Thứ bảy, 28 Tháng bảy 2007, 12:01 GMT+7

Cái lò than

Cai lo than
Một câu chuyện mấy chục năm về trước vẫn còn hằn sâu trong ký ức của tôi. Nhất là mỗi lần về lại Vàm Đầm, Năm Căn, Cái Nước, Tân Hưng, chèo xuồng len lách vào những cánh rừng đước rậm rạp, nghe tiếng bìm bịp kêu con nước, tôi như thấy lại hình bóng của ba tôi đang cui cút một mình giữa rừng già, hạ từng cây đước, cặm cụi cắt từng khúc củi đòn, chất lên chiếc ghe cui khẳm sát mặt nước, rồi uể oải đẩy mái chèo trên dòng sông vắng vẻ…

Hay mỗi khi nhìn thấy làn khói trắng lam từ những lò hầm than tỏa lên, thoang thoảng mùi nhựa đước chan chát, tôi như thấy lại ba tôi – một người thợ hầm than – mình đầy bụi bặm, mồ hôi ướt đẫm… thì câu chuyện về “cái lò than” bỗng trỗi dậy trong tôi như mới xảy ra ngày nào.

Năm ấy, một người bạn rủ ba tôi bỏ ruộng đồng về Vàm Đầm xây lò hầm than bán cho các ghe chài từ miệt trên xuống. Ba thưa chuyện với nội và cũng muốn đi để nuôi sống gia đình. Ý của nội không muốn cho ba xa nhà, nhưng vì nhà nghèo, nên không nỡ cản ngăn. Ba lại về Rạch Xộp xin thưa chuyện với bà ngoại, ngoại tôi nói:

- Con đi mần ăn xa, lòng dạ má không yên. Đời cháo rau, nhưng được sống gần nhau, có mẹ có con hơn là lắm tiền mà kẻ một nơi, người một chốn.

Còn má tôi, vì thương ba, sợ ba cực nhọc, nên không cho ba tôi đi. Ba nài nỉ mấy ngày, má tôi xiêu lòng và chịu để tôi cùng đi với ba.

Hai cha con mỗi người một chiếc nốp, quần áo bộ mặc bộ để; với chiếc ghe cui, bắt đầu cuộc hành trình về vùng than Vàm Đầm. Ba tôi làm chung với người bạn, người ra vốn, người ra công xây lò hầm than bên bờ kinh ven cánh rừng đước đã bị khai phá trơ trụi. Lò than xây theo hình tròn như cái chén úp xuống mặt đất, hai bên hông có ống khói, ống hơi và cái miệng lò vừa để vô củi, đốt lò vừa ra than; chiều cao khoảng từ ba đến năm mét, chiều rộng từ hai đến ba mét.

Công việc của hai cha con tôi là đi rừng cưa củi đòn, dài một thước, đường kính từ hai tấc trở lên. Mỗi chuyến đi ba con tôi phải chuẩn bị gạo, nước ngọt, mắm muối. Tôi phải thức dậy sớm nấu cơm cho hai cha con ăn no, còn lại mang theo ăn bữa trưa. Chúng tôi chống ghe vô rừng sâu, chọn cây già, to và thẳng. Mỗi chuyến đi về mất từ hai đến ba ngày đường. Đi vô càng sâu, rừng đước càng rậm rạp, nhìn phía nào cũng toàn là cây cao lớn sừng sững, suông đuồng đuộc đứng tựa vào nhau. Tôi bương tới trước mặt một cây đước cao to ôm cả vòng tay mà chưa kín thân cây, ngẩng cao đầu nhìn lên muốn trật ót mà vẫn chưa thấy ngọn. Tôi thích thú hỏi ba:

- Rừng đước có từ bao giờ hả ba?

Ba nheo mắt nhìn tôi đứng ôm cây đước như cái nấm mọc bên một thân cây cổ thụ. Ba mỉm cười cúi xuống lượm một trái đước vừa rụng mân mê, kể:

- Từ thuở bé như con bây giờ, ba cũng đã từng hỏi nội về cuội nguồn cây đước và nghe ông kể rằng: Hổng biết trái đước đầu tiên từ đâu phiêu bạt đến cái đất này để sinh sôi. Khi nội còn là một cậu bé theo cha đi làm lụng thì đã thấy nó mọc lềnh khênh ven sông, ven rạch và ven biển. Khi đất Mũi còn là vùng sình lầy, hoang sơ thì họ hàng nhà đước, mắm vẹt … cũng đã mọc thành rừng. Đất bồi ra đến đâu thì chúng lấn dần ra đến đó, như muốn bám chặt lấy mảnh đất mới khai sinh.

Con thấy đó, khi trái đước già rụng xuống nước trôi lềnh bềnh, dòng nước xô đẩy nó tấp vào bãi bùn nào thì nó vui lòng cắm rễ nơi đó. Rễ nó tua tủa cắm sâu xuống lòng đất giúp nó nhanh chóng trưởng thành. Dù thủy triều có lên xuống xô đẩy, mưa bão có vùi dập, cây đước vẫn vượt qua mọi thử thách bám chặt lấy đất để lớn lên và tạo thành rừng đước.

Ba tôi bước tới giơ tay vỗ mạnh vào thân cây đước to cao trước mặt, kể tiếp câu chuyện:

- Thiên nhiên khắc nghiệt đã tạo cho cây đước không sống đơn độc mà theo một quần thể, chúng mọc thẳng, san sát nhau, chen chúc tựa vào nhau tạo thành rừng thiên nhiên bạt ngàn. Cũng để giữ gìn lấy cái thân bên trong ngọc ngà trắng trẻo, cây đước đã sớm tự tạo cho nó một lớp da màu nâu xám, xù xì, cứng cỏi, chịu gió mưa. Cũng vì vậy gỗ đước cứng và rắn chắc. Cây đước, rừng đước đã trở thành bạn thân thiết, sống còn của người dân xứ sở mình. Thân cây đước làm cột nhà, đòn tay, kèo nhà, gỗ đước xẻ ván đóng bàn, ghế, tủ, giường… Cây đước còn dùng làm hầm than, vỏ đước làm thuốc nhuộm lưới và áo quần…

Câu chuyện về cây đước của ba đã giúp tôi hiểu phần nào sự giàu đẹp của rừng quê hương. Ba tôi hạ từng cây đước cao to thẳng băng. Công việc thật vất vả và mệt nhọc, đòi hỏi người thợ rừng phải có sức khỏe. Thế mà tôi thì nhỏ nhắn, mảnh khảnh, hàng ngày chỉ giúp được ba nấu cơm, bắt cá, để có bữa cơm ngon, canh nóng sau buổi lao động mệt nhọc. Những lúc phụ ba vác củi chất xuống ghe, tôi nhìn ba một mình kéo từng đường cưa nặng nhọc, thỉnh thoảng ngừng tay lấy vạt áo lau những giọt mồ hôi trên trán, trên cổ, lòng tôi càng thương yêu ba vô hạn. Tôi chạy đến ngồi đối diện với ba, cầm cưa tiếp sức cho ba. Ba mỉm cười vui sướng, vì trong cực nhọc có đứa con thân yêu động viên và an ủi. Ba vui miệng ngâm mấy câu thơ Lục Vân Tiên:

Ghét đời Kiệt Trụ mê dâm

Để dân đến nỗi sa hầm sẩy hang,

Ghét đời u lệ đa đoan,

Khiến dân luống chịu lầm than muôn phần,

Ghét đời ngũ bá phân vân,

Chuộng bề dối trá làm dân nhọc nhằn

Ghét đời thúc quỉ phân băng,

Sớm đầu tối đánh lằng nhằng rối dân…

Tôi thích thú nhảy lên ôm cổ ba:

- Ba nói thơ hay quá, ai dạy ba vậy?

- Đây là những câu thơ nằm lòng của nội con đó, mỗi khi thấy nội buồn là ba nghe nội ngâm nga… rồi thành thuộc.

Mỗi ngày lao động cật lực ba con tôi cũng chỉ cưa được hai thước củi là giỏi. Tối đến tứ bề vắng lặng, chỉ có tiếng đàn muỗi vo ve trong đêm dài. Nằm trong nốp nghe ba kể chuyện cổ tích, tôi ngủ thiếp đi tự lúc nào không hay. Mãi đến khi nghe tiếng bìm bịp kêu tôi biết trời đã sắp sáng, vội choàng dậy nhóm lửa nấu cơm để ba ăn sớm tiếp tục công việc hằng ngày. Độ ba bốn hôm chúng tôi lại quay chiếc ghe đầy ắp củi trở về. Về đến lò còn phải bóc hết vỏ phơi cho cây củi ráo nước mới cho vô lò hầm.

Mỗi lần đốt hầm lò đều rất công phu và cực nhọc. Trước tiên xếp củi vào lò, cứ xếp một lớp củi đứng lại xếp một lớp củi nằm, trên nóc lò chừa một khoảng trống để hơi nóng dồn lên đủ sức hầm cho tầng củi phía trên chín. Sau khi vô củi, thợ lò bắt đầu chất củi tạp nhóm lửa ở cửa hầm lò. Đốt cho đến khi nào trong hầm lò đầy hơi nóng đủ sức nung chín củi thì thợ bít miệng lò lại, thời gian này, phải mất khoảng bốn, năm ngày. Và muốn hơi hầm chín củi thành than phải mất khoảng mươi ngày nữa mới xong một mẻ than. Người thợ đốt than nhìn màu khói mà biết được than chín. Khói ban đầu có màu ngũ sắc, dần dần chuyển thành màu xanh biếc và thưa dần. Mùi khói lúc đầu có vị cay hắc dần dần tỏa hương thơm như mùi khoai nướng và hơi nóng tỏa ra cũng yếu dần. Lúc này người thợ lò bít kín các lỗ thông hơi rồi để vài ba ngày mới cào hết lửa ra cho lò than nguội dần. Sau đó phá miệng lò, chờ nguội hẳn mới cho than ra. Xong một mẻ than lại bán ngay cho lái buôn đang chờ dưới bến, rồi lại tiếp tục dọn lò chuẩn bị cho mẻ than mới. Công việc cứ như vậy, ngày này qua tháng nọ, vất vả, cực nhọc, lam lũ. Một lần, giữa lúc đang ra than thì lò than bị sập. Dạo đó là mùa mưa, mưa dầm dề, mỗi cơn mưa kéo dài hằng nửa tháng trời, nước ngập lênh láng. Lò than xây chưa thật bảo đảm lại phải chịu qua hai mùa mưa nắng, vách lò, nóc lò bị nứt, nước mưa xâm thực. Giữa lúc nhân công đang chui vô lò chuyển than ra thì vách lò đổ, nóc lò cũng bị đổ sụp, gạch đè lên mấy người thợ. Ba tôi cùng với một số nhân công cấp tốc bới gạch nóng cứu lấy người bị nạn. Cứu được họ ra thì da thịt họ đã bị bỏng hết. Hai cha con tôi cùng một số người lấy ghe chở ngay nạn nhân ra nhà thương phố chợ Năm Căn chữa trị. Sau lần đó ba tôi bỏ luôn lò than. Hơn một năm trời làm ăn cực nhọc, vất vả với giá than rẻ mạt khi trở về không có dư dã đã đành lại còn để lại trong ký ức chúng tôi hình ảnh đau thương của những người thợ bị nạn. Thỉnh thoảng tôi lại hỏi ba:

- Ba ơi, số phận của các chú rồi sẽ ra sao?

- Con ơi, ở xứ sở này có hai cái nghề cùng cực nhất là nghề bắt ba khía và cái nghề mà cha con ta vừa làm đây. Chỉ có những con người đi cùng trời cuối đất có chỗ đứng chân mới phải chịu dấn thân vào cái nghề khốn khổ ấy.

Chuyến trở về ba tôi ghé vào rừng đốn một ít cây đước, vẹt về cho nội làm sàn nhà. Hơn một năm trời, tưởng rằng sẽ tạo lập được cơ ngơi cho cuộc sống lâu dài bằng cái nghề khốn khổ ấy, vậy mà bây giờ phải quay trở lại với ruộng đồng.

Ngày tôi tạm biệt gia đình đi kháng chiến, tưởng sẽ không bao giờ được trở lại với rừng đước, nhưng rồi tôi cũng lại sống trong đó suốt những năm kháng chiến gian khổ. Cơ quan tôi cất nhà bằng gỗ đước, mọi phương tiện làm việc cũng làm bằng gỗ đước … Rừng đước vẫn che chở cho chúng tôi sống, làm việc được an toàn, mặc dù bọn giặc đã tiến hành hàng trăm cuộc càn quét, đánh phá bằng máy bay, tàu chiến, bom đạn tơi bời. Trong những năm dài chống Pháp rồi chống Mỹ, trên các dòng sông Tam Giang, Cửa Lớn, Bồ Đề, sông Trẹm, sông Ông Đốc… nhân dân ta đã cắm những cây cọc đước dài hàng chục mét xuống giữa lòng sông sâu như rừng chông khổng lồ ngăn tàu giặc. Rừng đước cũng là căn cứ địa của vùng đất Mũi suốt những năm kháng chiến đánh Mỹ. Rừng đước đã che dấu cho bộ đội ta đánh chìm hàng trăm tàu giặc. Giặc Mỹ điên cuồng dùng bom đạn, chất độc định hủy diệt rừng đước, nhưng màu xanh của lá đước vẫn mạnh mẽ vươn lên.

Quanh cây tràm cũng đều có công dụng cho đời sống của người U Minh. Cây choại là loại dây leo, bứt về phơi khô làm dây buộc khi cất nhà, cây ráng làm chổi quét, hai loại cây leo này lá non còn là món rau cho bữa cơm hàng ngày… Phía dưới mái nhà của các loài cây leo là cá, rùa, rắn, trăn sinh sống và làm ổ.

Những vẻ đẹp và sự giàu có của rừng tràm U Minh nguyên thủy đã qua rồi. Sau bao năm dài chiến tranh ác liệt, nguồn tài nguyên vô tận của rừng tràm đã bị mất mát không nhỏ. Tràm bị cháy, chim thú quí tản lạc, chết dần, cá, rùa, rắn, trăn… cũng không còn bao nhiêu.

Mười năm qua, người dân U Minh đã từng bước tạo dựng lại cho rừng tràm vẻ đẹp vốn có của nó. Đúng như một nhà nghiên cứu về rừng tràm đã nhận xét: “Quần thể rừng tràm đã đóng góp vào sự đảm bảo cân bằng sinh thái trong khu vực, giữ được nguồn nước ngọt trong mát cho sản xuất và thủy sản. Rừng tràm bảo vệ muôn thú, các loài chim và các tài nguyên đặc biệt, chỉ có rừng tràm mới có được. Rừng tràm, cây tràm còn là người bạn thân tình với người dân xứ U Minh qua bao đời…”

Mười năm đất nước bình yên, rừng đước quê tôi được hồi sinh và đâm chồi nảy lộc, sinh sôi làm đẹp lại quê hương, nghĩ về con người và cây đước đất Mũi, tôi bất chợt nhớ đến một nhà văn nào đó đã viết: “Chốn ấy đúng là cái quê hương bất diệt của những con người nếu chưa là dũng sĩ thì chí ít cũng là hảo hớn tự ba năm rồi…”

NGUYỄN HỒNG TRANG

Việt Báo

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

"Sex tour" lên truyền hình thực tế

Ngôi sao phim khiêu dâm Rebecca More khiến người Anh giận dữ vì đang quay một chương trình truyền hình thực tế, trong đó cô đi vòng quanh nước Anh chọn người ngẫu nhiên để quan hệ với cô. 

Nhận xét tin Cái lò than

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Cái lò than bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Cai lo than ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Cái lò than ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tác Phẩm của chuyên mục Văn Hóa.

coal stove
Vam Dam, Nam Can, U Minh, Cai Nuoc, Tan Hung, mangroves, mangroves, charcoal, mangrove forest, a mechanic, a fireplace, three, wood, work,

A story decades ago is still deeply imbedded in my memory. Especially every time on the Vam Dam, Nam Can, Cai Nuoc, Tan Hung, kayak wool spleen into dense mangrove forests, hear the cry of diapers fool, I could see the shadows ...

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM


  • Thoi su 24h1810 No kinh hoang tai TPHCM
    Thời sự 24h(18/10): Nổ kinh hoàng tại TP.HCM

    Vì sao BS Tường không bị truy tố tội "Giết người"?; Nữ PGĐ Sở nói gì về vụ ẩu đả tại khách sạn; Trộm đột nhập siêu thị đã qua mặt bảo vệ thế nào; Thiếu nữ lớp 9 bị cố tình đánh chết để bịt đầu mối...

  • Thoi su 24h1710 Mr Dam lai vung tien choi troi
    Thời sự 24h(17/10): Mr Đàm lại vung tiền chơi trội

    Sự cố sập hàng loạt website: Nghi vấn bị phá hoại; Xuất hiện xe đặc chủng 13 tỷ chuyên ‘bắt’ xe quá tải; Mr.Đàm lại vung tiền chơi trội; Bộ CA điều tra vụ tàu Sunrise 689 bị cướp biển; Cảnh khó tin tại đường trên cao Hà Nội; 

  • Thoi su 24h1610 HN sap phat nguoi thong qua camera
    Thời sự 24h(16/10): HN sắp "phạt nguội" thông qua camera

    Bệnh viện lớn nhất TPHCM lên tiếng vụ đấu thầu thuốc; Phá đường dây mại dâm trăm đô, chỉ tiếp khách Tây; Hà Nội sắp "phạt nguội" thông qua 450 camera; Giết cha ở Vĩnh Long mang xác lên Sài Gòn phi tang;

  • Thoi su 24h1510 Bat pho chanh thanh tra GTVT
    Thời sự 24h(15/10): Bắt phó chánh thanh tra GTVT

    Chấn động làng quê vụ nữ sinh giết cán bộ huyện; Jennifer Phạm sẽ là thảm họa của Cặp đôi hoàn hảo 2014?; Cá quả Tàu tiêm thuốc mê đổ về chợ; Truy sát từ nhà đến bệnh viện vì can thiệp đụng độ trên đường

  • Thoi su 24h1410 Su co hy huu tren duong sat VN
    Thời sự 24h(14/10): Sự cố hy hữu trên đường sắt VN

    Xử lý xe quá tải "giết" đường: Không có vùng cấm!; Sự cố hy hữu trên đường sắt Việt Nam; Tài xế trong clip "ngược chiều khó tin" ở HN trình diện; Truy sát kinh hoàng từ nhà đến bệnh viện;Việt Nam sắp nhận máy bay hiện đại nhất thế giới; Công an cử người canh rắn "khủng" cực độc... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 13/10.

  • Ban tin suc khoe tuan 121810
    Bản tin sức khỏe tuần (12-18/10)

    Nguy cơ dịch Ebola vào Việt Nam là rất cao; Tâm sự của một bác sĩ: "Ở Việt Nam có nhiều Nina Phạm thầm lặng"; Sốc với công nghệ “thổi phồng” gà còi thành béo căng; 5 cách đơn giản tính chính xác tuổi thai; 3 dấu hiệu thần kinh vô cùng nguy hiểm ở trẻ nhỏ;Học lỏm bí quyết giảm cân an toàn kiệu quả kiểu Hàn Quốc; Sử dụng máy tính bảng gây hại đến xương và vai; Lý do tình dục mùa thu viên mãn nhất trong năm; Chữa mồ hôi tay, chân triệt để nhờ lá lốt...là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1210 1810
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (12/10 - 18/10)

    Nổ lớn tại TP.HCM: Hóa chất nồng nặc, mảnh thi thể vương vãi; Hộp đen tàu Sunrise 689 biến mất, Bộ Công an vào cuộc; Hà Nội phạt nguội vi phạm giao thông bằng camera: Khó khả thi; Xe điên đâm liên tiếp trên đường Phạm Hùng; Rắn độc tràn về làng tấn công người dân ở Nghệ An ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 1210 1810
    Toàn cảnh Showbiz tuần (12/10 – 18/10)

    Nghi án Khánh My làm "đào" quán karaoke, Elly Trần thừa nhận có con, Việt Hương và dàn sao Việt bị đối xử tệ bạc ở Nhật, Hương Tràm 'đá đểu' Robbey, Hà Anh bị cấm diễn 3 tháng, Nhóm F Band dùng khăn Piêu của người Thái làm khổ trong X-Factor, Xuân Lan vướng nghi vấn sinh con với đàn ông đã có vợ, Yanbi bị dân mạng "ném đá" vì miệt thị người đồng tính, Siêu mẫu Võ Hoàng Yến bị tố làm gãy tay đồng nghiệp, Moon Geun Young có bầu dù đã chia tay Kim Bum, Chae Rim hạnh phúc trong ngày lên xe hoa lần 2 là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1210 1810
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (12/10 - 18/10)

    Nữ sinh lớp 12 giết cán bộ huyện trong nhà nghỉ; Bàng hoàng những vụ "ngáo đá" lên cơn giết người; Nữ sinh giết con rồi đốt xác để giấu chuyện mang thai; Diễn biến mới vụ TMV Cát Tường ném xác nạn nhân xuống sông; Đến tòa ly hôn, vợ đâm chết chồng trước sân tòa án; Ly cà phê cuối cùng của tử tù đầu tiên bị tiêm thuốc độc;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • The gioi noi bat tuan qua tu 12101810
    Thế giới nổi bật tuần qua (từ 12/10-18/10)

    Căng thẳng Trung - Hàn sau vụ ngư dân Trung Quốc bị bắn chết; Sự xuất hiện của lãnh đạo Kim Jong-un với hình ảnh chống gậy; Biểu tình tại Hồng Kông vẫn căng thẳng; Thế giới tiếp tục cuộc chiến chống dịch bệnh Ebola; ... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.