385 năm “Xứ Đàng Trong”

385 nam Xu Dang Trong

Cristophoro Borri, nhà truyền giáo người Ý đã đến ở xứ Đàng Trong, mà chủ yếu là Quảng Nam - Bình Định trong vòng 20 năm. Năm 1621 ông đã viết một bản báo cáo dưới dạng một bút ký, về nơi ở của mình gửi về La Mã. Ông không chỉ đề cập đến một vùng đất giàu tiềm năng mà còn giới thiệu về con người, những món ăn, nghề trồng lúa, việc dạy học, phong tục tập quán…

Đặc biệt, từ hồi đó C.Borri đã đánh giá rất cao lợi thế sông ngòi, cửa biển của Hội An và một phần Đà Nẵng với những chính sách thoáng mở về ngoại thương của Chúa Nguyễn… Ông cũng hiểu biết nhiều và rất có thiện cảm với con người của miền đất này… Năm nay, đúng 375 năm ngày cuốn sách ra đời lần đầu tiên tại Ý (1631) và 385 năm ngày Borri bắt đầu bản thảo trên, chúng tôi đã đọc lại những điều ông viết…

C.Borri cũng được xem như một trong những người đầu tiên phiên âm tiếng Việt theo mẫu tự La tinh để sử dụng vào việc truyền giáo…

- Hải cảng và kinh tế thị trường:

Dưới cái nhìn của Borri, kinh tế thị trường rộng mở, đa phương được ghi nhận là nét chủ yếu trong hoạt động thương mại của Đàng Trong. Ông viết: “Người dân xứ này… dễ dàng cho người ngoại quốc vào hải cảng của họ và họ thích thú thấy người ta đến buôn bán trong lãnh thổ của họ. Không những từ những nước và tỉnh lân cận mà từ những xứ rất xa. Họ không cần những mánh lới gì lớn, nhưng người ngoại quốc đủ quyến rũ bởi đất đai phì nhiêu và thèm muốn những của cải tràn đầy trong xứ họ. Không những người xứ Đàng Ngoài, xứ Campuchia, Phúc Kiến và mấy xứ lân cận đến buôn bán, mỗi ngày người ta còn thấy các thương gia đến từ những miền đất xa xôi như Trung Quốc, Ma Cao, Nhật Bản, Manila và Malacca. Tất cả đều đem bạc đến xứ Đàng Trong để đem hàng hóa của xứ này về. Thực ra không phải là mua hàng hóa mà là trao đổi với cùng một thứ bạc kể như hàng hóa, lúc cao lúc hạ tùy theo có nhiều hay ít bạc, nhiều hay ít tơ lụa và những mặt hàng khác…”. Borri cũng có nhận xét, đưới tác động của việc mua bán phồn thịnh mà mỗi phiên chợ kéo dài đến 4 tháng ở Hội An, người dân cũng có khuynh hướng chạy theo “hàng ngoại” và đôi khi tiêu tiền xả láng, thiếu tiết kiệm!

“Còn về hải cảng thì thật lạ lùng” - Borri nhận xét. Ông mô tả rằng chỉ trong vòng một trăm dặm đã có hơn 60 cảng thuận tiện cho việc bốc dỡ hàng hóa và giao lưu với nội địa. “Hải cảng đẹp nhất nơi mà tất cả những người ngoại quốc đều tới và cũng là nơi tổ chức các hội chợ danh tiếng, chính là hải cảng thuộc Quảng Nam. Người ta cập cảng bằng hai cửa, một là Touron( Đà Nẵng) và một gọi là Pulluciambello (Cù Lao Chàm). Hai cửa này cách nhau chừng 3 đến 4 dặm đi sâu vào đất liền chừng 7-8 dặm như 2 con sông tách rời nhau rồi gặp nhau và đổ vào con sông lớn để đón tàu bè lui tới…”. Việc mô tả này cho thấy hồi đó, tàu bè vào Hội An từ hai cửa Đà Nẵng và cửa Đại và nhận hàng từ các địa phương giàu có nông lâm thổ sản, tơ lụa… dọc sông Thu Bồn, Trường Giang, Vĩnh Điện chở tới theo từng phiên chợ…

Nhưng để có được một hoạt động thương mại hiệu quả đến nỗi “Chúa thu được lợi nhuận lớn trong việc buôn bán này bằng thuế hàng hóa và thuế hải khẩu và cả nước đều kiếm được rất nhiều mối lợi không thể tả hết” như nhận xét của Borri, là có nguyên cớ từ một chính sách…

- Một chính sách thương mại tự do

Theo C.Borri: “Chúa Đàng Trong không đóng cửa với bất cứ một quốc gia nào. Người để cho tự do và mở cửa cho tất cả người ngoại quốc, người Hà Lan cũng tới như những người khác cùng với tàu chở rất nhiều hàng hóa của họ…”. Tác giả cho rằng, sau khi Chúa Nguyễn để cho người Nhật và người Hoa chọn các địa điểm thuận lợi để buôn bán và xây dựng nên các khu phố ở Faifo, kế tiếp còn có người Hà Lan và Macao… Và mặc dù trong cạnh tranh trên thương trường, có lúc người Bồ tỏ ra ganh tỵ với người Hà Lan đã tìm các thủ đoạn tác động đến Chúa Nguyễn để ngăn cản người Hà Lan, nhưng vẫn không có mấy thành công. Vì “Phương châm của người Đàng Trong là không bao giờ tỏ ra sợ một nước nào trên thế giới. Thật là hoàn toàn trái ngược với nước láng giềng Trung Hoa, họ đã đóng cửa không cho người ngoại quốc vào và đến buôn bán…”. Chính vì cảm nhận được một chính sách thoáng mở đó, Borri đã vượt qua chức phận của một nhà truyền giáo và đã đề nghị Chính phủ nước mình nên “sớm xây cất ở đó một thành phố tốt đẹp để làm nơi an toàn và cư trú…” và cả bảo vệ hàng hải cho tàu bè qua lại. Bởi trước đó, theo Borri, Chúa Nguyễn đã rất đặc biệt ưu ái người Bồ đến buôn bán và đã mấy lần cấp đất tại bốn địa điểm nơi phì nhiêu và phong phú nhất ở hải cảng Touron (Đà Nẵng) để họ xây cất thành phố như người Nhật và Hoa đã làm ở Hội An trước đó.

Không chỉ với nhà cầm quyền và chính sách của họ trong ngoại thương, Borri cũng đặc biệt có cảm tình với người Đàng Trong. “Đó là một lãnh thổ có dân cư dễ giao du, có tình và rất mực quảng đại. Người ta có thể tiếp xúc với họ và sống an toàn không những vì giá trị và đức can trường lớn lao của người Đàng Trong được các nước lân cận công nhận… mà còn vì chính thiên nhiên như đã bảo vệ họ, bao bọc họ… Người bản xứ thông minh đĩnh ngộ, họ dễ dàng và sẵn sàng đón tiếp hết các người ngoại quốc đến xứ họ và rất dễ dàng để cho mỗi người sống theo luật lệ của mình”.

“Người Đàng Trong có đến chùa, họ cúng tế và rước kiệu. Họ tin có hình phạt đời đời cho kẻ dữ và hạnh phúc trường cửu cho người lành”. Borri kết luận bản tường trình.

Nhà văn Sơn Nam, nhân đọc toàn văn của tường trình này cho rằng đây là một tư liệu tham khảo rất tốt. Đọc để thấy rằng thế giới này từ thế kỷ 17 đã có nhiều nước, nhiều cách sống khác ta. Vua chúa nhà Nguyễn đã phải tiếp cận với phương Tây nhưng đã phản xạ quá chậm, quá thụ động, quá bảo thủ, kém tự tin; đồng loã là một số hũ nho cao ngạo… làm cho nền kinh tế thị trường mới nảy nở đã lụi tàn. Cũng như Sơn Nam, nhà văn-nhà Quảng Nam học Nguyễn Văn Xuân đã cho rằng ngay trong thế kỷ 17, Hội An đã là… một khu kinh tế mở, một cảng biển tự do! Và qua những chi tiết thú vị từ tường trình của C.Borri về một xứ Đàng Trong, một Hội An sinh động càng làm cho chúng ta tự hào và tiếc nuối hơn.

Trương Điện Thắng

Việt Báo

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Cách phạt con gây tranh cãi của ông bố đầu bếp nổi tiếng nhất nước Anh

Gần đây, đầu bếp nổi tiếng ở Anh, được nhiều người yêu mến Jamie Oliver tiết lộ trên một chương trình tivi, anh đã phạt con gái Poppy 12 tuổi bằng cách cho ớt scotch bonnet (một loại ớt cực cay) vào quả táo của cô bé.

Biệt thự, liền kề: “đắt xắt ra miếng”

Từ 2014 đến nay, không chỉ phân khúc căn hộ tiếp tục ghi nhận sự hồi phục, với lượng giao dịch gấp khoảng 3 lần năm 2013, mà thị trường nhà liền kề, biệt thự cũng bắt đầu xuất hiện những chuyển động tích cực.

Nhận xét tin 385 năm “Xứ Đàng Trong”

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết 385 năm “Xứ Đàng Trong” bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết 385 nam Xu Dang Trong ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc 385 năm “Xứ Đàng Trong” ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Văn Hóa của chuyên mục Văn Hóa.

385 years of "Made In Heaven"
Cochin, Cochin Xu, Quang Nam, the Netherlands, Da Nang, Lord Nguyen, foreigners, missionaries, mention, Residency, Security Affairs, goods, ports and trade, the, year

Cristophoro Borri, an Italian missionary arrived in the country Cochin, mainly Quang Nam - Binh Dinh in the last 20 years. In 1621 he wrote a report in the form of a signed, on his whereabouts sent to Rome. He not only refers to a region ...

Xem tiếp: Văn Hóa


  • Thoi su 24h282 Dam dai phan cach o to bi xuyen toac
    Thời sự 24h(28/2): Đâm dải phân cách, ô tô bị xuyên toạc

    'Để công an xã điều tra dễ bỏ lọt, oan sai'; Đâm vào dải phân cách, ô tô bị xuyên toạc trên cao tốc; Tịch thu bán đấu giá hòn đá gần 30 tấn, giá chục tỷ đồng;... là những thông tin thời sự đáng chú ý ngày 27/2.

  • Thoi su 24h272 Giang chuc 2 PGD So
    Thời sự 24h(27/2): Giáng chức 2 PGĐ Sở

    Giảm gần 3 tỷ USD xây sân bay Long Thành; Bán sân bay Phú Quốc lấy vốn xây sân bay Long Thành; Thanh Hóa bắt xe giường nằm ‘nhồi" 117 khách; Hai PGĐ sở đánh nhau bị giáng chức, cảnh cáo;Đắk Nông: Đào được hòn đá quý 27 tấn...

  • Thoi su 24h 262 Vietjet muon mua lai nua san bay Noi Bai
    Thời sự 24h (26/2): Vietjet muốn mua lại nửa sân bay Nội Bài

    ATM của Agribank bị phá, lấy đi gần 1 tỷ đồng; Vietjet muốn mua lại nửa sân bay quốc tế Nội Bài; Phá sàn vàng "hút" 180 tỷ đồng của nhà đầu tư; Ùn tắc kéo dài: Hà Nội tháo rào chắn; Tháng 3, có 4 đợt không khí lạnh...

  • Thoi su trong ngay Cuong do la len tieng ve vu tai nan
    Thời sự trong ngày: Cường đô la lên tiếng về vụ tai nạn

    Ông Nguyễn Quang Lập được tại ngoại điều tra; Siêu xe gây tai nạn đứng tên sở hữu Cường “đô la”; Sáp nhập ngân hàng: Những chuyện hậu trường; Cụ ông tử vong sau một giờ thuê khách sạn...

  • Thoi su 24h092 Hai xe khach tong nhau 10 nguoi chet
    Thời sự 24h(09/2): Hai xe khách tông nhau, 10 người chết

    Hai xe khách tông nhau, 10 người chết; Đề nghị cách chức TBT báo Người cao tuổi; Sập hầm khai thác đá xanh, 3 người tử vong; 2 người Việt lọt danh sách tỷ phú thế giới; Nơi củ sâm to bằng… củ sắn... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 9/2.

  • Su kien quoc te noi bat 222 282
    Sự kiện quốc tế nổi bật (22/2 - 28/2)

    Lãnh đạo Đảng đối lập Nga bị ám sát ngay tại Moscow; kết quả vòng đám phán thứ 2 giữa Mỹ và Cuba; Mỹ xác nhận thông tin Trung Quốc đang tiến hành xây dựng các cảng hải quân và sân bay trên các đảo trên Biển Đông... là những tin chính trong tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 2202 2802
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (22/02 - 28/02)

    Hàng loạt tai nạn thảm khốc trong 9 ngày nghỉ Tết; Mùng 6 Tết, dân làng Ném Thượng vẫn chém lợn ở sân đình; Hỗn chiến tại Lễ hội Đền Gióng; Tiền lẻ, chen lấn: Nét đặc trưng “mới” của lễ hội Việt? ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua. ------------

  • Toan canh Showbiz tuan 2202 2802
    Toàn cảnh Showbiz tuần (22/02 – 28/02)

    ó nên chỉ trích hình ảnh GS Vũ Khiêu 'thơm' má hoa hậu Kỳ Duyên?,Vợ Baggio tiết lộ sảy thai 2 lần, bị 'cắm vài ba chục cái sừng', Các ngôi sao tranh cãi về “Chiếc váy màu gì?”, Kim Hyun Joong sắp có con với bạn gái bị hành hung, “Thiên thần” Karlie Kloss bỏ Victoria’s Secret,...là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 2202 2802
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (22/02 - 28/02)

    Ly kỳ chuyện đời các tướng cướp; Bị cáo về nhà ăn tết với… người bị hại; Vụ án khó điều tra bậc nhất lịch sử phá án Công an Hải Phòng; Những lá thư xin lỗi nức nở từ trại giam; 200 bánh heroin và những người đón Tết muộn; Các tổ 141 bắt nhiều vụ vận chuyển ma túy trong dịp Tết;......là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (22/02 - 28/02), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-2202-2802/2147540033/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Tong hop Doi song tuan qua 232 292
    Tổng hợp Đời sống tuần qua (23/2 - 29/2)

    Dư âm của Tết Nguyên Đán vẫn còn đọng lại trong những câu chuyện gia đình, không khí lễ hội khắp mọi nơi. Những phong tục thờ cúng, giải hạn đầu năm trong dân gian; Những câu chuyện về ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2; Nhiều tấm gương sáng trong đời sống... và những tin tức an toàn thực phẩm bẩn là những thông tin nổi bật tuần vừa qua... ------------ Xem thêm: Tổng hợp Đời sống tuần qua (23/2 - 29/2), http://vietbao.vn/Doi-song-Gia-dinh/Tong-hop-Doi-song-tuan-qua-232-292/2147540036/111/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn