Hình tượng con mèo trong tâm thức dân gian

Trong mười hai con giáp, mèo là một trong bảy con vật mà người Việt nuôi và gần gũi với con người. Nếu như bỏ qua những quan niệm kiêng cữ về mèo như mèo kêu meo meo là nghèo, chó kêu gâu gâu là giàu thì xung quanh con mèo, dân gian cũng có nhiều đánh giá thú vị. Cũng như một số con vật khác, mèo có khá nhiều tên gọi khác nhau: miêu, miu, mãn, mỉu... (không biết mèo nào cắn mỉu nào).

Dựa vào màu lông, có các loại: mèo mun (lông đen từ đầu đến chân), mèo mướp (như chú hổ con),mèo vàng (lông màu vàng óng), mèo trắng (lông màu trắng tinh), mèo tam thể (ba màu trắng, đen, vàng pha lẫn vào nhau)... Căn cứ vào đặc điểm, hình dáng, người ta lại chia ra: mèo nhà, mèo hoang, mèo rừng, mèo già, mèo mất tai, mèo mù... Bằng cách định danh, có thể phân loại khá lý thú về họ nhà mèo.
Hinh tuong con meo trong tam thuc dan gian
 ảnh minh họa

Trước hết là mèo hoang. Mèo hoang là mèo lang thang, vô chủ, cũng như mèo mả gà đồng, mèo đàng chó điếm, đây là loại không ra gì. Vì vậy khi nói đến thường là sự ám chỉ, xem thường:

Mèo hoang lại gặp chó hoang

Anh đi ăn trộm, gặp nàng đào khoai.

Tương tự, mèo mất tai cũng nằm trong đánh giá không mấy tốt, được dùng để chỉ sự thất vọng, buồn rầu: gái bị chồng rẫy tiu nghỉu như mèo mất tai. Ở góc độ khác, hình ảnh mèo già lại được khai thác ở khía cạnh: sự khôn ngoan đến mức trở thành tinh ma ranh mãnh: Mèo già hoá cáo.

Xa xưa, các hộ gia đình nuôi mèo chủ yếu để bắt chuột. Mèo thường săn mồi vào ban đêm, còn ban ngày thì thích sự yên tĩnh, xa vắng và kín đáo để nằm khoanh tròn, mắt lim dim, lừ đừ. Cho nên lừ đừ như mèo ngái ngủ chỉ ai hay nằm vật, nằm vạ. Ca dao xưa có những hình ảnh khá thú vị so sánh mèo những kẻ bất tài hoặc những người lười nhác:

- Chồng người đi ngược về xuôi

Chồng em ngồi bếp sờ đuôi con mèo;

- Mèo nằm bồ lúa khoanh đuôi

Vợ anh đẹp lắm, đuổi ruồi không bay.

Mèo là vật ăn ở sạch sẽ, thích nằm những chỗ ấm áp và mọi chuyện “sinh hoạt” đều tươm tất, từ sưởi nắng, rửa mặt đến tiểu tiện. Khi “đại tiện”, mèo cũng đào lỗ, lấp đất cẩn thận. Từ đấy, hễ phê phán ai hay bưng bít điều gì, dân gian lại có câu giấu như mèo giấu cứt. Mèo hay ăn vụng nên những kẻ giấu giếm hưởng lợi một mình cũng được ví von im ỉm như mèo ăn vụng.

Mèo ăn chậm và ít, thường được so sánh với phái yếu nam thực như hổ, nữ thực như miêu, ăn nhỏ nhẻ như mèo. Tuy ăn ít nhưng mèo thường khó tính, bữa ăn phải đậm đà, nếu đồ ăn nhạt nhẽo, mèo sẽ bỏ.Có ăn nhạt mới biết thương thân mèo.

Mèo rất khoái mỡ. Như mèo thấy mỡ là vồ vập một cách thái quá. Cũng vì thế cho nên mỡ để miệng mèo là sai lầm lớn. Bên cạnh mỡ, cá là món mèo cũng rất ưa thích. Mèo vớ được cá là ví sự may mắn, còn mèo mù vớ cá rán thì còn hơn thế, nghĩa là sự may mắn không ngờ đến.

Mèo vốn nhanh nhẹn, lại giỏi leo trèo nên nên việc cất giữ đồ ăn con người cần phải kỹ lưỡng: chó treo, mèo đậy. Do đó nếu cơm treo, mèo nhịn đói. Tiếng kêu của mèo không mấy dễ chịu, đặc biệt là tiếng mèo ngao trong đêm khuya. Thế nên hát như mèo ngao, hát như mèo động đực là chỉ giọng hát chẳng ra gì. Mắt mèo tròn và xanh, mới có câu xanh như mắt mèo. Đuôi mèo dài hơn đuôi thỏ nhưng ngắn hơn đuôi chồn. Kẻ nào hay khoe khoang, tự phụ thì đích thị mèo khen mèo dài đuôi.
Hinh tuong con meo trong tam thuc dan gian
 ảnh minh họa

Khi săn chuột, mèo phải rình rập, chờ cơ hội để ra tay. Rình như mèo rình chuột thể hiện sự cần cù, nhẫn nại của mèo. Khi đã vồ được chuột, mèo hay vờn mồi trước khi ăn, do đó có câu vờn như mèo vờn chuột. Tuy nhiên trong lúc vờn, cá biệt cũng có lúc mèo để mất mồi: lôi thôi như mèo sổ chuột. Khi săn mồi, mèo cũng biết lượng sức mình mèo nhỏ bắt chuột con.

Từ xưa, chó và mèo vốn đã không ưa nhau, mèo tuy không thể thắng chó nhưng không hề sợ chó, cũng không chịu nhường nhịn. Dân gian cũng không bỏ qua mối quan hệ này: cãi nhau như chó với mèo, chó mèo cắn nhau, yêu nhau như chó với mèo. Trong cuộc đối chọi này, chó ngờ nghệch hơn nên nhiều khi hay chịu thiệt:

Con mèo đập bể nồi rang

Con chó chạy lại, phải mang lấy đòn...

Khi nói ai làm một công việc gì đó liều lĩnh, nguy hiểm, mọi người thường ví với chuột gặm chân mèo.Những kẻ năng lực hạn chế mà muốn thực hiện những công việc vượt quá trình độ bản thân thì thật đúng là mèo vật đụn rơm. Buộc cổ mèo, treo cổ chó lại chỉ những kẻ bủn xỉn, hà tiện.

Điểm qua kho tàng tục ngữ, thành ngữ, ca dao của người Việt, còn có rất nhiều hình ảnh đề cập đến mèo:

Ăn như rồng cuốn, nói như rồng leo, làm như mèo mửa: Nói hay nhưng làm dở;

Mèo già lại thua gan chuột nhắt: Người từng trải thì không gan góc như thanh niên;

Sắc nanh, chuột dễ cắn được cổ mèo: Kẻ thù nguy hiểm nhưng nếu có mưu trí thì cũng có thể chiến thắng;

Chó giữ nhà, mèo bắt chuột: Mỗi người phụ trách một lĩnh vực riêng, không ai xâm phạm ai;

Chó tha đi, mèo tha lại: Những vật không còn giá trị không ai để ý;

Mèo cào không xẻ vách vôi: Phải lượng sức mình trước khi làm việc;

Mèo con bắt chuột cống: Những người trẻ tuổi tài cao, làm được những việc phi thường;

Không có chó bắt mèo ăn cứt: Dùng người bất đắc dĩ, không còn sự lựa chọn khác...

Rõ ràng, đề cập đến con mèo song cũng chính là bàn về con người vậy. Thế mới biết dân gian ta tinh tế và sâu sắc biết chừng nào. Nhân dịp năm mới Tân Mão, xin được kể ra vài điều thú vị về hình ảnh con mèo để hầu chuyện bạn đọc gần xa.

Việt Báo (Theo GD&TĐ)

Video được xem nhiều nhất

Ấn tượng với màn tỉ thí kung fu của hai mĩ nhân
00:00 / --:--

Video nổi bật

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Tác hại của facebook và mối nguy của tâm lý đám đông

Có mỗi một vụ việc của 2 cô gái mâu thuẫn mà lôi kéo được hàng nghìn người tham gia, đây thực sự là một lời cảnh báo về tác hại của facebook, về sự nguy hiểm của tâm lý đám đông, độc giả Quỳnh Trần chia sẻ.

Bia rượu, thuốc lá ngoại ồ ạt vì tăng thuế tiêu thụ đặc biệt?

Việc áp dụng cách tính thuế tiêu thụ đặc biệt theo dự thảo của Bộ Tài chính đưa ra được Hiệp hội Bia Rượu Nước giải khát, Thuốc lá phản đối với lý do cách tính thuế trái nguyên tắc thị trường và tạo điều kiện hàng nước ngoài, hàng nhập lậu ồ ạt vào Việt Nam.

Dầu tăng hơn 8%, đạt mức tăng 3 ngày mạnh nhất kể từ năm 1990

Giá dầu ngày 31/8 tăng phiên thứ 3 liên tiếp với mức tăng hơn 8% khi EIA hạ ước tính về sản lượng dầu của Mỹ và OPEC cho biết sẵn sàng thảo luận với các nước sản xuất dầu khác.

Mua bán chứng chỉ ngoại ngữ: Lách luật bằng "chứng chỉ ma"?

Trong vai người đi thi cao học, PV ghi nhận được một thị trường nhộn nhịp chuyện mua bán chứng chỉ ngoại ngữ. Hành vi tiếp tay cho những kẻ “phá hoại giáo dục” này lại diễn ra khá công khai...

Nhận xét tin Hình tượng con mèo trong tâm thức dân gian

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Hình tượng con mèo trong tâm thức dân gian bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Hinh tuong con meo trong tam thuc dan gian ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Hình tượng con mèo trong tâm thức dân gian ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Văn Hóa.

The Cat in the popular mind
Twelve borders, cat, folk, Animals, interesting, mind, image, dog, food, rats, cats, know

In twelve borders, the cat is one of the seven animals that the Vietnamese culture and proximity to humans. If ignore the abstinence concept of cat meow cat-like cry is poor, the rich bear bear dog called the cat around, people also have more time ...

Xem tiếp: Văn Hóa


  • Xe may vo chu chua 1 6 ty dong
    Xe máy 'vô chủ' chứa 1,6 tỷ đồng

    Công an huyện Hương Sơn cho biết, mặc dù đã xác định được chủ đăng ký của chiếc xe máy có 1,6 tỉ đồng bỏ lại bên đường là ai. Tuy nhiên chủ chiếc xe cho biết đã chuyển chiếc xe lại cho chồng, người chồng đang thụ án tù về tội..

  • Be gai bi me tuoi xang thieu song
    Bé gái bị mẹ tưới xăng thiêu sống

    Chỉ vì bán không hết vé số, bé Nguyễn Thị Kim L. ( 13 tuổi ) bị mẹ ruột tưới xăng. Trong lúc bị phỏng nặng, cháu bé đã lao tới ôm lấy mẹ để cầu cứu.

  • Nghi van ban trai bi mat cua HH Ky Duyen
    Nghi vấn "bạn trai bí mật" của HH Kỳ Duyên

    Kỳ Duyên đã lên tiếng khi thông tin "bạn trai bí mật" bất ngờ được hé lộ.

  • Nhung vu canh sat giao thong bat cuop
    Những vụ cảnh sát giao thông bắt cướp

    Đã có rất nhiều trường hợp vận chuyển ma túy, đối tượng truy nã bị bắt giữ ngay trên đường di chuyển và dĩ nhiên ở góc độ này, Cảnh sát giao thông chính là những người đấu tranh trực tiếp với những kẻ phạm tội

  • Bangkok rung chuyen vi danh bom
    Bangkok rung chuyển vì đánh bom

    19 giờ tối 17/8, một quả bom được cài ngay bên trong khuôn viên ngôi đền Hindu giáo ở trung tâm thủ đô Bangkok của Thái Lan đã phát nổ, gây ra một cảnh tượng tang hoang, hỗn loạn. Chưa có tổ chức nào nhận trách nhiệm gây ra vụ..

  • Nghin le chuyen tuan qua 2308 2908
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (23/08 - 29/08)

    Lịch cấm đường tại Hà Nội để phục vụ Quốc Khánh 2/9; Bữa ăn 5.000 đồng của bệnh nhân tâm thần; Taxi điên gây náo loạn phố Hà Nội; Bé gái bị mẹ tưới xăng thiêu sống; Chuyện lạ về 40 chiếc ví rơi ở Đà Nẵng, Hội An; Người Việt đang đầu độc cả trí óc con trẻ...là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua. ------------ Xem thêm: Nghìn lẻ chuyện tuần qua (23/08 - 29/08), http://vietbao.vn/Xa-hoi/Nghin-le-chuyen-tuan-qua-2308-2908/2147593370/157/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Toan canh kinh te tuan 2308 29082015
    Toàn cảnh kinh tế tuần 23/08 - 29/08/2015

    Theo Cục Điều tiết điện lực, giá mua điện của EVN hiện là 1087,3 đ/kWh nhưng giá điện mà EVN bán ra thị trường tới 1.622,05 đồng/kW/h và từ năm 2016 thị trường bán buôn cạnh tranh sẽ chính thức vận hành nhưng mới chỉ là vận hành trên giấy; ngày 24/8 NHNN phát đi thông điệp khẳng định sẽ không tiến hành điều chỉnh tỉ giá nữa và sẽ áp dụng các biện pháp để ổn định tỉ giá cuối năm 2015 và đầu 2016; ------------ Xem thêm: Toàn cảnh kinh tế tuần 23/08 - 29/08/2015, http://vietbao.vn/Kinh-te/Toan-canh-kinh-te-tuan-2308-29082015/2147593361/47/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 2308 2908
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (23/08 - 29/08)

    Xe máy 'vô chủ' chứa 1,6 tỷ đồng; Rùng mình với những quái chiêu đòi nợ 'vô tiền khoáng hậu'; Trộm cắp tài sản dịp nghỉ Lễ: Giúp bạn đề phòng; Đại gia mua dâm trẻ em ở miền Tây được tại ngoại; Phạm nhân hồi hộp chờ ngày đặc xá; Số phận đau thương của bé gái bị mẹ dùng xăng đốt;.....là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (23/08 - 29/08), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-2308-2908/2147593334/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Diem lai tin Suc khoe quan trong tuan qua 2208 2908
    Điểm lại tin Sức khỏe quan trọng tuần qua (22/08 - 29/08)

    Việt Nam là điểm nóng của các bệnh truyền nhiễm mới nổi; Bé sơ sinh bị đâm xuyên sọ đã xuất viện; Thực hư thông tin xem điện thoại trong đêm bị ung thư mắt; Tiếp tục cảnh báo mối nguy về bệnh sốt xuất huyết; Những lưu ý không thể bỏ qua khi ăn bánh Trung thu; Cảnh báo lỗi của bố mẹ khiến con dậy thì sớm;... là những tin Sức khỏe quan trọng tuần qua. ------------ Xem thêm: Điểm lại tin Sức khỏe quan trọng tuần qua (22/08 - 29/08), http://vietbao.vn/Suc-khoe/Diem-lai-tin-Suc-khoe-quan-trong-tuan-qua-2208-2908/2147593388/248/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Su kien quoc te noi bat 238298
    Sự kiện quốc tế nổi bật (23/8-29-8)

    Hai miền Triều Tiên đạt thỏa thuận 6 điểm nhằm giảm căng thẳng; Mỹ điều 3 máy bay ném bom tàng hình hỗ trợ Hàn Quốc; MC truyền hình Mỹ bị bắn chết khi đang dẫn trực tiếp; Xả súng kinh hoàng ở miền Bắc nước Pháp làm 7 người thương vong... là những tin chính trong tuần qua. ------------ Xem thêm: Sự kiện quốc tế nổi bật (23/8-29-8), http://vietbao.vn/The-gioi/Su-kien-quoc-te-noi-bat-238298/2147593385/433/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn