vietbao

Hoàng hạc lâu

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Bình thơ:

Hoang hac lau
Trong kho tàng thơ Đường, Hoàng hạc lâu của thi hào Thôi Hiệu (?- 754) là một tuyệt tác, Ngay cả khi thi hào Lý Bạch (701- 762) khi đến lầu Hoàng hạc, nhớ lại bài thơ ấy đã cảm thán:

Nhãn tiền hữu cảnh đạo bất đắc
Thôi Hiệu đề thi tại thượng đầu
(Trước mắt có cảnh không nói được
Thôi Hiệu đề thơ ở trên đầu)

Điều này đã khiến nhà phê bình Kim Thánh Thán có lời bình sâu sắc: “Làm thơ không nhiều mà có thể khiến cho Lý Bạch phải gác bút, thì đúng là bậc đại trượng phu trong rừng bút mực vậy”.

Một tuyệt tác thì bao giờ cũng quyến rũ người đời sau tìm đến và thử dịch sang tiếng mẹ đẻ của mình. Cho đến nay bản dịch sang tiếng Việt của thi sĩ Tản Đà (1889 - 1939) vẫn tồn tại qua thử thách khắc nghiệt của thời gian và được người yêu thơ chấp nhận.

Tuy nhiên, gần đây, nhà giáo, nhà nghiên cứu Nhật Chiêu đã nỗ lực dịch lại theo cảm hứng của riêng mình. Bài viết sau đây của nhà báo Lam Điền đã gợi mở nhiều điều thú vị...

Thử dịch lại tuyệt tác Hoàng hạc lâu

Đầu thế kỷ XX, Tản Đà chuyển ngữ bài Đường thi Hoàng Hạc lâu của Thôi Hiệu và được giới yêu thơ đánh giá là tuyệt tác. Tất nhiên, có nhiều người đã dịch Hoàng hạc lâu, nhưng bản đắc ý nhất vẫn cứ là của Tản Đà. Tám câu lục bát Lầu hoàng hạc sừng sững như thế trong làng thơ dịch ngót một thế kỷ nay, thậm chí có người còn phải công nhận bản dịch của tản Đà có thần thái không thua gì nguyên tác.

Nay, đầu thế kỷ XXI, lại có một nhà giáo cao hứng dịch Hoàng Hạc lâu.

Không phải rỗi hơi, càng không phải "trước mắt không thấy núi Thái Sơn", mà nhà giáo Nhật Chiêu đã suy nghĩ về bản dịch của Tản Đà so với nguyên tác "trong nhiều năm giảng dạy Đường Thi". Để rồi trong một dịp đi Phú Yên giảng cho lớp đại học một học phần về thơ Đường, Nhật Chiêu có dịp gặp lại Hoàng Hạc lâu.

"Chính xác là tôi đã lẩm nhẩm bài Hoàng hạc lâu trong khi đang nằm trên tàu hoả. Không hiểu sao, tôi cứ lướng vướng cái ý Thử địa không dư Hoàng hạc lâu được Tản Đà dịch thành Mà nay Hoàng Hạc riêng lầu còn trơ. Rồi ngay trong câu dịch đó, tôi lại vướng bởi chữ "trơ". Tôi cho rằng Tản Đà đã chuyển ngữ chữ "không dư" thành "còn trơ" là chưa đắt".

Thế rồi, thầy giáo Phan Nhật Chiêu cứ lẩm nhẩm "không dư, không dư" hoài cho đến lúc một ý tưởng bật ra; "Ồ, sao không thể dịch là Bỏ hư không lại còn Hoàng hạc lâu nhỉ? "Thế là tôi ngồi dậy, lấy giấy bút ghi lại cái tứ vừa bật ra", và bài thơ Hoàng hạc lâu của Thôi Hiệu thêm một lần nữa hình thành dưới dạng tám câu lục bát:

Hoàng hạc lâu

Chở tiên đi, cánh hạc vàng
Bỏ hư không lại còn Hoàng hạc lâu
Hạc vàng mất hút thiên thu
Để ngàn năm trắng mây từ từ trôi
Sông tình, cây Hán Dương tươi
Bờ Anh Vũ cỏ xanh ngời ngời xa
Quê hương đâu? bóng dương tà
Trên sông khói sóng còn ta với sầu

NHẬT CHIÊU chuyển ngữ

Theo Nhật Chiêu, thì sau Thôi Hiệu, còn rất nhiều tao nhân mặc khách đến với lầu Hoàng Hạc. Kể cả Lý Bạch cũng đến đây, duy chỉ không đề thơ vì "đã có bài của Thôi Hiệu trên đầu". Như vậy thì lầu Hoàng Hạc vẫn sống động, nếu dịch thành "trơ" e uổng quá. Và, trong bản dịch của mình, Nhật Chiêu đã chuyển ngữ tứ thơ của Thôi Hiệu bằng những thần thái mới.

Tất nhiên, giữa Mà nay Hoàng hạc riêng lầu còn trơBỏ hư không lại còn Hoàng hạc lâu thì tôi chọn tứ của Nhật Chiêu hơn. Bởi nó đặt lầu Hoàng hạc trong trơ trọi của hư không. Giữa cái rỗng rang có một cá thể tồn tại, đây cũng là ý Thử địa không dư Hoàng hạc lâu (đất này còn một cái lầu Hoàng hạc trống không) của Thôi Hiệu.

Tuy nhiên, Đường thi chủ trương ý tại ngôn ngoại, nên câu nguyên tác trên còn có thể hiểu là: "giữa hư không, đất này còn lại cái lầu Hoàng hạc". Và Nhật Chiêu đã khía vào ý đó, để mạnh dạn chuyển ngữ hai câu đầu.

Nhưng đến phần dịch hai cặp thực, luận của bài Hoàng hạc lâu thì ngòi bút Nhật Chiêu mới thật là phóng túng tài hoa:

Hạc vàng mất hút thiên thu
Để ngàn năm trắng mây từ từ trôi

Câu thứ tư, không kể cái ý "không du du" được chuyển thành "từ từ trôi" một cách khéo léo trong việc dùng điệp từ để dịch điệp từ, khi Nhật Chiêu dịch Để ngàn năm trắng mây từ từ trôi cho Bạch vân thiên tải không du du là một cấu tứ đặc biệt. Bởi nếu theo khả năng ngắt nhịp lục bát của câu thơ dịch, thì "ngàn năm trắng" ở đây có thể hiểu: "mây trắng ngàn năm", hoặc "trắng cả ngàn năm" đều được.

Khi Thôi Hiệu viết "bạch vân thiên tải" thì chính cái áng "bạch vân" ấy đã được Nhật Chiêu đưa sang làm hai vệt phản ánh: mây trắng, là trắng cả không gian, nhưng nếu là mây ngàn năm, thì mây ấy trắng cả thời gian. Do vậy mà, Để ngàn năm trắng mây từ từ trôi là ý phát triển của câu trên: Hạc vàng mất hút thiên thu. Không còn hạc vàng, không còn người tiên, chỉ có mây bay trắng cả trời và trắng cả ngàn năm.

Trong mạch dịch như thế, Nhật Chiêu tiếp tục dùng điệp từ để dịch điệp từ trong câu:

Sông tình, cây Hán Dương tươi
Bờ Anh Vũ cỏ xanh ngời ngời xa
.

“Phương thảo thê thê" được dịch thành "cỏ xanh ngời ngời" như Nhật Chiêu thì quả thật phải đợi đến thời nay, với tiết tấu ngắt nhịp mới của thơ lục bát Việt Nam, Đường thi mới được chuyển ngữ đến mức kỹ lưỡng như thế.

Và, dụng công của Nhật Chiêu còn ở chỗ đóng lại ý thơ kết. Riêng hai câu thơ được xem là bất hủ của Tản Đà: Quê hương khuất bóng hoàng hôn / trên sông khói sóng cho buồn lòng ai thường làm ngán ngại những ai muốn đặt bút dịch lại bài Hoàng hạc lâu.

Nhưng Nhật Chiêu đã bám sát nguyên tác mà thể hiện bằng sự đồng cảm của mình:

Quê hương đâu, bóng dương tà?
Trên sông khói sóng còn ta với sầu.

Nhật Chiêu xoáy vào cái ý Thôi Hiệu vẫn đau đáu khi đặt ra hình bóng quê hương và hỏi thẳng "hà xứ thị" ở chỗ nào - mà dịch thành "quê hương đâu"? Vận dụng cách ngắt nhịp ba trong câu thơ sáu chữ, hóa ra Nhật Chiêu hỏi vào bóng dương tà.

Cũng như trong câu sau: Trên sông khói sóng còn ta với sầu cũng chở được âm hưởng buồn của kẻ tha hương. Tản Đà đã rất thần tình khi dịch chữ "sử" trong "sử nhân sầu" thành chữ "cho" trong câu mang ý nghi vấn "cho buồn lòng ai". Nhưng trong khi Tản Đà kết lại bài Hoàng hạc lâu bằng cái ý buồn: "buồn lòng ai", hai câu kết của Nhật Chiêu không chỉ buồn mà còn lại gom cả nỗi cô đơn làm một: "còn ta với sầu".

Tất nhiên, để thực hiện ngần ấy dụng công, Nhật Chiêu có chỗ cũng đành phải để câu dịch "sót": Đó là chữ "tình" trong câu Tình xuyên lịch lịch Hán Dương thụ, đã không dịch được, Nhật Chiêu tạm chuyển thành "sông tình, cây Hán Dương tươi", "sông tình" chính là "sông tạnh", nhưng dịch "tình xuyên" thành "sông tình" thì chính đó là chỗ "bất khả đắc" của việc dịch vậy.

Dẫu sao, thêm một bản dịch có nhiều chỗ đắt như thế, cũng khoan khoái lắm cho giới yêu thơ, nhất là yêu nghệ thuật chuyển ngữ thơ Đường.

LAM ĐIỀN

Việt Báo
Comment :Hoàng hạc lâu
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Hoàng hạc lâu bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Hoang hac lau ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Hoàng hạc lâu ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Văn Hóa
Yellow long crane
Rizhao, statute, Tan Da, Li Bai, Han Duong Hoang Hac Long, translate, thousands of years, marvels, poet, slowly, hometown, question Floor
In Tang poetry treasure, Yellow Crane's long statute poet (- 754) is a masterpiece, even if the poet Li Bai (701-762) when the Yellow Crane floor, recalling the poem has an exclamation: .
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • Thoi su 24h267 An mang dau long tu viec ly hon gia hoa that
    Thời sự 24h(26/7): Án mạng đau lòng từ việc ly hôn giả hóa thật

    Sự thật sốc về cô gái “hở bạo” tiếp thị Bệnh viện thẩm mỹ Kangnam; Mẹ nạn nhân bị cưa chân phản bác kết luận của Sở Y tế; Vụ trao nhầm con: Nước mắt vẫn chưa ngừng rơi!; Người đàn ông bỏ xe bánh mỳ, nhảy sông Đà vì bị truy sát?; Bệnh nhân phải đóng trước 220 nghìn mới được đi vệ sinh ở bệnh viện

  • Thoi su 24h257 Can bo hon nguc nang Biang
    Thời sự 24h(25/7): Cán bộ hôn ngực nàng Biang

    Kẻ "gạ tình" người mẹ liên quan gì đến vụ cháu bé bị mất tích ở Long Biên?; Vụ xả thải: Bộ TNMT thông báo nóng với Formosa; Ông bố đập sữa trước cửa siêu thị: "Đã mua chịu lại còn kiếm chuyện"; Cán bộ hôn ngực nàng Biang: Xử lý đúng quy trình; Ngày con dâu bỏ đi, bố mẹ chồng khóc cạn nước mắt thương 5 cháu nhỏ

  • Thoi su 24h217 Cong ly nao cho nguoi vo mang noi dau tot cung
    Thời sự 24h(21/7): Công lý nào cho người vợ mang nỗi đau tột cùng

    Đình chỉ hay khen thưởng CSGT "giơ chân" cản người phạm luật?; Xót xa những vụ tự tử vì bệnh tật và tận cùng nghèo khó; "Rác thải Formosa tràn lan, trách nhiệm chính thuộc xã, phường"; Vụ cô gái bị chồng thiêu: Công lý nào cho người vợ đang mang nỗi đau tột cùng?; Mổ nhầm chân: chuyên môn yếu kém hay tắc trách?

  • Thoi su 24h197 Dung sung bat tre em cuop taxi
    Thời sự 24h(19/7): Dùng súng bắt trẻ em, cướp taxi

    Phía sau bản án tử của Vũ Văn Tiến: Con dại một lần, mẹ đau một đời; Hà Nội sẽ trồng cây phượng hoa màu tím, nở quanh năm; Mưa xô ngã cầu bêtông tiền tỷ: Quy trình trách nhiệm; Vụ chất thải Formosa: Doanh nghiệp nói khác Sở TNMT?; Chiếu laser Nội Bài: Phát hiện thủ phạm nhưng khó xử lý

  • Thoi su 24h187 Lo duong day gai goi chan dong showbiz
    Thời sự 24h(18/7): Lộ đường dây gái gọi chấn động showbiz

    Thực phẩm bẩn: Nghịch cảnh con người đang âm thầm giết hại nhau; Vụ chất thải Formosa: Thêm nhiều mâu thuẫn giật mình; Ân hận của người mẹ mỗi đứa con sinh ra của... một ông bố khác nhau; Bác sĩ ra chợ quyên tiền cứu bệnh nhi: Đời xấu xa sao cây táo nở hoa?; Cá hồ chết bốc mùi thối, cả khu phố bịt khẩu trang suốt ngày

  • Thoi su 24h147 Bi ban than cua bo hiep dam den mang thai
    Thời sự 24h(14/7): Bị bạn thân của bố hiếp dâm đến mang thai

    Formosa tự đổi công nghệ luyện cốc: Hành vi tội ác; Uất ức lời kể 5 ngư dân bị tàu TQ đâm chìm tàu ở Hoàng Sa; Nghi án mẹ ép con gái uống thuốc trừ sâu để cùng chết; Bàng hoàng phát hiện suốt 3 năm nuôi nhầm con của 1 gia đình ở cách nhà mình 5 km; Tiếp viên ở quán karaoke ăn mặc mát mẻ, ngồi trên đùi khách rót bia

  • Thoi su 24h137 Chong thieu song vo vi bi can nhan
    Thời sự 24h(13/7): Chồng thiêu sống vợ vì bị cằn nhằn

    Thực hư chuyện 'bố đi hát karaoke gặp đúng con gái làm dịch vụ'; "Bảo kê" xe cấp cứu: Bộ trưởng Y tế vào cuộc quá chậm?; Vụ chôn rác thải Formosa trong trang trại của Giám đốc: Có sai luật?; Tạm giữ nhóm "quái xế" cùng 20 chân dài mặc mát mẻ phục vụ karaoke; 10 năm, gần 60 ngàn tỷ đồng tham nhũng nhưng chỉ thu hồi được 4,6 ngàn tỷ

  • Thoi su 24h127 Vo bop cua quy khien chong chet tuc tuoi
    Thời sự 24h(12/7): Vợ bóp của quý khiến chồng chết tức tưởi

    Phạt 100 triệu phòng khám "mạo danh" Sở Y tế HN "chặt chém" khách; Xe cứu thương ngoại tỉnh phải “mua” bệnh nhân ở Hà Nội?; Formosa lén lút chôn chất thải ở trang trại của Giám đốc Công ty Môi trường; Gây bức xúc lớn, các dự án giao thông BOT được Quốc hội đưa vào giám sát; Vụ gần 400 GV ở Thanh Hóa mất việc: 50-100 triệu đồng chạy làm GV hợp đồng?

  • Thoi su 24h117 Co gai tre xinh dep tu vong ben ve duong
    Thời sự 24h(11/7): Cô gái trẻ xinh đẹp tử vong bên vệ đường

    Sự cố môi trường Formosa: Xác định hàm lượng độc tố dưới đáy biển; Thuê giúp việc 6 triệu/tháng, chủ nhà phẫn nộ vì em bé bị véo tai, ăn tát; Nhà máy làm chết cá đầu nguồn sông Đà không có khu xử lý nước thải; Từ vụ chặn xe cấp cứu: Bảo vệ bệnh viện hay lực lượng..."bảo kê"?; Dọa đuổi ông lão xuống xe, nhân viên xe buýt bị đình chỉ việc

  • Nghin le chuyen tuan qua 1707 23072016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 17/07 - 23/07/2016

    Đau chân trái bác sĩ mổ nhầm chân phải; CSGT giơ chân, người đi xe máy lao dải phân cách; Cán bộ giao thông trách mắng người dân vì tự ý vá đường; Bé gái 4 tuổi mất tích bất ngờ, gia đình kêu gọi giúp đỡ ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 177237
    Sự kiện quốc tế nổi bật (17/7-23/7)

    Khủng bố trung tâm mua sắm ở Munich làm 10 người thiệt mạng; Samsung xin lỗi vì những clip mua dâm của chủ tịch Lee; Trump chính thức nhận đề cử tổng thống; Trung Quốc ngang ngược tuyên bố tiếp tục cải tạo tại Biển Đông là những tin chính trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 177 237
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (17/7- 23/7)

    Bị thương chân trái, mổ nhầm chân phải: BV Việt Đức nói gì; Hai bé sơ sinh dính liền ở Hà Giang đã mất; Siêu âm thai bình thường, sinh con bị dị tật: Bài học nào cho bố mẹ; Vợ thờ ơ với 'chuyện ấy', lí do là ở chồng;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Tong Hop Doi Song Tuan Qua 170724072016
    Tổng Hợp Đời Sống Tuần Qua (17/07-24/07/2016)

    Hàng loạt những sản phẩm kém chất lượng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng được phát hiện . Bài toán chi tiêu gia đình, cùng những câu chuyện gia đình, vụ đánh ghen ầm ĩ làm ta giật mình trước lối sống ngày nay, là các thông tin nổi bật nhất tuần.

  • Toan canh kinh te tuan 1707 23072016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (17/07 - 23/07/2016)

    'Đại án' 9000 tỷ đồng tại Ngân hàng Xây dựng, lương của các sếp tập đoàn gần nửa tỷ đồng, giá xăng điều chỉnh giảm mạnh, vấn nạn cà phể bẩn, tăng trưởng tín dụng tiếp tục có con số mới ... Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là những tin tức - sự kiện kinh tế nổi bật tuầ

  • Nghin le chuyen tuan qua 1007 16072016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 10/07 - 16/07/2016

    Formosa chôn 100 tấn chất thải tại Hà Tĩnh; Ngư dân bàng hoàng kể tàu TQ tông chìm tàu cá ở Hoàng Sa; Cô giáo Sài Gòn bị tố tán tỉnh nam sinh lớp 8; 3 năm nuôi nhầm con của 1 gia đình ở cách nhà mình 5 km ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 107167
    Sự kiện quốc tế nổi bật (10/7-16/7)

    Toà PCA ra phán quyết Trung Quốc không có chủ quyền lịch sử ở Biển Đông; Tân Thủ tướng Anh Theresa May công bố danh sách nội các mới; Khủng bố đẫm máu đúng Quốc khánh Pháp; Đảo chính thất bại ở Thổ Nhĩ Kỳ... là những tin chính trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 107 167
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (10/7- 16/7)

    Ổ bệnh bạch hầu đang bùng phát mạnh tại Bình Phước; Bác sĩ ra chợ xin từ thiện cứu 2 bé song sinh dính liền; Cảm động câu chuyện về sản phụ ung thư phổi quyết giữ thai nhi; Mách bạn bài thuốc điều trị sẩy thai từ hàng trăm năm trước;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 1007 16072016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (10/07- 16/07/2016)

    Lại nóng chuyện huy động 500 tấn vàng trong dâm, lãi suất tiêu dùng lên tới 70-80%/năm, EVN chiếm hơn 1/3 tổng số nợ mà Chính phủ phải bảo lãnh, nhiều ngân hàng báo lãi khủng trong quý II, kiểm tra xử phạt hàng loạt công ty đa cấp... Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là nhữ