Thụy Điển - Việt Nam: Mối thâm tình sẽ mãi bền

Trên phố Núi Trúc (Hà Nội), nơi yên tĩnh và thoáng rộng có một ngôi nhà thấp, mái đỏ, tường đỏ: Đại sứ quán Thụy Điển tại Việt Nam. Sắp tới, ngôi nhà này sẽ được trả lại cho thành phố khi Thụy Điển chính thức đóng cửa đại sứ quán ở Hà Nội.

Bà Đinh Thu Hương, cán bộ phụ trách báo chí và truyền thông, có thâm niên bảy năm làm việc ở đại sứ quán dưới thời ba đại sứ, kể lại: “Hôm biết tin đóng cửa, tất cả nhân viên tòa đại sứ đều khóc. Đại sứ biết mọi người bị hoang mang lắm nên để mọi người bình tâm lại qua đêm ấy, sáng hôm sau, ông lại gặp gỡ để an ủi. Nhưng tội cho ông là không có ai an ủi ông cả, trong khi chính ông cũng sốc”.

Mối thâm giao 42 năm

Cách đây 42 năm (11-1-1969), Thụy Điển là nước phương Tây đầu tiên công nhận và thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - lúc ấy đang trong khói lửa của cuộc chiến tranh khốc liệt. Thụy Điển cũng là một trong những nước ủng hộ mạnh mẽ nhất cuộc kháng chiến chống Mỹ của nhân dân Việt Nam. Thủ tướng Olof Palme từng đích thân xuống đường lấy chữ ký phản đối Mỹ ném bom Việt Nam. Ngày 23-12-1972, ông đọc diễn văn trên đài phát thanh quốc gia, so sánh hành động ném bom Hà Nội của Mỹ với những cuộc tàn sát nổi tiếng trong lịch sử. Việc này làm chính quyền Mỹ giận dữ và đóng băng quan hệ ngoại giao với Thụy Điển suốt một năm.

Các nhà báo Việt Nam tại một khóa đào tạo do quỹ SIDA (Thụy Điển) tài trợ. Ảnh: PHAN VĂN TÚ

Trò chuyện với PV, Đại sứ Thụy Điển tại Việt Nam, ông Staffan Herrström, nói: “Sự ủng hộ của Thụy Điển đối với Việt Nam trong chiến tranh thực chất là ủng hộ quyền tự quyết của nhân dân Việt Nam. Phải chấm dứt chiến tranh, Mỹ rút quân về nước để nhân dân Việt Nam có quyền tự quyết định tương lai của mình. Và thông điệp ấy còn đến từ nhiều quốc gia khác nữa. Tất nhiên, Thụy Điển là nước lên tiếng mạnh mẽ nhất!”. Vì sao? Ông lý giải: “Vì chúng tôi có truyền thống độc lập tự chủ trong hòa bình, vì chúng tôi hiểu được giá trị của độc lập tự do, vì chúng tôi đã luôn đấu tranh cho quyền lợi của các dân tộc nhỏ trước những đế quốc, vì các chính trị gia xuất sắc như Olof Palme đã tham gia hết lòng. Nhưng căn bản là vì tất cả chúng tôi đều thấy rằng quan điểm ấy là đúng đắn”.

Staffan Herrström nói rằng cuộc chiến tranh ở Việt Nam đã định hình cách nhìn của những thế hệ người Thụy Điển thời ấy về thế giới. “Nhân dân Việt Nam là biểu tượng cho hình dung của chúng tôi về một thế giới công bằng và tốt đẹp. Chúng tôi hiểu và tin rằng thế giới phải thay đổi, chúng ta cần chấm dứt âm mưu và nỗ lực của những nước lớn muốn kiểm soát, chi phối nước nhỏ” - ông nói.

Thụy Điển cũng là nước phương Tây viện trợ cho Việt Nam sớm nhất, liên tục từ đầu những năm 1970. Sau chiến tranh, họ trở thành nước Tây Bắc Âu viện trợ không hoàn lại lớn nhất cho Việt Nam (gần 2,6 tỉ USD tính đến năm 2006). Một loạt công trình đã được Thụy Điển đầu tư xây dựng: BV Nhi Olof Palme (nay là Viện Nhi Trung ương), BV Đa khoa Uông Bí, Nhà máy giấy Bãi Bằng, Nhà máy giấy Tân Mai, v.v…

Đại sứ Staffan Herrström nhìn nhận về những viện trợ mà Thụy Điển đã dành cho Việt Nam: “Đó là việc làm đúng đắn. Thụy Điển sẽ khó mà có thể có vai trò gì nếu vào những năm khó khăn đó của Việt Nam, Thụy Điển bỏ đi và mãi về sau mới quay trở lại!”.

Học giả Hữu Ngọc, Chủ tịch Quỹ Văn hóa Thụy Điển - Việt Nam, nhận xét: “Viện trợ của Thụy Điển không kèm theo điều kiện chính trị, ít khi có kèm theo điều kiện bắt buộc tiêu thụ một ít hàng hóa, hay sử dụng tổ chức phục vụ của Thụy Điển”. Theo ông, một đặc điểm trong chính sách đối ngoại của Thụy Điển là tinh thần quốc tế, bảo vệ quyền tự quyết của quốc gia, không bị các cường quốc chi phối.

Cố Thủ tướng Thụy Điển Olof Palme giương cao bó đuốc dẫn đầu đoàn biểu tình chống chiến tranh xâm lược Việt Nam tháng 2-1968. Người đi bên cạnh ông là Đại sứ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Nguyễn Thọ Chân

Đóng cửa đại sứ quán: Một quyết định khó khăn

Tháng trước, Bộ Ngoại giao Thụy Điển tuyên bố đóng cửa đại sứ quán tại năm quốc gia, trong đó có Việt Nam. Lý do được Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Thụy Điển Carl Bildt giải thích là do Quốc hội Thụy Điển vào ngày 9-12-2010 đã quyết định cắt giảm 300 triệu krona (tương đương hơn 43 triệu đôla Mỹ) ngân sách cho các cơ quan chính phủ.

Đại sứ Staffan Herrström giải thích thêm với PV: Các đảng đối lập thống nhất rằng “ngân sách cho các cơ quan chính phủ và đại sứ quán cần giảm 300 triệu krona”, tức là 5%, là khá nhiều. Trong khoản chi công này, Bộ Ngoại giao chiếm phần rất lớn, bởi đặt sứ quán ở nước ngoài nghĩa là phải cử người đến nước sở tại, thuê nhà và trả các khoản chi phí khác, rất tốn kém. Đóng cửa đại sứ quán thực sự là việc cần thiết để cắt giảm chi tiêu công. Tất nhiên đây không phải quyết định dễ dàng và ngay cả bây giờ một cuộc tranh cãi vẫn đang diễn ra công khai trên báo chí Thụy Điển.

Về tiêu chí, chính phủ Thụy Điển phải quyết xem cần đóng cửa sứ quán nào, cắt giảm biên chế ở văn phòng thủ tướng hay bộ nọ bộ kia ra sao, v.v… Họ sẽ đánh giá tổng thể, dựa trên những tiêu chí, những công thức có sẵn, chẳng hạn căn cứ vào lợi ích của khu vực tư, ảnh hưởng chính trị của Thụy Điển ở một quốc gia nào đó... Đối với Việt Nam, Đại sứ khẳng định: “Chắc chắn chúng tôi không khi nào đóng cửa sứ quán nếu đang triển khai một chương trình hợp tác phát triển với quy mô lớn gấp 3-4 lần hiện nay. Nhưng bây giờ ODA của Thụy Điển dành cho Việt Nam cũng đang trong lộ trình cắt giảm, sắp chấm dứt hẳn vào năm 2013. Việt Nam hiện cũng đã là nước có thu nhập trung bình rồi”.

Nuôi dưỡng, vun đắp tình hữu nghị

Nhiều người băn khoăn liệu việc đóng cửa sứ quán sẽ có ảnh hưởng thế nào tới quan hệ Việt Nam - Thụy Điển? Đặt câu hỏi này với Đại sứ Staffan Herrström. Ông nói:

“Tôi muốn nhấn mạnh rằng: Chúng ta sẽ không chấm dứt một mối quan hệ đã kéo dài 42 năm. Xin hãy nhớ như vậy. Sẽ là 43, 44, 45 năm và lâu hơn nữa. Mối quan hệ vẫn còn đó. Sẽ có những người tiếp tục xúc tiến bang giao Việt Nam - Thụy Điển. Tôi là một phần trong số đó, một trong những người đó.

Đại sứ Thụy Điển tại Việt Nam, ông Staffan Herrström.

Ưu tiên số một của tôi bây giờ là đảm bảo cho tất cả nhân viên đều được bảo vệ quyền lợi ở mức tốt nhất. Thứ hai là đảm bảo rằng mối quan hệ giữa hai nước sẽ tiếp tục được duy trì và phát triển. Ngày càng nhiều công ty Thụy Điển muốn tìm cơ hội ở Việt Nam. Hội đồng Thương mại Thụy Điển cũng đã mở ở TP.HCM. Có thể mở một văn phòng lãnh sự ở Hà Nội, hoặc sứ quán Thụy Điển sẽ đặt ở một nước khác, hoặc đặt tại chính thủ đô Stockholms. Chúng ta sẽ xem xem… Tất nhiên mọi việc sẽ đều được thảo luận với Chính phủ Việt Nam.

Hiện tại, đại sứ quán chưa đóng cửa chính thức nên vẫn làm việc bình thường, cho đến một thời điểm nào đó trong năm 2011. Trong thời gian trước mắt, chúng tôi sẽ tìm kiếm một giải pháp phù hợp cho tương lai. Nhưng về mối quan hệ hai nước, tôi nhấn mạnh lần nữa rằng chúng ta sẽ cùng cố gắng nuôi dưỡng, phát triển nó, thay vì mơ màng về một điều gì khó có thể thành hiện thực trong ngắn hạn. Chúng ta hãy làm tốt nhất ở mức có thể trong điều kiện hiện nay”.

 Việt Báo (Theo PLTPHCM)

Bài liên quan:

• Thụy Điển đóng cửa sứ quán ở Việt Nam
• Đằng sau việc Thụy Điển đóng cửa sứ quán ở VN
• VN lấy làm tiếc trước quyết định Thụy Điển đóng cửa sứ quán
• “Ngôi nhà mái đỏ” trên Núi Trúc - nơi tình yêu còn mãi!