Khánh “điên” - Ngọn lửa hồn nhiên

Trình diễn chẳng bán vé, cốt mời mọi người đến càng đông càng vui. Không ít lần gặp nguy hiểm vì liều sức cho nghệ thuật. Có người bảo, Đào Anh Khánh chỉ có điên mới hồn nhiên đến thế.

Đào Anh Khánh

Đêm đầu năm, gió lạnh siết từng cơn. Đào Anh Khánh mặt mũi tay chân khuôn chặt trong lớp sơn trắng vẽ điểm lá xanh, thân thể gầy gò rung lên bần bật dưới chiếc khố mỏng. Đám đông khăn mũ kín mít nhìn lên sân khấu cao ngất. Mưa rơi nặng hạt. Mặc kệ! Khánh nhảy múa, xoay lộn, hú hét, hát, nói như nhập đồng.

21 diễn viên người Mường phụ họa theo anh bằng những động tác thô mộc, nhiệt thành... Đó là quang cảnh buổi trình diễn Đáo xuân 4 vừa diễn ra cuối tháng hai. Từ bốn năm nay, những cuộc Đáo xuân của Đào Anh Khánh đã trở thành sự kiện được chờ đón của công chúng nghệ thuật đương đại ở VN.

Khánh như kẻ độc hành khờ dại bởi ít ai làm nghệ thuật theo kiểu cứ trần mình ra với thiên nhiên của anh. Bạn bè yêu quí Đào Anh Khánh gọi anh là Khánh "điên" vì gặp rắc rối nhiều lần mà vẫn không chừa. Một lần, anh chui đầu vào trong chiếc ghế và rồi... phải dùng búa để bổ chiếc ghế, giải thoát cho cái đầu!

Năm ngoái, khi đang tập, vì không tính toán kỹ, anh rơi tự do từ độ cao 8m rồi đung đưa quanh chiếc cột như quả lắc đồng hồ khi chỉ còn cách mặt đất 1m. Nổi nhất là lần Khánh bị bắt quả tang "solo" giữa thanh thiên bạch nhật với độc chiếc khố trên người và đám đông tò mò bên bờ hồ Gươm, sau đó bị Công an Hoàn Kiếm tạm giữ một buổi vì gây rối trật tự công cộng...

Khánh hồn nhiên cả trong cuộc sống thường ngày. Anh khoái nhảy múa, hát hò. Vườn nhà anh ở Gia Lâm có một chiếc chòi lá. Anh thường lên đó ẩn náu, ngắm nghía những ngôi nhà bêtông của hàng xóm qua tán lá rậm và tìm ý tưởng cho tác phẩm. Khánh đã trình diễn hàng chục cuộc, đã chu du khắp năm châu bốn bể cùng niềm đam mê nghệ thuật đương đại của mình.

“Nghệ thuật đương đại - Định mệnh của tôi”

Ngôn ngữ nghệ thuật mà Đào Anh Khánh tận dụng không mệt mỏi là ngọn lửa và thiên nhiên. Sự đối lập giữa đô thị và nông thôn, những đổi thay có tính biện chứng trong xã hội, sự giải phóng con người khỏi những chiếc mặt nạ để trở về với thiên nhiên là những thông điệp thường thấy trong các cuộc trình diễn của Đào Anh Khánh. Phản hồi của khán giả khi xem các cuộc trình diễn của Khánh thường đa chiều, khen nhiều và chê cũng không ít.

Đào Anh Khánh tâm sự: "Đã từng có 18 năm làm việc trong ngành an ninh (an ninh văn hóa - PV), tôi tin rằng mình là người hiểu biết pháp luật. Tôi dám làm vì tôi có tâm, dù những gì tôi làm rất khác với trào lưu chung hay lạc lõng, thậm chí không được chấp nhận. Tự mình, tôi muốn đưa nghệ thuật đương đại đến gần hơn, muốn công chúng tận hưởng cái đẹp. Vì cái đẹp thì kể cả những chuyện nhức đầu, thậm chí thiệt thòi cho sự tự do của mình, tôi cũng chấp nhận".

Và anh đã "nhức đầu" vài lần nhưng không vì thế mà nản. Năm 2000, anh tận lực làm một tác phẩm sắp đặt với vô số cọc tre cắm dọc con đê dẫn tới studio Anh Khánh và ngay sau đó bị chính quyền địa phương dỡ bỏ tan hoang, hóa ra là vì Khánh... chưa đọc kỹ những điều khoản trong giấy phép của Bộ Văn hóa - Thông tin (cuộc trình diễn nào anh cũng xin phép hẳn hoi).

Gần đây nhất, anh đã bện rơm để tạo hình cho lửa, chuẩn bị mười bình cứu hỏa cho Đáo xuân 4 nhưng rồi không được phép đốt, màn chiếu video bị giật xuống giữa chừng. Khánh buồn chút ít, rồi tự nhủ: "Khi gặp chướng ngại vật thì cùng nhau giải quyết vấn đề, làm sao giữa cơ quan quản lý và nghệ sĩ hiểu lẫn nhau, tạo điều kiện cho nghệ thuật phát triển”.

Sau khi từ giã ngành an ninh để dốc lòng cho nghệ thuật, Khánh trải qua cái thời tranh vẽ ra không bán được. Rồi kinh tế khá dần, tranh của anh bây giờ có giá từ vài trăm lên đến chục ngàn đô. Khánh lấy tiền ấy để "nuôi" trình diễn. Anh nói anh và bạn bè sẽ không bao giờ bán vé bất cứ cuộc trình diễn nào do mình tổ chức.

Khi được hỏi "anh thấy chất lượng những cuộc trình diễn của mình thế nào?", Khánh trả lời: "Nói là mình hay hoặc dở thì đều là chủ quan. Nhưng những gì tôi làm đang được đón nhận ngày càng lớn hơn. Xét về việc đưa nghệ thuật đương đại đến với công chúng ở VN, theo tôi, thế là thành công rồi".

Anh bảo: "Nghệ thuật đương đại là định mệnh của tôi. Nỗi đam mê ấy khiến tôi bồn chồn, nôn nóng. Nếu không được làm nghệ thuật thì nỗi đam mê sẽ phá hủy chính tôi mất. Nói ra thì có vẻ sách vở, nhưng hạnh phúc của tôi là được cống hiến".

Theo Uyên Ly
Tuổi trẻ