Bí quyết học ngoại ngữ của dịch giả Sông đông êm đềm

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

TPCN - Với gần 1 vạn trang sách in (gồm cả dịch mới và tái bản), năm Ất Dậu vừa qua, có lẽ dịch giả Nguyễn Thụy Ứng đoạt giải quán quân trong làng viết.

Bi quyet hoc ngoai ngu cua dich gia Song dong em dem
Nguyễn Thụy Ứng là một người đam mê “công nghệ mới”
Việc ông lấy đâu ra thời gian để học một lô ngoại ngữ và giữ được sức làm việc ở cường độ cao như vậy, chắc không phải chỉ là thắc mắc của riêng tôi.

“Ông kể chuyện dịch Sông Đông êm đềm đi”

“Bấy giờ mình vừa xuất bản xong Những mẩu chuyện nước ý của Maxim Gorki. NXB mời đến, nói, hiện nay có Sông Đông êm đềm ((SĐÊĐ) và Chiến tranh và Hòa bình, tùy anh chọn.

Mình chọn Sông Đông. Đầu tiên mình bỏ ra 3 tháng để nghiên cứu lịch sử chiến tranh, lịch sử vùng Sông Đông và đặc biệt là ngôn ngữ Solokhov. Sau đó dịch một mạch, 10 tháng thì xong.

Sau này có người ngạc nhiên vì sao tiếng Bạch Nga, tiếng Tarta, rồi tên cây cỏ, chim chóc mình đều dịch được hết. Lại có người nói mình bịa! Nhưng mình bảo, hãy cầu Chúa cho bịa nổi như thế !

“Tôi rất sung sướng thấy mình đã ở cái tuổi 79 mà còn có thể sửa chữa chế bản cho lần xuất bản thứ 6 của “Sông Đông êm đềm”.

Tôi làm việc này vì chỉ muốn bạn đọc thoải mái hơn khi lời văn giữ được tính chính xác, trong sáng, gọn gàng, cùng cái thần tình của tiếng Việt chúng ta, một thứ tiếng giản dị lạ lùng, trong đó các từ hoàn toàn không có phụ đầu biễn vĩ, danh từ không có giống đực, giống cái, giống trung tính, số nhiều, số ít, động từ không biến theo thời, thái, tính từ không có thể so sánh, thể tối cao, thậm chí các hư từ như giới từ, liên từ cũng rất ít dùng, thế mà vẫn phản ánh trọn vẹn tất cả các khái niệm, phạm trù, và quan hệ lô gích cần thiết, đảm bảo đầy đủ hiệu quả thông tin để tất cả các thế hệ dân tộc ta trong mấy chục thế kỷ có thể cùng nhau bàn bạc làm ăn, nuôi dạy con cái, xây dựng và gìn giữ đất nước, lại có đủ tính khoa học để viết về tất cả các môn khoa học chính xác, đủ chất thơ để nuôi dưỡng tâm hồn toàn dân hoàn thành những sự nghiệp đòi hỏi một nghị lực và óc tưởng tượng phi thường...” (trích Lời người dịch).

Đọc những dòng này có thể thấy, ngoài giỏi ngoại ngữ, Nguyễn Thụy Ứng còn là một chuyên gia uyên thâm tiếng Việt. Thời gian gần đây có một số ý kiến cho rằng văn chương Việt Nam sở dĩ khó cất cánh được bởi đa phần các nhà văn ta dốt ngoại ngữ.

Cũng có ý kiến phản bác lại, trong số những người giỏi ngoại ngữ thử hỏi ai văn thật hay? Ông Nguyễn Huy Thiệp có giỏi ngoại ngữ đâu? Xem ra cả hai ý kiến đều chưa thật thuyết phục. Vấn đề có lẽ là ở chỗ, phải nắm được cái thần tình của tiếng Việt.

“Ông học tiếng Nga từ bao giờ ?”

“Năm 1946 mình mới bắt đầu học ở khoa xã chính, trường ĐH Hà Nội. Bộ trưởng Tạ Quang Bửu cùng nhiều bộ trưởng khác làm thầy giáo, thêm một chuyên gia người Nga tên là Bretnev. Học được 3 tháng thì vào bộ đội.

Tất cả chỉ có thế. Năm 1952, ở trường Lục quân Trần Quốc Tuấn (bấy giờ đóng bên Trung Quốc), tướng Lê Thiết Hùng, khi ấy là hiệu trưởng, nói: Lệnh Bác Hồ chuẩn bị tổng phản công. Cậu dịch ngay “10 cú đấm thép của Stalin” để làm tài liệu.

Mình báo cáo, tôi mới học tiếng Nga có 3 tháng... Ông Lê Thiết Hùng cắt ngang: vẫn còn hơn người ta không học, tài liệu cần lắm, lệnh : dịch ! Mình học tắt ngữ pháp, ôm cuốn từ điển Nga-Trung, dịch cật lực trong 2 tháng thì xong.

Lúc nộp “ống quyển” ông Hùng bảo : “-Thế này mà nói chưa biết tiếng Nga!”. mình trả lời : “Đến bây giờ tôi vẫn chưa biết tiếng Nga đâu!”.

“Vậy bí quyết là ở đâu ?”

“Cái chính không phải học, mà là làm việc. Học trong khi làm việc”.

Nguyễn Thụy Ứng làm việc về đêm nên không mấy khi tiếp khách buổi sáng, hay ít nhất là trước 11h sáng. Ông ngủ.

Tôi ướm : “Ví thử cháu muốn đến chơi, lúc nào thì tiện?”. Đáp : “Sau giờ hành chính và trước 3 giờ sáng”. Mùa hè, ông thường cởi trần, phô thân hình một vị La hán tu dòng khổ hạnh.

Thấy tôi có vẻ thắc mắc, ông giải thích : “Người ta chỉ thở 30% bằng phổi, còn 70% bằng da. Mình đang thở”. Sau này tôi mới biết ông bị ho hàng chục năm, nay vừa mới khỏi. Công phu “hàm mô công” mà ông áp dụng là thật, hay chỉ là một cách nói đùa ?

“Ông học tiếng Trung như thế nào?”.

“Hồi nhỏ, bố mình có dạy một ít chữ Hán. Năm lên 9, thi sơ học yếu lược, đỗ cả 3 bằng tiếng Hán, tiếng Việt, tiếng Pháp. Về sau khi ta mở lớp Hoa văn đầu tiên (1949) mình học 4 tháng rưỡi, hết”.

Thế nhưng tiếng Trung ông dịch rất nhiều, chiếm tới một nửa sự nghiệp dịch. Ông có mục đích riêng là để người VN hiểu thật nhiều về người Trung Quốc.

Tiếng Nga ngoài SĐÊĐ, ông dịch Gorki, Ostrovski, Pauxtopxki, Tvardovski,... khoảng 25% sự nghiệp của ông. Tiếng Pháp ông dịch Louis Aragon, tiếng Anh dịch một số truyện ngắn, truyện dài, tiếng Tây Ban Nha dịch tác phẩm lý luận “Văn học kết cấu”, tiếng Thụy Điển dịch một số truyện ngắn, chưa kể tiếng Đức, tiếng ý, tiếng Nhật...

Khi ông còn học trung học, tiếng Anh là ngoại ngữ thứ nhất, tiếng Việt là ngoại ngữ thứ hai, tiếng Pháp là tiếng “mẹ đẻ”.

Thời mới mở cửa, ông ở nhà dịch tiếng Anh thuê, “kiếm được khối tiền”. Đừng nghĩ ông là người lơ mơ trước cuộc đời. Ông thường nhấn mạnh tính hiệu quả khi làm việc.

Ông hỏi tôi : “Cậu có tin, mình chỉ nói hai tiếng mà được 30 triệu không?”. Tôi nghe không ra, hỏi lại : “Như vậy mỗi giờ gần 1.000 đôla ?”. “Không phải. Đầu tiên có một NXB gọi đến xin tái bản SĐÊĐ, in 500 bộ, tức là được 15 triệu nhuận bút. Mình nói: “Chẳng bõ !” Ba ngày sau, một NXB khác gọi đến, xin in 1.000 bộ, nhuận bút gấp đôi. Thế có phải là nói hai tiếng “chẳng bõ” mà được 30 triệu không?” Ông cười khà khà.

Tôi ngạc nhiên khi biết ông chưa phải là hội viên Hội nhà văn Việt Nam. “Hội có mời mấy lần. Nhưng mình biết mình là cái anh vô tổ chức, nên không vào!”.

Trong số những dịch giả hàng đầu, ngoài ông, còn có Dương Tường không vào Hội nhà văn.

Thời bây giờ, hầu như ai cũng có nhu cầu biết ngoại ngữ, nhưng luôn lúng túng về cách học ngoại ngữ. Tôi hỏi : “Ông có bí quyết gì để học giỏi ngoại ngữ không?”.

“Tề Bạch Thạch nói : Ngã thư ý tạo bản vô pháp. Mỗi một bức tranh phải tìm ra một phương pháp vẽ, vẽ xong lại tìm ra một phương pháp mới.” Ông lấy một tờ giấy trắng, viết những dòng vững chãi và dạy tôi đọc: “Caminante, no hay camino ! El camino se hace al andar” (Đầu tiên nào có đường ! Cứ đi thì sẽ thành đường). Đây là câu thơ của Antonio Machado (1875-1939), một trong những nhà thơ Tây Ban Nha xuất sắc nhất đầu thế kỷ XX.

- Và đây cũng là phương châm cả cuộc đời của mình. Mình sống như thế này đây, và cứ thế mà sống. Vừa học vừa dịch tiếng Tây Ban Nha vì mình thích Che Guevara và cô diễn viên ý Gina Lolobrigida trong phim Thằng gù trong nhà thờ Đức Bà.

Không biết máy vi tính, cứ mua về rồi sẽ biết dùng. Không phải cái gì cũng đòi học, mà cứ làm thì sẽ biết. Có những người cả đời chỉ viết vài bài, làm vài việc, sáng tác vài câu thơ, thế nhưng gặp người khác lại cứ tự khoái mãi! Sống là lao động và không ngừng suy nghĩ. Mình thích những cái kỳ cục, những cái mới, thích sống cuộc đời của mình, theo cách của mình...

Ngoài dịch, Nguyễn Thụy Ứng còn để ý đến nhiều lĩnh vực khác nhau: âm nhạc, mỹ thuật, giải phẫu... và không thỏa mãn với bất cứ cái gì.

“Như thế thì sẽ phải trả giá đấy ạ?”. Tôi bạo gan bình luận.

“Nhưng cũng đáng sống, phải không anh bạn trẻ?”.

Tính tổng cộng, đến nay Nguyễn Thụy Ứng đã dịch và in khoảng 200 bộ sách thuộc nhiều thể loại khác nhau. Lời nói với việc làm, rõ ràng là tương xứng.

Sức và cường độ làm việc ghê gớm của một dịch giả đã ở tuổi 80 ! Ông ngồi viết trong căn phòng luôn bề bộn giấy tờ, trên tầng 2 một ngôi nhà có phòng khách khá nhỏ ở ngõ Hội Vũ, độc hành cùng trang giấy và đầy kiêu hãnh.

Trước khi tôi ra về, ông thì thầm, vẻ bí mật : “Khi chúng ta nói chuyện, có người thứ ba đang nghe đấy. Đó là con mèo, nó nằm trong gậm giường. Khách về, nó lại ra ngồi chơi với mình”.

1/2006
Hữu Việt

Việt Báo
Comment :Bí quyết học ngoại ngữ của dịch giả Sông đông êm đềm
Viết phản hồi
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Bí quyết học ngoại ngữ của dịch giả Sông đông êm đềm bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Bi quyet hoc ngoai ngu cua dich gia Song dong em dem ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Bí quyết học ngoại ngữ của dịch giả Sông đông êm đềm ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Văn Hóa
The secret of learning a foreign language translator east peaceful River
Nguyen Thuy Ung, Spain, Dau, peaceful East River, champion, foreign language translator, know-how, working hours Russia, all learning, they, their
TPCN - With nearly a thousand pages of print (including new services and re-release), Dau recent years, perhaps translator Nguyen Thuy Ung won the championship in the village post ..
  • Thoi su 24h276 6 diem mo trong vu an o Binh Phuoc
    Thời sự 24h(27/6): 6 điểm mờ trong vụ án ở Bình Phước

    Thảm cảnh chung cư: Nước phun từ thang máy vào phòng ngủ tầng 21; Ngân hàng ưu tiên tuyển người cùng họ sếp: Vi phạm luật lao động?; 'Ngáo đá' có thể dẫn đến hành vi giết người chặt xác; Vợ xinh đẹp mất tích lúc đang tắm: Người yêu cũ bất ngờ lên tiếng; Hé lộ cuộc mua bán củ sâm Ngọc Linh "khủng" quý hiếm hơn 100 tuổi

  • Thoi su 24h2306 Cha om con 28 thang tuoi nhay lau tu tu
    Thời sự 24h(23/06): Cha ôm con 28 tháng tuổi nhảy lầu tự tử

    Tai nạn thảm khốc trên đèo Prenn: Cấm xe lưu thông vào ban đêm; Nhân viên BV Bạch Mai "buôn" điện thoại: "Buôn" 4 phút; Cặp bồ với "chồng nhà người ta", cô gái trẻ bị lột áo ngay tại nơi làm việc; Thảm sát Bình Phước: Gian nan nộp tiền khắc phục hậu quả; Thanh Hoá: Phát hiện nhầm con sau 4 năm vì cha mẹ trắng trẻo, con ngăm đen

  • Thoi su 24h2206 Hung thu giet hai nu sinh lop 12
    Thời sự 24h(22/06): Hung thủ giết hại nữ sinh lớp 12

    Nhận đỡ đầu con của Đại tá Trần Quang Khải tới năm 18 tuổi; Đằng sau người đàn bà chạy xe ôm 'ghê gớm' ở bến xe Gia Lâm; Nữ sinh trường Cao đẳng Công thương mất tích bí ẩn hơn nửa tháng; Trục lợi từ video khoe thân qua Facebook Live ở Việt Nam; Tai nạn kinh hoàng, xe cứu thương nát đầu, 10 người thương vong

  • Thoi su 24h2106 100 dan choi phe ma tuy trong khach san
    Thời sự 24h(21/06): 100 dân chơi phê ma túy trong khách sạn

    Hàng loạt bé trai Hà Nội dưới 5 tuổi dễ trở thành “thái giám”; Phạt nặng xe không treo khẩu hiệu: Nặng bệnh hình thức; Đã có ‘vòng kim cô’, chủ dự án BOT hết thời ‘tay không bắt giặc’; TNGT 7 người chết: Hàng nghìn HS nghẹn ngào tiễn đưa 3 cô giáo; Hi hữu ở HN: Chủ say rượu ngủ giữa đường, chó nhất quyết đứng trông

  • Thoi su 24h2006 Co dau xinh dep mat tich khi tam
    Thời sự 24h(20/06): Cô dâu xinh đẹp mất tích khi tắm

    Máy bay CASA 212 bị nạn: Ngóng đợi tin các anh trở về đất Mẹ; Tai nạn ở đèo Prenn 7 người chết: Nhiều sai phạm cần khởi tố vụ án ; Vỡ hồ chứa nước đãi titan: Hàng loạt sai phạm chỉ được coi là "thiếu sót"?; Vụ đánh ghen tại bigc quận Hà Đông, Hà Nội: Hành vi “có tổ chức” sẽ bị xử lý nghiêm!;

  • Thoi su 24h1706 Phan no co giao tat bom bop vao mat tre
    Thời sự 24h(17/06): Phẫn nộ cô giáo tát bôm bốp vào mặt trẻ

    Máy bay chở chín người tìm Su-30MK2 mất tích; Nửa đêm, bị kẻ lạ mặt ném mắm tôm vào nhà "khủng bố" tinh thần?; Đã tìm được thi thể phi công Trần Quang Khải; Phẫn nộ clip cô giáo tát bôm bốp vào mặt bé trai 3 tuổi; Bùng nổ các vụ đánh ghen: Trước hả hê, sau hối hận; CSGT phạt lỗi lốp mòn, đèn mờ bằng... mắt: Bức xúc!

  • Thoi su 24h1606 Danh ghen kinh hoang o Ha Dong
    Thời sự 24h(16/06): Đánh ghen kinh hoàng ở Hà Đông

    CSGT phạt lỗi lốp mòn, đèn mờ bằng... mắt; Mẹ 9x bỏ xác con gái ở bụi keo: Bán xe máy, quay lại xin làm phụ hồ; Cuộc sống hiện tại của 3 cha con bé trai bị bỏ rơi ở quán phở; Hơn 1.000 người tìm phi công Su-30 từ Hà Tĩnh đến Thái Bình; Gia cảnh của mẹ trẻ bị tố giả khổ lên mạng xin sữa cho con rồi đem bán

  • Thoi su 24h1506 Con rai vang ma quanh dam cuoi bo
    Thời sự 24h(15/06): Con rải vàng mã quanh đám cưới bố

    Chốt hạn đường sắt Cát Linh-Hà Đông:Phi thường hay phi thực tế?; Dòi trong cơm KTX ĐHQG: Chắc nuốt vài chục con vào bụng rồi!; Sữa Meiji Nhật Bản ở Việt Nam có thể là hàng giả; "Cò" dịch vụ đăng ký xe máy: Đưa 3,8 triệu đồng, 30 phút sau có giấy tờ!; Bé trai bị cắn tím người: Hiệu trưởng trường MN đến tận nhà xin lỗi

  • Thoi su 24h1406 MB tiem kich Su30MK2 mat lien lac
    Thời sự 24h(14/06): MB tiêm kích Su30-MK2 mất liên lạc

    Đường sắt Cát Linh-Hà Đông lại thất hứa: Lỗi phía Việt Nam?; Phượt thủ người Anh mắc sai lầm gì khi leo núi ở Sa Pa?; Máy bay tiêm kích Su30-MK2 mất liên lạc trong khi bay huấn luyện; Nữ sinh tử vong sau truyền nước: Phòng khám Thành Mỹ chịu trách nhiệm?; Rò rỉ khí độc amoniac ở hãng nước đá, nhiều người chạy tán loạn;

  • Nghin le chuyen tuan qua 1906 25062016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 19/06 - 25/06/2016

    9 quân nhân trên Casa 212 đã hy sinh; Tai nạn thảm khốc ở đèo Prenn - Đà Lạt; An toàn hàng không sân bay Nội Bài bị uy hiếp vì tia lazer; Một giáo viên “phản pháo” việc tuyển dụng vợ phi công Khải; Những vụ đánh ghen lột trần tình địch giữa phố ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 196 256
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (19/6 - 25/6)

    Căn bệnh cướp mạng gần 5.000 phụ nữ Việt mỗi năm; Sử dụng điều hòa quá lạnh làm tăng nguy cơ đột quỵ và tử vong; 10 thực phẩm Trung Quốc chuyên gia Mỹ khuyên tránh xa; Chuyên gia chia sẻ bài thuốc hạ sốt cho trẻ bằng cây nhà lá vườn;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 196256
    Sự kiện quốc tế nổi bật (19/6-25/6)

    Người Anh lựa chọn rời EU; bão tử thần tấn công Trung Quốc, 898 người thương vong; Chủ tịch Kim Jong Un tự tin tên lửa Triều Tiên đã có thể đánh trúng Mỹ'; Tổng thống Indonesia họp kín bàn cách phá 'đường lưỡi bò'... là những tin đáng chú ý trong tuần này.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 126 186
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (12/6 - 18/6)

    Cô gái 20 tuổi tử vong sau khi được truyền dịch; Cá nục nhiễm chất cực độc phenol; Bé gái 5 tuổi liệt mặt vì mẹ bật điều hoà suốt đêm; Con bị tật bẩm sinh, đừng chậm trễ... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1206 18062016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 12/06 - 18/06/2016

    Máy bay Su-30, CASA gặp nạn trên biển; Bé trai 2 tuổi bị bỏ rơi cùng lá thư tuyệt vọng; Cá nục nghi nhiễm chất Phenol cực độc; Hot girl bị đánh ghen lột đồ tại siêu thị Big C Hà Đông; Cô giáo tát bôm bốp vào mặt bé trai 3 tuổi... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1206 1806
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (12/06 - 18/06)

    Đánh ghen "hội đồng" trước BigC Hà Đông; Toàn cảnh vụ dùng ô tô truy sát, nã đạn ở Hải Dương; Những bí mật đường dây cá độ nghìn tỷ của chủ salon ôtô; Từ chối chuyện chăn gối, chồng bị vợ đánh đến chết; Thầy tu trẻ vướng chuyện ái tình đẫm máu và nước mắt;....là những tin đáng chú ý.

  • Su kien quoc te noi bat 56116
    Sự kiện quốc tế nổi bật (5/6-11/6)

    Trung Quốc ráo riết xây dựng hải đăng ở Trường Sa; Nga có thể đánh bại NATO trong 60 giờ; Tổng thống Obama hậu thuẫn mạnh mẽ cho bà Hillary Clinton; Trung Quốc sẽ xây trạm nghiên cứu khổng lồ dưới Biển Đông... là những tin đáng chú ý trong tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 0506 11062016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (05/06 - 11/06/2016)

    Bộ Tài chính tiếp tục yêu cầu BIDV, Vietinbank phải trả cổ tức bằng tiền mặt; Vinalines xin thanh lý 6 con tàu; Bầu Đức viết tâm thư xin cổ đông thời gian vượt khó; lãi suất cho vay mua nhà ở xã hộixuống còn 4,8%...Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là những tin tức - sự kiện

  • Nghin le chuyen tuan qua 0506 11062016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 05/06 - 11/06/2016

    Phượt thủ người anh tử nạn khi leo Fansipan; Chìm tàu du lịch trên sông Hàn; Cá chết nổi trắng hồ Hoàng Cầu; Cột điện mọc xuyên nhà dân giữa Hà Nội; Ớn lạnh thứ ma dược mới núp bóng thuốc lá thơm; Lộ diện đường dây mua chứng chỉ tiếng Anh có 1-0-2 tại Ninh Bình... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.