Đời và nghiệp

HLV Lê Thanh Vĩnh - huyền đai đệ lục đẳng judo, ủy viên BCH Liên đoàn Judo VN, nguyên HLV đội tuyển judo VN

TTCN - Đường vô nhà ông phải qua một con hẻm lầy lội, vừa đủ một xe gắn máy đi lọt. Trong căn nhà cấp bốn nhỏ nhắn sau lưng khán đài A sân vận động Sa Đéc (Đồng Tháp), dù đã về hưu ông vẫn lặng lẽ viết sách, làm dự án nuôi mầm tương lai cho judo, môn võ đã gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của ông như máu thịt.

Chỉ hơn hai năm trước, chính ông làm dậy sóng đấu trường SEA Games 22 khi dẫn dắt học trò giành lấy 6 HCV, 1 HCB, 6 HCĐ, lần đầu tiên đưa judo VN vươn lên xếp hạng nhất.

“Khương tử nha” đất Đồng Tháp

Năm 1963, chàng trai xứ Huế Lê Thanh Vĩnh vào Sài Gòn học nghề hội họa. Nơi anh ở trọ gần chợ Đa Kao, cách Viện Nhu đạo Quang Trung mấy bước chân. Hằng ngày qua lại thấy các võ sinh tập luyện, anh tò mò vào xem rồi ghi tên học. Không ngờ Vĩnh lọt vào mắt xanh của hòa thượng Tâm Giác (tiến sĩ văn chương Nhật, được Viện Kodokan, Nhật phong huyền đai đệ tam đẳng judo, người sáng lập Viện Nhu đạo Quang Trung Sài Gòn).

Sau bốn năm trời khổ luyện, Vĩnh được tuyển chọn vào đội tuyển judo quốc gia tập trung tại Thủ Đức. Tại đây, anh được may mắn tập luyện với các thầy giỏi của Nhật Bản, Hàn Quốc - những cường quốc judo thế giới. Từ đó, chàng trai trẻ hiểu ra rằng con đường đi lên của judo thành tích cao không đơn giản chút nào. “Phải khổ luyện”. Đó là ba chữ tâm đắc mà Vĩnh rút ra được trong những ngày ở đội tuyển. Năm 1969, Vĩnh về Bình Dương mở lò dạy võ. Anh truyền đạt cho học trò điều tâm đắc đó. Trong sáu năm trời, hơn 8.000 lượt võ sinh theo anh tập luyện.

Sau ngày giải phóng, các lò dạy võ đều đóng cửa, anh đưa gia đình về quê vợ ở xã Tân Thuận Tây (TX Cao Lãnh, Đồng Tháp) sinh sống. Tại đây, vợ chồng anh học nghề trồng thuốc lá của người Hòa An, làm rẫy đậu, đánh bắt cá trên sông Cửu Long, hái bông điên điển... Anh làm cả nghề vẽ quảng cáo, chân dung để kiếm tiền nuôi con ăn học.

Lúc này, judo ở ĐBSCL chưa phát triển, nhưng biết chắc một điều là môn này có trong chương trình thi đấu Olympic, sớm muộn gì cũng hồi sinh nên anh nán lòng chờ đợi. Hằng đêm trong căn nhà lá đơn sơ bên góc vườn xoài vắng vẻ, anh chong đèn ngồi soạn sách giáo khoa dạy judo. Tâm trạng anh lúc này như Khương Tử Nha chờ thời...

Thăng trầm với nghiệp

HLV Lê Thanh Vĩnh (bìa phải) và học trò trong phòng tập “nệm trấu” những ngày đầu thành lập phong trào judo Đồng Tháp

Năm 1984, ông Phạm Ngọc Thành, giám đốc Sở TDTT Đồng Tháp, mời anh về giúp tỉnh phát triển mảng võ thuật. Anh vui vẻ nhận lời, thế nhưng người dân Đồng Tháp mê bóng đá quá nên anh được động viên tạm gác chuyện dạy võ lại, làm bóng đá cái đã. Vậy là anh làm bình luận viên bóng đá cho đài truyền hình, cộng tác với các báo đưa tin về bóng đá, thậm chí làm luôn cả “tổng biên tập” tờ báo Bóng Đá Đồng Tháp với số phát hành 5.000-20.000 bản mỗi ngày.

Mãi tới năm 1993, anh mới được sở giao cho một căn phòng nhỏ rộng chừng 80m2 bằng gỗ trước sân vận động Sa Đéc để mở lớp dạy judo. Vậy là sau gần 18 năm chờ đợi, ước nguyện trở lại judo của anh mới thành hiện thực.

Để có “cơ sở vật chất” cho phòng tập, Lê Thanh Vĩnh cho học trò đổ trấu lên nền gạch tàu, mua tấm bạt trải lên trên. Vậy là có được nệm tập. Được chừng vài tháng, nệm rách, trâu xới lên bay tứ tung, thây trò lại mua tâm khác trải lên. Ông kết luận: “Người nào khổ luyện, tạo cho mình sức mạnh bền bỉ, dẻo dai, kiên trì, người đó sẽ thắng”.

Chỉ trong vòng ba năm từ khi thành lập CLB judo Đồng Tháp, năm 1996, tại giải vô địch trẻ toàn quốc ở Cần Thơ, hai học trò lớp đầu tiên của ông Vĩnh là Kiều Hạnh và Ngọc Hùng đã đoạt HCV. Đến năm 1998, ông làm kinh ngạc giới judo cả nước khi đoàn Đồng Tháp miệt vườn “vô danh tiểu tốt” bỗng dưng vượt qua các đối thủ mạnh như TP.HCM, Hà Nội để giành hạng nhất toàn đoàn, đoạt cúp CLB mạnh toàn quốc lần I tổ chức tại Bình Thuận.

Kể từ đó, ngoài bóng đá và cờ vua, judo được coi là một trong những môn được giới trẻ Đồng Tháp yêu thích và chen nhau ghi tên tập luyện. Trước năm 2000, theo đề xuất của ông Vĩnh, bộ môn judo được đưa vào dạy trong chương trình phổ thông tại một số trường trong tỉnh, sau đó tiếp tục được chính thức đưa vào thi đấu tại Hội khỏe Phù Đổng toàn quốc lần 5 - 2000 tại Đồng Tháp. Ông tâm nguyện: “Đây là một môn thi chính thức ở đấu trường Olympic, ta chuẩn bị ngay từ bây giờ không phải là thừa, bởi tố chất người Việt rất có khả năng tranh chấp huy chương thế giới”.

Sóng gió cuộc đời

HLV Lê Thanh Vĩnh với chiếc cúp vô địch các CLB mạnh toàn quốc năm 1998

Năm 2001, ông Vĩnh được Sở TDTT Đồng Tháp cử đi học khóa HLV judo cấp châu Á tổ chức tại Malaysia. Thời điểm này cũng đang diễn ra SEA Games 21 tại đây. Trong suốt ba đêm judo VN thi đấu, ít ai để ý có một ông già mảnh khảnh lặng lẽ ngồi trên khán đài theo dõi, ghi chép, phân tích, đánh giá từng mặt mạnh yếu của tất cả hạng cân của các đấu thủ trong khu vực. Dù không có vai trò gì trong đoàn judo VN lúc đó nhưng ông vẫn say sưa hoàn thành công việc của mình, bởi ông nghĩ rằng việc ghi chép này sẽ giúp ích cho judo VN vào kỳ SEA Games tới.

Kết thúc SEA Games 21, đoàn judo VN không có tấm HCV nào. Năm 2002, Ủy ban TDTT quyết định triệu tập ông làm HLV trưởng đội tuyển judo quốc gia chuẩn bị SEA Games 22. Việc ông nắm đội tuyển judo quốc gia đã khiến một số người ganh ghét vì mất quyền lợi, chức vụ. Họ luôn tìm cơ hội để nói xấu ông. Khi tập trung tại Trung tâm Huấn luyện quốc gia 2, hằng ngày ông cho học trò tập chạy để rèn luyện thể lực, họ điện ra UBTDTT báo cáo “ông Vĩnh đưa học trò qua tập môn điền kinh”.

Cho học trò tập tạ để rèn sức mạnh, họ xuyên tạc ông “dạy môn thể hình cho học trò”. Gọi các em dậy sớm để tập, họ xúi giục chuyên gia nước ngoài làm mất mặt ông trước mặt học trò “buổi sáng hãy để cho lũ trẻ ngủ”. Nhẫn nhịn không được, ông nói thẳng với chuyên gia: “Ông cũng về ngủ đi, để đội tuyển tôi lo”. Lần đầu tiên trong lịch sử judo, người ta chứng kiến một “ông tỉnh lẻ” dám đuổi thẳng chuyên gia nước ngoài về phòng. Nguy hiểm hơn, người ta còn xúi giục học trò ngấm ngầm chống lại ông, gây mất đoàn kết trong đội tuyển.

Cú sốc lớn nhất trong đời làm HLV của ông là cái chết của VĐV Trần Thanh Ngời, một tài năng trẻ của Đồng Tháp do ông đào tạo. Buổi tập chiều 9-3-2003, Ngời vẫn đấu tập bình thường với các bạn. Đến lượt đấu thứ tư, Ngời chọn Duy Hải 73kg của TP.HCM đấu tập. Tuy chỉ cân nặng 58kg nhưng việc Ngời chọn bạn đấu tập nặng cân hơn là chuyện bình thường trong đội tuyển. Khi vào cuộc chừng một phút, Ngời vào đòn sode sturikomi goshi - đây là đòn sở trường của Ngời, kỹ thuật này em tập đi tập lại cả ngàn lần ở CLB, nhưng rủi cho Ngời là khi em xoay người cõng Hải lên lưng thì bị vuột tay nắm áo.

Đang tung người lên thì bị mất đà, Ngời tự cắm đầu xuống nệm trong lúc Hải không có động tác phản đòn. Ông Vĩnh đứng gần đó nhưng không cách nào ngăn kịp. Ngời nằm im trên nệm. Ngay lập tức ông đưa Ngời đến Bệnh viện Xanh Pôn. Kết quả chụp X quang cho thấy đốt xương cổ bị lệch, tủy cột sống bị tổn thương nghiêm trọng. Nằm trên giường bệnh, Ngời thì thào: “Tại con đánh ẩu, thầy đừng buồn con nghe thầy”. Sau đó, Ngời ra đi mãi mãi...

Chỉ đợi có vậy, những người ganh ghét thi nhau đả kích phương pháp huấn luyện của ông. Họ đòi UBTDTT phải cách chức ông để khỏi phải có thêm những trường hợp tương tự.

Cuối tháng 8-2003, ông đưa đội tuyển qua Trung Quốc tập huấn. Ông để ý thấy các VĐV Trung Quốc cứ sau mỗi trận đấu tập không được nghỉ mà phải tiếp tục tập tạ tay thật nặng. Ông mới ngộ ra rằng tập như vậy làm cho cánh tay của họ cứng như thép. Hơn nữa, ngày nào họ cũng luyện kỹ thuật “kumité”, tức là kỹ thuật tranh nắm áo. Vì vậy khi đấu tập, các học trò VN không thể nào nắm được bâu áo của bạn Trung Quốc. Trái lại, họ khống chế đôi tay và quật ngã VĐV VN dễ dàng. Ông ghi nhớ thật kỹ điều này và cho học trò tập theo. SEA Games 22, thầy trò ông gặt hái những quả chín thơm lừng. Thành tích 6 HCV, 1 HCB, 6 HCĐ đã đưa judo VN vươn lên hạng nhất toàn đoàn lần đầu tiên trên đấu trường Đông Nam Á.

Ươm mầm cho tương lai

Ngay sau khi kết thúc SEA Games 22, ông lập tức nộp đơn xin từ chức HLV trưởng. Nhiều người tiếc rẻ: “Đang ở đỉnh cao vinh quang sao không hưởng, lại chọn cuộc đời đạm bạc?”. Ông cười: “Tôi đã hoàn thành nhiệm vụ. Giờ còn nhiệm vụ khác đang chờ tôi ở nhà”.

Ông về CLB judo Đồng Tháp tiếp tục huấn luyện tới đầu năm 2005 thì xin nghỉ hưu. Trong căn nhà nhỏ của mình, ông tiếp tục viết sách dạy judo. Ông giới thiệu với tôi đề tài ông đang ấp ủ: “Dinh dưỡng cho VĐV judo đỉnh cao”. Ông cho biết lớp trẻ VN mình không thua kém bất cứ cường quốc nào trên thế giới. Nhưng vì không có chế độ dinh dưỡng căn bản ngay từ nhỏ, không có giáo trình tập luyện phù hợp nên khi trưởng thành thường thua sút người ta.

Ông thẳng thắn: “Khi cọ xát với VĐV Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, chúng ta thường cầm cự không quá 2 phút. Lý do là thiếu nền tảng thể lực ngay từ nhỏ”. Các nước thường đào tạo VĐV rất chuyên nghiệp, ngay ở tuổi 10-12. Còn ta cứ “bốc” sẵn ở các CLB lên đội tuyển. Mà ở CLB thường dạy theo dạng phong trào, mỗi nơi mỗi khác nên khi lên tuyển rất khó “uốn” theo đẳng cấp đỉnh cao. Đó là chưa kể việc chọn VĐV đội tuyển thường theo cảm tính hoặc sự quen biết của ông trưởng bộ môn. Có VĐV thành tích không khá là bao mà vẫn được chọn; trong khi VĐV đã từng có HCV lại bị loại. Việc làm này vô tình làm thui chột tài năng quốc gia.

Hiện nay, ông Vĩnh đang ấp ủ việc thành lập một trung tâm đào tạo judo trẻ cho cả nước.

DƯƠNG THẾ HÙNG