“Ngôi nhà mái đỏ” trên Núi Trúc - nơi tình yêu còn mãi!

Sốc khi nghe tin sứ quán Thụy Điển đóng cửa, nhưng nhiều người Việt Nam, qua cổng thông tin của đại sứ quán này, đã xin gửi đến “số 2 Núi Trúc” những bông hoa đẹp nhất. Theo phong cách Việt, người ta tặng hoa lúc chia ly - để mong ngày tái ngộ ...

Buổi tối cách đây khoảng hai hôm, tôi đi trên đường Kim Mã qua ĐSQ Thụy Điển. Cho dù Bờ Hồ không mưa, đến quãng này trời bỗng lất phất mưa bụi. Một giọt nước mắt bỗng trào ra, toà nhà ngói đỏ hàng chục năm nay thân thuộc như một phần Hà Nội, sắp thành “nền cũ lâu đài bóng tịch dương”? Giữa cuộc mưu sinh ào ạt trên đường phố, tôi đã tự cười mình, nhớ đến bài “Mượn mưa để khóc” (I do my crying in the rain).

Nhưng hôm nay, khi có người bạn bảo tôi lên blog của ĐSQ Thụy Điển, nước mắt lại liên tục ứa ra...

Ngôi nhà mái đỏ quen thuộc. Ảnh: Minh Việt

Và tôi đọc những dòng chữ của người Hà Nội, người Việt Nam viết đáp lại câu chuyện về “một ngày buồn nhất trong năm” của Ngài Đại sứ Thụy Điển Staffan Herrström, một người mà nhiều blogger Việt gọi là Staffan, như gọi một người bạn.

Chỉ là một “phó thường dân” Hà Nội, tôi không có nhiều kỷ niệm trực tiếp với Thụy Điển. Nhưng những gì gắn với Thụy Điển trong chiến tranh và hậu chiến ở Việt Nam lại thuộc về phần quý nhất trong tôi.

Người Việt trải qua chiến tranh phá hoại chắc nhớ rằng Sứ quán Thụy Điển từng nằm trong tầm “bom ném mùa Giáng Sinh”. Ngày ấy, Lầu Năm Góc đã biết đến tấm lòng của những người Phương Tây ở Hà Nội qua bài báo của một phóng viên Pháp đăng trên tờ “Time”, tháng Năm 1972, có đoạn viết:

“Có một cộng đồng những người nước ngoài ‘thân Việt Nam’ ở Hà Nội gồm một cán bộ sứ quán Thụy Điển, các phóng viên Algeria, Pháp, Ý, Cu Ba, rồi đến những người Trung Quốc kín đáo và cô đơn, và một số người Matxcơva, không bao giờ bình luận điều gì trước khi đọc tờ Pravda”...

Người Việt cũng biết tên thủ tướng Thuỵ Điển Olốp Panmơ (Olof Palme), và biết ơn nhân dân Thụy Điển, từng luôn là bạn của Việt Nam vào những lúc “khó khăn nhất” (chữ dùng của Hương Giang, phản hồi trên blog của ĐSQ Thụy Điển).

Lớp thanh niên Hà Nội thời hậu chiến hẳn đã từng trải những bài học tiếng Anh đầu tiên qua các bài hát của ABBA. Tôi còn nhớ bản tin Việt Nam Thông tấn xã cuối những năm 70 có viết rằng “người Hà Nội chuộng nhạc ABBA, quần bò được sử dụng rộng rãi”. Thực ra thì quần áo bò lúc ấy vẫn thuộc giấc mơ với nhiều người, nhưng ABBA đã bắt đầu dạy chúng ta cách ứng xử trong một xã hội tiêu thụ, như với các bài “Money, money”, “The winner takes it all” ...

Trong những lần đi công tác phía bắc với các chuyên gia Liên Xô đầu những năm 80, tôi được gặp các chuyên gia Thụy Điển của nhà máy giấy Bãi Bằng. Các chuyên gia của hai nước bạn của Việt Nam, ngoài nỗi đồng cảnh xa nhà, hẳn đã chia sẻ những khó khăn trong giúp đỡ một nước nghèo, bị chiến tranh tàn phá. Các bạn (chúng tôi gọi chuyên gia như vậy) có nhắc đến một bộ phim về những tính cách dân tộc gây khó khăn cho nỗ lực hợp tác ...

Những năm ấy, bom đạn vẫn rền vang, chẳng hạn ở Vị Xuyên, Hà Giang ...

Viện Nhi Thụy Điển cũng là một địa danh đã mãi đi vào lòng Hà Nội, như “Việt – Xô”, “Việt - Đức” ... của một thời. Tuy vẫn còn có “áo vá vai”, nhưng bà mẹ và trẻ em thực sự được toàn xã hội quan tâm. Thời ấy không cần đến dịch vụ của “cò” và phong bì, người Hà Nội vẫn được tiếp cận với các danh y, cả trong và ngoài nước, vẫn cảm nhận được các chuẩn mực về y tế. Hà Nội thời ấy nghèo, nhưng không hề dốt về y tế thường thức, về vệ sinh dịch tễ.

Các ký ức trên cũng vang vọng lên trên diễn đàn (blog) của Sứ quán Thụy Điển, lôi cuốn từ học sinh đến người cao niên vào một cuộc thảo luận đượm buồn, nhưng sôi động, xung quanh bài viết của ông Đại sứ về sự kiện đóng cửa sứ quán.

Nhiều ý kiến, mà tôi một lần nữa xin được chia sẻ, coi Thụy Điển là một biểu tượng hào hiệp (generosity). Bạn Binh Lp nhận xét (tương phản với một Hà Nội hôm nay phóng mô tô “như những con hươu phương Bắc”), các bạn Thụy Điển thường chậm rãi, thanh thản, như biểu hiện của một xã hội thái bình. Điều đó làm ta liên tưởng đến câu thơ: "Có phải cha ông ta đến sớm chăng, còn cháu con thì lại muộn”.

Môt góc Uppsala, thành phố lớn thứ 4 của Thụy Điển.

Hà Nội từng đón sứ quán Thuỵ Điển vào lòng khi bom còn nổ trên miền Bắc. Còn hôm nay con cháu thì đành đứng nhìn bạn ta “khăn gói” ... ra đi. Vì lý do chính thức được nêu ra là ngân sách nước bạn “thiếu hụt” (!)

Thật vậy, trên diễn đàn này đã có nhiều ý kiến dằn vặt về việc này theo phong cách, cũng đặc trưng cho Việt Nam, “tiên trách kỷ, hậu trách nhân”....

Các trải nghiệm của người Việt về Thụy Điển vừa giống, vừa khác nhau. Có khi như chuyện cổ tích (nhận quà từ Đại sứ quán Thuỵ Điển như một hình tượng của ông già Noel trong những năm “giáp hạt” đầu 80), có khi gợi lại cảm xúc lần đầu tiên được viết trên trang giấy học sinh trắng muốt - như tình cảm trong sáng giữa hai dân tộc – do nhà máy Bãi Bằng sản xuất. Có người chúc cho Thụy Điển sẽ dồn những nỗ lực của mình vào Triều Tiên chẳng hạn, nơi có thể có những em nhỏ còn khó khăn như chính những “Em bé Hà Nội” cuối những năm 60 ...

Có người nhắc đến “những câu nói chí tình như của bà cựu đại sứ Anna Lindstedt về vấn đề trẻ em, vấn đề tham nhũng”... Nhiều người điểm lại các dự án nhân đạo mà Thụy Điển giành cho Việt Nam bốn mươi năm qua. Một số người nhấn mạnh, sẽ khổ sở khi không còn được đọc Trang điện tử sôi động, súc tích của ĐSQ Thụy Điển.

Nhat Dinh viết rằng, đã cảm thấy mình rất có lỗi, vì giấy Bãi Bằng hiện còn thua kém sản phẩm cùng loại của một số nước ASEAN khác, cho dù Nhà máy này từng là khá tiên tiến vào năm 1985.

Một sự kiện của quan hệ giữa hai quốc gia đã trở thành một dịp để “phó thường dân”, qua làn nước mắt, tỉnh táo nhìn lại quan hệ giữa hai dân tộc. Nhìn lại mình.

Một nhà văn Mỹ có tên Việt là Út Lý từng nói rằng “người Việt trăn trở trên từng bước đi của dân tộc”.

Riêng tôi nhận thấy mình, dù tuổi “tri thiên mệnh”, đã chẳng sâu sắc bằng nhiều đồng bào mình. Vì nhiều người, trong phiền não, vẫn gửi những lời chúc tốt đẹp nhất nhân mùa Giáng sinh tới ĐSQ Thụy Điển. Hơn nữa, rất nhiều ý kiến hy vọng, thậm chí tin rằng việc đóng cửa chỉ là quyết định tạm thời. Và Đại sứ Staffan Herrström trong bức thư “đầy nước mắt” cũng tin rằng, ngày mai “sẽ tươi sáng hơn”.

Vậy xin hãy cùng hát bài “trẻ con” nhất của ABBA lịch lãm mà tinh tế, bài Hasta Manana, có câu:

Where is the spring and the summer
That once was yours and mine?
Where did it go?
I just don’t know
But still my love for you will live forever

Đâu rồi những ngày mùa xuân và mùa hạ,
Từng là chung của hai ta,
Chúng bỏ đi đâu?
Tôi không rõ,
Nhưng tình yêu của tôi dành cho bạn sẽ sống mãi
...
Hasta Manana, say we’ll meet again
I can’t do without you
Time to forget, send me a letter
Say you forgive, the sooner the better
Hasta Manana, baby, Hasta Manana, until then

Hasta Manana, hãy nói rằng ta sẽ gặp lại nhau
Tôi không thể thiếu bạn.
Để thời gian không xoá nhoà, hãy gửi thư.
Và hãy mau nói lời tha thứ,
Trước lúc gặp lại nhau. 

Việt Báo (Theo Bee)

Bài liên quan:

• Thụy Điển đóng cửa sứ quán ở Việt Nam
• Đằng sau việc Thụy Điển đóng cửa sứ quán ở VN
• VN lấy làm tiếc trước quyết định Thụy Điển đóng cửa sứ quán