Hát Xẩm thành âm nhạc đường phố Hà Nội

Nghệ nhân Hà Thị Cầu

Năm 2005, trung tâm phát triển nghệ thuật Âm nhạc Việt Nam đã phục hồi và đưa loại hình nghệ thuật hát Xẩm đến với công chúng. Nhân ngày giỗ tổ nghề hát Xẩm năm nay (22/2 âm lịch), trung tâm đã khôi phục lại lễ Giỗ tổ nghề hát Xẩm và trao giải thưởng Trần Quốc Đĩnh tại Văn Miếu- Quốc Tử Giám Hà Nội.

Với những đóng góp tích cực trong việc sưu tầm, phục hồi và phát huy nghệ thuật âm nhạc dân gian truyền thống Việt Nam - nghề hát Xẩm, 14 nghệ nhân, nghệ sĩ, nhạc sĩ và nhà nghiên cứu đã được nhận bằng khen. Đó là nhà nghiên cứu Hoàng Kiều, Trần Việt Ngữ; nhạc sĩ Thao Giang; các nghệ nhân: Hà Thị Cầu (Ninh Bình), Nguyễn Văn Khôi (Hà Tây), Đỗ Tùng (Hà Nội), Tô Quốc Phương và Nguyễn Minh Sen (Thanh Hoá); các nghệ sĩ: NSND Xuân Hoạch, NSƯT Thanh Ngoan, NSƯT Văn Tỵ...

Lần đầu tiên được tổ chức, Giải thưởng Trần Quốc Đĩnh còn khá xa lạ với khán giả. Vậy Trần Quốc Đĩnh là ai? Tại sao được tôn vinh là ông Tổ nghề hát Xẩm? Trong các loại hình âm nhạc dân gian, chỉ có hát Xẩm được coi là một nghề. Theo lời kể của ông Trùm Nguyên (ông Nguyễn Văn Nguyên) ở phố Khâm Thiên (Hà Nội) một nghệ nhân hát Xẩm nổi tiếng đầu thế kỷ XX, nghề hát Xẩm ra đời vào thời nhà Trần, cách đây 70 năm. Dân gian lưu truyền ông tổ nghề Xẩm là Trần Quốc Đĩnh – thái tử con vua Trần Nhân Tông. Tương truyền, Trần Quốc Đĩnh là người tính tình rất giống vua cha, yêu văn thơ, sống bình dị và rất thương dân.

Vì tranh giành quyền lực nên Trần Quốc Đĩnh đã bị hàng tử Trần Quốc Toán hãm hại, chọc mù mắt rồi bỏ giữa rừng sâu. Khi tỉnh dậy, hai mắt mù loà không thấy đường về nên Trần Quốc Đĩnh chỉ biết khóc. Rồi ông thiếp đi, trong giấc mơ giữa rừng sâu, núi thẳm, Trần Quốc Đĩnh mơ thấy bụt hiện ra dạy cho ông cách làm một cây đàn với dây đàn là dây rừng, gẩy bằng que nứa. Tỉnh dậy, ông mò mẫm làm cây đàn như trong giấc mơ và thật lạ kỳ, cây đàn phát ra những âm thanh rất hay. Khi ông chơi đàn, chim muông đã xà xuống nghe và mang hoa quả về cho ông ăn.

Sau đó, những người đi rừng đã gặp và đưa ông về. Trần Quốc Đĩnh sống nhờ nhân dân, mở lớp dạy đàn cho những người nghèo, người khiếm thị. Tiếng đồn về những khúc nhạc diệu kỳ của ông đến tận hoàng cung. Vua đã mời ông vào hát và nhận ra con mình. Trở lại hoàng cung, sống trong cung đình nhưng Trần Quốc Đĩnh vẫn mang lời ca, tiếng đàn đi dạy nhân dân để họ có nghề kiếm sống.

Khi ông mất, nhân dân tôn trọng ông làm ông tổ nghề Xẩm. Không hiểu sao ông Tổ nghề Xẩm lại có hai ngày giỗ là ngày 22/2 và 22/8 âm lịch hàng năm. Tuy nhiên, các nghệ nhân của nghề hát Xẩm mỗi năm chỉ tổ chức giỗ một lần vào ngày 22/2 hay 22/8.

Nghề hát Xẩm đã chết mấy chục năm qua. Những năm 80 của thế kỷ trước, nhiều nhà nghiên cứu, các nghệ sĩ tâm huyết đã khôi phục lại nghề hát Xẩm nhưng không thành công. Đến năm 2005, Trung tâm Phát triển nghệ thuật Âm nhạc Việt Nam mới đưa được loại hình nghệ thuật này trở lại với công chúng. Hải Dương, Hải Phòng, Hà Nội, Hà Tây, Bắc Giang, Hưng Yên... đều có chiếu Xẩm. Mỗi thể loại địa phương nào cũng có, làn điệu như nhau nhưng phong cách thể hiện khác, môi trường diễn xướng khác. Hát Xẩm có nhiều phong cách. Nghệ nhân Hà Thị Cầu là một phong cách. Cụ chuyên hát đám hiếu, đám giỗ, lễ ở đình, chùa.

Hát Xẩm có hai dòng xẩm là Xẩm sáng và Xẩm mù với 8 làn điệu chính. Về thể loại có Xẩm Chợ, Xẩm Nhà trò, Xẩm Huê tình, Xẩm Thập âm... Nghệ nhân hát Xẩm sau Cách mạng Tháng Tám tham gia các đoàn nghệ thuật chèo nên nghề hát Xẩm mai một rồi chết. Hiện Trung tâm đã sưu tầm được 150 bài cổ, thu băng đĩa được 30-40 bài.

Các nghệ nhân xưa chỉ còn 5 - 6 cụ. Lớp trẻ chủ yếu là những nghệ sĩ tâm huyết tham gia như NSND Xuân Hoạch, NSƯT Văn Tỵ, Thanh Ngoan, Thúy Ngần. Trẻ hơn nữa có Mai Tuyết Hoa, Phương Cường, Quang Long, Ngọc Hưng, Thu Yên. Nhạc sĩ Thao Giang - Giám đốc Trung tâm Phát triển nghệ thuật Âm nhạc Việt Nam - cho biết: "Dòng Xẩm Hà Nội được chúng tôi khai thác triệt để. Hát Xẩm hiện trở thành loại hình âm nhạc đường phố Hà Nội. Trung tâm đã mở Sân khấu âm nhạc dân gian Hà thành 36 phố phường ở đầu phố Hàng Đào và trước cửa chợ Đồng Xuân, chợ Đêm. Các suất diễn tổ chức vào tối thứ bảy, vé miễn phí. Thời gian qua do rét quá nên không diễn. Tháng 4 này chúng tôi bắt đầu diễn lại”.

(Theo Pháp luật Việt Nam)

Video được xem nhiều nhất

Độc đáo lễ rước thần lúa của người Chơro
00:00 / --:--

Video nổi bật

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Khác biệt ‘đỉnh’ của đôi ta

Theo quan điểm của các nhà khoa học, “đỉnh” của các chị em có nhiều khác biệt so với nam giới và còn là một vấn đề cần được nghiên cứu nhiều hơn nữa.

Nhận xét tin Hát Xẩm thành âm nhạc đường phố Hà Nội

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Hát Xẩm thành âm nhạc đường phố Hà Nội bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Hat Xam thanh am nhac duong pho Ha Noi ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Hát Xẩm thành âm nhạc đường phố Hà Nội ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Văn Hóa.

Grey Singing into the streets of Hanoi music
Tran Quoc Dinh, Singing Gray, Ha Thi Cau, Van Mieu Quoc Tu Giam in Hanoi, Vietnam Music, Hanoi, restore, researchers , art centers, artists, types, death anniversary, job

In 2005, the center developed the art music of Vietnam has recovered and Gray singing art form to the public. Human Gray singing career anniversary this year (22/2 lunar calendar), the center has restored death anniversary ceremony and awarding Gray singing career ...

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM
Xem tiếp: Văn Hóa


  • Thoi su 24h0402 Virus Zika teo nao lay qua duong quan he
    Thời sự 24h(04/02): Virus Zika teo não lây qua đường quan hệ

    Những lần “trảm tướng” nhanh như chớp của Bộ trưởng Thăng; Hành trình vây bắt đối tượng có lệnh truy nã đặc biệt nguy hiểm; Hành lý của khách bị rạch ở sân bay: Thanh tra Bộ GTVT vào cuộc; Phá trọng án trong những ngày Tết nguyên đán đã cận kề;Câu chuyện giảm nghèo chưa bao giờ dừng lại;... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 04/02/2016.

  • Thoi su 24h0302 Dot phao no co the bi tu den 7 nam
    Thời sự 24h(03/02): Đốt pháo nổ có thể bị tù đến 7 năm

    Sửa tàu Cát Linh-Hà Đông, Trung Quốc chưa nghe: Tội hình thức; “Ngáo đá” khống chế hai cháu bé, dọa dội nước sôi; "Choáng" với quy trình sản xuất chè Đinh 3 triệu đồng/kg; Sự thật sau lời đồn về cái chết bí ẩn của nam sinh trên cầu; Liên tiếp có nhiều trẻ em nhập viện vì ngộ độc chì trong thuốc cam;... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 03/02/2016.

  • Thoi su 24h0202 sap bay lua doi 3 trieu lay 12 trieu
    Thời sự 24h(02/02): sập bẫy lừa đổi 3 triệu lấy 12 triệu

    3/14 mẫu thực phẩm phục vụ Tết không đạt chất lượng; 102 người đi bộ bị xử phạt trong ngày đầu: "Cần nhưng chưa đủ"?; Bị phát hiện bột ngọt từ nguyên liệu TQ, chốt cửa tẩu tán; WHO ban bố tình trạng khẩn cấp toàn cầu về virus Zika;

  • Thoi su 24h0102 Dao mo moi chon trom di 1 phan co the
    Thời sự 24h(01/02): Đào mộ mới chôn, trộm đi 1 phần cơ thể

    Kẻ gian đào mộ mới chôn, trộm đi một phần cơ thể; Đã tháo dỡ hết biển báo dưới 50km/h sau 10 ngày; CSGT trưng dụng tài sản cá nhân, tổ chức: Luật quy định thế nào?; "Người dân đừng trộm hoa ven hồ Gươm nữa"; Đã có kết quả xét nghiệm gạo từ thiện gây ngộ độc;... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 01/02/2016.

  • Thoi su 24h2901 Nghi pham giet vo chong dai gia o TG
    Thời sự 24h(29/01): Nghi phạm giết vợ chồng đại gia ở TG

    Nghi “ăn gạo từ thiện… ngộ độc”: Hội nạn nhân chất độc da cam lên tiếng; Hành trình phá đường dây ma túy hội quý tử con nhà giàu; Việt Nam lên phương án đối phó với virus Zika gây teo não; Sân bay Nội Bài lên tiếng vụ "vòi vĩnh": Người tố trên Facebook nói gì?; Coi chừng lỡ chuyến tàu Tết vì... vé không hợp lệ!;... là những tin tức thời sự nổi bật

  • Tet binh than 2016
    Tết bính thân 2016

    Người Việt có thói quen quan tâm tới cuộc sống cá nhân của nhau. Nhưng điều này không phải phù hợp, thậm chí thành khiếm nhã. Tết là dịp điều này thể hiện rõ nhất.

  • Xu phat nguoi di bo vi pham giao thong o HN
    Xử phạt người đi bộ vi phạm giao thông ở HN

    Tai nạn giao thông chết người do người đi bộ gây ra ở TP.HCM và Hà Nội đáng báo động.

  • Hari Won Tran Thanh Yeu that hay PR
    Hari Won - Trấn Thành: Yêu thật hay PR?

    Showbiz Việt hôm qua (3/2) dậy sóng sau khi hình ảnh MC đắt show bậc nhất hiện nay "khóa môi", cõng người yêu cũ Đinh Tiến Đạt xuất hiện trên mạng.

  • Virus Zika gay tat dau nho o tre so sinh
    Virus Zika gây tật đầu nhỏ ở trẻ sơ sinh

    Mỹ vừa ghi nhận ca lây nhiễm virus Zika gây bệnh teo não đầu tiên không phải do muỗi đốt mà dường như từ quan hệ tình dục.

  • Tien gia cong khai rao ban tren facebook
    Tiền giả công khai rao bán trên facebook

    Lợi dùng lòng tham và sự nhẹ dạ cả tin của người dân, một số đối tượng đã dùng thủ đoạn đổi tiền thật lấy tiền giả để chiếm đoạt tài sản. ------------ Xem thêm: Tiền giả công khai rao bán trên facebook, http://vietbao.vn/tp/Tien-gia-cong-khai-rao-ban-tren-facebook/13583762/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Su kien quoc te noi bat 31162
    Sự kiện quốc tế nổi bật (31/1-6/2)

    Lệnh Hoàn Thành tiết lộ cho tình báo Mỹ bí mật thâm cung của Bắc Kinh; Hoà đàm Syria tạm ngừng do giao tranh khốc liệt trên chiến trường; Bà Clinton chính thức giành chiến thắng 'sít sao nhất lịch sử'; Viễn cảnh nước Anh rời khỏi Liên minh châu Âu đã cận kề.... là những tin chính trong tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 3101 06022016
    Toàn cảnh kinh tế tuần 31/01 – 06/02/2016

    Ngày 2/2/2016 diễn ra buổi họp báo Công bố giá thành sản xuất kinh doanh điện năm 2014, ông Đinh Quang Tri – Phó tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) khẳng định chưa có kế hoạch tăng giá điện, tuy nhiên tới mùa cao điểm, doanh nghiệp 'chưa nói trước được điều gì'. Cũng trong buổi họp này, tổng kết hoạt động kinh doanh của tập đoàn này, EVN lãi hơn

  • Nghin le chuyen tuan qua 0102 05022016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 01/02 - 05/02/2016

    Xử phạt người đi bộ vi phạm giao thông ở HN; CSGT trưng dụng tài sản của dân gây tranh cãi; Đề xuất mua tàu Trung Quốc cũ; Hoa trang trí ở hồ Gươm bị ăn trộm; Các điểm bắn pháo hoa giao thừa Tết Bính Thân 2016 tại 64 tỉnh, thành... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 3101 0602
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (31/01 - 06/02)

    Cảnh báo nạn trộm cắp, cướp giật dịp Tết; Phận tù 'mồ côi', Tết về rưng rưng nước mắt; Tiền giả công khai rao bán trên facebook; Rượu bia ngày Tết và những hệ lụy: Từ rượu giả đến tai nạn giao thông; Hành trình cảm động của người cha qua 15 tỉnh, thành đi tìm con; Phá án là trách nhiệm chứ không phải chiến công;.....là những tin đáng chú ý.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 311 62
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (31/1 - 6/2)

    Thái Lan phát hiện virus Zika, Bộ Y tế Việt Nam họp khẩn; Ăn tiết canh ngày Tết, dễ chết như chơi; Trẻ nhập viện liên tiếp vì ngộ độc chì từ thuốc cam; Không biết bị lạc nội mạc tử cung: Nhiều phụ nữ vô sinh;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.