vietbao

Bên Hồ Gươm, lại bàn chuyện Rùa Thiêng

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Phó Giáo sư Hà Đình Đức là tác giả của 150 bài viết về rùa Hồ Gươm. Tên ông xuất hiện trong bảng Danh lục rùa thế giới trong mục về giống rùa lớn mai mềm ở Việt Nam: Rafetus leloii Duc 2000.

Ben Ho Guom lai ban chuyen Rua Thieng
Rùa Thiêng Hồ Gươm
Ấy vậy mà nhiều câu hỏi về rùa Hồ Gươm ông vẫn không thể trả lời. Bức màn sương huyền thoại trên Hồ Gươm có lẽ khó mà vén hết lên được. Và có lẽ cũng không nên vén hết chăng? Đầu năm mới, chúng tôi có cuộc trò chuyện bên Hồ với PGS Hà Đình Đức.

Thưa PGS, trong một truyện ký có tên “Rùa Hồ Gươm” in cách đây hơn 15 năm, nhà văn Nguyễn Dậu – một người có 10 năm kiếm sống bên Hồ Gươm và biết rất nhiều chuyện về rùa- có viết rằng ông phân biệt và đếm được trong Hồ Gươm tới 17 con rùa to. Ông Dậu cũng nói rõ là con to nhất sau đó biến mất. Hai con bị đánh trọng thương và chết, xác được làm tiêu bản trưng bày. Hai con bị bọn “rùa tặc” ngang nhiên bắt chở đi làm thịt. Vậy thì những con khác đã đi đâu nếu bây giờ quả thật trong Hồ Gươm chỉ còn đúng một cụ rùa?

Các tư liệu tôi có chỉ xác định trong Hồ Gươm từng có 4 cụ rùa. Cụ còn lại duy nhất trong hồ hiện nay là một. Hai cụ bị chết, tiêu bản xác một cụ được trưng bày ở Đền Ngọc Sơn, bộ xương cụ kia hiện giữ trong kho của Bảo tàng Hà Nội.

Một cụ nữa hiện không còn lưu dấu tích vật chất nhưng tôi biết qua lời kể của nhà văn Đào Quang Thép, khi ông là Trưởng ban biên tập Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội ở 47 Hàng Dầu.

Ông Thép kể vào khoảng tháng 7 hoặc tháng 8 năm 1962 hay 1963 gì đó, sau một đợt mưa lớn, nước Hồ Gươm tràn bờ, một cụ rùa bò lên Vườn hoa Chí Linh (nay là Vườn hoa Lý Thái Tổ).

Một nhóm tuần tra bắt gặp đã tròng dây vào cổ kéo cụ về trụ sở, sau đó làm thịt. Người chỉ huy đơn vị sau đó đã bị kỷ luật vì để xảy ra chuyện này và được gọi là “ông ăn di tích”. Tôi tin câu chuyện của ông Thép vì thời điểm đó ông là người của đơn vị kia.

Còn về con số 17 của nhà văn Nguyễn Dậu, có thể đây là truyện ký nên có yếu tố hư cấu chăng?

Ben Ho Guom lai ban chuyen Rua Thieng
PGS Hà Đình Đức bên Hồ Gươm
Như vậy, trong hồ ít nhất cũng đã từng có 4 cụ rùa. Với kích thước và dáng vẻ của mình, tuổi các cụ đều ngót nghét vài trăm. Thời gian dài dằng dặc như thế ắt có nhiều lần sinh nở. Mà nhà văn Nguyễn Dậu trong truyện ký nói trên cũng mô tả rất tỉ mỉ chuyện một đôi vợ chồng rùa làm cái chuyện bảo tồn nòi giống và đào ổ đẻ hàng trăm trứng. Vậy PGS lý giải thế nào chuyện trong hồ chỉ có ít rùa như vậy và dường như các cụ đều cùng lứa tuổi?

Quả thật tôi cũng không biết vì sao. Ngoài chuyện kể của nhà văn Nguyễn Dậu không ai nhắc đến chuyện rùa Hồ Gươm đẻ. Năm 2000 người ta nhặt được mấy quả trứng tròn nhỏ đường kính 25 mm, nhưng đó là trứng ba ba.

Thưa PGS, đến bây giờ ông vẫn tin vào giả thuyết của mình là rùa Hồ Gươm đã được Lê Lợi thả xuống?

Vâng, tôi tin. Khi nhà Lý định đô ở Thăng Long, hồ Lục Thủy (tên cũ của Hồ Gươm) lúc đó rất rộng lớn và được các vua Lý rất lưu tâm. Bên hồ Lục Thủy khi đó đã có hai công trình lớn đó là chùa Sùng Khánh và tháp Báo Thiên.

Nếu có giống rùa lớn sinh sống ở đây thì ắt đã được ghi vào sử sách. Nhưng suốt từ thời Lý cho đến hết thời Trần, không có nguồn tư liệu ghi chép cũng như truyền miệng nào về rùa lớn trong hồ cả.

Về khoa học, nếu loài rùa to này vốn ở đất Thăng Long thì Hồ Tây và các hồ khác phải có. Nhưng loài rùa này không có bất cứ ở đầm hồ nào của Thăng Long xưa cũng như Hà Nội nay.

Chỉ biết chắc chắn là loài rùa to này có từ thời Lê Lợi và truyền thuyết Hoàn Kiếm, mà trước đó loài rùa này chưa từng có ở hồ Lục Thủy. Cũng từ đó tên hồ đổi thành hồ Hoàn Kiếm – hồ trả Gươm hay nôm na là Hồ Gươm tồn tại cho đến ngày nay.

Vì vậy, tôi cho rằng chính Lê Lợi đưa rùa từ nơi khác đến thả vào hồ Lục Thủy và dệt nên truyền thuyết Hoàn Kiếm. Một huyền thoại vừa hư vừa thực đã tồn tại gần 600 năm đến tận ngày nay mà người đời vẫn tin rằng đâu đó thăm thẳm trong lòng Hồ Gươm còn cất giữ thanh Thần Kiếm của tổ tiên mà thần Rùa vẫn ngày đêm canh giữ.

Ben Ho Guom lai ban chuyen Rua Thieng
Thanh Kiếm thần mà Lê Lợi đã được đức Long Quân cho mượn từ ngày dựng cờ khởi nghĩa. Thanh Kiếm thần đã giúp nhà vua trong cuộc kháng chiến đánh đuổi quân xâm lược.

Sau khi giành lại độc lập cho nước nhà, nhà vua nhớ đến truyền thuyết về An Dương Vương khi xây thành Cổ Loa đã được thần Kim Quy cho mượn thanh Bảo kiếm để chém đầu gà tinh trắng kẻ phá hoại khi thành đang xây.

Khi xây thành xong, An Dương Vương đã trả lại kiếm cho thần Kim Quy. Sau đó Thần Kim Quy còn cho An Dương Vương mượn cái móng chân làm lẫy Nỏ thần, nhờ đó mà đánh thắng giặc Triệu Đà.

Nhưng sau đó An Dương Vương không trả lại móng chân cho thần. Vay mà không Trả, nhà vua đã thất Tín với thần Kim Quy. Chính vì vậy mà dẫn đến việc bị giặc đánh cắp mất lẫy Nỏ thần, rồi mất nước, mất con.

Trong truyền thuyết An Dương Vương ngoài bài học cảnh giác còn có bài học lớn về chữ Tín. Cái gì vay mượn là phải trả! Lê Lợi đã rút ra bài học lớn đó. Thần đã cho mượn Gươm làm việc lớn, khi việc đã xong thì Gươm thần phải trả.

Và để tăng ý nghĩa của sự kiện, ông làm điều đó giữa kinh thành mặc dù chỗ mượn Gươm là khúc sông Lương (nay là sông Chu) ngay vùng Lam Sơn nơi quê hương cuộc khởi nghĩa. Hồ Lục Thủy khi đó không có rùa lớn, ông đã đưa rùa từ nơi khác về thả vào đây.

Như vậy là giống rùa lớn ở quê Lê Lợi vùng Lam Sơn (nay là Thọ Xuân, Thanh Hóa) mà bây giờ vẫn còn là cùng loài với rùa Hồ Gươm hiện nay?

Đúng là cùng loài. Nhưng cũng có thể Lê Lợi đã đưa rùa về từ Hòa Bình. Nơi đây ở đầm Quỳnh Lâm, thị xã Hòa Bình người ta đã từng bắt được những con rùa rất to, trong đó một con nặng 175 kg, một con nặng 121 kg bắt được tháng 4 năm 1993 (tiêu bản hiện được lưu giữ ở Bảo tàng tỉnh Hòa Bình).

Sử sách ghi lại rằng trong 6 năm ở ngôi thì 4 năm liên tiếp Lê Lợi đã có những cuộc hành quân lên phía Tây Bắc để dẹp yên ý định ly khai của các tù trưởng. Do đó rất có thể ông đã phát hiện và đưa rùa từ Hòa Bình theo đường sông.

Thưa PGS, nghe nói khoảng 2 năm trước Viện Công nghệ sinh học có tiến hành xác định gene của các loài rùa mai mềm kích thước lớn (trong đó có rùa Hồ Gươm) ở nước ta với hy vọng sẽ phát hiện cho thế giới một loài rùa mới. PGS có biết kết quả như thế nào không?

Tôi đã nghiên cứu về hình thái và mô tả Rùa Hồ Gươm không phải loài rùa Thượng Hải mà trước đây một vài nhà khoa học Việt Nam đã trả lời báo chí “Rùa Hồ Gươm là loài Giải Thượng Hải Rafetus swinhoei”.

Tôi cho rằng đây là loài rùa mới cho khoa học với tên là Rafetus leloii và công bố trên tạp chí Khảo cổ học số 4/2000. Tên loài rùa này cũng đã có trong Danh lục các loài Rùa trên thế giới. Tuy vậy để chính xác hơn cần kiển tra thêm về AND.

Công việc này do Viện Công nghệ Sinh học, thuộc Viện Khoa học & Công nghệ Việt Nam tiến hành. Kết quả đã đăng ký trên Gene Bank Quốc tế và sẽ công bố trên một tạp chí khoa học có uy tín trước khi công bố chính thức ở Việt Nam. Vấn đề này các bạn chờ sẽ biết chính thức.

Nói một chút chuyện tâm linh, ông cũng là người từng nhận xét, rất nhiều lần Cụ Rùa Hồ Gươm nổi lên nhân một sự kiện gì đó.

Tôi thống kê rất kỹ những lần rùa nổi mà tôi biết được. Theo đó, từ tháng 10/1991 đến tháng 6/2005, có 35 lần rùa nổi trùng hợp với một sự kiện gì đó đặc biệt.

Có nhiều lần Cụ nổi lên nhân những lùng bùng quanh việc nạo vét Hồ Gươm hoặc tôn tạo các di tích quanh hồ. Với riêng tôi thì có vài lần báo đài đang phỏng vấn tôi về Rùa Hồ Gươm thì cụ nổi lên.

Nhưng đáng nhớ nhất là sáng ngày 27/9/2000 khánh thành Khu tưởng niệm vua Lê, cụ bơi vào ghé đầu lên kè đá Đảo Ngọc đền Ngọc Sơn 2 giờ từ 8h20-10h20, cùng chứng kiến có nhiều quan chức Hà Nội.

Một lần khác một số anh em bơi thuyền ra Tháp Rùa thắp hương xin phép để về Lam Kinh tìm lại hậu duệ của Cụ Rùa, lúc bơi trở vào bờ thì nhìn thấy tăm của Cụ hướng về mũi thuyền. Sau đó Cụ bơi đến và nhô đầu sát mạn thuyền. Mọi người đều chắp tay lạy.

Năm 2005, Cụ đã nổi tất cả bao nhiêu lần?

Tôi có thông tin về 16 lần. Lần thứ 16 là vào lúc 10h45 ngày 20/12.

Có lần nào nhân sự kiện gì đó đặc biệt không?

Có, nhưng nó quá “nhạy cảm” nên xin phép không công bố.

Xin cảm ơn PGS.

Lê Xuân Sơn

Việt Báo
Comment :Bên Hồ Gươm, lại bàn chuyện Rùa Thiêng
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Bên Hồ Gươm, lại bàn chuyện Rùa Thiêng bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Ben Ho Guom lai ban chuyen Rua Thieng ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Bên Hồ Gươm, lại bàn chuyện Rùa Thiêng ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Văn Hóa
The Hoan Kiem Lake, the Sacred Turtle conversation areas
Vietnam, the Hoan Kiem Lake, Sacred Turtle, Hanoi, Hoa Binh, Nguyen Dau, Tortoise Hoan Kiem Lake, Ho Luc Thuy, An Duong Vuong, assistant professor, species turtles, Le Loi, then, the world, writers, tools
TP - Associate Professor Ha Dinh Duc is the author of 150 articles on Hoan Kiem Lake turtles. His name appears in the world checklist of turtles in the soft apricot seed large turtles in Vietnam: Rafetus leloii Duc 2000 ..
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • Thoi su 24h287 Bao quet o Ha Noi Cay do la liet
    Thời sự 24h(28/7): Bão quét ở Hà Nội: Cây đổ la liệt

    Thắt tim cảnh người cha kiệt sức gục chết giữa cánh đồng; Bão quét tới Hà Nội: Cây đè ô tô, xe máy đổ cả loạt; Góc khuất nghề đẻ thuê: Nỗi ân hận tột cùng của người đàn bà dẫn gái về cho chồng; Sập giàn giáo cao ốc Dream Home Luxury, 3 người thương vong; Vụ Formosa: 9 dòng kiểm điểm và quyết tâm của Chính phủ

  • Thoi su 24h277 co gai tre tu vong duoi song To Lich
    Thời sự 24h(27/7): cô gái trẻ tử vong dưới sông Tô Lịch

    Formosa chôn chất thải: Nghi vấn bao che sai phạm cho cán bộ các cấp; Thương bé tròn một tuổi mà phẫu thuật chân 12 lần chưa khỏi; “Người mẹ ma” ở TP HCM: 'Ước gì tôi biết vì sao mình bị tạt axit'; Nỗi đau khôn cùng của người cha chôn 12 con trong cát trắng; Vợ chết, chồng bị thương: Nạn nhân nhắn gì cho bố mẹ trước lúc mất?

  • Thoi su 24h267 An mang dau long tu viec ly hon gia hoa that
    Thời sự 24h(26/7): Án mạng đau lòng từ việc ly hôn giả hóa thật

    Sự thật sốc về cô gái “hở bạo” tiếp thị Bệnh viện thẩm mỹ Kangnam; Mẹ nạn nhân bị cưa chân phản bác kết luận của Sở Y tế; Vụ trao nhầm con: Nước mắt vẫn chưa ngừng rơi!; Người đàn ông bỏ xe bánh mỳ, nhảy sông Đà vì bị truy sát?; Bệnh nhân phải đóng trước 220 nghìn mới được đi vệ sinh ở bệnh viện

  • Thoi su 24h257 Can bo hon nguc nang Biang
    Thời sự 24h(25/7): Cán bộ hôn ngực nàng Biang

    Kẻ "gạ tình" người mẹ liên quan gì đến vụ cháu bé bị mất tích ở Long Biên?; Vụ xả thải: Bộ TNMT thông báo nóng với Formosa; Ông bố đập sữa trước cửa siêu thị: "Đã mua chịu lại còn kiếm chuyện"; Cán bộ hôn ngực nàng Biang: Xử lý đúng quy trình; Ngày con dâu bỏ đi, bố mẹ chồng khóc cạn nước mắt thương 5 cháu nhỏ

  • Thoi su 24h217 Cong ly nao cho nguoi vo mang noi dau tot cung
    Thời sự 24h(21/7): Công lý nào cho người vợ mang nỗi đau tột cùng

    Đình chỉ hay khen thưởng CSGT "giơ chân" cản người phạm luật?; Xót xa những vụ tự tử vì bệnh tật và tận cùng nghèo khó; "Rác thải Formosa tràn lan, trách nhiệm chính thuộc xã, phường"; Vụ cô gái bị chồng thiêu: Công lý nào cho người vợ đang mang nỗi đau tột cùng?; Mổ nhầm chân: chuyên môn yếu kém hay tắc trách?

  • Thoi su 24h197 Dung sung bat tre em cuop taxi
    Thời sự 24h(19/7): Dùng súng bắt trẻ em, cướp taxi

    Phía sau bản án tử của Vũ Văn Tiến: Con dại một lần, mẹ đau một đời; Hà Nội sẽ trồng cây phượng hoa màu tím, nở quanh năm; Mưa xô ngã cầu bêtông tiền tỷ: Quy trình trách nhiệm; Vụ chất thải Formosa: Doanh nghiệp nói khác Sở TNMT?; Chiếu laser Nội Bài: Phát hiện thủ phạm nhưng khó xử lý

  • Thoi su 24h187 Lo duong day gai goi chan dong showbiz
    Thời sự 24h(18/7): Lộ đường dây gái gọi chấn động showbiz

    Thực phẩm bẩn: Nghịch cảnh con người đang âm thầm giết hại nhau; Vụ chất thải Formosa: Thêm nhiều mâu thuẫn giật mình; Ân hận của người mẹ mỗi đứa con sinh ra của... một ông bố khác nhau; Bác sĩ ra chợ quyên tiền cứu bệnh nhi: Đời xấu xa sao cây táo nở hoa?; Cá hồ chết bốc mùi thối, cả khu phố bịt khẩu trang suốt ngày

  • Thoi su 24h147 Bi ban than cua bo hiep dam den mang thai
    Thời sự 24h(14/7): Bị bạn thân của bố hiếp dâm đến mang thai

    Formosa tự đổi công nghệ luyện cốc: Hành vi tội ác; Uất ức lời kể 5 ngư dân bị tàu TQ đâm chìm tàu ở Hoàng Sa; Nghi án mẹ ép con gái uống thuốc trừ sâu để cùng chết; Bàng hoàng phát hiện suốt 3 năm nuôi nhầm con của 1 gia đình ở cách nhà mình 5 km; Tiếp viên ở quán karaoke ăn mặc mát mẻ, ngồi trên đùi khách rót bia

  • Thoi su 24h137 Chong thieu song vo vi bi can nhan
    Thời sự 24h(13/7): Chồng thiêu sống vợ vì bị cằn nhằn

    Thực hư chuyện 'bố đi hát karaoke gặp đúng con gái làm dịch vụ'; "Bảo kê" xe cấp cứu: Bộ trưởng Y tế vào cuộc quá chậm?; Vụ chôn rác thải Formosa trong trang trại của Giám đốc: Có sai luật?; Tạm giữ nhóm "quái xế" cùng 20 chân dài mặc mát mẻ phục vụ karaoke; 10 năm, gần 60 ngàn tỷ đồng tham nhũng nhưng chỉ thu hồi được 4,6 ngàn tỷ

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 247307
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (24/7-30/7)

    Sản phụ từ chối điều trị ung thư để cứu con đã qua đời; Thực hư những cách chữa khỏi ung thư từ Đông y; 7 loại đồ ăn mà "chuyên gia ngộ độc" không bao giờ động đũa; 'Mẹ nhỏ, con to' nhờ ăn uống đúng cách khi mang bầu;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Tong Hop Doi Song Tuan Qua 240730072016
    Tổng Hợp Đời Sống Tuần Qua (24/07-30/07/2016)

    Sản phẩm kém chất lượng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng được phát hiện . Bài toán chi tiêu gia đình, câu chuyện tình mẫu tử thiêng liêng hay góc khuất gia đình làm ta giật mình trước lối sống ngày nay, là các thông tin nổi bật nhất tuần.

  • Toan canh kinh te tuan 2407 30072016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (24/07- 30/07/2016)

    Phi công, tiếp viên hàng không buôn lậu vàng, CPI tháng 7 tiếp tục tăng nhẹ, VASEP đề nghị đánh thuế thương lái TQ, tỷ giá tiếp tục tĩnh lặng đến bất ngờ, TP HCM công bố 77 dự án đang thế chấp ngân hàng, nông hải sản đứng đầu bảng về chứa chất cấm, kháng sinh... Cùng với đó là những thông tin bất động sản, tài chính- ngân hàng, thị trường tiêu d

  • Nghin le chuyen tuan qua 1707 23072016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 17/07 - 23/07/2016

    Đau chân trái bác sĩ mổ nhầm chân phải; CSGT giơ chân, người đi xe máy lao dải phân cách; Cán bộ giao thông trách mắng người dân vì tự ý vá đường; Bé gái 4 tuổi mất tích bất ngờ, gia đình kêu gọi giúp đỡ ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 177237
    Sự kiện quốc tế nổi bật (17/7-23/7)

    Khủng bố trung tâm mua sắm ở Munich làm 10 người thiệt mạng; Samsung xin lỗi vì những clip mua dâm của chủ tịch Lee; Trump chính thức nhận đề cử tổng thống; Trung Quốc ngang ngược tuyên bố tiếp tục cải tạo tại Biển Đông là những tin chính trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 177 237
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (17/7- 23/7)

    Bị thương chân trái, mổ nhầm chân phải: BV Việt Đức nói gì; Hai bé sơ sinh dính liền ở Hà Giang đã mất; Siêu âm thai bình thường, sinh con bị dị tật: Bài học nào cho bố mẹ; Vợ thờ ơ với 'chuyện ấy', lí do là ở chồng;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Tong Hop Doi Song Tuan Qua 170724072016
    Tổng Hợp Đời Sống Tuần Qua (17/07-24/07/2016)

    Hàng loạt những sản phẩm kém chất lượng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng được phát hiện . Bài toán chi tiêu gia đình, cùng những câu chuyện gia đình, vụ đánh ghen ầm ĩ làm ta giật mình trước lối sống ngày nay, là các thông tin nổi bật nhất tuần.

  • Toan canh kinh te tuan 1707 23072016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (17/07 - 23/07/2016)

    'Đại án' 9000 tỷ đồng tại Ngân hàng Xây dựng, lương của các sếp tập đoàn gần nửa tỷ đồng, giá xăng điều chỉnh giảm mạnh, vấn nạn cà phể bẩn, tăng trưởng tín dụng tiếp tục có con số mới ... Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là những tin tức - sự kiện kinh tế nổi bật tuầ

  • Nghin le chuyen tuan qua 1007 16072016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 10/07 - 16/07/2016

    Formosa chôn 100 tấn chất thải tại Hà Tĩnh; Ngư dân bàng hoàng kể tàu TQ tông chìm tàu cá ở Hoàng Sa; Cô giáo Sài Gòn bị tố tán tỉnh nam sinh lớp 8; 3 năm nuôi nhầm con của 1 gia đình ở cách nhà mình 5 km ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.