vietbao

Hoàng hạc lâu

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Bình thơ:

Hoang hac lau
Trong kho tàng thơ Đường, Hoàng hạc lâu của thi hào Thôi Hiệu (?- 754) là một tuyệt tác, Ngay cả khi thi hào Lý Bạch (701- 762) khi đến lầu Hoàng hạc, nhớ lại bài thơ ấy đã cảm thán:

Nhãn tiền hữu cảnh đạo bất đắc
Thôi Hiệu đề thi tại thượng đầu
(Trước mắt có cảnh không nói được
Thôi Hiệu đề thơ ở trên đầu)

Điều này đã khiến nhà phê bình Kim Thánh Thán có lời bình sâu sắc: “Làm thơ không nhiều mà có thể khiến cho Lý Bạch phải gác bút, thì đúng là bậc đại trượng phu trong rừng bút mực vậy”.

Một tuyệt tác thì bao giờ cũng quyến rũ người đời sau tìm đến và thử dịch sang tiếng mẹ đẻ của mình. Cho đến nay bản dịch sang tiếng Việt của thi sĩ Tản Đà (1889 - 1939) vẫn tồn tại qua thử thách khắc nghiệt của thời gian và được người yêu thơ chấp nhận.

Tuy nhiên, gần đây, nhà giáo, nhà nghiên cứu Nhật Chiêu đã nỗ lực dịch lại theo cảm hứng của riêng mình. Bài viết sau đây của nhà báo Lam Điền đã gợi mở nhiều điều thú vị...

Thử dịch lại tuyệt tác Hoàng hạc lâu

Đầu thế kỷ XX, Tản Đà chuyển ngữ bài Đường thi Hoàng Hạc lâu của Thôi Hiệu và được giới yêu thơ đánh giá là tuyệt tác. Tất nhiên, có nhiều người đã dịch Hoàng hạc lâu, nhưng bản đắc ý nhất vẫn cứ là của Tản Đà. Tám câu lục bát Lầu hoàng hạc sừng sững như thế trong làng thơ dịch ngót một thế kỷ nay, thậm chí có người còn phải công nhận bản dịch của tản Đà có thần thái không thua gì nguyên tác.

Nay, đầu thế kỷ XXI, lại có một nhà giáo cao hứng dịch Hoàng Hạc lâu.

Không phải rỗi hơi, càng không phải "trước mắt không thấy núi Thái Sơn", mà nhà giáo Nhật Chiêu đã suy nghĩ về bản dịch của Tản Đà so với nguyên tác "trong nhiều năm giảng dạy Đường Thi". Để rồi trong một dịp đi Phú Yên giảng cho lớp đại học một học phần về thơ Đường, Nhật Chiêu có dịp gặp lại Hoàng Hạc lâu.

"Chính xác là tôi đã lẩm nhẩm bài Hoàng hạc lâu trong khi đang nằm trên tàu hoả. Không hiểu sao, tôi cứ lướng vướng cái ý Thử địa không dư Hoàng hạc lâu được Tản Đà dịch thành Mà nay Hoàng Hạc riêng lầu còn trơ. Rồi ngay trong câu dịch đó, tôi lại vướng bởi chữ "trơ". Tôi cho rằng Tản Đà đã chuyển ngữ chữ "không dư" thành "còn trơ" là chưa đắt".

Thế rồi, thầy giáo Phan Nhật Chiêu cứ lẩm nhẩm "không dư, không dư" hoài cho đến lúc một ý tưởng bật ra; "Ồ, sao không thể dịch là Bỏ hư không lại còn Hoàng hạc lâu nhỉ? "Thế là tôi ngồi dậy, lấy giấy bút ghi lại cái tứ vừa bật ra", và bài thơ Hoàng hạc lâu của Thôi Hiệu thêm một lần nữa hình thành dưới dạng tám câu lục bát:

Hoàng hạc lâu

Chở tiên đi, cánh hạc vàng
Bỏ hư không lại còn Hoàng hạc lâu
Hạc vàng mất hút thiên thu
Để ngàn năm trắng mây từ từ trôi
Sông tình, cây Hán Dương tươi
Bờ Anh Vũ cỏ xanh ngời ngời xa
Quê hương đâu? bóng dương tà
Trên sông khói sóng còn ta với sầu

NHẬT CHIÊU chuyển ngữ

Theo Nhật Chiêu, thì sau Thôi Hiệu, còn rất nhiều tao nhân mặc khách đến với lầu Hoàng Hạc. Kể cả Lý Bạch cũng đến đây, duy chỉ không đề thơ vì "đã có bài của Thôi Hiệu trên đầu". Như vậy thì lầu Hoàng Hạc vẫn sống động, nếu dịch thành "trơ" e uổng quá. Và, trong bản dịch của mình, Nhật Chiêu đã chuyển ngữ tứ thơ của Thôi Hiệu bằng những thần thái mới.

Tất nhiên, giữa Mà nay Hoàng hạc riêng lầu còn trơBỏ hư không lại còn Hoàng hạc lâu thì tôi chọn tứ của Nhật Chiêu hơn. Bởi nó đặt lầu Hoàng hạc trong trơ trọi của hư không. Giữa cái rỗng rang có một cá thể tồn tại, đây cũng là ý Thử địa không dư Hoàng hạc lâu (đất này còn một cái lầu Hoàng hạc trống không) của Thôi Hiệu.

Tuy nhiên, Đường thi chủ trương ý tại ngôn ngoại, nên câu nguyên tác trên còn có thể hiểu là: "giữa hư không, đất này còn lại cái lầu Hoàng hạc". Và Nhật Chiêu đã khía vào ý đó, để mạnh dạn chuyển ngữ hai câu đầu.

Nhưng đến phần dịch hai cặp thực, luận của bài Hoàng hạc lâu thì ngòi bút Nhật Chiêu mới thật là phóng túng tài hoa:

Hạc vàng mất hút thiên thu
Để ngàn năm trắng mây từ từ trôi

Câu thứ tư, không kể cái ý "không du du" được chuyển thành "từ từ trôi" một cách khéo léo trong việc dùng điệp từ để dịch điệp từ, khi Nhật Chiêu dịch Để ngàn năm trắng mây từ từ trôi cho Bạch vân thiên tải không du du là một cấu tứ đặc biệt. Bởi nếu theo khả năng ngắt nhịp lục bát của câu thơ dịch, thì "ngàn năm trắng" ở đây có thể hiểu: "mây trắng ngàn năm", hoặc "trắng cả ngàn năm" đều được.

Khi Thôi Hiệu viết "bạch vân thiên tải" thì chính cái áng "bạch vân" ấy đã được Nhật Chiêu đưa sang làm hai vệt phản ánh: mây trắng, là trắng cả không gian, nhưng nếu là mây ngàn năm, thì mây ấy trắng cả thời gian. Do vậy mà, Để ngàn năm trắng mây từ từ trôi là ý phát triển của câu trên: Hạc vàng mất hút thiên thu. Không còn hạc vàng, không còn người tiên, chỉ có mây bay trắng cả trời và trắng cả ngàn năm.

Trong mạch dịch như thế, Nhật Chiêu tiếp tục dùng điệp từ để dịch điệp từ trong câu:

Sông tình, cây Hán Dương tươi
Bờ Anh Vũ cỏ xanh ngời ngời xa
.

“Phương thảo thê thê" được dịch thành "cỏ xanh ngời ngời" như Nhật Chiêu thì quả thật phải đợi đến thời nay, với tiết tấu ngắt nhịp mới của thơ lục bát Việt Nam, Đường thi mới được chuyển ngữ đến mức kỹ lưỡng như thế.

Và, dụng công của Nhật Chiêu còn ở chỗ đóng lại ý thơ kết. Riêng hai câu thơ được xem là bất hủ của Tản Đà: Quê hương khuất bóng hoàng hôn / trên sông khói sóng cho buồn lòng ai thường làm ngán ngại những ai muốn đặt bút dịch lại bài Hoàng hạc lâu.

Nhưng Nhật Chiêu đã bám sát nguyên tác mà thể hiện bằng sự đồng cảm của mình:

Quê hương đâu, bóng dương tà?
Trên sông khói sóng còn ta với sầu.

Nhật Chiêu xoáy vào cái ý Thôi Hiệu vẫn đau đáu khi đặt ra hình bóng quê hương và hỏi thẳng "hà xứ thị" ở chỗ nào - mà dịch thành "quê hương đâu"? Vận dụng cách ngắt nhịp ba trong câu thơ sáu chữ, hóa ra Nhật Chiêu hỏi vào bóng dương tà.

Cũng như trong câu sau: Trên sông khói sóng còn ta với sầu cũng chở được âm hưởng buồn của kẻ tha hương. Tản Đà đã rất thần tình khi dịch chữ "sử" trong "sử nhân sầu" thành chữ "cho" trong câu mang ý nghi vấn "cho buồn lòng ai". Nhưng trong khi Tản Đà kết lại bài Hoàng hạc lâu bằng cái ý buồn: "buồn lòng ai", hai câu kết của Nhật Chiêu không chỉ buồn mà còn lại gom cả nỗi cô đơn làm một: "còn ta với sầu".

Tất nhiên, để thực hiện ngần ấy dụng công, Nhật Chiêu có chỗ cũng đành phải để câu dịch "sót": Đó là chữ "tình" trong câu Tình xuyên lịch lịch Hán Dương thụ, đã không dịch được, Nhật Chiêu tạm chuyển thành "sông tình, cây Hán Dương tươi", "sông tình" chính là "sông tạnh", nhưng dịch "tình xuyên" thành "sông tình" thì chính đó là chỗ "bất khả đắc" của việc dịch vậy.

Dẫu sao, thêm một bản dịch có nhiều chỗ đắt như thế, cũng khoan khoái lắm cho giới yêu thơ, nhất là yêu nghệ thuật chuyển ngữ thơ Đường.

LAM ĐIỀN

Việt Báo
Trộm xe máy bị phát hiện, đạo chích rút dao chống trả
Comment :Hoàng hạc lâu
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Hoàng hạc lâu bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Hoang hac lau ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Hoàng hạc lâu ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Văn Hóa
Yellow long crane
Rizhao, statute, Tan Da, Li Bai, Han Duong Hoang Hac Long, translate, thousands of years, marvels, poet, slowly, hometown, question Floor
In Tang poetry treasure, Yellow Crane's long statute poet (- 754) is a masterpiece, even if the poet Li Bai (701-762) when the Yellow Crane floor, recalling the poem has an exclamation: .
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • Thoi su 24h228 Nhung vu giet hai can bo tai tieng
    Thời sự 24h(22/8): Những vụ giết hại cán bộ tai tiếng

    TPHCM kiểm tra "lót tay" lấy sổ đỏ: Sẽ như Hà Nội?; Những vụ giết hại cán bộ bằng súng tai tiếng nhất từ trước tới nay; Hé lộ nguyên nhân ban đầu vụ nhóm côn đồ nổ súng truy sát 1 gia đình ở Thanh Hóa; Nước biển miền Trung 'đạt chuẩn' để tắm và nuôi thủy sản; Cán bộ điều tra đánh người nhưng vẫn có thư cảm ơn;... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 22/8/2016.

  • Thoi su 24h178 Me nhan tam giet 3 con ruot roi bo tron
    Thời sự 24h(17/8): Mẹ nhẫn tâm giết 3 con ruột rồi bỏ trốn

    Hà Nội chi 53 tỷ đồng/năm cắt cỏ: Dừng là đúng; Rúng động thảm án mẹ sát hại 3 con, đốt nhà rồi trốn vào rừng; Sự thật đằng sau bức ảnh tố nhân viên y tế chơi điện thoại; Vợ công an đánh ghen kinh hoàng: Trên tình bạn một tí; Sân bay tắc nghẽn sao còn cắt đất làm sân golf?

  • Thoi su 24h168 Chi 53 tynam cat co dai lo Thang Long
    Thời sự 24h(16/8): Chi 53 tỷ/năm cắt cỏ đại lộ Thăng Long

    Vỡ toang ngực, lộ hết tim phổi vẫn được viện Việt Đức cứu sống; Ba trường hợp nhiễm virus Zika tại Việt Nam mang tính đơn lẻ; Chi 53 tỷ đồng cắt cỏ đại lộ Thăng Long: Ai cũng muốn làm nghề cắt cỏ; Bộ trưởng Y tế: “Không chấp nhận Giám đốc mổ giỏi nhưng quản lý kém”; Vượt biên giới chuộc con: Rùng rợn hành trình tìm con trên đất khách

  • Tong hop tin An ninh phap luat tuan 142072016
    Tổng hợp tin An ninh - pháp luật tuần (14-20/7/2016)

    Như một gáo nước lạnh tạt vào mặt khi dư luận còn đang bàng hoàng trước thảm án Lào Cai. Trọng án Yên Bái, 3 nạn nhân là những người đứng đầu cơ quan lãnh đạo tỉnh. Thảm án Hà Giang, mẹ giết 3 con ruột vì mâu thuẫn với chồng. Giết mẹ vợ và em vợ ở Thái Bình.Những vụ án như một chuỗi sự kiện tiếp diễn xảy ra trong một thời gian ngắn. Có thể nói tuần này là t

  • Toan canh kinh te tuan 1408 20082016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (14/08- 20/08/2016)

    Những dự án lọc dầu lớn phải bù lỗ tới hàng nghìn tỷ đồng, Bộ Công thương phản hồi về bộ nhiệm tại Sabeco, bảo mật tại các NH lớn, giá xăng tăng trở lại...Cùng với đó là những thông tin bất động sản, tài chính- ngân hàng, thị trường tiêu dùng... tiếp tục là những tin tức - sự kiện kinh tế nổi bật tuần qua.

  • Tong hop tin Doi song tuan qua 15218
    Tổng hợp tin Đời sống tuần qua (15-21/8)

    Mới đây, lời cảnh báo được một vị phụ huynh đưa ra cùng với hình ảnh được cắt ra từ camera của lớp học mẫu giáo cho thấy một bé trai đang cố làm chuyện người lớn với bé gái trong giờ nghỉ trưa khiến nhiều bậc cha mẹ phải suy ngẫm.