Lễ khai giảng của ai?

Tôi mơ ước có ai đó sẽ rời hàng ghế đại biểu, rời cái bục phát biểu cao ngạo nghễ, cầm micro đi về phía các em, nắm tay những đứa trẻ hồn nhiên  và trong sáng đang háo hức trong ngày quan trọng nhất của một năm học …

Như bao nhiêu người bình thường khác, tôi đã có 16 năm đi học. Nghề nghiệp cũng cho tôi nhiều cơ hội tiếp xúc với môi trường học đường, dự nhiều lễ khai giảng ở nhiều địa phương. Vài năm gần đây, tôi bắt đầu được đưa chính các con đến trường trong ngày đầu năm học. Vì thế, hầu như năm nào tôi cũng được tham dự lễ khai giảng, không với tư cách là người trong cuộc thì cũng với tư cách là người “quan sát”.

30 mùa khai giảng tôi đã trải qua để lại trong tôi nhiều cảm xúc khác nhau. Nhưng có một cảm giác rất chung đó là vẫn còn một cái gì đó không trọn vẹn, không ổn.

Cứ mỗi mùa khai giảng tới, tôi lại tự hỏi tại sao bao nhiêu năm nay, trong tất cả những ngày lễ của môi trường học đường, thầy cô và quan khách luôn ngồi cách biệt với các em, trên những dãy bàn ghế chải khăn trang trọng, trong bóng mát, có nước tinh khiết để ngay trước mặt.

Trong khi đó...

Con gái tôi và các bạn của nó, là những học sinh lớp 2, háo hức đến trường từ 7h sáng. 8h lễ mới bắt đầu. Nhiều cháu xin cô: “Cô ơi con khát nước, cho con đi uống nước” Cô giáo nghiêm mặt: “Không nước niếc gì cả”. Tôi là phụ huynh “danh dự” được mời đến dự lễ, ngồi ngay phía dưới, lòng thương những đứa bé mồ hôi mồ kê nhễ nhại, mà đành phải làm thinh.

Chương trình lễ bao nhiêu năm vẫn thế: Này thư chúc mừng năm học mới của Chủ tịch nước, của cấp lãnh đạo tỉnh, rồi diễn văn của hiệu trưởng, phát biểu của lãnh đạo địa phương, đến học sinh đọc lời hứa, đại diện hội phụ huynh gủi gắm tâm tư, và đôi khi có cả giáo viên đọc diễn văn thể hiện tinh thần quyết tâm hòan thành nhiệm vụ.

Trên diễn đàn cứ diễn thuyết, học sinh ngồi duới cứ ngọ nguậy, túm năm tụm ba. Trường nào nghiêm thì giáo viên chủ nhiệm khoanh tay đi lên đi xuống dọc theo hàng học sinh lớp mình với vẻ mặt phát đi tín hiệu cảnh báo!

Tại sao những dãy bàn dành cho đại biểu không được kê cuối hội trường, cuối sân trường, để giáo viên và quan khách suốt buổi lễ có thể quan sát được thái độ, cảm xúc, mức độ tiếp nhận của học sinh và quan trọng hơn là thể hiện rõ thái độ trân trọng đối với những nhân vật trung tâm của quá trình giáo dục?

Tại sao các thầy cô giáo, các vị quan chức hầu như không bao giờ có động thái giao lưu, hỏi han các học sinh, lắng nghe tâm tư của các em trong ngày khai giảng? Hầu như tất cả đều đến với các em bằng những diễn văn được viết sẵn, với phần lớn là những ngôn từ mòn cũ, sáo rỗng, những khẩu hiệu khô khan, mà có lẽ những người đọc thừa biết là các em sẽ không để lọt vào tai một chữ nào!

Tại sao chương trình lễ không được thiết kế trong giới hạn thời gian phù hợp với tâm lý tiếp nhận của các em (mà bản thân các nhà giáo dục đã biết khá rõ: 35 phút với tiểu học, 45 phút với phổ thông và khoảng 90 phút với đại học – cao đẳng.)

Tôi cũng mơ ước có những “diễn giả”, trong ngày khai giảng, bắt nhịp cho các em hát chung một bài, kể cho các em nghe một câu chuyện vui thật ý nghĩa, “phỏng vấn” các em về những mong ước, những nguyện vọng của các em. Tôi mơ ước có ai đó sẽ rời hàng ghế đại biểu, rời cái bục phát biểu cao ngạo nghễ, cầm micro đi về phía các em, nắm tay những đứa trẻ hồn nhiên  và trong sáng đang háo hức trong ngày quan trọng nhất của một năm học …

Liệu rằng những ước mơ ấy của tôi có quá xa vời?

CÙ THỊ THANH HUYỀN

Tôi chia sẻ những suy nghĩ của cô Cù Thị Thanh Huyền trong bài viết này. Từ buổi khai giảng đầu tiên trong đời cho đến những buổi khai giảng gần đây nhất, tôi thấy tiến trình buổi lễ chẳng khác nhau là mấy dù đã mười mấy năm qua. Vẫn là những lời khai mạc, những lời phát biểu của các quan chức về dự lễ, những báo cáo thành tích năm học qua và bài phát biểu cảm tưởng của đại diện học sinh, xen lẫn là các chương trình ca múa do các em học sinh - sinh viên trình bày. Vẫn những hàng ghế đại biểu tách riêng với những dãy ghế học sinh...

Những ngày còn bé, đối với tôi, buổi lễ thật hoành tráng và nhiều cảm xúc. Có lẽ một phần do tôi thường được chọn phát biểu cảm tưởng, được tham gia điều phối chương trình. Nhưng đâu riêng tôi, các bạn bè tôi, những người ngồi dưới hàng ghế kia vẫn háo hức, háo hức từ những ngày trước đó kia. Và ai ra về cũng mang theo niềm vui trên khuôn mặt, trong ánh mắt dù mồ hôi đầm đìa, dù nóng muốn tung nút áo. Đó là niềm vui trở lại trường lớp, gặp bạn bè sau mấy tháng hè, đó là niềm vui được vào học ở ngôi trường mới, môi trường mới... Chẳng ai bận tâm buổi lễ khai giảng đó dành cho ai?! Niềm háo hức đó có lẽ chẳng thay đổi với những ai còn đi học.

Nhưng, không phải ai cũng có những niềm vui đó. Tôi từng thấy nỗi buồn trong mắt cháu tôi vì không được đi dự lễ. Vì rằng sân trường hẹp nên không phải học sinh nào cũng được tham gia dự lễ. Vậy là có trường chọn những học sinh khá, giỏi đi dự lễ, còn những học sinh khác coi như không có lễ khai giảng. Có em suốt 4 năm không được dự lễ khai giảng trừ năm lớp 1. Một trong những niềm vui những ngày đi học của các em đã bị lấy mất!

Đó là chưa kể những năm gần đây, học sinh chẳng mong chờ gì ngày khai giảng hay bế giảng khi mà chúng không còn mang ý nghĩa bắt đầu hay kết thúc một năm học. Vì các em đâu có ngừng học ngày nào đâu! Tôi đã rất ngạc nhiên khi lần đầu vô Sài gòn, đã giữa hè rồi mà trên đường còn bóng áo dài trắng, cổng trường giờ tan học vẫn rộn ràng như những ngày còn trong năm học. Chúng ta thường hay trách các em không quan tâm, không thấy ý nghĩa của những buổi lễ. Vậy thì hãy trả lại cho các em ý nghĩa của những buổi lễ ngay từ những ngày còn đi học!

Nguyễn Thị Anh Thư