Đi tìm giấc mơ

Đi tìm hoa Sen là tìm về chính mình và cũng là đi tìm một giá trị vĩnh cửu. Đọc báo thấy người học trò cũ của mình đang đi tìm hoa Sen để làm nên một chương trình Duyên dáng Việt Nam, tôi nhớ đến Dũng và giấc mơ của em.

Trong số học trò cũ của tôi thời trung học, Đinh Anh Dũng là một người học trò gây ấn tượng. Tôi nhớ lại những đồi thông cỏ xanh mịn, những thác nước tung bờm trắng xóa, những lối rẽ vào rừng còn đẫm sương đêm, và cả những bài hát bị "cấm kỵ", những bài thơ "màu đỏ" trong các chuyến cắm trại những cuối tuần, trước 1975. Hồi đó, Dũng chưa bộc lộ ra là một nhà quay phim tài hoa, một đạo diễn điện ảnh đầy năng động và khám phá, mà mới chỉ là một người học trò ngoan, hiếu học, có ý tưởng mới lạ… Dũng cười, nói với cái giọng mới "vỡ" ra của tuổi 17, 18… Có thể trong nhiều chuyến picnic, cắm trại dã ngoại hồi đó, Dũng đã tham dự vào các bài hát Dậy mà đi, Hát cho dân tôi nghe, Nối vòng tay lớn… và nghe đọc các bài thơ Lời mẹ dặn, Màu tím hoa sim, Nhà tôi, Quê hương… mà từ đó đã bồi đắp cái thiên hướng về nghệ thuật sau này. Rất mơ hồ! Nhưng mãi đến sau này, khi Dũng nhận được nhiều giải thưởng quay phim trong nước và trở thành nhà quay phim, đạo diễn trẻ tài hoa, rồi Dũng bất ngờ định cư ở nước ngoài, và sau đó Dũng lại trở về tiếp tục làm phim. Tôi đã nhận được cuốn phim ca nhạc Văn Cao giấc mơ một đời người của Dũng gửi tặng. Và tôi cảm nhận rằng Dũng chưa dừng lại cuộc hành trình lãng mạn của mình. Dũng đi tìm Văn Cao, mà Văn Cao thì đã đi tìm tuổi thanh xuân của ông.

Đi tìm, cứ đi sẽ đến, cứ tìm sẽ gặp. Làm phim ca nhạc có màu sắc của điện ảnh của mấy năm trước và dàn dựng chương trình ca nhạc với chủ đề "Sen" bây giờ, vẫn là cuộc đi tìm nghệ thuật của Dũng. Tôi nhớ có lần nói với Dũng "Khi em chỉ mới là "hạt bụi" thì đã có Suối mơ, Thiên Thai, Buồn tàn thu, Trương Chi, Đàn chim Việt, Sông Lô… của Văn Cao rồi". Dũng mời gọi tôi: "Thầy cứ xem thử, xin cho em vài lời nhận xét". Tôi xem lại cuốn phim ca nhạc Văn Cao giấc mơ một đời người, hình ảnh người học trò cũ của tôi lại sống động và gần gũi hơn.

Dũng đã đi tìm Văn Cao để sống cùng, hòa nhập với hoài niệm với lớp người đi trước. Văn Cao trước ống kính của Dũng thật lặng lẽ, xa vắng… Cái dáng gầy, đăm chiêu, mơ màng và đôi mắt "tinh tế" của ông như đang hướng tới một chân trời cũ. Để đi tìm chân dung Văn Cao, cái chân dung ở bên trong và đằng sau thân xác già yếu, gầy gò đó, Đinh Anh Dũng đã cùng ông tìm lại chốn xưa. Có một Thiên Thai nào không ở trên cõi đời này? Với Dũng thì đó là núi rừng, suối mơ ở tận Việt Bắc, những cánh hoa đào và ngọn núi ánh màu hồng ngọc như trong giấc mơ. Con thuyền khua nhẹ mái chèo, bầu trời đầy hoa xoay quanh ông và cả tiếng hát réo rắt, dìu dặt, xa vắng, trong trẻo của Ánh Tuyết… Nhưng với Văn Cao thì đấy là những phút giây mơ mộng và trẻ lại. Và ông đã nói ra điều chưa bao giờ nói: "Tại sao tôi nói đến Thiên Thai? Là bởi vì một nơi, một cõi nào đó mà người ta coi là đất hứa. Mà đất hứa thì không có trên thế giới này. Tôi đi tìm và tôi tìm mãi trong hoài niệm của mình tuổi thanh niên. Và đã có lần tìm ra được". Đi tìm Suối Mơ, Dũng đã thu hình đàn chim, mặt trời, đồi rừng trắng cả hoa lau, còn Văn Cao thì ngồi lặng lẽ, gương mặt ông sóng sánh trên dòng suối. Và ông đã nói ra "bí mật" của Suối Mơ: "Tôi là một người luôn thất bại về tình yêu", và thế là có Suối Mơ bất hủ!

Cứ như thế, một trẻ, một già tiếp tục cuộc hành trình về một thời hoài niệm, cũng là cuộc hành trình nghệ thuật. Dũng đã tái hiện nội dung bài hát với một ngôn ngữ điện ảnh đầy màu sắc và ẩn dụ. Và trong nhiều tầng, nhiều lớp hình ảnh phong phú đó, chân dung Văn Cao hiện rõ dần. Văn Cao có mặt đúng lúc trong mỗi bài hát cùng với nỗi niềm, tâm sự chưa từng hé lộ. Có một mối tình câm đã để lại cho cuộc đời một bài hát: Đàn chim Việt; và có sống lại với những thứ quá mơ mộng mà cuộc đời không đạt được, mới có bài hát: Trương Chi… Đinh Anh Dũng là vậy đó, xử lý ngôn ngữ điện ảnh rất tài hoa để "trong những phút giây nói thật", Văn Cao mới hé lộ một cõi tâm hồn sôi nổi, thiết tha, say đắm, mơ mộng… Sẽ còn những điều mà ông chưa thể nói ra hết và nói ra được. Vẻ đẹp của tâm hồn, vẻ đẹp của tài năng vẫn mãi là dấu lặng trong âm nhạc và điện ảnh. Nhưng giấc mơ thì vượt thời gian: "Dưới mái nhà. Một người đang ngủ. Với giấc mơ của những vì sao".

Những giấc mơ như thế đang được Dũng ấp ủ và vươn tới. Đi tìm ngôn ngữ ẩn dụ của hoa Sen, Dũng một lần nữa đã "mượn" ngôn ngữ điện ảnh để tái hiện giấc mơ của mình và cả giá trị vĩnh cửu của một loài hoa. Tôi tin rằng người học trò của tôi sẽ làm được và tìm thấy được giấc mơ của mình.

Trần Hữu Lục