Chủ nhật, 29 Tháng bảy 2007, 14:16 GMT+7

Hoa xương rồng trên cát

Tôi vốn dị ứng với lối ví von “hoa xương rồng trên cát” để nói về cái sự vươn lên từ khó khăn, vất vả, nếu như không có một ngày tôi đến Ninh Thuận gặp đúng mùa xương rồng nở hoa.

Hoa xuong rong tren cat
Inrasara
Phải nói ngay điều này, quê tôi ở Thừa Thiên Huế, nơi cũng có những động cát chạy dài trắng xóa và trên đó chỉ có một thứ sống được, sống rất mãnh liệt, là xương rồng. Và tôi đã nhiều lần thấy xương rồng ở đây nở hoa.

Nhưng phải thấy đúng xương rồng Ninh Thuận, ở dưới chân ngôi tháp Chăm nổi tiếng trong thị xã Phan Rang, nở hoa thì mới biết thế nào là... hoa xương rồng.

Nó mỏng manh, trong suốt, trinh trắng, kiêu sa, một vẻ đẹp quý phái sang trọng, đối lập với cái xù xì cằn cỗi của gốc mẹ xương rồng. Hoa xương rồng nhiều màu, nhưng hai màu đẹp nhất là vàng và phớt hồng.

Giữa bụi xương rồng, bỗng bật lên một bông hoa bằng bông hoa hồng, nhưng khác hoa hồng ở cái mong manh như có như không, thoảng như một tia nắng bất chợt, vô định, như sẵn sàng biến mất, ngạo nghễ mà yếu đuối, không ai đi qua mà không ngoái lại, tần ngần lặng lẽ, thảng thốt, và rồi lặng đi trước một kỳ quan của thiên nhiên.

Cái xứ Phan Rang, Ninh Thuận cát trắng nắng lửa ấy mà sinh ra mấy thứ đặc sản rất lạ. Ngoài hoa xương rồng thì còn nho, có ai hình dung những chùm nho chín mọng hấp dẫn ngon lành mát lạnh lại chọn xứ nắng đến quắt người quắt cây quắt đất này làm nơi gửi mình mà dâng hiến mà ngọt ngào. Rồi cừu.

Cừu và dê Phan Rang nổi tiếng. Những tháng mùa khô, cỏ cây chết hết, người ta phát minh - phải gọi đúng là phát minh - ra thức ăn cho cừu bằng cách dùng cỏ khô đốt xương rồng.

Xương rồng héo thì... lùa cừu vào ăn, một kiểu tạo thức ăn có một không hai ở cái xứ ít mưa nhất nước, khô khát quanh năm... Và bây giờ, Phan Rang, Ninh Thuận có thêm một đặc sản là... Inrasara.

Đấy là một người đàn ông rất... đàn ông. Khó đoán tuổi nhưng dễ gần. Quen nhau trên hai chục năm, mỗi lần gặp là mỗi lần anh tạo cho tôi một sự ngạc nhiên.

Gã này đã từng đi học đại học nhưng rồi giữa chừng lại bỏ để... tự học. Rồi quay lại trường đại học với tư cách là một chuyên gia văn hóa Chăm. Nhưng rồi cũng chỉ được một thời gian rồi thôi.

Vợ là một hoa hậu Chăm, là chủ của cơ sở dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp nổi tiếng. Nhờ vợ kinh doanh mà có tiền nghiên cứu, làm thơ và... đi. Ngoài làm thơ thì Sara còn nghiên cứu văn hóa Chăm, đã xuất bản nhiều sách do chính anh sưu tầm và dịch.

Dạo gần đây nhảy cả vào phê bình và nghiên cứu thơ. Gần như là một mình xuất bản một tờ Tạp chí Chăm là Tagalau, mà như anh tiết lộ, mỗi số anh... lỗ hơn chục triệu đồng.

Bằng vào hoạt động không mệt mỏi của mình, cả ở văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần, anh đã tôn vinh văn hóa Chăm, tôn vinh Phan Rang, Ninh Thuận quê anh.

Nếu đến Ninh Thuận thế nào người ta cũng tìm cách đến thăm làng gốm Bàu Trúc và làng dệt Mỹ Nghiệp, thì chính cái làng dệt Mỹ Nghiệp ấy đã ngốn rất nhiều mồ hôi nước mắt của anh.

Nó không chỉ là kinh doanh đơn thuần, vì nghe nói đâu về mặt kinh doanh thì anh... lỗ, giống như anh làm Tạp chí Tagalau vậy. Nhưng truyền thống Chăm, văn hoá Chăm đã tồn tại và phát sáng từ chính một phần ở cái làng dệt ấy và sản phẩm của nó.

Inrasara có một trang web, lò mò vào đấy thì mới thấy người đàn ông Chăm này đã có một số vốn kha khá, ấy là 8 tập thơ và hơn chục tập sách nghiên cứu, từ văn hóa dân gian Chăm đến thi ca đương đại.

Khác với Chế Lan Viên là một người Việt nhìn vào thế giới Chăm, mượn việc khóc Chăm để thể hiện mình, Inrasara là một thực thể Chăm thốt lên tiếng nói của chính dân tộc mình, thở hơi thở dân tộc mình, hát bài hát dân tộc mình, nhìn dân tộc mình từ “Tháp nắng”, từ “Lễ tẩy trần tháng Tư”, từ “Sinh nhật cây xương rồng” để mà “hành hương em”.

Không ở đâu, cái nghĩa của từ “hành hương” lại đắc dụng như ở Inrasara. Cứ mỗi lần đi xe xuyên Việt, qua vùng Phan Rang khô khát, ta lại thấy những người đàn ông, đàn bà Chăm cần mẫn nhẫn nại trong những bộ trang phục đặc trưng Chăm đang làm lụng trên những mảnh ruộng của mình.

Inrasara là nhà thơ, anh cũng cần mẫn hành hương và làm lụng trên cánh đồng chữ nghĩa. Thi pháp thơ Việt, dưới cảm xúc của anh, hiện ra đầy mới mẻ và rất hiện đại.

Người ta xếp anh vào số những nhà thơ cách tân của thơ Việt đương đại. Và quả thực bản thân anh cũng luôn có ý thức làm mới mình, làm mới thơ, một cách quyết liệt và dũng cảm.

Phải dùng từ dũng cảm vì khi ngồi trước trang giấy (giờ là màn hình), nhà thơ vô cùng đơn độc, sự đơn độc không thể chia sẻ. Và trước trang giấy- màn hình ấy là muôn vàn ngã rẽ.

Đi như thế nào, rẽ như thế nào, bộc lộ mình như thế nào... là bản lĩnh của nhà thơ. Hiện nay anh đang theo xu hướng tân hình thức và cả hậu hiện đại.

Cái được của Inrasara là dẫu tân hình thức, dẫu hậu hiện đại, cách tân kiểu gì đi nữa thì cái hồn Việt vẫn rất đậm trong thơ anh. Dùng đôi cánh hình thức, anh chuyển tải cái nội dung mà một thi sĩ như anh suốt đời đeo đuổi, ấy là sự chiêm nghiệm cháy bỏng của một người đàn ông đã quăng mình vào đời sống Chăm như những cây xương rồng quê anh quăng mình vào cát bỏng, để sống, để nở hoa.

Anh kể, đang học năm thứ 2 Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh, quyết định bỏ học đi lang thang ở khắp 40 làng Chăm, sống tận cùng đời sống Chăm dù mình là người Chăm thứ thiệt.

Bên ngoài một đời sống Chăm có vẻ giản đơn, anh thu về một thế giới thánh linh giàu có của một thế giới tâm hồn nhạy cảm, phong phú sau những tháng ngày dấn thân như thế.

Thế giới đời sống tinh thần người Chăm với những lễ hội, những phong tục, những tâm thức... mà trên hết là một Phan Rang bí ẩn như thiên đường:

Yêu ở Phan Rang 6 lần, đau khổ cũng ngần ấy lần/ giàn lửa không thiêu hết tóc em trưa ấy/ đêm nay nung sôi lồng ngực anh/ gục ngã ở Phan Rang 7 lần, gượng đứng dậy hơn 7 lần./ Sinh ở Phan Rang chỉ 1 lần./ Sao không 600 năm trước hay 700 năm sau ôi Phan Rang?

Tôi gặp Inrasara lần đầu tiên cách đây khoảng hai chục năm ở nhà sáng tác Đại Lải. Hồi ấy chúng tôi còn trẻ cả người lẫn nghề. Vừa đi trại, anh vừa giúp vợ “phát hành” hàng thổ cẩm ra phía Bắc.

Tôi nhớ anh có gửi tặng con gái tôi một cái túi thổ cẩm học sinh với một yêu cầu là tôi chụp ảnh cháu đang đeo túi gửi cho anh. Hình như tôi đã không làm việc ấy để đến bây giờ mỗi lần gặp lại cứ thấy áy náy.

Bây giờ thì thổ cẩm Chăm đã rất nổi tiếng và cơ sở nhà anh đã trở thành công ty. Tôi cũng đã vào thăm cái xưởng sản xuất của gia đình anh ở làng Mỹ Nghiệp.

Những người thợ ở cái xưởng ấy, rồi tất cả dân trong làng ấy đều rất tự hào về anh, dù anh đã chuyển cả nhà vào thành phố Hồ Chí Minh, lâu lâu mới về quê, dù ở vùng Chăm Ninh Thuận ấy, giờ còn có rất nhiều nghệ sĩ Chăm nổi tiếng như A Mư Nhân, Đàng Năng Thọ, Đàng Năng Đức, Sử Văn Ngọc, Trà Vigia, Đàng Năng Quạ...

Mới đây nhất chúng tôi lại gặp nhau ở Kon Tum khi cùng lên dự một hội thảo văn học nghệ thuật dân tộc thiểu số. Anh lại say sưa nói về... Internet. Anh là người cổ vũ cho văn chương mạng và theo dõi nó khá sát sao.

“Văn hóa Internet xuất hiện, làm thay đổi cả hệ thống thẩm mỹ văn chương từ cách viết đến cách tiếp nhận, in ấn lẫn phát hành, liên tục đặt thi ca nói riêng và văn chương nói chung trước một thách thức mới.

Năng khiếu nghệ thuật của cá thể cũng chịu sự thách thức dễ gây chán nản cho những đầu óc ngoan cố nhất: Qua lập trình phức tạp, máy vi tính có thể soạn nhạc, làm được cả thơ, hơn thế- chưa hẳn là thơ tồi”...

Rõ ràng không chỉ cổ súy, anh có lý lẽ hẳn hoi để... bảo vệ văn chương mạng và Internet.

Cứ thế, chàng lãng tử Chăm tiếp tục dấn thân vào những vùng trời chưa biết phía trước.

Đi ra từ ruộng đồng khô khát Phan Rang (Anh đã từng làm ruộng rất giỏi sau khi bỏ học đại học và trước khi vào học đại học), anh dùng đôi cánh thi ca để trình bày cái khát vọng Chăm, ẩn ức Chăm, và không chỉ khát vọng, ẩn ức Chăm, mà là hồn Việt, khát vọng Việt trong hành trình khai phá tâm thức.

Ở Phan Rang, khoảng tháng Tư thường có lễ hội rất lớn, đấy là lễ Rija Nưgar. Những ngày linh thánh ấy chính là những lễ tẩy trần.

Trong đời con người, được một lần tẩy trần như thế, chắc sẽ gột rửa được rất nhiều những phần thừa trong con người. Làm thơ với Inrasara cũng chính là một cách để tẩy trần...

Văn Công Hùng

Việt Báo

Nhận xét tin Hoa xương rồng trên cát

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Hoa xương rồng trên cát bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Hoa xuong rong tren cat ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Hoa xương rồng trên cát ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Văn Hóa của chuyên mục Văn Hóa.

United cactus on sand
Phan Rang, Ninh Thuan, American Industrial, man, the rise, how, cactus, sand, culture, a, universities, celebrities, he , Cham, Hoa

TP - I'm allergic to the way capital metaphor "cactus flower in the sand" to talk about the rise of hard, hard, if not one day I met the right season to Ninh Thuan bone blossoms dragons ..

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM


  • Thoi su 24h1810 No kinh hoang tai TPHCM
    Thời sự 24h(18/10): Nổ kinh hoàng tại TP.HCM

    Vì sao BS Tường không bị truy tố tội "Giết người"?; Nữ PGĐ Sở nói gì về vụ ẩu đả tại khách sạn; Trộm đột nhập siêu thị đã qua mặt bảo vệ thế nào; Thiếu nữ lớp 9 bị cố tình đánh chết để bịt đầu mối...

  • Thoi su 24h1710 Mr Dam lai vung tien choi troi
    Thời sự 24h(17/10): Mr Đàm lại vung tiền chơi trội

    Sự cố sập hàng loạt website: Nghi vấn bị phá hoại; Xuất hiện xe đặc chủng 13 tỷ chuyên ‘bắt’ xe quá tải; Mr.Đàm lại vung tiền chơi trội; Bộ CA điều tra vụ tàu Sunrise 689 bị cướp biển; Cảnh khó tin tại đường trên cao Hà Nội; 

  • Thoi su 24h1610 HN sap phat nguoi thong qua camera
    Thời sự 24h(16/10): HN sắp "phạt nguội" thông qua camera

    Bệnh viện lớn nhất TPHCM lên tiếng vụ đấu thầu thuốc; Phá đường dây mại dâm trăm đô, chỉ tiếp khách Tây; Hà Nội sắp "phạt nguội" thông qua 450 camera; Giết cha ở Vĩnh Long mang xác lên Sài Gòn phi tang;

  • Thoi su 24h1510 Bat pho chanh thanh tra GTVT
    Thời sự 24h(15/10): Bắt phó chánh thanh tra GTVT

    Chấn động làng quê vụ nữ sinh giết cán bộ huyện; Jennifer Phạm sẽ là thảm họa của Cặp đôi hoàn hảo 2014?; Cá quả Tàu tiêm thuốc mê đổ về chợ; Truy sát từ nhà đến bệnh viện vì can thiệp đụng độ trên đường

  • Thoi su 24h1410 Su co hy huu tren duong sat VN
    Thời sự 24h(14/10): Sự cố hy hữu trên đường sắt VN

    Xử lý xe quá tải "giết" đường: Không có vùng cấm!; Sự cố hy hữu trên đường sắt Việt Nam; Tài xế trong clip "ngược chiều khó tin" ở HN trình diện; Truy sát kinh hoàng từ nhà đến bệnh viện;Việt Nam sắp nhận máy bay hiện đại nhất thế giới; Công an cử người canh rắn "khủng" cực độc... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 13/10.

  • Ban tin suc khoe tuan 121810
    Bản tin sức khỏe tuần (12-18/10)

    Nguy cơ dịch Ebola vào Việt Nam là rất cao; Tâm sự của một bác sĩ: "Ở Việt Nam có nhiều Nina Phạm thầm lặng"; Sốc với công nghệ “thổi phồng” gà còi thành béo căng; 5 cách đơn giản tính chính xác tuổi thai; 3 dấu hiệu thần kinh vô cùng nguy hiểm ở trẻ nhỏ;Học lỏm bí quyết giảm cân an toàn kiệu quả kiểu Hàn Quốc; Sử dụng máy tính bảng gây hại đến xương và vai; Lý do tình dục mùa thu viên mãn nhất trong năm; Chữa mồ hôi tay, chân triệt để nhờ lá lốt...là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1210 1810
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (12/10 - 18/10)

    Nổ lớn tại TP.HCM: Hóa chất nồng nặc, mảnh thi thể vương vãi; Hộp đen tàu Sunrise 689 biến mất, Bộ Công an vào cuộc; Hà Nội phạt nguội vi phạm giao thông bằng camera: Khó khả thi; Xe điên đâm liên tiếp trên đường Phạm Hùng; Rắn độc tràn về làng tấn công người dân ở Nghệ An ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 1210 1810
    Toàn cảnh Showbiz tuần (12/10 – 18/10)

    Nghi án Khánh My làm "đào" quán karaoke, Elly Trần thừa nhận có con, Việt Hương và dàn sao Việt bị đối xử tệ bạc ở Nhật, Hương Tràm 'đá đểu' Robbey, Hà Anh bị cấm diễn 3 tháng, Nhóm F Band dùng khăn Piêu của người Thái làm khổ trong X-Factor, Xuân Lan vướng nghi vấn sinh con với đàn ông đã có vợ, Yanbi bị dân mạng "ném đá" vì miệt thị người đồng tính, Siêu mẫu Võ Hoàng Yến bị tố làm gãy tay đồng nghiệp, Moon Geun Young có bầu dù đã chia tay Kim Bum, Chae Rim hạnh phúc trong ngày lên xe hoa lần 2 là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1210 1810
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (12/10 - 18/10)

    Nữ sinh lớp 12 giết cán bộ huyện trong nhà nghỉ; Bàng hoàng những vụ "ngáo đá" lên cơn giết người; Nữ sinh giết con rồi đốt xác để giấu chuyện mang thai; Diễn biến mới vụ TMV Cát Tường ném xác nạn nhân xuống sông; Đến tòa ly hôn, vợ đâm chết chồng trước sân tòa án; Ly cà phê cuối cùng của tử tù đầu tiên bị tiêm thuốc độc;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • The gioi noi bat tuan qua tu 12101810
    Thế giới nổi bật tuần qua (từ 12/10-18/10)

    Căng thẳng Trung - Hàn sau vụ ngư dân Trung Quốc bị bắn chết; Sự xuất hiện của lãnh đạo Kim Jong-un với hình ảnh chống gậy; Biểu tình tại Hồng Kông vẫn căng thẳng; Thế giới tiếp tục cuộc chiến chống dịch bệnh Ebola; ... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.