọng điều khiển thời gian của con người, thời gian trong La Jetée lại bị đóng băng trong một ánh mắt, một cử chỉ. Không có những ảo tưởng của sự chuyển động không ngừng. Tất cả đều câm lặng. Ký ức của nhân vật chính như một viện bảo tàng và anh đối diện với những ký ức đó như ghé thăm bảo tàng hay nhìn ngắm những bức ảnh. Sự tách biệt, độc lập của hình ảnh trong ký ức với ý thức và tưởng tượng gợi ý rằng hình ảnh cũng có ký ức riêng của chính nó, một ký ức nằm ngoài lịch sử chủ quan của con người. Từ đó, quá trình tìm kiếm ý nghĩa của những ký ức ấu thơ của nhân vật chính trở thành hành trình tự nhớ lại quá khứ của những hình ảnh.

Theo học thuyết phân tâm học của Lacan, sự tưởng tượng là một cấu trúc vô thức trong đó phần “thật” được loại bỏ và được bắt nguồn từ một hình ảnh đau đớn hơn trong tâm tưởng. Jacques Lacan so sánh sự tưởng tượng với sự “đóng băng một hình ảnh”, trong đó một hình ảnh tĩnh thường được sử dụng để che đậy một hình ảnh gây đau đớn sẽ xảy đến tiếp theo (trong La Jetée là cái chết của nhân vật chính). La Jetée khá trung thành với học thuyết của Lacan khi bộ phim liên tục đặt câu hỏi về mối quan hệ giữa sự tưởng tượng và sự cố định của các dấu vết nhận thức. Cũng giống như Lacan, Chris Marker cho rằng tưởng tượng không có nghĩa trái ngược hoàn toàn với ghi nhớ.

Cảnh quay đáng nhớ trong phim
Cảnh quay đáng nhớ trong phim "La Jétee".

Trong đa số trường hợp, như đối với nhân vật chính của La Jetée, sự tưởng tượng có thể tái tạo ký ức, tùy vào áp lực của ham muốn vô thức. Với ham muốn tột cùng được sống trong thời điểm của ký ức, nhân vật chính trong La Jetée đã quay ngược thời gian trở lại và sự tưởng tượng đã biến ký ức thành sự kiện có thật. Dường như đối với Marker, ký ức không chỉ đơn giản là ghi nhớ quá khứ. Ký ức là một tầm nhìn, một ý niệm hư cấu, là sự tưởng tượng, là lịch sử, là ảo ảnh, không có chủ đề và chủ thể.

Các tác phẩm của Marker vẫn có những dấu ấn của lối kể chuyện truyền thống theo kiểu Hollywood, nhưng ông chủ yếu dựa vào sự kết hợp kỳ lạ giữa hình thức phim tài liệu/ tiểu luận. Trong hầu hết các phim của mình, Marker luôn tỏ ra trung thành một cách chặt chẽ với các sự kiện lịch sử, để rồi từ những dấu vết này ông thoả sức thêu dệt nên vô số sự tiên đoán, tưởng tượng và ẩn dụ. Tất cả sự đan xen, biến hoá khôn lường này chỉ cần một “tia lửa” hư cấu duy nhất để bùng lên (một cuộc gặp gỡ tình cờ như trong La Jetée, một tấm ảnh được nhìn thấy, hay một bài hát được vang lên).

Phong cách làm phim của Chris Marker còn được gọi là “sự hư cấu tổi giản” - điều kiện tối thiểu để sự thật và tưởng tượng, tường thuật và tự truyện đan xen chồng chéo lên nhau. Với những nỗ lực hàn gắn, lắp ghép những mảnh dấu vết dường như câm lặng, vô nghĩa của quá khứ, Marker là nhà sử học, người kể chuyện, và trên hết là một người quan sát sự tồn tại.

* Trailer "La Jétee"

Bạn cần cài Flash Player để xem được Clip này.

Châu Trần

Ý kiến bạn đọc
Việt Báo

Video nổi bật

Vietnam Airlines thử nghiệm đồng phục mới trên chuyến bay
00:00 / --:--

TIN Thế Giới Giải Trí NỔI BẬT

Phương Nga từng bị một nhóm bặm trợn truy lùng

Một số người ở cùng chung cư với hoa hâu này kể, cách đây chưa lâu, có một nhóm người khá bặm trợn đến đây tìm Nga. Họ nói nếu ai chỉ điểm để họ bắt được Nga thì sẽ "thưởng" 10 triệu đồng.

Xin mẹ hãy chờ con

Mẹ, xin Mẹ hãy chờ con, sẽ sớm thôi, sẽ nhanh thôi, con sẽ báo đáp công ơn dưỡng dục của Mẹ, mang lại cuộc sống tốt đẹp hơn rất nhiều. Con sẽ bù đắp 50 năm khổ đau của cuộc đời Mẹ.

Nhận xét tin "La Jetée" và nỗi ám ảnh về ký ức của Chris Marker

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết "La Jetée" và nỗi ám ảnh về ký ức của Chris Marker bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết La Jetee va noi am anh ve ky uc cua Chris Marker ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc "La Jetée" và nỗi ám ảnh về ký ức của Chris Marker ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Sân Khấu Điện Ảnh của chuyên mục Văn Hóa.

" La Jetee " and obsession with memories of Chris Marker
La Jetee , Chris Marker , La Jetee u0026 quot , French Chris Marker , the main character , imagination , memories , images , Ministry movies , haunted , history , forms, best , school , office

Directed by Chris Marker French veteran died at the age of 91 , leaving a fortune of cinema experimental and pioneering classic . Most prominent among them is the film " La Jetee " ..

Xem tiếp: Văn Hóa


  • Thoi su 24h243 Chat mot cay xa cu chi gan 36 trieu
    Thời sự 24h(24/3): Chặt một cây xà cừ,chi gần 36 triệu

    Bộ Chính trị bổ nhiệm 3 Phó Ban Kinh tế TƯ; Sắp tinh giản biên chế 6 năm, không 'đánh trống bỏ dùi'; Năm 2016 sẽ chạy thử tuyến đường sắt trên cao Hà Nội; Diễm My 9x hoảng loạn vì bị cướp trong xe ô tô; Chặt một cây xà cừ, Hà Nội chi gần 36 triệu; Mê phim sex, ‘yêu râu xanh’ làm hại bé gái...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 23/3.

  • Thoi su tuan qua Dinh chi can bo vu chat cay xanh
    Thời sự tuần qua: Đình chỉ cán bộ vụ chặt cây xanh

    Lại lùi luật Biểu tình sang 2016; Vụ chặt cây: Đình chỉ hàng loạt cán bộ Sở Xây dựng; Học sinh Trà Vinh đánh bạn: Đình chỉ cả hiệu trưởng, hiệu phó; Công bố 10 gương mặt trẻ tiêu biểu 2014; Vớ được clip sex trong máy tính cũ, đòi chuộc 5 tỷ; Bắt tạm giam hoa hậu người Việt tại Nga...là những thông tin thời sự nổi bật tuần qua.

  • Thoi su 24h213 Ha Noi trong nham cay vang tam
    Thời sự 24h(21/3): Hà Nội trồng nhầm cây vàng tâm?

    Vụ bất thường dự án triệu đô: Công an vào cuộc; Hàng cây mới vừa được thay thế trên phố Hà Nội; Đại gia bị hoa hậu lừa 16 tỷ đồng là ai?; Thủy quái Mekong trong nồi lẩu trăm triệu đại gia Sài Gòn; Vũ Hoàng Điệp: Kinh tởm với mối tình đầu dài 2 năm!; Bất ngờ gục chết khi CSGT kiểm tra giấy tờ...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 21/3.

  • Thoi su 24h203 Bat tam giam mot hoa hau
    Thời sự 24h(20/3): Bắt tạm giam một hoa hậu

    Chi tiết dự kiến lịch thi THPT quốc gia; Chủ tịch HN: Không có chuyện “kiếm chác” từ việc chặt 6.700 cây; Gần 150 xe tiền tỷ của đại gia Dũng "mặt sắt" phủ bụi; Bầu Hiển đề nghị mua sân bay Phú Quốc...

  • Thoi su 24h193 Ha Noi yeu cau cong khai viec chat cay
    Thời sự 24h(19/3): Hà Nội yêu cầu công khai việc chặt cây

    Công bố 10 gương mặt trẻ tiêu biểu 2014; Hàng loạt cây xanh Hà Nội tiếp tục bị đốn hạ; Đỏ mặt với bộ trang phục xuyên thấu của Lan Phương; Hà Nội: Người đàn ông đeo đầy vàng trên người gây xôn xao; Vợ Viện trưởng kiểm sát lừa đảo hàng chục tỷ đồng; Giết vợ, chôn xác phi tang ngay dưới giường ngủ...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 18/3.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1503 2103
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (15/03 - 21/03)

    Hà nội chặt hạ 6.700 cây xanh; Bé trai bị diều cuốn tử vong; Ngất xỉu hàng loạt tại Big C; Bệnh viện K lên tiếng về video Bác sĩ vòi tiền; Mòn mỏi chờ vaccine dịch vụ “5 trong 1” ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua. ------------ Xem thêm: Nghìn lẻ chuyện tuần qua (15/03 - 21/03), http://vietbao.vn/Xa-hoi/Nghin-le-chuyen-tuan-qua-1503-2103/2147546861/157/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Nhieu thong tin suc khoe quan trong tuan qua 16223
    Nhiều thông tin sức khỏe quan trọng tuần qua (16-22/3)

    Bước đầu thực hiện "mang thai hộ", xôn xao clip điều dưỡng bệnh viện K Trung ương "vòi tiền" bệnh nhân, thêm nhiều lời khuyên bổ ích về phòng chống bệnh lúc giao mùa, nhiều cảnh báo giật mình về an toàn thực phẩm và thói quen sinh hoạt gây hại... là những thông tin sức khỏe đáng chú ý trong tuần qua. ------------ Xem thêm: Nhiều thông tin sức khỏe quan trọng tuần qua (16-22/3), http://vietbao.vn/Suc-khoe/Nhin-lai-nhung-thong-tin-suc-khoe-quan-trong-tuan-qua-16223/2147546867/248/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1503 2103
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (15/03 - 21/03)

    'Nóng' chuyện va chạm giao thông rồi xử nhau; Chuyện về những người lính trinh sát; Những hoa hậu bị rơi vào vòng lao lý; Giết người vì cuồng ghen, bị 20 năm tù; Kết thúc điều tra vụ mua bán trẻ em tại chùa Bồ Đề; Giật mình bị phạt “nóng” vi phạm qua camera;......là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • Toan canh Showbiz tuan 1503 2103
    Toàn cảnh Showbiz tuần (15/03 – 21/03)

    Hoa hậu Trương Hồ Phương Nga bị bắt khẩn cấp vì lừa đảo, Sơn Tùng M-TP khiến Song Hye Kyo 'phát cuồng'?, Cậu bé gốc Việt hát ca khúc “Let It Go” gây sốt, Đám cưới viên mãn của Thanh Thanh Hiền - Chế Phong, VietNam Idol có khả năng bị tạm ngưng sản xuất?, Kang Tae Oh giữa vòng vây người hâm mộ, MC Trung Quốc bị bạn trai giết hại ngay trước cửa nhà,...

  • Tong hop Doi song tuan qua 153 223
    Tổng hợp Đời sống tuần qua (15/3 - 22/3)

    Những đứa trẻ rình rác kiếm sống, hay mồ côi cha ở khu du lịch tình dục, cách dạy con hay là các bài viết bổ ích về trẻ em; Nhiều câu chuyện cảm động về cuộc sống, về tình yêu; Những tấm gương nghị lực vươn lên trong khó khăn; nhiều bài viết hay chia sẻ quan điểm, cách nhìn nhận về các vấn đề trong đời sống, và nhiều tin tức thực phẩm nổi bật tuần vừa qua...