Cái lò than

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Cai lo than
Một câu chuyện mấy chục năm về trước vẫn còn hằn sâu trong ký ức của tôi. Nhất là mỗi lần về lại Vàm Đầm, Năm Căn, Cái Nước, Tân Hưng, chèo xuồng len lách vào những cánh rừng đước rậm rạp, nghe tiếng bìm bịp kêu con nước, tôi như thấy lại hình bóng của ba tôi đang cui cút một mình giữa rừng già, hạ từng cây đước, cặm cụi cắt từng khúc củi đòn, chất lên chiếc ghe cui khẳm sát mặt nước, rồi uể oải đẩy mái chèo trên dòng sông vắng vẻ…

Hay mỗi khi nhìn thấy làn khói trắng lam từ những lò hầm than tỏa lên, thoang thoảng mùi nhựa đước chan chát, tôi như thấy lại ba tôi – một người thợ hầm than – mình đầy bụi bặm, mồ hôi ướt đẫm… thì câu chuyện về “cái lò than” bỗng trỗi dậy trong tôi như mới xảy ra ngày nào.

Năm ấy, một người bạn rủ ba tôi bỏ ruộng đồng về Vàm Đầm xây lò hầm than bán cho các ghe chài từ miệt trên xuống. Ba thưa chuyện với nội và cũng muốn đi để nuôi sống gia đình. Ý của nội không muốn cho ba xa nhà, nhưng vì nhà nghèo, nên không nỡ cản ngăn. Ba lại về Rạch Xộp xin thưa chuyện với bà ngoại, ngoại tôi nói:

- Con đi mần ăn xa, lòng dạ má không yên. Đời cháo rau, nhưng được sống gần nhau, có mẹ có con hơn là lắm tiền mà kẻ một nơi, người một chốn.

Còn má tôi, vì thương ba, sợ ba cực nhọc, nên không cho ba tôi đi. Ba nài nỉ mấy ngày, má tôi xiêu lòng và chịu để tôi cùng đi với ba.

Hai cha con mỗi người một chiếc nốp, quần áo bộ mặc bộ để; với chiếc ghe cui, bắt đầu cuộc hành trình về vùng than Vàm Đầm. Ba tôi làm chung với người bạn, người ra vốn, người ra công xây lò hầm than bên bờ kinh ven cánh rừng đước đã bị khai phá trơ trụi. Lò than xây theo hình tròn như cái chén úp xuống mặt đất, hai bên hông có ống khói, ống hơi và cái miệng lò vừa để vô củi, đốt lò vừa ra than; chiều cao khoảng từ ba đến năm mét, chiều rộng từ hai đến ba mét.

Công việc của hai cha con tôi là đi rừng cưa củi đòn, dài một thước, đường kính từ hai tấc trở lên. Mỗi chuyến đi ba con tôi phải chuẩn bị gạo, nước ngọt, mắm muối. Tôi phải thức dậy sớm nấu cơm cho hai cha con ăn no, còn lại mang theo ăn bữa trưa. Chúng tôi chống ghe vô rừng sâu, chọn cây già, to và thẳng. Mỗi chuyến đi về mất từ hai đến ba ngày đường. Đi vô càng sâu, rừng đước càng rậm rạp, nhìn phía nào cũng toàn là cây cao lớn sừng sững, suông đuồng đuộc đứng tựa vào nhau. Tôi bương tới trước mặt một cây đước cao to ôm cả vòng tay mà chưa kín thân cây, ngẩng cao đầu nhìn lên muốn trật ót mà vẫn chưa thấy ngọn. Tôi thích thú hỏi ba:

- Rừng đước có từ bao giờ hả ba?

Ba nheo mắt nhìn tôi đứng ôm cây đước như cái nấm mọc bên một thân cây cổ thụ. Ba mỉm cười cúi xuống lượm một trái đước vừa rụng mân mê, kể:

- Từ thuở bé như con bây giờ, ba cũng đã từng hỏi nội về cuội nguồn cây đước và nghe ông kể rằng: Hổng biết trái đước đầu tiên từ đâu phiêu bạt đến cái đất này để sinh sôi. Khi nội còn là một cậu bé theo cha đi làm lụng thì đã thấy nó mọc lềnh khênh ven sông, ven rạch và ven biển. Khi đất Mũi còn là vùng sình lầy, hoang sơ thì họ hàng nhà đước, mắm vẹt … cũng đã mọc thành rừng. Đất bồi ra đến đâu thì chúng lấn dần ra đến đó, như muốn bám chặt lấy mảnh đất mới khai sinh.

Con thấy đó, khi trái đước già rụng xuống nước trôi lềnh bềnh, dòng nước xô đẩy nó tấp vào bãi bùn nào thì nó vui lòng cắm rễ nơi đó. Rễ nó tua tủa cắm sâu xuống lòng đất giúp nó nhanh chóng trưởng thành. Dù thủy triều có lên xuống xô đẩy, mưa bão có vùi dập, cây đước vẫn vượt qua mọi thử thách bám chặt lấy đất để lớn lên và tạo thành rừng đước.

Ba tôi bước tới giơ tay vỗ mạnh vào thân cây đước to cao trước mặt, kể tiếp câu chuyện:

- Thiên nhiên khắc nghiệt đã tạo cho cây đước không sống đơn độc mà theo một quần thể, chúng mọc thẳng, san sát nhau, chen chúc tựa vào nhau tạo thành rừng thiên nhiên bạt ngàn. Cũng để giữ gìn lấy cái thân bên trong ngọc ngà trắng trẻo, cây đước đã sớm tự tạo cho nó một lớp da màu nâu xám, xù xì, cứng cỏi, chịu gió mưa. Cũng vì vậy gỗ đước cứng và rắn chắc. Cây đước, rừng đước đã trở thành bạn thân thiết, sống còn của người dân xứ sở mình. Thân cây đước làm cột nhà, đòn tay, kèo nhà, gỗ đước xẻ ván đóng bàn, ghế, tủ, giường… Cây đước còn dùng làm hầm than, vỏ đước làm thuốc nhuộm lưới và áo quần…

Câu chuyện về cây đước của ba đã giúp tôi hiểu phần nào sự giàu đẹp của rừng quê hương. Ba tôi hạ từng cây đước cao to thẳng băng. Công việc thật vất vả và mệt nhọc, đòi hỏi người thợ rừng phải có sức khỏe. Thế mà tôi thì nhỏ nhắn, mảnh khảnh, hàng ngày chỉ giúp được ba nấu cơm, bắt cá, để có bữa cơm ngon, canh nóng sau buổi lao động mệt nhọc. Những lúc phụ ba vác củi chất xuống ghe, tôi nhìn ba một mình kéo từng đường cưa nặng nhọc, thỉnh thoảng ngừng tay lấy vạt áo lau những giọt mồ hôi trên trán, trên cổ, lòng tôi càng thương yêu ba vô hạn. Tôi chạy đến ngồi đối diện với ba, cầm cưa tiếp sức cho ba. Ba mỉm cười vui sướng, vì trong cực nhọc có đứa con thân yêu động viên và an ủi. Ba vui miệng ngâm mấy câu thơ Lục Vân Tiên:

Ghét đời Kiệt Trụ mê dâm

Để dân đến nỗi sa hầm sẩy hang,

Ghét đời u lệ đa đoan,

Khiến dân luống chịu lầm than muôn phần,

Ghét đời ngũ bá phân vân,

Chuộng bề dối trá làm dân nhọc nhằn

Ghét đời thúc quỉ phân băng,

Sớm đầu tối đánh lằng nhằng rối dân…

Tôi thích thú nhảy lên ôm cổ ba:

- Ba nói thơ hay quá, ai dạy ba vậy?

- Đây là những câu thơ nằm lòng của nội con đó, mỗi khi thấy nội buồn là ba nghe nội ngâm nga… rồi thành thuộc.

Mỗi ngày lao động cật lực ba con tôi cũng chỉ cưa được hai thước củi là giỏi. Tối đến tứ bề vắng lặng, chỉ có tiếng đàn muỗi vo ve trong đêm dài. Nằm trong nốp nghe ba kể chuyện cổ tích, tôi ngủ thiếp đi tự lúc nào không hay. Mãi đến khi nghe tiếng bìm bịp kêu tôi biết trời đã sắp sáng, vội choàng dậy nhóm lửa nấu cơm để ba ăn sớm tiếp tục công việc hằng ngày. Độ ba bốn hôm chúng tôi lại quay chiếc ghe đầy ắp củi trở về. Về đến lò còn phải bóc hết vỏ phơi cho cây củi ráo nước mới cho vô lò hầm.

Mỗi lần đốt hầm lò đều rất công phu và cực nhọc. Trước tiên xếp củi vào lò, cứ xếp một lớp củi đứng lại xếp một lớp củi nằm, trên nóc lò chừa một khoảng trống để hơi nóng dồn lên đủ sức hầm cho tầng củi phía trên chín. Sau khi vô củi, thợ lò bắt đầu chất củi tạp nhóm lửa ở cửa hầm lò. Đốt cho đến khi nào trong hầm lò đầy hơi nóng đủ sức nung chín củi thì thợ bít miệng lò lại, thời gian này, phải mất khoảng bốn, năm ngày. Và muốn hơi hầm chín củi thành than phải mất khoảng mươi ngày nữa mới xong một mẻ than. Người thợ đốt than nhìn màu khói mà biết được than chín. Khói ban đầu có màu ngũ sắc, dần dần chuyển thành màu xanh biếc và thưa dần. Mùi khói lúc đầu có vị cay hắc dần dần tỏa hương thơm như mùi khoai nướng và hơi nóng tỏa ra cũng yếu dần. Lúc này người thợ lò bít kín các lỗ thông hơi rồi để vài ba ngày mới cào hết lửa ra cho lò than nguội dần. Sau đó phá miệng lò, chờ nguội hẳn mới cho than ra. Xong một mẻ than lại bán ngay cho lái buôn đang chờ dưới bến, rồi lại tiếp tục dọn lò chuẩn bị cho mẻ than mới. Công việc cứ như vậy, ngày này qua tháng nọ, vất vả, cực nhọc, lam lũ. Một lần, giữa lúc đang ra than thì lò than bị sập. Dạo đó là mùa mưa, mưa dầm dề, mỗi cơn mưa kéo dài hằng nửa tháng trời, nước ngập lênh láng. Lò than xây chưa thật bảo đảm lại phải chịu qua hai mùa mưa nắng, vách lò, nóc lò bị nứt, nước mưa xâm thực. Giữa lúc nhân công đang chui vô lò chuyển than ra thì vách lò đổ, nóc lò cũng bị đổ sụp, gạch đè lên mấy người thợ. Ba tôi cùng với một số nhân công cấp tốc bới gạch nóng cứu lấy người bị nạn. Cứu được họ ra thì da thịt họ đã bị bỏng hết. Hai cha con tôi cùng một số người lấy ghe chở ngay nạn nhân ra nhà thương phố chợ Năm Căn chữa trị. Sau lần đó ba tôi bỏ luôn lò than. Hơn một năm trời làm ăn cực nhọc, vất vả với giá than rẻ mạt khi trở về không có dư dã đã đành lại còn để lại trong ký ức chúng tôi hình ảnh đau thương của những người thợ bị nạn. Thỉnh thoảng tôi lại hỏi ba:

- Ba ơi, số phận của các chú rồi sẽ ra sao?

- Con ơi, ở xứ sở này có hai cái nghề cùng cực nhất là nghề bắt ba khía và cái nghề mà cha con ta vừa làm đây. Chỉ có những con người đi cùng trời cuối đất có chỗ đứng chân mới phải chịu dấn thân vào cái nghề khốn khổ ấy.

Chuyến trở về ba tôi ghé vào rừng đốn một ít cây đước, vẹt về cho nội làm sàn nhà. Hơn một năm trời, tưởng rằng sẽ tạo lập được cơ ngơi cho cuộc sống lâu dài bằng cái nghề khốn khổ ấy, vậy mà bây giờ phải quay trở lại với ruộng đồng.

Ngày tôi tạm biệt gia đình đi kháng chiến, tưởng sẽ không bao giờ được trở lại với rừng đước, nhưng rồi tôi cũng lại sống trong đó suốt những năm kháng chiến gian khổ. Cơ quan tôi cất nhà bằng gỗ đước, mọi phương tiện làm việc cũng làm bằng gỗ đước … Rừng đước vẫn che chở cho chúng tôi sống, làm việc được an toàn, mặc dù bọn giặc đã tiến hành hàng trăm cuộc càn quét, đánh phá bằng máy bay, tàu chiến, bom đạn tơi bời. Trong những năm dài chống Pháp rồi chống Mỹ, trên các dòng sông Tam Giang, Cửa Lớn, Bồ Đề, sông Trẹm, sông Ông Đốc… nhân dân ta đã cắm những cây cọc đước dài hàng chục mét xuống giữa lòng sông sâu như rừng chông khổng lồ ngăn tàu giặc. Rừng đước cũng là căn cứ địa của vùng đất Mũi suốt những năm kháng chiến đánh Mỹ. Rừng đước đã che dấu cho bộ đội ta đánh chìm hàng trăm tàu giặc. Giặc Mỹ điên cuồng dùng bom đạn, chất độc định hủy diệt rừng đước, nhưng màu xanh của lá đước vẫn mạnh mẽ vươn lên.

Quanh cây tràm cũng đều có công dụng cho đời sống của người U Minh. Cây choại là loại dây leo, bứt về phơi khô làm dây buộc khi cất nhà, cây ráng làm chổi quét, hai loại cây leo này lá non còn là món rau cho bữa cơm hàng ngày… Phía dưới mái nhà của các loài cây leo là cá, rùa, rắn, trăn sinh sống và làm ổ.

Những vẻ đẹp và sự giàu có của rừng tràm U Minh nguyên thủy đã qua rồi. Sau bao năm dài chiến tranh ác liệt, nguồn tài nguyên vô tận của rừng tràm đã bị mất mát không nhỏ. Tràm bị cháy, chim thú quí tản lạc, chết dần, cá, rùa, rắn, trăn… cũng không còn bao nhiêu.

Mười năm qua, người dân U Minh đã từng bước tạo dựng lại cho rừng tràm vẻ đẹp vốn có của nó. Đúng như một nhà nghiên cứu về rừng tràm đã nhận xét: “Quần thể rừng tràm đã đóng góp vào sự đảm bảo cân bằng sinh thái trong khu vực, giữ được nguồn nước ngọt trong mát cho sản xuất và thủy sản. Rừng tràm bảo vệ muôn thú, các loài chim và các tài nguyên đặc biệt, chỉ có rừng tràm mới có được. Rừng tràm, cây tràm còn là người bạn thân tình với người dân xứ U Minh qua bao đời…”

Mười năm đất nước bình yên, rừng đước quê tôi được hồi sinh và đâm chồi nảy lộc, sinh sôi làm đẹp lại quê hương, nghĩ về con người và cây đước đất Mũi, tôi bất chợt nhớ đến một nhà văn nào đó đã viết: “Chốn ấy đúng là cái quê hương bất diệt của những con người nếu chưa là dũng sĩ thì chí ít cũng là hảo hớn tự ba năm rồi…”

NGUYỄN HỒNG TRANG

Việt Báo
Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Video được xem nhiều nhất

Độc đáo lễ rước thần lúa của người Chơro
00:00 / --:--

Video nổi bật

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Xe giường nằm - bi kịch đang ở cạnh chúng ta

Đến trưa ngày 24/5, danh tính thi thể 6 nạn nhân cuối cùng trong vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng xảy ra tại Bình Thuận đã được xác định bằng phương pháp giám định ADN đối chứng với người thân.

Ng phục vụ Obama và câu chuyện rơi chiếc nem

Chị Nguyễn Ngọc Anh, con dâu của chủ quán cho biết, lúc mang đồ ăn phục vụ Tổng thống Mỹ chị vô tình làm rơi một chiếc nem. Nữ nhân viên quán đang bối rối thì vị Tổng thống mỉm cười thân thiện và tự tay nhặt chiếc nem lên.

Nhận xét tin Cái lò than

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Cái lò than bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Cai lo than ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Cái lò than ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Văn Hóa.

coal stove
Vam Dam, Nam Can, U Minh, Cai Nuoc, Tan Hung, mangroves, mangroves, charcoal, mangrove forest, a mechanic, a fireplace, three, wood, work,

A story decades ago is still deeply imbedded in my memory. Especially every time on the Vam Dam, Nam Can, Cai Nuoc, Tan Hung, kayak wool spleen into dense mangrove forests, hear the cry of diapers fool, I could see the shadows ...

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM
Xem tiếp: Văn Hóa


  • Thoi su 24h2405 Loi khai cua hung thu sat hai be gai 11T
    Thời sự 24h(24/05): Lời khai của hung thủ sát hại bé gái 11T

    Chết cháy vì không có búa thoát hiểm: Nhà xe kêu khách lấy trộm; Những lần ông Obama tháo nhẫn để bắt tay gây tranh cãi; Hà Nội tiếp tục kiểm tra hoạt động bán hàng đa cấp; Cứu sống bệnh nhân bị gần 20 viên đạn găm khắp người; Cần xử lý thông tin bịa đặt, vu khống trên mạng xã hội

  • Thoi su 24h2305 Tai nan tham khoc o Binh Thuan 12 nguoi chet
    Thời sự 24h(23/05): Tai nạn thảm khốc ở Bình Thuận 12 người chết

    Chuyện những "dân chơi" đặt mua đồ nhưng thản nhiên... quên trả tiền; Vụ tai nạn thảm khốc 12 người chết: Tang thương quê nghèo; Truy sát kinh hoàng ở Cà Mau, nạn nhân bị chém khâu gần 30 mũi; Bê tông hầm chui như "kẹo lạc không đường": Nhiều giả thiết;

  • Thoi su 24h1905 Ghen tuong phi cong tre danh chet ban gai
    Thời sự 24h(19/05): Ghen tuông phi công trẻ đánh chết bạn gái

    Gạo đổi màu xanh khi ngâm nước tại Đà Nẵng: Mất 15 ngày kiểm tra; Xúc xích chứa chất gây ung thư: "Ăn ít cơ thể tự đào thải độc"; Dùng axit tẩy bình rồi đem bán nước lọc đóng chai; Góc khuất đằng sau lời "rao mình" trong "ma trận"... chợ thận online;

  • Thoi su 24h1805 Nam thanh nien giet ban roi len FB tu thu
    Thời sự 24h(18/05): Nam thanh niên giết bạn rồi lên FB tự thú

    Về vụ 2 cháu bé ở huyện Phú Xuyên "mất tích": Không đưa thông tin sai lệch, suy diễn; Choáng với hóa đơn tiền nước "khủng" ở Hà Nội: 19 triệu/tháng; Đã tìm ra nguyên nhân khiến cá chết trắng trên sông Bưởi; Đề nghị xử nghiêm nhà hàng có PG mặc ‘bikini’ chống lệnh phạt

  • Thoi su 24h1705 Khach Tay loi muong don rac o Thu do
    Thời sự 24h(17/05): Khách Tây lội mương dọn rác ở Thủ đô

    Khách Tây lội mương dọn rác ở Thủ đô, chính quyền nói gì?; Hài hước vụ “thôi miên” lột sạch nữ trang, sau đó tự trói tay, nhét giấy vào miệng; Không có chuyện gà chết do ăn cá biển ở Đà Nẵng; Chém chết con rể, chấp nhận bản án giết người để bảo vệ gia đình; Ném đá trên đường cao tốc: Thú vui hay là trò cạnh tranh doanh nghiệp?

  • Tai nan kinh hoang o Binh Thuan
    Tai nạn kinh hoàng ở Bình Thuận

    Những vụ tai nạn liên quan đến xe khách thường gây ra thương vong lên đến hàng chục người khiến nhiều người thấy bất an, ám ảnh đối với loại phương tiện này.

  • Chuyen tham Viet Nam cua Tong thong Obama
    Chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Obama

    Nhà Trắng công bố lịch trình chuyến thăm chính thức tới Việt Nam và Nhật Bản của Tổng thống Barack Obama, chuyến thăm thứ 10 của ông tới châu Á.

  • Phong chong xam hai tinh duc tre em
    Phòng chống xâm hại tình dục trẻ em

    Từ đầu năm đến nay, hàng loạt vụ học sinh bị xâm hại tình dục khiến nhiều phụ huynh, học sinh hoang mang, lo sợ

  • Toan canh vu Dong phuc bien hieu
    Toàn cảnh vụ 'Đồng phục biển hiệu'

    Việc đồng bộ bảng, biển quảng cáo đã mang lại diện mạo khác hẳn với vẻ nhếch nhác của nhiều tuyến phố ở Hà Nội hay các đô thị lớn. Tuy nhiên, có không ít ý kiến không đồng tình với việc làm này.

  • Nu sinh tat ban 52 cai chay mau mui
    Nữ sinh tát bạn 52 cái, chảy máu mũi

    Một vụ bạo lực học đường nghiêm trọng đã xảy ra tại trường THCS 15/10 (Mộc Châu, Sơn La), trong đó một nữ sinh đã thẳng tay tát bạn 52 cái, hộc máu mũi đang thu hút sự quan tâm của dư luận.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1505 21052016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 15/05 - 21/05/2016

    Bố vợ chém chết con rể rồi chở xác đến Công an đầu thú; Ông Tây dọn cống thối ở Nguyễn Khang, Hà Nội; Choáng với hóa đơn tiền nước khủng ở Hà Nội; Cá chết ngửa bụng trên kênh Nhiêu Lộc ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 1505 21052016
    Toàn cảnh kinh tế tuần 15/05 - 21/05/2016

    Giá xăng tăng lần thứ tư liên tiếp, huy động 500 tấn vàng trong dân, tính thêm các khoản chi đám hiếu, hỷ vào phí sản xuất điện, tiết kiệm người Việt vẫn đứng đầu thế giới,... Cùng với các tin tức về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng là những tin tức- sự kiện kinh tế nổi bât tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 155215
    Sự kiện quốc tế nổi bật (15/5-21/5)

    Tướng Mỹ tuyên bố tiếp tục tuần tra Biển Đông thách thức Trung Quốc; chiến đấu cơ Trung Quốc chặn máy bay Mỹ trên Biển Đông; Mỹ thông báo lịch trình thăm Việt Nam của Tổng thống Obama... là những tin chính trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 155215
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (15/5-21/5)

    Bệnh sốt vàng da cực nguy hiểm: Đang có nguy cơ tràn vào Việt Nam; Chuyện lạ Cà Mau: Ồ ạt đi khám bệnh để... nhận quà; Chồng 96 tuổi vợ vẫn phải đặt vòng vì sợ mang bầu; Nguy cơ tiềm ẩn sau những món ăn ngày hè của người Việt;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1505 2105
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (15/05 - 21/05)

    Bé gái 11 tuổi bị sát hại giữa sân nhà; Cha chém con rể rồi chở xác đi đầu thú; Những vụ bác sĩ lợi dụng thuốc mê để hãm hiếp bệnh nhân; Minh Béo bị bắt tại Mỹ: Những khoản chi khủng cho vụ án; Cả làng đánh ghen... hộ: Nhiều người đang "cổ súy" cho việc ngoại tình;....là những tin đáng chú ý.