Làm luật, cần dựa vào trí tuệ nhân dân!

Các đại biểu quốc hội tại một phiên họp

Theo Ủy ban thường vụ QH, số lượng dự luật trình QH thông qua và cho ý kiến trong hai kỳ họp QH năm 2006 lên đến 53. Một số lượng dự luật khổng lồ như thế, liệu có đảm bảo chất lượng cho các đạo luật?

Phải giải quyết thế nào giữa yêu cầu phải có luật để điều chỉnh, quản lý các mối quan hệ xã hội và đảm bảo chất lượng các đạo luật sẽ được ban hành?

Chắc chắn với nhân sự, với áp lực công việc, Ủy ban pháp luật (UBPL) khó lòng có thể đảm bảo rằng: tất cả các dự luật được đem ra trình QH sẽ đạt yêu cầu và có thể đi vào cuộc sống ngay. Riêng công việc soạn thảo các dự luật đã chiếm hết thời gian của UBPL mất rồi. Còn đâu thời gian cho việc đi thực tế, còn đâu thời gian cho việc tham khảo ý kiến người dân trước khi trình QH.

Như thế, yêu cầu các dự luật đi sát với cuộc sống, phù hợp với thực tế e rằng khó đảm bảo. Hoặc giả cứ cho rằng: UBPL sẽ phải đi thực tế để tìm hiểu những thực tế của các mối quan hệ xã hội nhằm phục vụ cho công tác soạn thảo thì cũng không thể đảm bảo được trong vòng 1 năm có thể cho ra đời 53 dự luật. Sẽ có vấn đề rắc rối ở đây: nếu đảm bảo chất lượng các dự luật thì không thể đảm bảo số lượng dự luật đem ra trình QH trong năm tới; nếu đảm bảo số lượng các dự luật sẽ không thể đảm bảo được chất lượng. Và hai kỳ họp QH tới đây, các đại biểu (ĐB) lại tốn khá nhiều thời gian để tranh luận, cho ý kiến và quyết định về các dự luật.

Một thực tế trong quá trình làm luật của ta hiện nay: UBPL cứ đơn độc soạn thảo các dự luật, đến kỳ họp QH, các dự luật được đem ra cho ý kiến. Cũng có tranh luận, cũng có đề nghị và phần lớn các dự luật được thông qua, ít có dự luật nào được đem tham khảo ý kiến người dân trước khi được đem trình QH.

Các ĐB trước mỗi kỳ họp đều đi tiếp xúc cử tri để lắng nghe ý kiến. Nhưng phần lớn là lắng nghe những bức xúc, trăn trở của người dân chứ không thể lắng nghe ý kiến của người dân về các dự luật sẽ được ban hành. Vì thực tế, người dân không biết gì về các dự luật sẽ được QH thảo luận. Đó là một sự lãng phí lớn. Một sự lãng phí không đáng có. Và đây chính là một trong những nguyên nhân khiến nhiều đạo luật khó đi vào cuộc sống.

Bởi lẽ khi một đạo luật được ban hành, nó sẽ chi phối những mối quan hệ xã hội trong phạm vi nó điều chỉnh. Và chỉ có những người trong phạm vi ấy mới thấy được tính hợp lý hay phi lý của nó. Thế nhưng, họ không hề được hỏi ý kiến, không hề được đóng góp ý kiến. Và đó là sự lãng phí trí tuệ nhân dân.

Trở lại với vấn đề số lượng 53 dự luật sẽ được trình QH thông qua và cho ý kiến năm 2006. Liệu UBPL có thể vừa đảm bảo số lượng, vừa đảm bảo chất lượng của 53 dự luật đó không? Câu trả lời là có, nếu UBPL biết sử dụng trí tuệ nhân dân. Nên nhớ rằng: ĐB là người đại diện cho nhân dân, đại diện cho quyền lợi và tiếng nói của nhân dân. Nhưng các ĐB chỉ có thể nói lên tiếng nói của nhân dân nếu họ được nhân dân bày tỏ ý kiến, và nhân dân chỉ có thể bày tỏ ý kiến nếu nhân dân biết rõ những vấn đề sẽ được bàn thảo tại QH.

Riêng về công tác soạn thảo các dự luật, không phải tất cả các ĐB đều là những luật gia, đều là những người nằm trong phạm vi điều chỉnh và kiểm soát của các dự luật. Cho nên, ý kiến của các ĐB đôi khi không thể chỉ ra hết được những khía cạnh hợp lý hay chưa của các dự luật.

Đối với nhân dân, những người trực tiếp chịu sự chi phối của các dự luật, họ sẽ từ thực tế mà nhìn thấy những bất hợp lý, những thiếu sót, những dư thừa của các dự luật. Và nếu được hỏi ý kiến, được đóng góp ý kiến, thì những ý kiến của họ có giá trị tham khảo và sử dụng cao nhất.

Nên nhớ rằng: chỉ tính riêng ở hai trường ĐH Luật Hà Nội và TP.HCM thôi, các chuyên gia về luật đã rất nhiều. Nếu các dự luật được UBPL công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng và người dân được mời gọi cho ý kiến về các dự luật thì chắc chắn UBPL sẽ nhận được những ý kiến đóng góp rất xác đáng. Bởi lẽ hơn ai hết, những người nằm trong phạm vi điều chỉnh của các dự luật sẽ quan tâm nhiều nhất đến các dự luật, và chính họ, từ thực tế, sẽ cho UBPL những ý kiến phù hợp nhất.

Trong thời buổi công nghệ thông tin hiện nay, một trang web để công khai các dự luật, tiến trình soạn thảo các dự luật, tiếp thu ý kiến của nhân dân về các dự luật không phải là điều quá khó khăn. Các phương tiện thông tin đại chúng nên được sử dụng như một công cụ để công khai hoá các dự luật, để tiếp nhận ý kiến nhân dân rồi gởi đến UBPL của QH.

Chỉ có như thế, số lượng và chất lượng của 53 dự luật mới có thể đạt chất lượng và số lượng đảm bảo cho kỳ họp QH tới thông qua. Bởi vì, các đạo luật điều chỉnh và kiểm soát các mối quan hệ xã hội, nó phải xuất phát từ cuộc sống và quay trở lại phục vụ cuộc sống. Và hơn ai hết, nhân dân là người biết rõ nhất cách làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn, họ có quyền tiếp nhận một đạo luật phù hợp với cuộc sống, và cũng có quyền từ khước những đạo luật không phù hợp.

CHÂN LUẬN