Hầu đồng dưới góc nhìn văn hóa

Hầu bóng thực chất là một trong những tín ngưỡng văn hóa có từ lâu đời liên quan đến tục thờ Mẫu của người Việt cổ. Nhưng từ một hoạt động văn hóa tín ngưỡng các thầy đồng đã biến thành một thứ công cụ để trục lợi đám người nhẹ dạ cả tin...

Hành trình của những cung văn

Hau dong duoi goc nhin van hoa
Một buổi hầu đồng
Khó khăn lắm tôi mới liên lạc được với anh C.H, một cung văn có tiếng trong khu văn công Mai Dịch. Thời gian này anh chủ yếu đi “làm đám”. Hiện nay nhiều người đã không coi hầu đồng như một hình thức mê tín dị đoan nữa mà như một hoạt động văn hóa tín ngưỡng. Anh H bảo: “Trước kia có đi cung văn ở đâu cũng phải ngó trước ngó sau. Giờ thoải mái hơn, nghề này kiếm ra tiền đấy”.

Thực ra người đầu tiên cố tìm cách cho “giới đồng bóng” được phép hoạt động chính là ông Trang Công Thịnh, giờ là chủ đền Dâu phố Hàng Nón, nơi hầu bóng sang trọng nhất bây giờ. Những năm 80 - 90, ông Thịnh đã đi nhiều cơ quan có thẩm quyền cố chứng minh nghề của mình không phải mê tín dị đoan, chỉ là tín ngưỡng văn hóa dân gian mà thôi.

Một năm có hai khóa hầu- khóa mùa xuân bắt đầu từ tháng giêng, khóa mùa thu từ tháng 10, đám cung văn hầu như không ngày nào rỗi việc. Có ngày phải chạy sô như ca sĩ nhạc trẻ, hết điện nọ điện kia. Đấy mới chỉ là trong thành phố, rất nhiều đám có điều kiện kinh tế mời lên các đền nổi tiếng như đền Xích Đằng ở Ninh Giang – Hưng Yên thờ quan đệ ngũ Tuần Tranh; công đồng Bác Lệ thờ chầu Lục, đền Bảo Lạc thờ chầu đệ nhị, Cam Đường, Đồng Mỏ, phủ Giầy… nơi những con nhang đệ tử thường lui tới.

Hầu bóng và những điểm nhìn ngoài tín ngưỡng

Hầu bóng thực chất là một trong những tín ngưỡng văn hóa có từ lâu đời liên quan đến tục thờ Mẫu của người Việt cổ. Người Việt quan niệm có bốn thế giới tồn tại: trên trời (Thiên Phủ); dưới đất (Địa Phủ); dưới nước (Thoải Phủ); trên rừng (Nhạc Phủ). Mỗi thế giới đều do một người đàn bà cai quản gọi là các Mẫu, các mẫu đều không có tên, duy mẫu Liễu Hạnh là mẫu Thượng Thiên danh tính đầy đủ.

Dưới các Mẫu có các Chầu, các quan, các ông, các cô, cậu bé, cô bé, mỗi người chuyên trách một công việc. Vì vậy ai muốn xin chuyện gì thì chỉ việc dâng lộc lên các giá đó và xin lộc. Nếu có lộc ban chứng tỏ điều mình muốn đã được các thánh chứng. Thực chất hầu bóng là một hình thức diễn xướng tâm linh, một nghi thức nhập đồng làm cho con người rơi vào trạng thái thôi miên, thuật ngữ dân tộc học gọi là Sa man.

Giải thích chuyện có thế giới siêu nhiên, thế giới đồng cốt nào đó nhập vào người hay không thì khó nhưng theo anh H.: rõ ràng những người đi hầu hay tham dự một vấn hầu đều có cảm giác hưng phấn chung, dễ quên đi mọi thứ. Có những người nước ngoài không biết gì về tiếng Việt, văn hóa Việt, nhưng khi tham dự một vấn hầu đều có những cảm xúc chung với người Việt vốn kỳ cựu trong nghề hầu bóng. Phân tích kỹ, bản thân âm nhạc Hát Văn với tiết tấu nhịp 7, nhịp 3 sôi nổi, nhanh cũng dễ tạo hưng phấn, tương tự đi dự một nhạc hội về Rock chẳng hạn.

Các thầy đồng lúc khởi nghiệp chẳng có gì, đến khi vào nghề bao giờ cũng có một đám con nhang đệ tử theo hầu, kéo theo những nhu cầu về vật chất cho các thầy. Có thầy chỉ nhờ đám con nhang đệ tử thôi mà đủ tiền xây cả một điện thờ nguy nga.

Chính từ những điện thờ này đã nảy sinh vô vàn hành vi mê tín. Nhiều người bỏ nhà bỏ cửa, tiền mất tật mang từ những sự cả tin thái quá trên. Vậy là đang từ một hoạt động văn hóa tín ngưỡng các thầy đồng đã biến thành một thứ công cụ để trục lợi đám người nhẹ dạ cả tin. Cho nên đã xảy ra không thiếu câu chuyện nực cười từ những vấn hầu.

Những điều mắt thấy tai nghe ở một vấn hầu

Theo chân anh C.H, chúng tôi đến một điện thờ trên phố Tôn Đức Thắng, đồng hôm nay là một chủ khách sạn, tầng trên cùng làm luôn điện thờ. Có hôm mấy ông Tây mũi lõ cũng lên sì sụp khấn vái, chờ đến giá cô đôi cũng hò hét rung tít đùi lên. Anh H bảo tôi làm đúng lễ nói qua với gia chủ, tất nhiên anh nói hộ tôi chứ mình là người ngoại ngành chẳng biết nói thế nào.

Sau khi để tờ một trăm ngàn lên đĩa, anh H bảo: “Có đứa cháu thích xem cái này lắm, nên có “giọt giầu” xin gia chủ cho ngồi xem vấn hôm nay”. Cô đồng vui vẻ nhận lễ rồi bẹo má tôi bảo: “Em cứ ngồi gần đây rồi lát nữa xin lộc thánh”. Tiếng nhạc réo rắt, tiếng trống xập xình nổi lên, đám con nhang đệ tử hết lượt này lượt nọ dâng lộc, vàng mã đốt ngút khói.

Mấy bà bên cạnh rỉ tai nhau, riêng tiền vàng mã đã mất vài triệu rồi đấy. Đến giá quan đệ tam, quan ngồi bắt chân trên ghế giáng rồi phán: “Hôm nay ta chứng giám cho tấm lòng thành của tín chủ họ Nguyễn nhé, trên ta làm việc thánh, dưới gánh việc trần, ta mà giàu có ta cho các ngươi vui vẻ trẻ đẹp”. Chẳng lẽ làm quan rồi mà cũng nghèo ư?

Đám cung văn nhìn nhau tủm tỉm. Có lẽ câu phán của quan vừa rồi ngộ nghĩnh quá, thế mà đám con nhang đệ tử dưới kia vẫn cứ sụp xuống lạy. Ra về với túi lộc nặng chịch, tôi hỏi anh H. Đồng giáng thật hay giả? Anh bảo: “Làm gì có thật”. Rồi anh kể cho tôi những chuyện nực cười như chuyện: Thánh giáng phát lộc sợ kẹp díp tiền nhấm nước bọt mà đếm, hay là chuyện đồng hứng lên nhảy lên cả bàn thờ gia chủ hò hét.

Đó là những chuyện thường. Có cả những thứ đồng gọi là đồng “nặc nô”, khi hầu chỉ biết ném quả trêu nhau. Có lần anh H đi hầu mà bị “cô đôi thượng ngàn” ném cho cả một quả xoài vào đàn, long hết cả phím. Đi với đám đồng “nặc nô” hay hỗn nên anh H. không mấy đi.

Thay cho lời kết

Một thực tế không thể phủ nhận: càng ngày hầu bóng càng nhiều trong đời sống văn hóa xã hội. Đến nỗi ở nhiều làng quê, không có tiền mời cung văn người ta phải bật băng có thu 36 giá đồng lên để hầu. Còn trong các đoàn nghệ thuật cổ truyền gần đây thường đưa thêm tiết mục “3 giá đồng vào” cuối các chương trình biểu diễn.

Người xem luôn cảm thấy hứng thú, và đôi khi đó chính là một tiết mục để nhiều dư vị nhất, nếu không thuộc phạm vi thưởng thức chuyên môn. Có lẽ bên cạnh những ý nghĩa văn hóa cổ truyền của chuyện hầu bóng, mọi người cũng nên nhìn nhận thêm một khía cạnh giải tỏa stress của nó, trong cuộc sống hàng ngày vốn nhiều bức xúc.

Ngọc Linh - Vân Anh

Việt Báo

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Cách phạt con gây tranh cãi của ông bố đầu bếp nổi tiếng nhất nước Anh

Gần đây, đầu bếp nổi tiếng ở Anh, được nhiều người yêu mến Jamie Oliver tiết lộ trên một chương trình tivi, anh đã phạt con gái Poppy 12 tuổi bằng cách cho ớt scotch bonnet (một loại ớt cực cay) vào quả táo của cô bé.

Cặp đôi Hà Nội gây sốt với thiệp cưới bằng clip

Thay vì in thiệp cưới theo cách truyền thống, một đôi bạn trẻ ở Hà Nội đã sáng tạo ra một clip mời cưới đặc sắc gửi tới bạn bè và người thân của mình.

Ghen tuông, mang xăng đốt nhà vợ hờ rồi tự tử

Chiều 26-2, TAND TP Cần Thơ xử sơ thẩm đã tuyên phạt Đinh Quang Sơn (41 tuổi, ngụ Đồng Tháp) 12 năm tù về tội giết người (chưa đạt) và 3 năm tù về tội hủy hoại tài sản.

Nhận xét tin Hầu đồng dưới góc nhìn văn hóa

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Hầu đồng dưới góc nhìn văn hóa bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Hau dong duoi goc nhin van hoa ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Hầu đồng dưới góc nhìn văn hóa ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Văn Hóa của chuyên mục Văn Hóa.

Virtually the same cultural perspective
people lightly, related to culture, beliefs, almost glossy, almost the same, the Vietnamese, activities, he, bunch up, sample, Mr.

Most ball essence of religion is one of the longstanding culture related to worship of the ancient Vietnamese Model. But from a cultural and religious activities of the teacher turned into a tool for self-seeking crowd gullibility gullible ....

Xem tiếp: Văn Hóa


  • Thoi su 24h272 Giang chuc 2 PGD So
    Thời sự 24h(27/2): Giáng chức 2 PGĐ Sở

    Giảm gần 3 tỷ USD xây sân bay Long Thành; Bán sân bay Phú Quốc lấy vốn xây sân bay Long Thành; Thanh Hóa bắt xe giường nằm ‘nhồi" 117 khách; Hai PGĐ sở đánh nhau bị giáng chức, cảnh cáo;Đắk Nông: Đào được hòn đá quý 27 tấn...

  • Thoi su 24h 262 Vietjet muon mua lai nua san bay Noi Bai
    Thời sự 24h (26/2): Vietjet muốn mua lại nửa sân bay Nội Bài

    ATM của Agribank bị phá, lấy đi gần 1 tỷ đồng; Vietjet muốn mua lại nửa sân bay quốc tế Nội Bài; Phá sàn vàng "hút" 180 tỷ đồng của nhà đầu tư; Ùn tắc kéo dài: Hà Nội tháo rào chắn; Tháng 3, có 4 đợt không khí lạnh...

  • Thoi su trong ngay Cuong do la len tieng ve vu tai nan
    Thời sự trong ngày: Cường đô la lên tiếng về vụ tai nạn

    Ông Nguyễn Quang Lập được tại ngoại điều tra; Siêu xe gây tai nạn đứng tên sở hữu Cường “đô la”; Sáp nhập ngân hàng: Những chuyện hậu trường; Cụ ông tử vong sau một giờ thuê khách sạn...

  • Thoi su 24h092 Hai xe khach tong nhau 10 nguoi chet
    Thời sự 24h(09/2): Hai xe khách tông nhau, 10 người chết

    Hai xe khách tông nhau, 10 người chết; Đề nghị cách chức TBT báo Người cao tuổi; Sập hầm khai thác đá xanh, 3 người tử vong; 2 người Việt lọt danh sách tỷ phú thế giới; Nơi củ sâm to bằng… củ sắn... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 9/2.

  • Thoi su tuan qua Taxi hat canh sat len nap capo
    Thời sự tuần qua: Taxi hất cảnh sát lên nắp capo

    Bác đề xuất tăng gần 200% thuế ôtô; Cây mai giá hơn nửa tỷ đồng ở SG; Bí thư Huyện ủy đi xe mượn, cán chết 3 người; Taxi hất cảnh sát lên nắp capo; Lộ diện nghi can giết chú rể sau đêm tân hôn...

  • Nghin le chuyen tuan qua 0802 1402
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (08/02 - 14/02)

    Xe Audi “đại náo” sân bay Tân Sơn Nhất, 10 người bị thương; Ông Nguyễn Bá Thanh từ trần; Tai nạn xe khách ở Bình Thuận; Uống rượu bia không lái xe sẽ giảm TNGT; Những thay đổi lớn về chính sách tiền lương từ năm 2015... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua. ------------ Xem thêm: Nghìn lẻ chuyện tuần qua (08/02 - 14/02), http://vietbao.vn/Xa-hoi/Nghin-le-chuyen-tuan-qua-0802-1402/2147537717/157/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Toan canh kinh te tuan 0802 14022015
    Toàn cảnh kinh tế tuần 08/02 - 14/02/2015

    Ngày 11/2, Bộ Tài chính đã cho công bố tên của những doanh nghiệp, đơn vị "chây ì" giảm giá cước vận tải, thực tế là các DN này đã thỏa thuận ngầm với nhau không giảm giá cước, theo kế hoạch đến năm 2016 nợ công nước ta sẽ tăng lên mức 64,9% GDP, các năm sau đó sẽ giảm dần, đến năm 2020 còn khoảng 60,2% GDP, trong những ngày cận Tết thanh khoản các NH vẫn dồi dào, trong khi cầu tín dụng dần cải thiện...Cùng với đó, những thông tin về bất động sản và thị trường những ngày giáp Tết... tiếp tục là những tin tức, sự kiện kinh tế nóng hổi trong tuần vừa qua. ------------ Xem thêm: Toàn cảnh kinh tế tuần 08/02 - 14/02/2015, http://vietbao.vn/Kinh-te/Toan-canh-kinh-te-tuan-0802-14022015/2147537774/47/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Toan canh Showbiz tuan 0802 1402
    Toàn cảnh Showbiz tuần (08/02 – 14/02)

    Trúc Diễm đẹp ngọt ngào trong tiệc cưới, Sơn Tùng M-TP bị lên án vì 'nhái' cả G-Dragon và Bruno Mars, Tiệc cưới đậm màu cổ điển của Ngân Khánh, Xe hơi của Hồ Ngọc Hà gây tai nạn tại sân bay, Vợ Baggio từng bị sảy thai và đang điều trị rối loạn trầm cảm, Dư luận nghi ngờ Diễm Hương nói dối chuyện ‘tay trắng ra đi’, Mối thâm thù giữa Triệu Vy và Phạm Băng Băng, Á hậu Huyền My nộp phạt 3,5 triệu diễn nội y trong "Đêm hội chân dài 7" đầy tai tiếng, Ngô Thanh Vân "úp mở" Isaac bị đối xử bất công?, Châu Kiệt Luân chi hơn 4 tỷ cho đám cưới lần 2,...là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần. ------------ Xem thêm: Toàn cảnh Showbiz tuần (08/02 – 14/02), http://vietbao.vn/The-gioi-giai-tri/Toan-canh-Showbiz-tuan-0802-1402/2147537780/49/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 0802 1402
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (08/02 - 14/02)

    Vụ nước ngọt Tân Hiệp Phát có ruồi; Rượu, bia và nỗi ám ảnh tai nạn giao thông; Những giây phút sinh tử của lính hình sự; Hàng nghìn người sập bẫy "cháu ông chú ở Viettel" vì lòng tham; Ấm tình phiên xử cuối năm; Chuyện của những nữ quản giáo;.......là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (08/02 - 14/02), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-0802-1402/2147537714/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Tong hop Doi song tuan qua 82 142
    Tổng hợp Đời sống tuần qua (8/2 - 14/2)

    Một mùa Valentine nữa đã đến, những câu chuyện, lời chúc và gợi ý để bạn có một Valentine hạnh phúc. Tết Nguyên Đán đã cận kề, nhiều thông tin, chuyện mùa Tết được gửi tới độc giả. Bên cạnh đó là những câu chuyện tình yêu xúc động, những tấm gương sáng trong đời sống, nhiều vấn đề đáng suy ngẫm, và các thông tin thực phẩm bẩn rất đáng chú ý tuần vừa qua... ------------ Xem thêm: Tổng hợp Đời sống tuần qua (8/2 - 14/2), http://vietbao.vn/Doi-song-Gia-dinh/Tong-hop-Doi-song-tuan-qua-82-142/2147537720/111/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn