Thứ sáu, 01 Tháng mười 2004, 10:02 GMT+7

Bí ẩn xác ướp tại VN qua lời kể chuyên gia

Đúng 10h sáng nay, PGS.TS Nhân chủng học Nguyễn Lân Cường và họa sỹ sơn mài Đào Ngọc Hân đã có mặt tại tòa soạn để giao lưu trực tuyến với độc giả TS.

Bi an xac uop tai VN qua loi ke chuyen gia

Đây là hai nhân vật chính, có mặt trong tất cả các cuộc tu bổ tượng nhục thân các thiền sư tìm thấy tại VN: Tổ sư Chuyết Chuyết (thế kỷ 17, chùa Phật Tích, Bắc Ninh), Vũ Khắc Trường, Vũ Khắc Minh (TK 18, chùa Đậu, Hà Tây); Như Trí (cuối TK 17, đầu TK 18, chùa Tiêu Sơn, Bắc Ninh).

Từ hơn chục năm nay, khái niệm "tượng táng" đã trở nên khá quen thuộc với công chúng. Nội hàm của khái niệm này tất nhiên tồn tại từ rất lâu, nhưng phải đến khi TS Nguyễn Lân Cường vừa diễn đạt vừa thực hiện trùng tu các pho tượng - nhục thân thiền sư thì nó mới được gọi một cách thống nhất và chính xác như thế.

Học chuyên ngành nhân chủng học, "nhúng mũi" vào hầu như bất kì cuộc khai quật khảo cổ nào có dính líu đến "xương, cốt" và đưa ra những thông tin từ niên đại, chủng tộc và mở rộng suy đoán đến cả nhân thân, thể trạng sức khỏe, bệnh lý của di cốt..., người con của dòng họ Nguyễn Lân này thật hợp để làm người "khám chữa bệnh" cho nhục thân các thiền sư. PGS Nguyễn Lân Cường là một kẻ làm sốt ruột, bực mình giới báo chí trong suốt khoảng thời gian ông bắt tay vào dự án tu bổ. Bởi vì ông luôn bí mật, bí mật đến phút chót! Căn phòng nơi để pho tượng ông đang tu sửa, thường nằm ở một chỗ kín đáo khuất nẻo nhất trong một ngôi chùa, và đúng như ông nói: "Nội bất xuất, ngoại bất nhập, tôi đã khóa kỹ rồi, và..." - ông chứng minh ngay: "chìa khóa tôi đang cầm trong tay đây!". Bất cứ người nào được phép ra vào nơi đó, rồi lại "hở" ra thông tin gì, liền bị ông mắng ngay. Chính bởi vậy, đây là quãng thời gian hứa hẹn nhiều kinh nghiệm cảm xúc thú vị, nhiều sự việc ngoài lề không thể nói ra hết trong một báo cáo khô khan. Đó chính là một trong những điểm mà quý vị có thể đặt câu hỏi và hy vọng hai vị khách của chúng ta chia sẻ.

Bi an xac uop tai VN qua loi ke chuyen gia
Nhục thân tổ sư Chuyết Chuyết trước khi tu bổ.
Bi an xac uop tai VN qua loi ke chuyen gia
Nhục thân tổ sư Chuyết Chuyết sau khi tu bổ.
Họa sỹ Đào Ngọc Hân gắn bó với TS Nguyễn Lân Cường như hình với bóng. Nhóm tu bổ mà TS Nguyễn Lân Cường làm chủ nhiệm, có thể "du di" về quân số giữa lần này, lần khác, nhưng bao giờ cũng phải có Đào Ngọc Hân. Do đặc trưng của công việc này, chuyên môn về sơn mài không được phép vắng mặt: Tất cả các pho tượng sau khi sửa, đều được phủ trên 10 lớp sơn ta. Vậy họa sỹ đã làm việc như thế nào? Kết quả của các dự án tu bổ đã phản ánh điều gì về năng lực chuyên môn của anh? Sống cùng, gần gũi các di cốt trong nhiều tháng có gây nên vấn đề gì về tâm lý?...

Tồn tại từ ít nhất 300 năm trước nhưng các nhục thân hầu như chỉ bắt đầu nứt, hỏng trong vài chục năm trở lại đây. Mọi nghiên cứu, phân tích cho thấy: Không một hóa chất nào được sử dụng, chỉ có sơn ta và các vật liệu dân gian hết sức thô sơ khác như mùn cưa, đất mối đùn kết hợp làm vỏ bồi; nội tạng, não không bị lấy ra khỏi cơ thể như lối ướp xác của Ai Cập. Thậm chí ở một số pho như pho Như Trí, Vũ Khắc Minh, khớp xương còn nguyên vẹn. Tất cả những điều đó làm kinh ngạc giới học thuật. Qua kinh nghiệm tu bổ và nghiên cứu của mình, liệu TS Nguyễn Lân Cường và họa sỹ Đào Ngọc Hân có thể đưa ra một hình dung về phương pháp táng độc đáo này?

Một điều nữa. Không chỉ các pho tượng táng, VN đã khai quật được nhiều "xác ướp" trong các mộ táng cũng còn nguyên vẹn, không sử dụng hóa chất và không có dấu vết của việc lấy nội tạng ra khỏi cơ thể. Đáng kể nhất là xác ướp vua Lê Dụ Tông (tìm thấy ở Thanh Hóa), hiện lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử VN; xác ướp một bà quận chúa (tìm thấy ở Hà Tây), mà theo lời GS Đỗ Văn Ninh: "xác còn nguyên, mấy quả cau, miếng trầu vẫn còn tươi và nhúm thuốc lào còn thơm lừng đến có thể... hút được". Cùng một kết quả là thi thể còn nguyên vẹn, vậy sự khác nhau giữa các xác ướp này với các tượng táng kia là ở điểm nào? Phương pháp "ướp" có giống nhau?

Tất cả các băn khoăn thắc mắc của độc giả xung quanh câu chuyện tượng táng, những bí mật chưa được tiết lộ qua các cuộc tu bổ nhục thân thiền sư... đều được nhóm TS Lân Cường giải đáp trong buổi giao lưu sáng hôm nay.

Bi an xac uop tai VN qua loi ke chuyen gia

Dưới đây là nội dung cuộc giao lưu:

Ngọc Tân - Nam 32 tuổi - Hà Nội: Thưa anh Đào Ngọc Hân, anh là hoạ sĩ chuyên về sơn mài sao không yên tâm sáng tác mà lại tham gia vào việc tu bổ các tượng táng? Qua các lần tu bổ tượng táng, anh phát hiện được gì về kỹ thuật sử dụng sơn ta? Đồ gỗ cũng sử dụng sơn ta mà vẫn bị tróc, lở thế thì tại sao kỹ thuật ướp xác sử dụng sơn ta lại thành công đến thế?

Họa sĩ Đào Ngọc Hân:Thưa anh Ngọc Tân, tôi là một họa sĩ sơn mài rất yêu nghệ thuật truyền thống. Việc sáng tác là sự nghiệp riêng của một người nghệ sĩ. Việc tham gia tu bổ là nghĩa vụ thiêng liêng của bất kỳ công dân nào trước di sản của dân tộc. Điều mà tôi hạnh phúc nhất là mình vừa làm được công việc sáng tác, vừa làm được những việc bảo vệ di sản. Đấy là hai niềm say mê trong suốt cuộc đời của tôi.

Quá trình tu bổ tượng táng đã làm giàu cho tôi sự hiểu biết về nghệ thuật, kỹ thuật của sơn cổ truyền. Đồ gỗ cũng sử dụng sơn ta bị tróc lở - đấy là một vấn đề kỹ thuật rất phức tạp của công việc bảo quản. Ngoài tác động của môi trường, nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng, tuổi thọ của hiện vật có được kéo dài hay không phụ thuộc rất nhiều vào người gìn giữ di vật, di tích. Điều đặc biệt ở các pho tượng cổ là được bó bằng vải và sơn ta. Vải là chất liệu đặc biệt bền vững và hợp với sơn ta nên độ bền được kéo dài hơn. Đây là một thành công của người Việt trong việc áp dụng sơn ta vào công việc bảo quản nhục thân của các vị thiền sư.

doanquocdan - nam 40 tuổi - ha noi: Thưa TS Nguyễn Lân Cường! Qua việc phục chế một số xác uớp đã làm, qua lý thuyết cũng như kinh nghiêm, hiện nay chúng ta có thể ướp xác như người xưa đã làm không? Các tượng xác qua mấy trăm năm thì không hỏng, nhưng khi chúng ta phát hiện ra thì lại bắt đầu bị hỏng, TS có thể cho biết nguyên nhân?

Bi an xac uop tai VN qua loi ke chuyen gia
Nhục thể thiền sư Vũ Khắc Trường trước tu bổ.
Bi an xac uop tai VN qua loi ke chuyen gia
Nhục thể thiền sư Vũ Khắc Trường sau tu bổ.
PGS.TS Nguyễn Lân Cường: Rất nhiều người đã hỏi tôi câu hỏi này. Ở đây có hai vấn đề chính. Một là những người được ướp xác phải qua quá trình tu luyện khổ hạnh theo tư thế ngồi thiền thì mới có thể thực hiện được. Rõ ràng chúng ta thấy rằng: Không phải ai cũng làm được chuyện đó. Điều thứ hai, về mặt kỹ thuật thì với sơn ta và các phụ gia khác, chúng ta có thể thực hiện theo các bước: bó, hom, lót, thí, thếp vàng/bạc... Cụ thể, chúng tôi đã sửa tượng này dựa trên kỹ thuật như của người xưa đã làm.

Sơn ta rất bền, nhưng trong điều kiện khí hậu của ta, nếu chỉ để trong chùa thôi, và đặc biệt nếu để trong các tháp rất ẩm ướt, tượng sẽ bị hỏng. Chỉ có điều, chắc còn những tháp khác có chứa thi hài mà chúng ta chưa biết được. Theo tôi, tượng hỏng, chẳng hạn tượng Vũ Khắc Minh ở chùa Đậu là do một người Pháp lấy batong đập vỡ đầu gối vào những năm 1945 - 1946 nên ôxy lùa vào bên trong, làm nứt cả phần hộp sọ. Tất cả các vật chất nếu để trong tự nhiên đều bị oxy huỷ hoại, nhưng nếu trong môi trường Nitơ thì sẽ rất bền vững. Chính vì vậy, chúng tôi đã để tượng sau khi sửa trong một hộp kính kín chứa đầy nitơ, nhờ đó có thể bảo quản hàng trăm năm là chuyện bình thường.

Đỗ Phương Vân - Nam 20 tuổi - Bạch Mai, Hà Nội: Thưa TS Nguyễn Lân Cường, trước khi tiến hành "phẫu thuật" cho các thiền sư, ông có làm lễ gì không? Trong suốt quá trình tu bổ, trong sâu thẳm tâm linh, ông có thấy sự hiện diện của linh hồn các Ngài?

PGS.TS Nguyễn Lân Cường:Tôi thực hiện các dự án tu bổ và bảo quản các vị thiền sư theo nhiệm vụ mà Cục Di sản văn hoá (Bộ VHTT) yêu cầu. Nhưng trước khi tiến hành thực hiện dự án, đúng theo tâm linh của người Việt Nam, bao giờ chúng tôi cũng thắp hương để cầu nguyện cho công việc thành công. Tôi hoàn toàn thấy yên tâm vì đây là mình làm một việc thiện. Nhiều khi kinh phí chưa về kịp chúng tôi cũng tự bỏ kinh phí ra để thực hiện cho kịp tiến độ. Từ sâu thẳm đáy lòng mình, chúng tôi nghĩ rằng đây không phải chỉ vấn đề của Phật Giáo mà là của cả khoa học. Nó sẽ phục vụ cho việc bảo tồn di sản văn hoá dân tộc và phục vụ khách du lịch trong và ngoài nước.

Bi an xac uop tai VN qua loi ke chuyen gia

Việt Dũng - Nam 28 tuổi - Bắc Ninh: Thưa họa sĩ Hân, tôi đọc thấy nhiều chuyện các chuyên gia khảo cổ cũng sợ những lời nguyền bí ẩn trong các khu mộ cổ, một số nhà khảo cổ Anh, Pháp đã chết khi khám phá mộ cổ Ai Cập. Xin hỏi điều này có thực không? Bản thân ông và các cộng sự khi tiến hành công việc có sợ không?

Họa sĩ Đào Ngọc Hân:Tôi rất thú vị khi nhận được câu hỏi của bạn. Thắc mắc của bạn cũng là thắc mắc của rất nhiều người. Chính điều này đã làm cho Phật giáo ngày càng được nhân loại yêu mến. Sự khác biệt của đạo Phật với tôn giáo khác chính là bởi lòng từ bi của đức Phật với muôn loài. Cho nên, đạo Phật không để lại những sợ hãi cho những người tiếp xúc với Phật giáo. Đây là nhục thân của các vị tổ sư đã đắc đạo. Lòng từ bi của họ thể hiện qua việc để lại nhục thân. Khi gần gũi với công việc tu bổ của mình là lúc tôi được sống trong một tình thương rộng lớn không giới hạn và tôi luôn luôn tin công việc này sẽ đem lại vinh hạnh cho chính bản thân mình và các cộng sự. Trong Bát nhã tâm kinh có câu: "Xa lìa hết tất cả các sự sợ hãi, vượt lên hết tất cả các sự khổ ải, diệt trừ hết tất cả các tai nạn". Cho nên, chúng tôi làm mà không có sự lo ngại nào cả.

Lưu Thanh - Nam 40 tuổi - Nam Định: Thưa ông Hân, tôi đã về chiêm bái cả tượng chùa Đậu lẫn chùa Tiêu trước và sau khi tu sửa (riêng tượng chùa Tiêu trước khi sửa chỉ được nhìn qua ảnh). Tuy nhiên, cảm giác của tôi là các pho tượng sau khi tu bổ đã mất đi vẻ "sống"! Nói nôm na là trước khi sửa thì trông giống như một bộ hài cốt, còn sau khi sửa thì giống như một pho tượng bằng chất liệu thông thường. Tôi muốn hỏi hai ý. Thứ nhất, ông giải thích điều này ra sao, và ông có cho rằng điều đó là tất yếu và cần thiết sau khi tu sửa? Thứ hai, nhìn pho tượng sau khi tu sửa như thế, cảm giác cá nhân của ông như thế nào?

Họa sĩ Đào Ngọc Hân:Cảm giác của anh Lưu Thanh cũng như cảm giác của rất nhiều phật tử. Trong công việc khoa học, chúng tôi phải luôn tìm cách dung hòa giữa cái nhìn cảm tính và cái nhìn của lý trí. Công việc chính của tôi là phải kéo dài được tuổi thọ của cổ vật và phải làm cho hiện vật sau khi tu bổ gần với hiện vật gốc nhất. Khi anh nhìn thấy nhục thân chùa Tiêu qua ảnh là lúc nhục thân đã gần bị hủy hoại hoàn toàn. Qua khảo sát, chúng tôi phải hình dung ra được nhục thân hơn 200 năm trước như thế nào từ cách bó cốt cho đến màu sắc, tinh thần. Và sự khác biệt giữa lúc nhục thân chưa được tu bổ với sau khi tu bổ là điều tất nhiên. Chúng tôi đã tham khảo rất nhiều ý kiến của các chuyên gia nước ngoài (các chuyên gia Bỉ đang làm việc cùng Bảo tàng Lịch sử Việt Nam trong thời gian chúng tôi tu bổ nhục thân chùa Tiêu). Họ cũng thống nhất với chúng tôi rằng: Hiện vật sau khi tu bổ sẽ phải gần với hiện vật góc nhất và đây cũng là một quan điểm được đa số các chuyên gia trong ngành bảo quản trên thế giới thống nhất. Và chúng tôi đã chọn lựa quan điểm được nhiều người ủng hộ nhất.

Mỗi một hiện vật đưa ra tu bổ đều có Hội đồng khoa học và các chuyên gia đóng góp ý kiến, đôi khi phải trao đổi rất nhiều để đưa ra một giải pháp tối ưu. Riêng đối với tôi, tôi luôn cố gắng dung hòa tất cả các ý kiến để đạt được sự hòa hợp giữa khoa học và tôn giáo.

Bi an xac uop tai VN qua loi ke chuyen gia
Nhục thể thiền sư Vũ Khắc Minh trước tu bổ.
Bi an xac uop tai VN qua loi ke chuyen gia
Nhục thể thiền sư Vũ Khắc Minh sau tu bổ.
Hàn Thuỷ - Nữ 21 tuổi - HN: Thưa hoạ sỹ Đào Ngọc Hân, công việc sơn tượng được thực hiện như thế nào? Trong quá trình tu bổ các nhục thân, anh chỉ là người sơn tượng, hay còn làm công việc gì khác nữa?

Họa sĩ Đào Ngọc Hân:Thưa bạn Hàn Thủy, công việc tu bổ tượng được tiến hành lần lượt theo các công đoạn khoa học. Đầu tiên là việc vệ sinh và diệt khuẩn, sau đó phải gia cố những khu vực bị hư hại nặng nhất rồi đến khâu tiến hành những công việc nghiên cứu về xương (nhân chủng học) của PGS Nguyễn Lân Cường. Tiếp đó là phần phục dựng, tôi cùng PGS Cường đặt xương vào đúng vị trí giải phẫu rồi gắn chắp những phần riêng lẻ vào tổng thể của tượng. Khi đã được một cốt tượng nguyên vẹn, chúng tôi tiến hành sơn theo quy trình kỹ thuật sơn cổ truyền từ bọc vải đến bó, hom, lót, thí, thếp và tạo màu. Tiếp đó là một số công đoạn để hiện vật sau khi tu bổ gần nhất với hiện vật gốc.

Ngo Huy Toan - Nam 27 tuổi - Singapore: Xin hỏi TS, liệu chúng ta đã có trong tay công thức ướp xác chung mà người xưa đã sử dụng chưa? Công thức này có nguồn gốc bản địa không hay giống với một số nơi khác trên thế giới (như ở Trung Quốc). Theo TS, việc ướp xác bằng phương pháp tượng táng có phổ biến trong xã hội VN xưa không? Xác có niên đại lâu nhất mà chúng ta tìm được cho đến nay?

PGS.TS Nguyễn Lân Cường: - Khi tu bổ các nhục thân, chúng tôi đã thấy được trình tự các lớp bồi. Đặc biệt, vừa qua khi tu bổ nhục thân thiền sư Như Trí lại còn phát hiện được những tấm đồng lớn đặt trên ngực (dài 65cm, rộng 22 cm) và trên lưng (dài 65cm, rộng 15 cm). Phía ngoài hai tấm đồng là lớp bồi dày trên dưới 10 mm.Trên đầu và bắp tay cũng được cuốn những dải băng bằng đồng có các kích thước khác nhau. Vòng quanh đầu, trên 2 tai là 3 dải băng đồng: 1 dải nhỏ 5,71mm, 2 dải lớn hơn 7,95mm. Có 3 dải băng khác từ trên đỉnh đầu dọc theo thái dương xuống sau cằm. Nhìn theo chuẩn sau có 4 dải băng to, chiều rộng 21,25mm chạy từ cổ lên đỉnh đầu luồn qua dải băng to (vuông góc với nó) gập quay trở lại xuống cổ ở phía sau gáy. Qua phim X-quang thấy rất rõ những vết gấp này. Những tấm đồng trên có tác dụng giữ thẳng lưng của thiền sư và có khả năng là để bảo vệ hộp sọ. Kỹ thuật giáp trữ tất (sơn ta bó lụa) như người Trung Quốc thường gọi giống với kỹ thuật bó cốt ở ta. Nhưng việc để những tấm đồng và băng đồng như gặp ở thiền sư Như Trí thì lần đầu tiên thấy trên thế giới. Do phải gỡ đế tượng (bằng gốm) ra để tu bổ mà chúng tôi phát hiện thấy trong bụng của nhục thân Như Trí còn có một khối to hợp chất bằng quả bưởi. Qua phân tích của PGS.TS Phan Vĩnh Phúc (Viện Khoa học và công nghệ VN) bằng phương pháp nhiễu xạ tia X, thấy các chất vô cơ có cấu trúc tinh thể như Calcium phosphate, Potassium Chrominum và Antimony Berylium Lithium. Đây là các chất còn lại của phần phủ tạng trong bụng Thiền sư Như Trí. Đây là một phát hiện mới khi nghiên cứu nhục thân này. Cũng có thể trong bụng thiền sư Vũ Khắc Minh (chùa Đậu) cũng còn phần phủ tạng mà chúng ta chưa có điều kiện nghiên cứu được.

Thiền sư Vũ Khắc Minh và thiền sư Như Trí được bó cốt ngay sau khi tịch, hoàn toàn không có hiện tượng sắp xếp lại xương như thiền sư Chuyết Công (chùa Phật tích) và Vũ Khắc Trường (chùa Đậu).

Thiền táng hay tượng táng - hai thuật ngữ này tôi đặt ra từ năm 1983 để nói về các táng thức như thổ táng, hoả táng, thuỷ táng, điểu táng, huyền táng. Thiền táng hay tượng táng chỉ thấy ở thời Hậu Lê và chỉ thấy trong các chùa chiền, nghĩa là chỉ thực hiện trên các vị thiền sư.

Theo Đại Việt sử ký toàn thư (Ngô Sỹ Liên, trang 274): "Bính thân năm thứ bảy (1116), mùa hạ tháng 6, nhà sư Từ Đạo Hạnh hoá thân trút xác ở chùa Thạch Thất. Người làng cho là việc lạ, để xác của Đạo Hạnh vào trong khám thờ. Xác Từ Đạo Hạnh đến khoảng năm Vĩnh Lạc (1403 - 1424) bị người Minh đốt cháy, người làng ấy lại đắp tượng để thờ như cũ. Theo tôi, đây là pho thiền táng sớm nhất của VN. Vũ Khắc Minh có niên đại 1639, thiền sư Như Trí có niên đại 1723.

Nguyễn Minh - Nam 35 tuổi - Xã Bồ Đề, Gia Lâm, Hà Nội: Xin hỏi hoạ sĩ Đào Ngọc Hân: Khi tu bổ tượng nhục thân, các anh có phải bóc hết các lớp sơn cũ ra hay không? Nếu bóc ra thì có sợ cả lớp da của thiền sư cũng bị bóc theo?

Họa sĩ Đào Ngọc Hân:Bạn Nguyễn Minh thân mến! Khi tu bổ hiện vật, chúng tôi chỉ loại bỏ những phần đã bị phân huỷ hoàn toàn, không thể cứu vãn được. Cho nên, chúng tôi không bóc hết sơn cũ ra. Trên thực tế, sau gần 300 năm, da và các phần hữu cơ của nhục thân đã bị phân huỷ hoàn toàn. Riêng tượng của thiền sư Như Trí, khối nội tạng kết lại nhưng cũng đã phân huỷ thành dạng bột. Cái thành công nhất của chúng tôi là giữ được nguyên hình khối nội tạng bằng cách dùng sơn sống pha loãng và thấm lại sau nhiều ngày.

Dr. Lê Chí Hiếu - Nam 32 tuổi - Xứ Wales, Vương Quốc Anh: Xin được hỏi PGS Nguyễn Lân Cường về phương pháp tạo hình và copy lại các bức tượng mà ông cùng các cộng sự đã thực hiện ở VN, độ chính xác của phương pháp này là bao nhiêu? Hiện tại tôi làm về tạo hình 3 chiều trên máy tính, có thể copy và tạo hình lại các mô hình thực bằng công nghệ chụp cắt lớp CT/MRI hoặc công nghệ quét tia Lasers. Các mô hình ba chiều (3D) của các vật thể sẽ được tạo dựng trong máy tính và cuối cùng được in ra bằng công nghệ tạo mẫu nhanh (Rapid Prototyping) mà không phải dùng đến kỹ thuật đúc khuôn mẫu truyền thống. Độ chính xác của công nghệ 3D có thể đạt tới 100 Micron. Nếu ứng dụng công nghệ này để tạo hình lại bức tượng mà PGS đã làm, chỉ cần dùng máy CT/MRI scanner ở bệnh viện để chụp cắt lớp. Từ các dữ liệu chụp cắt lớp này, mô hình 3D của bức tượng sẽ được tạo dựng. Sau đó, sẽ dùng công nghệ tạo mẫu nhanh để IN ra bức tượng. Nếu giáo sư có dự định ứng dụng công nghệ này ở VN, có thể liên lạc với tôi theo địa chỉ Địa chỉ email này đang được bảo vệ khỏi chương trình thư rác, bạn cần bật Javascript để xem nó .

PGS -TS Nguyễn Lân Cường: - Tôi được biết về phương pháp này qua tài liệu của nước ngoài cũng như khi đi trao đổi nghiên cứu tại CHLB Đức và CH Pháp. Nhưng ở VN thì chưa có điều kiện. Tôi rất cảm ơn anh về thiện chí và sẽ xin liên hệ với anh qua email. Đây là email của tôi: Địa chỉ email này đang được bảo vệ khỏi chương trình thư rác, bạn cần bật Javascript để xem nó

Trần Nguyễn - Nam 30 tuổi - Thanh Hoá: Có phải một số tượng táng mà các anh tu bổ có sự lộn xộn trong sắp xếp xương? Tôi muốn biết cụ thể ra sao? Có những sai lệch nào đến mức... ngộ nghĩnh, buồn cười không?

Bi an xac uop tai VN qua loi ke chuyen gia

Họa sĩ Đào Ngọc Hân: - Việc này đã xảy ra ở tượng Vũ Khắc Trường do tượng bị ngập nước và vỡ trong trận lụt năm 1893. Sau một tuần bị trôi dạt và ngâm trong nước, tượng mới được vớt lên nên xương của tượng đã rã. Sau này, một vị sư ở chùa Đậu cùng nhân dân trong làng mới cùng nhau tu bổ lại bằng đất sét. Do thiếu kiến thức về giải phẫu sinh lý, họ đã lắp nhầm xương chân lên xương cánh tay nên ống tay của tượng Vũ Khắc Trường dài hơn bình thường.

Ngô Phú Sơn - Nam 26 tuổi - Tương Giang, Từ Sơn, Bắc Ninh: Tôi là một người con của xã Tương Giang, Từ Sơn, Bắc Ninh. Tôi muốn hỏi PGS một số câu hỏi về việc gần đây chúng ta khai quật và tu bổ thành công nhuc thân của thiền sư Như Trí. Sau khi tượng nhục thân thiền sư Như Trí được tu bổ thành công, thi nhục thân thật có được đặt trở lại chùa Tiêu hay đó chỉ là những phiên bản, mà thục thân thật được lưu giữ ở một nơi nào đó? Theo PGS, có khả năng còn những nhục thân như vậy trong những tháp còn lại của chùa Tiêu hay không?

PGS -TS Nguyễn Lân Cường: - Tất cả các nhục thân mà chúng tôi đã tu bổ ở chùa Đậu, Phật Tích, và Tiêu Sơn thì tượng gốc sau khi tu bổ đều đặt trong nhà tổ. Các phiên bản khác bằng thạch cao hay composite được đặt trong am hoặc tháp nơi đã tìm thấy thiền sư. Nhục thân Như Trí cũng không là ngoại lệ. Bạn có thể hoàn toàn tin tưởng ở chúng tôi. Chúng tôi cũng chưa hề có ý định đưa các phiên bản đi trưng bày ở các nơi khác.

Tôi hy vọng là còn có những pho tượng táng khác và mong muốn được tu bổ nếu như tượng đã bị hư hỏng.

Lê Cường - Nam 33 tuổi - Thường Tín, HT: Chào anh Đào Ngọc Hân. Tôi là 1 người quê ở Thường Tín, Hà Tây. Nghe "đồn" rằng, thời gian nhóm tu bổ của các anh làm việc tại chùa Đậu, điều kiện sinh hoạt như điện, nước, phòng ốc... không được thoải mái lắm. Chuyện đó có thực không, và nếu có thì tại sao vậy?.

Họa sĩ Đào Ngọc Hân:Điều này là có thật xong nhà chùa đã tạo điều kiện tốt nhất cho chúng tôi. Thời gian chúng tôi ở chùa Đậu là mùa hè năm 2003 nên thời tiết rất nóng nực. Khi dự án lắp điều hòa cho phòng làm việc của chúng tôi được thực hiện thì điều hòa cũng không hoạt động được vì đường điện quá yếu, đèn và quạt trong chùa tắt hết mỗi khi chúng tôi bật điều hòa. Sau đó, chúng tôi phải làm một đường điện khác.

Thuỷ Lê - Nữ 29 tuổi - HN: Ở chung lâu như vậy với các di cốt các thiền sư, các anh có thấy... sợ không? Bà xã của các anh có phàn nàn về công việc của chồng?

Họa sĩ Đào Ngọc Hân:Trong suốt thời gian tu bổ tượng thiền sư Chuyết Chuyết ở chùa Phật Tích, tôi ngủ ngay bên cạnh tượng. Đến khi làm ở chùa Đậu, tôi cũng ngủ ngay trong phòng làm việc. Tôi cảm thấy như được ngủ ở bên cạnh cha của mình. Vợ tôi tạo mọi điều kiện tốt nhất để tôi làm việc và quan tâm rất nhiều đến công việc của tôi. Con trai tôi luôn hỏi tôi vào mỗi buổi sáng: Hôm nay bố có đi chùa Đậu (hoặc chùa Tiêu) không?

Nguyễn Ngọc Khoa - Nam 30 tuổi - 218 k1 Hào Nam, Cát Linh, Đống Đa, Hà Nội: Thưa họa sĩ Đào Ngọc Hân, ngày 1 và 15 hàng tháng, họa sỹ có đi chùa thường xuyên không? Người VN thường nghĩ rằng đi chùa sẽ mang lại cho họ may mắn trong tháng hoặc trong năm, vậy HS có tin không?

Họa sĩ Đào Ngọc Hân:Trước kia, tôi thường xuyên đi lễ và đến thăm các sư, vãn cảnh chùa. Còn bây giờ, do nhiều công việc gắn liền với chùa nên thường đến chùa vì công việc. Tôi không đến được vào những ngày 1 và 15 hàng tháng, nhưng tôi rất thấm nhuần câu nói của các tổ: "Ở đâu mà thực hành Phật pháp thì ở đấy có đạo Phật".

Lê Tuyết - Nữ 35 tuổi - Hà Nội: Thông thường, các dự án trùng tu, bảo tồn đều phải cạnh tranh mới giành được. Nhóm của các anh có phải cạnh tranh với các nhóm, cá nhân khác không? Nếu có thì các anh bảo vệ quan điểm của mình như thế nào (giá rẻ hay chất lượng)? Có ý kiến nào phi khoa học trong các cuộc tranh luận như vậy không?

PGS.TS Nguyễn Lân Cường: - Khi thực hiện dự án tu bổ và bảo quản hai nhục thân ở chùa Đậu (Hà Tây) cũng đã có một người ở Thái Bình gửi một dự án khác lên Cục Di sản văn hoá để đề nghị được duyệt. Nhưng Cục Di sản văn hoá đã chọn chúng tôi vì việc tu bổ có liên quan đến di cốt của thiền sư và đòi hỏi phải có chuyên môn về cốt học, về giải phẫu học..., chứ không đơn thuần là kiến thức về sử dụng sơn ta.

Vì thực hiện dự án tu bổ và bảo quản hai thiền sư ở chùa Đậu thành công nên đến pho Như Trí, Tỳ kheo Thích Kiến Nguyệt, Tổng thư ký Thiền viện Trúc Lâm Đà Lạt-Yên Tử đã trực tiếp mời chúng tôi thực hiện dự án.

Chúng tôi chưa bao giờ đặt ra vấn đề về giá cả. Điều rất quan trọng là chúng tôi chỉ dùng những nguyên vật liệu tốt nhất, phương pháp làm thận trọng nhất, không được phép mắc bất cứ một sai lầm nào, dù là nhỏ bé nhất. Trong khi thực hiện dự án, chúng tôi được Cục Di sản Văn hoá chỉ đạo trực tiếp và Hội đồng cố vấn gồm các nhà khoa học tham gia ý kiến mỗi lần có sự cố xảy ra.

Bi an xac uop tai VN qua loi ke chuyen gia
Nhục thể thiền sư Như Trí trước tu bổ.
Bi an xac uop tai VN qua loi ke chuyen gia
Nhục thể thiền sư Như Trí sau tu bổ.
Anh Chi - Nữ 25 tuổi - Nhà B11, Thanh Xuân, Hà Nội: Thưa hoạ sĩ, có một lần lên chùa Tiêu, tôi được sư cụ trụ trì cho biết, khi rước tượng Thiền sư Như Trí ra thì phát hiện ở trong tháp có lẫn một tý xương gì như xuơng con rắn. Vậy phải chăng có con rắn đã chui vào trong tháp và chết ở trong đó?

Họa sĩ Đào Ngọc Hân:Khi rước tượng thiền sư Như Trí ra khỏi tháp, chúng tôi có phát hiện xương và vỏ trứng thạch sùng.

Nguyễn Mạnh Hà - Nam 26 tuổi - Hà Nội: Chú Cuờng ơi! Cháu đã gặp chú một vài lần và rất thú vị khi đuợc đọc các bài báo viết về công việc phục chế lại các pho tuợng táng của chú. Nếu trong thời gian tới có một pho tuợng táng nào được tìm thấy, chú có thể cho cháu xem chú thực hiện một vài công đoạn phục chế được không?

PGS.TS Nguyễn Lân Cường:- Theo quy định chung của Bộ VHTT, trong khi tu bổ không chỉ người dân mà cả báo chí cũng không được vào tham quan hoặc đưa tin. Chỉ có những người có trách nhiệm ở Trung ương và địa phương được phép ra vào nơi tu bổ. Nếu cháu thích, chú có thể giới thiệu với cháu qua các bức ảnh chụp hết sức cụ thể từng giai đoạn của quá trình tu bổ. Khi cần, cháu gọi điện trước cho chú để kịp sắp xếp thời gian.

Dương Châu - Nam 58 tuổi - K.121/01 Nguyễn Chí Thanh, Đà Nẵng: Việc phục chế đã hoàn tất. Một kết quả đáng kính. Xin hoạ sĩ cho biết: Chất liệu phục chế tượng có ảnh huởng đến nhục thể tượng không? Chất liệu nầy có hoà đồng với nhục thể để tạo nên khối vững chắc lâu dài? Sau phục chế, tượng có khả năng lưu giữ bao lâu? Làm thế nào để gìn giữ lâu dài các pho tượng đã phục chế?

Họa sĩ Đào Ngọc Hân:Chất liệu phục chế tượng không hề làm ảnh hưởng đến nhục thân. Bởi vì chất liệu này chính là chất liệu ban đầu đã được sử dụng để bó cốt. Sau khi phục chế, tượng được bảo quản trong môi trường nitơ nên tuổi thọ của nhục thân sẽ rất dài.

Do Thi Thanh Thuy - Nữ 22 tuổi - Hai Phong: Em vào chùa thường xuyên và thấy tượng trong chùa rất giống nhau. Em chưa được thấy tượng táng bao giờ. Xin hỏi anh, tượng táng có giữ được vẻ mặt hay hình dáng riêng của mỗi nhà sư không ạ?

Bi an xac uop tai VN qua loi ke chuyen gia

Họa sĩ Đào Ngọc Hân: - Vẻ mặt của các nhục thân rất khác nhau. Ví dụ: thiền sư Vũ Khắc Minh với dáng vẻ siêu thoát, toàn thân buông xả, mắt khép hờ thể hiện một tinh thần giải thoát. Thiền sư Như Trí chân xếp bán già, dáng ngồi ngay ngắn, mắt mở, nhìn thẳng về phía trước thể hiện lí tưởng của Bồ Tát với tinh thần phổ độ chúng sinh.

Anh Chi - Nữ 25 tuổi - Nhà B11, Thanh Xuân, Hà Nội: Thưa GS Nguyễn Lân Cuờng, có lần lên Phật Tích, tôi nghe một số nguời ca cẩm rằng, khuôn mặt thiền sư Chuyết Chuyết do ông tu bổ lại không giống như bức ảnh chụp còn lại? Ông có lưu ý đến điều này không và giải thích ra sao?

PGS.TS Nguyễn Lân Cường: - Phần mặt của thiền sư Chuyết Chuyết chỉ còn từ phần hàm trên trở xuống, theo nghiên cứu của tôi phần hàm dưới của pho tượng gốc là không chính xác: chiều rộng từ 2 góc hàm trên xương là 95cm, trong khi đó trên tượng chỉ có 90cm, nghĩa là xương hàm... to hơn cả mặt thật thiền sư! Khuôn mặt thiền sư Chuyết Chuyết mà bạn nhìn thấy qua ảnh là do các vị ở chùa đã đắp thêm đất vào trong khoảng thời gian từ khi tượng được mang ra khỏi tháp vào năm 1988 đến khi chúng tôi bắt tay vào tu bổ là từ ngày 12/1/1993. Chúng tôi dựng lại mặt của thiền sư dựa vào phương pháp Ghê-ra-xi-mốp (tái tạo mặt lại theo xương sọ) vì phát hiện được một số xương mặt như xương hàm trên, hàm dưới, hốc mắt, gò má...

Lê Vân - Nữ 27 tuổi - Hà Nội: Qua kinh nghiệm nghiên cứu, hoạ sĩ có thể cho một hình dung về cách thức táng các pho tượng cốt xương?

Họa sĩ Đào Ngọc Hân:Trước tiên, cốt của các vị thiền sư đã khô bằng nhiều cách như: thiền sư Vũ Khắc Minh ngồi thiền nhập định trong am suốt một 100 ngày cho đến khi thân thể tự khô hoặc cốt của Lục tổ Huệ Năng được làm khô bằng cách lót vôi nung phía dưới để hút nước chảy ra từ thân thể. Sau đó, các nhục thân được quấn vải với 12 đến 15 nước sơn ta đã được chế biến.

Nguyễn Ngọc Khoa - Nam 30 tuổi - 218 k1 Hào Nam, Cát Linh, Hà Nội: Xin hoạ sĩ cho biết: người xưa có ngâm tẩm thuốc gì không để cho xương người được bền đến ngày nay và hoạ sĩ tu bổ thì có ngâm tẩm hóa chất gì không?

Họa sĩ Đào Ngọc Hân:Người xưa không ngâm tẩm gì mà tất cả đều do những công phu tu tập suốt đời của các thiền sư tạo nên. Thường là những người luyện võ, luyện công có cơ bắp và xương cốt cứng chắc hơn người bình thường. Khi tu bổ, chúng tôi chỉ diệt khuẩn và dùng sơn ta bảo quản.

Ánh Tuyết - Nữ 50 tuổi - Hà Nội: Câu hỏi dành cho hoạ sĩ Đào Ngọc Hân, xem tivi tôi thấy các anh phải đeo khẩu trang trong khi làm việc. Việc tiếp xúc với các di cốt ở khoảng cách gần và trong thời gian lâu như vậy ảnh huởng ra sao đến sức khoẻ và tâm lý?

Họa sĩ Đào Ngọc Lân:Việc đeo khẩu trang và mặc áo blouse là trang phục của những người làm công việc nghiên cứu, thí nghiệm hoặc làm công tác lưu động chứ không phải là để tránh những ô nhiễm khi tiếp xúc với di cốt. Việc tiếp xúc với di cốt ở khoảng cách gần và lâu như vậy cũng không có ảnh hưởng gì đến tâm lý. Tôi vẫn tăng cân bình thường và ăn ngon, ngủ yên.

Nguyễn Văn Tuân - Nam 33 tuổi - Hà Nội: Thưa hoạ sĩ Hân, vậy thì sự tồn tại và để lại xác uớp các vị sư muốn nói hay gửi tới thế hệ sau điều gì?

Họa sĩ Đào Ngọc Hân:Đây là một thông điệp thiêng liêng nhất, hơn tất cả muôn nghìn lời nói gửi lại cho phật tử thế hệ sau về lòng tin trong một kiếp hiện tại tận tâm tu hành sẽ có kết quả. (Trực chỉ chân tâm kiến tính thành Phật).

Hoang Tran - Nam 50 tuổi - California USA: Xin GS cho biết rõ cách thức ướp xác của người xưa đối với hai vị sư ở chùa Đậu? Tại sao hơn 300 năm, xác không bỏ vào hòm kín, không tẫm thuốc, bộ óc vẫn còn, thân xác vẫn còn tồn tại, không bị phá hủy. Có người cho rằng nhờ có vấn đề Tâm linh (như Thiền Định hoặc Đức Tin) của những nhà tu hành là nguyên nhân đem đến sự bất hoại của thân xác? Ở Mỹ, cũng có một số xác của những giám mục còn nguyên vẹn như vậy... Thật hư như thế nào, xin PGS cho biết ý kiến theo sự hiểu biết riêng của mình?

PGS.TS Nguyễn Lân Cường: - Theo ý kiến của thượng toạ Thích Thông Phương, trụ trì Thiền viện Trúc Lâm-Yên Tử, trong Phật giáo VN từ xưa đến nay đã có tới 7 nhục thân hay 7 toàn thân xá lợi:

Thời Lý: Thiền sư Thiền Nham ở chùa Trí Quả và Thiền sư Từ Đạo Hạnh ở chùa Thầy.

Thời Trần: Thiền sư Đức Minh ở chùa Trăm Gian

Thời Hậu Lê: thiền sư Đạo Chân và Đạo Tâm - tức Vũ Khắc Minh và Vũ Khắc Trường ở chùa Đậu, Thiền sư Chuyết Công ở chùa Phật Tích (Bắc Ninh).

Theo tôi (Nguyễn Lân Cường), chắc chắn còn có những vị thiền sư khác mà chúng ta chưa tìm thấy. Họ thường được để trong các tháp cổ. Nhục thân không được lấy óc và phủ tạng ra, chỉ nhờ sơn ta và các phụ gia như mạt cưa, đất mối đùn, giấy dó, dát vàng/bạc... là các chất bồi để bao bọc bên ngoài sau khi tịch. Nhưng điều quan trọng hơn cả là các nhà thiền sư này phải trải qua quá trình khổ luyện và có "nội lực" ở bên trong thì mới có thể thành đạt được trong việc ướp xác. Tư duy như vậy mới có thể giải thích được vì sao trái tim hoà thượng Thích Quảng Đức vẫn còn nguyên khi toàn thân bị thiêu cháy. Tôi rất muốn ngài gửi cho tôi các tài liệu về xác ướp còn nguyên vẹn của các giám mục ở Mỹ mà ngài vừa đề cập. Đây là địa chỉ email của tôi: Địa chỉ email này đang được bảo vệ khỏi chương trình thư rác, bạn cần bật Javascript để xem nó

Thanh Điệp - Nam 30 tuổi - Hà Nội: Thưa TS Cường, xin được hỏi một câu hơi ngoài lề trong buổi hôm nay. Nghe nói, ông là người rất mê đá bóng và âm nhạc, thậm chí đã từng sáng tác nhạc. Có điều gì đồng điệu giữa một nhà khảo cổ học, chuyên nghiên cứu về nhân chủng học, với một nhạc sỹ vui tươi như thế ở trong ông?

PGS.TS Nguyễn Lân Cường: -Tôi nguyên là Uỷ viên BCH Liên đoàn bóng đá VN khoá trước và hiện nay là Uỷ viên BCH Hội âm nhạc HN và Hội viên Hội nhạc sỹ VN. Tôi đã sáng tác và hoạt động âm nhạc từ năm 1958, khi còn ở trường phổ thông. Nhưng trong nghiên cứu khoa học, yêu cầu đầu tiên là phải rất tỉ mỉ, chính xác, thận trọng và trung thực, không thể lúc nào cũng bay bổng như tâm hồn nghệ sỹ. Chỉ có điều chung là phải yêu thích công việc mình làm thì mới thành công, kể cả trong khoa học lẫn nghệ thuật.

Đỗ Phương Vân - Nam 20 tuổi - Bạch Mai, Hà Nội: Thưa GS Nguyễn Lân Cuờng, đầu năm nay, khi hoàn thành tu bổ 2 pho tuợng Chùa Đậu, Hà Tây, tôi có xuống dự. Lúc về, đi qua chậu xuơng rồng trong chùa, tôi có trót lấy một cái mẩu cây nho nhỏ, chỉ bằng ngón tay. Vậy mà khi ra lấy xe, tôi sửng sốt thấy xe tôi không tài nào đạp nổ được (xe tôi chưa bao giờ bị như vậy). Kết quả là bị hỏng bu-gi. Bạn tôi bảo, cậu trót lấy một thứ bằng cái bu-gi thì phải trả giá bằng một thứ đúng bằng thế. Tôi cho đây là chuyện ngẫu nhiên, nhưng vẫn cảm thấy rất áy náy. Ông nghĩ gì về sự linh thiêng của các Ngài? Và "khám chữa bệnh" cho các Ngài lâu, ông có cảm thấy có điều gì vận vào mình không?

PGS.TS Nguyễn Lân Cường: - Tôi không tin có chuyện ấy đâu.

Lâm Nguyễn - Nam 28 tuổi - Hà Nội: Theo đánh giá của TS Nguyễn Lân Cường, trong số các pho tượng táng đã phát hiện ở VN, pho nào có thể coi là còn nguyên vẹn nhất và pho nào thể hiện kỹ thuật táng tượng ở đỉnh cao nhất? Tại sao?

PGS.TS Nguyễn Lân Cường: - Trong 4 nhục thân mà chúng tôi đã tu bổ, pho thiền táng Vũ Khắc Minh là còn nguyên vẹn nhất. Ngoài phần đầu gối và phần xương sọ bị nứt, di cốt còn nguyên vẹn ở trong nhục thân. Chính pho tượng này cũng có kỹ thuật tượng táng cao nhất, vì có cả thếp vàng lẫn thếp bạc. Trong khi đó, nhục thân Như Trí không hề có thếp vàng hay bạc.

lamthanh_06 - nữ 30 tuổi - hao nam - hanoi: Thưa họa sĩ, hôm nay, trong buổi giao lưu này, anh có sẵn sàng "tiết lộ" những chuyện bên lề trong thời gian cùng nhóm phục chế nhục thân thiền sư Như Trí?

Họa sĩ Đào Ngọc Hân:Thật ra những chuyện bên lề của công việc tu bổ này có rất nhiều. Chẳng hạn, Phật tử rất quan tâm đến chuyện phục chế của chúng tôi nên khi làm pho tượng ở chùa Phật Tích, họ kéo về Viện Khảo cổ thắp hương ở ngoài cổng rất đông khiến mọi người hoảng lên. Sau đó, chúng tôi phải bí mật chuyển tượng về nhà anh Bùi Đình Quang, một thành viên trong nhóm còn sống độc thân, để làm việc. Một số Phật tử biết tin nhưng không dám đến mà chỉ gửi lương thực đến nuôi chúng tôi. Mãi đến khi chuyển tượng về chùa, các Phật tử mới đến thắp hương từ đầu ngõ vào nhà khiến hàng xóm tưởng nhà anh Quang có chuyện kéo đến xem rất đông. Cũng may là công việc đã xong.

Rồi đến khi phục chế tượng ở chùa Đâu, cả nhóm bị các cụ trong làng canh gác rất chặt chẽ vì sợ bị tráo đổi tượng. Nhưng đến khi công việc kết thúc, các cụ lại quý chúng tôi như con và dân làng chào đón rất hoan hỉ mỗi khi chúng tôi về thăm.

Trần Thị Vân - Nữ 52 tuổi - 44 HT 17 Hiệp Thành Quận 12 TP.HCM: Quá trình nghiên cứu của hoạ sĩ theo tôi không những chỉ có từ lòng say mê nghề nghiệp mà bằng cả trái tim và một đức tin nào đó? Hân có tin là có thế giới tâm linh tồn tại không?

Họa sĩ Đào Ngọc Hân:Khi mà tôi tiếp xúc với đạo Phật, cái sự nghi ngờ là cái cản trở lớn nhất để tôi đến với đạo Phật. Chỉ đến khi biết câu "Nghi lớn thì tin lớn" và khi được nghe giáo hóa về Bát Nhã tâm kinh, đức tin của tôi mới đạo Phật mới được bền vững. Sự tồn tại của các thế giới, trong đó có thế giới tâm linh đã được đề cập rất nhiều trong lịch sử tiến hóa của loài người. Tôi nghĩ rằng, thế giới tâm linh có hay không không quan trọng bằng ta luôn chân thật với chính mình trong mọi suy nghĩ và hành động trước hiện tại.

Phạm Thanh Bình - Nam 28 tuổi - SN 13 ngõ 2 K74 Bưởi, Tây Hồ, HN: Khi tu bổ các pho tượng cổ như vậy thì PGS gặp phải những khó khăn gì? Việc tu bổ có ảnh hưởng nhiều đến chất lượng, hình dáng của pho tượng hay không? Vấn đề khó khăn nhất mà PGS gặp phải trong quá trình tu bổ là gì?

Bi an xac uop tai VN qua loi ke chuyen gia

PGS.TS Nguyễn Lân Cường: Khó khăn lớn nhất của chúng tôi là trong khi tu bổ các pho tượng phải thực hành các kỹ thuật về sơn ta như bọc vải, bó, hom, lót, thí. Có pho lên đến 14 lớp sơn như tượng Vũ Khắc Minh, 22 lớp với tượng Vũ Khắc Trường, 13 lớp với tượng Như Trí. Nhưng phải làm sao cho tượng không được quá to ra bằng cách là sau mỗi lần đưa sơn vào phải mài để các lớp sơn mỏng đi và gắn kết chặt với nhau. Khó nhất là khi làm tượng đối chứng của thiền sư Vũ Khắc Minh. Nếu lấy khuôn trực tiếp trên tượng gốc thì có thể làm pho tượng gốc bị gẫy vỡ. Chính vì vậy chúng tôi đã có sáng kiến đổ khuôn từng phần rồi ghép lại. Kết quả thật mỹ mãn.

Một việc khác: Khi gắn các vết nứt, nếu chỉ làm sơn không và các phụ gia thì sau 50 năm nữa, vết nứt sẽ nảy sinh giữa sơn mới và sơn cũ. Sáng kiến của chúng tôi là: thay vì chỉ để nguyên vết nứt và gắn sơn ta vào khe nứt (điều này sẽ gây ra sự "phá" nhau giữa sơn mới và sơn cũ, giữa chất liệu gắn thêm với miệng vết nứt), chúng tôi đã mở rộng vết nứt mỗi chiều 1 cm, sâu 1mm rồi mới gia cố bằng vải màn trộn sơn ta. Như vậy chỗ hàn gắn sẽ được lâu dài.

Lê Tiến Dũng - Nam 32 tuổi - P18 H2 TT ĐHSP Hà Nội: Thưa họa sĩ Hân, anh có thể cho biết: Vì các thiền sư được táng vào các thời kỳ khác nhau nên có điểm gì khác biệt về chất liệu dùng để ướp xác các thiền sư không?

Họa sĩ Đào Ngọc Hân:Nhục thân của các thiền sư không thể gọi là ướp xác bởi vì người ta chỉ dùng sơn và vải để giữ hình dáng ban đầu của nhục thân thiền sư. Việc ướp xác như trường hợp di thể của vua Lê Dụ Tôn và các bà hoàng phải dùng đến các hương liệu và dược thảo. Vì thế, ở đây không có sự khác biệt về chất liệu mà chỉ khác biệt về hình dáng và tư thế lúc nhập diệt.

Lê Tuấn Minh - Nam 22 tuổi - Hà Nội: Thưa PGS Nguyễn Lân Cường, các khái niệm xác ướp, tượng táng, tượng bó cốt, nhục thân có hoàn toàn giống nhau không? Nếu khác thì khác ở điểm nào?

PGS.TS Nguyễn Lân Cường: Nhục thân là cách gọi của Phật Giáo (nhục là thịt, thân là thân thể; tức là để lại toàn vẹn thân thể. Nhưng trong các táng thức chúng tôi dùng thuật ngữ thiền táng (ngồi thiền để táng) hay tượng táng (làm thành tượng để táng). Khái niệm tượng bó cốt chính là hình thức này mà Trung Quốc gọi là giáp trữ tất (sơn ta bó lụa). Xác ướp là thuật ngữ chung để chỉ lại việc giữ lại thi hài không bị phân hủy sau khi chết.

  • TS

(Ảnh trong các pho tượng sử dụng trong bài do PGS.TS Nguyễn Lân Cường cung cấp)

Việt Báo

Nhận xét tin Bí ẩn xác ướp tại VN qua lời kể chuyên gia

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Bí ẩn xác ướp tại VN qua lời kể chuyên gia bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Bi an xac uop tai VN qua loi ke chuyen gia ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Bí ẩn xác ướp tại VN qua lời kể chuyên gia ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Văn Hóa của chuyên mục Văn Hóa.

Mystery mummy in stories as expert VN
Dao Ngoc Han, Nhu Tri, Dr. Nguyen Lan Cuong, Hanoi, Vu Khac Minh and Vu Khac Truong, cultural heritage, anthropology, such How, Phat Tich Pagoda, contact, teacher, maintenance, artists, works, burial

Correct 10am today, Dr. Nguyen Lan Cuong Anthropology and lacquer artist Dao Ngoc Han was in publishers to communicate with readers online Dr. ..

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM


  • Thoi su 24h1810 No kinh hoang tai TPHCM
    Thời sự 24h(18/10): Nổ kinh hoàng tại TP.HCM

    Vì sao BS Tường không bị truy tố tội "Giết người"?; Nữ PGĐ Sở nói gì về vụ ẩu đả tại khách sạn; Trộm đột nhập siêu thị đã qua mặt bảo vệ thế nào; Thiếu nữ lớp 9 bị cố tình đánh chết để bịt đầu mối...

  • Thoi su 24h1710 Mr Dam lai vung tien choi troi
    Thời sự 24h(17/10): Mr Đàm lại vung tiền chơi trội

    Sự cố sập hàng loạt website: Nghi vấn bị phá hoại; Xuất hiện xe đặc chủng 13 tỷ chuyên ‘bắt’ xe quá tải; Mr.Đàm lại vung tiền chơi trội; Bộ CA điều tra vụ tàu Sunrise 689 bị cướp biển; Cảnh khó tin tại đường trên cao Hà Nội; 

  • Thoi su 24h1610 HN sap phat nguoi thong qua camera
    Thời sự 24h(16/10): HN sắp "phạt nguội" thông qua camera

    Bệnh viện lớn nhất TPHCM lên tiếng vụ đấu thầu thuốc; Phá đường dây mại dâm trăm đô, chỉ tiếp khách Tây; Hà Nội sắp "phạt nguội" thông qua 450 camera; Giết cha ở Vĩnh Long mang xác lên Sài Gòn phi tang;

  • Thoi su 24h1510 Bat pho chanh thanh tra GTVT
    Thời sự 24h(15/10): Bắt phó chánh thanh tra GTVT

    Chấn động làng quê vụ nữ sinh giết cán bộ huyện; Jennifer Phạm sẽ là thảm họa của Cặp đôi hoàn hảo 2014?; Cá quả Tàu tiêm thuốc mê đổ về chợ; Truy sát từ nhà đến bệnh viện vì can thiệp đụng độ trên đường

  • Thoi su 24h1410 Su co hy huu tren duong sat VN
    Thời sự 24h(14/10): Sự cố hy hữu trên đường sắt VN

    Xử lý xe quá tải "giết" đường: Không có vùng cấm!; Sự cố hy hữu trên đường sắt Việt Nam; Tài xế trong clip "ngược chiều khó tin" ở HN trình diện; Truy sát kinh hoàng từ nhà đến bệnh viện;Việt Nam sắp nhận máy bay hiện đại nhất thế giới; Công an cử người canh rắn "khủng" cực độc... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 13/10.

  • Ban tin suc khoe tuan 121810
    Bản tin sức khỏe tuần (12-18/10)

    Nguy cơ dịch Ebola vào Việt Nam là rất cao; Tâm sự của một bác sĩ: "Ở Việt Nam có nhiều Nina Phạm thầm lặng"; Sốc với công nghệ “thổi phồng” gà còi thành béo căng; 5 cách đơn giản tính chính xác tuổi thai; 3 dấu hiệu thần kinh vô cùng nguy hiểm ở trẻ nhỏ;Học lỏm bí quyết giảm cân an toàn kiệu quả kiểu Hàn Quốc; Sử dụng máy tính bảng gây hại đến xương và vai; Lý do tình dục mùa thu viên mãn nhất trong năm; Chữa mồ hôi tay, chân triệt để nhờ lá lốt...là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1210 1810
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (12/10 - 18/10)

    Nổ lớn tại TP.HCM: Hóa chất nồng nặc, mảnh thi thể vương vãi; Hộp đen tàu Sunrise 689 biến mất, Bộ Công an vào cuộc; Hà Nội phạt nguội vi phạm giao thông bằng camera: Khó khả thi; Xe điên đâm liên tiếp trên đường Phạm Hùng; Rắn độc tràn về làng tấn công người dân ở Nghệ An ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 1210 1810
    Toàn cảnh Showbiz tuần (12/10 – 18/10)

    Nghi án Khánh My làm "đào" quán karaoke, Elly Trần thừa nhận có con, Việt Hương và dàn sao Việt bị đối xử tệ bạc ở Nhật, Hương Tràm 'đá đểu' Robbey, Hà Anh bị cấm diễn 3 tháng, Nhóm F Band dùng khăn Piêu của người Thái làm khổ trong X-Factor, Xuân Lan vướng nghi vấn sinh con với đàn ông đã có vợ, Yanbi bị dân mạng "ném đá" vì miệt thị người đồng tính, Siêu mẫu Võ Hoàng Yến bị tố làm gãy tay đồng nghiệp, Moon Geun Young có bầu dù đã chia tay Kim Bum, Chae Rim hạnh phúc trong ngày lên xe hoa lần 2 là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1210 1810
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (12/10 - 18/10)

    Nữ sinh lớp 12 giết cán bộ huyện trong nhà nghỉ; Bàng hoàng những vụ "ngáo đá" lên cơn giết người; Nữ sinh giết con rồi đốt xác để giấu chuyện mang thai; Diễn biến mới vụ TMV Cát Tường ném xác nạn nhân xuống sông; Đến tòa ly hôn, vợ đâm chết chồng trước sân tòa án; Ly cà phê cuối cùng của tử tù đầu tiên bị tiêm thuốc độc;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • The gioi noi bat tuan qua tu 12101810
    Thế giới nổi bật tuần qua (từ 12/10-18/10)

    Căng thẳng Trung - Hàn sau vụ ngư dân Trung Quốc bị bắn chết; Sự xuất hiện của lãnh đạo Kim Jong-un với hình ảnh chống gậy; Biểu tình tại Hồng Kông vẫn căng thẳng; Thế giới tiếp tục cuộc chiến chống dịch bệnh Ebola; ... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.