Nhật không thể đứng ngoài công cuộc tái tạo Afghanistan

Từ sau Thế chiến II, Nhật Bản đã bị "cho ra rìa" trong nhiều sự kiện chính trị lớn, chẳng hạn chiến tranh Vùng Vịnh. Nay, cuộc chiến Afghanistan đã mang lại cho nước này một sự khởi đầu tốt đẹp để trở lại bàn cờ quyền lực quốc tế.

Các bên đàm phán trong hội nghị tại Bonn, về cơ bản, sắp đạt được thỏa thuận về một chính quyền lâm thời tại Kabul. Tuy nhiên, thành lập một chính phủ chuyển tiếp không hề đơn giản, đặc biệt là trong bối cảnh các bộ tộc và sắc tộc đang đua nhau tranh giành quyền lực. Những nhóm này được nhiều cường quốc bên ngoài hỗ trợ và họ đều có những toan tính riêng. Viễn cảnh của một tiến trình hòa bình vì thế hãy còn rất mờ nhạt.

Dù sao, vào cuối tháng 1/2002, Nhật sẽ tổ chức một cuộc gặp quốc tế cấp bộ trưởng tại Tokyo để bàn kế hoạch tái thiết Afghanistan. Với Nhật, kế hoạch đó khó khăn và tốn nhiều thời gian hơn so với việc triển khai các hoạt động hỗ trợ quân đội Mỹ. Đất nước Afghanistan tàn tạ vì chiến tranh đang rất cần hòa bình và phát triển bền vững. Vấn đề là Nhật có thể đưa ra bao nhiêu sáng kiến và chỉ đạo như thế nào trong nỗ lực phi quân sự này.

Hòa bình ở Afghanistan sẽ góp phần quan trọng trong việc gìn giữ ổn định trong khu vực Trung Á, Trung Đông và vùng Vịnh. Ngoài ra, một nước Afghanistan hòa bình còn đảm bảo cho Nhật một nguồn cung cấp năng lượng lâu dài. Sự tham gia tích cực của Tokyo trong quá trình xây dựng lại Afghanistan có thể giúp nước này củng cố vai trò của mình trên trường quốc tế. Vì vậy, khôi phục quốc gia Trung Á là vô cùng quan trọng và không thể trì hoãn được. Song vẫn còn quá nhiều vấn đề cần thảo luận.

Ngân hàng thế giới (WB) đang kêu gọi xây dựng một “quỹ tái tạo”, trong đó nêu ra nhiều việc cần làm. Khẩn cấp nhất là hồi hương người tị nạn và dọn dẹp những bãi mìn. Các mục tiêu lâu dài khác là: xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển những ngành công nghiệp chính, cung cấp dịch vụ công cộng tối thiểu như giáo dục và y tế. Tất cả đều cần nhiều thời gian và tiền bạc. Tại hội nghị sắp diễn ra tại Tokyo, WB, Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc và Ngân hàng Phát triển châu Á sẽ tính toán ngân sách dành cho việc tái thiết Afghanistan. Chi phí dự tính khoảng từ 8 đến 24 tỷ USD, do hơn 40 nước đài thọ. Hai nước đồng tổ chức hội nghị Tokyo là Nhật và Ảrập Xêút sẽ đóng góp những khoản lớn cho kế hoạch này. Ngoài chi tiết về các khoản tài trợ, Chính phủ Nhật còn đang nghiên cứu những vấn đề khác như phương thức tài trợ, cách thức hợp tác trong việc thực hiện kế hoạch. Tokyo sẽ đưa ra các chính sách của mình, dựa vào kinh nghiệm trong quá khứ (như bồi thường chiến tranh sau Thế Chiến II và hỗ trợ khôi phục Campuchia).

Lần đầu tiên Nhật Bản có ý định giúp đỡ Afghanistan là vào năm 1996. Đại sứ của nước này tại Liên Hợp Quốc, ông Hisahhi Owada, ngay từ lúc đó đã bày tỏ nguyện vọng của Nhật là muốn tổ chức một hội nghị hòa bình tại Tokyo. Ông đã tham gia giúp đỡ các phe phái ở Afghanistan đàm phán. Ở mức độ nào đó, những cuộc thảo luận như vậy đã có tác dụng.

Cùng với việc góp phần xây dựng lại Afghanistan, Nhật cũng muốn tham gia vào quá trình thiết lập chính phủ hậu chiến tại đất nước này. Hiển nhiên là mọi công dân trên đất nước mặt trời mọc đều đồng tình với quyết định của chính phủ. Vấn đề chỉ là người Nhật có thể thành công đến đâu.

Xuân Tùng (theo Japan Times)