Mỹ chiều Đài Loan trong mua bán vũ khí

Nhiều năm nay, Đài Loan luôn nài nỉ Mỹ bán cho họ những thiết bị quân sự hiện đại hơn để phục vụ quốc phòng. Giờ đây, điều đáng ngạc nhiên là chính Lầu Năm Góc đang hy vọng Đài Bắc sớm đặt hàng hệ thống chống tên lửa Patriot thế hệ tiên tiến (PAC-3) do Lockeed Martin và Raytheon sản xuất.

Đài Loan đã yêu cầu gửi bảng báo giá và công dụng của thiết bị từ hồi tháng 4, ngay sau khi nhóm chuyên gia phòng thủ tên lửa Mỹ tới hòn đảo này. Tuy nhiên, họ chưa đặt mua những thiết bị mà Tổng thống Bush cho phép bán cách đây hai năm, trong đó có tàu khu trục và tàu ngầm. Hai bên cũng chưa nhất trí về giá cả.

Lý do các quan chức Mỹ đưa ra khi thuyết phục Đài Bắc tăng chi tiêu cho phòng thủ tên lửa là Bắc Kinh vẫn tăng cường khả năng quốc phòng dù luôn nhấn mạnh lợi ích của việc phát triển quan hệ kinh tế qua eo biển. Lầu Năm Góc cho rằng Trung Quốc không thể giành lại Đài Loan bằng biện pháp quân sự. Hệ quả là nước này đã thực hiện cái mà Washington gọi là "chiến lược cưỡng ép", sử dụng tàu khu trục và tàu ngầm không cho tàu sân bay Mỹ vào eo biển Đài Loan. Trung tá Mark Stokes, quan chức Lầu Năm Góc phụ trách Đài Loan, cho biết, Trung Quốc còn tăng thêm 75 tên lửa đạn đạo tầm ngắn/năm và dự kiến đến năm 2005 sẽ có 600 vũ khí bắn trúng mục tiêu qua eo biển, buộc Đài Bắc đàm phán về việc thống nhất theo những điều khoản Bắc Kinh đưa ra.

"Nhiệm vụ đầu tiên của Đài Loan là đối phó với việc (Trung Quốc) tăng cường kho tên lửa thông thường", Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ Richard Lawless phát biểu tại một hội nghị. "Chúng tôi tin Đài Loan cần nhanh chóng tiếp nhận công nghệ phòng thủ tên lửa và trên không".

Các quan chức Đài Loan chưa đưa ra quyết định cuối cùng về việc nâng cấp hệ thống phòng thủ tên lửa, hiện giờ bao gồm cả thế hệ Patriot trước, PAC-2. "Chúng tôi muốn có tất cả những gì hỗ trợ khả năng chống tên lửa, với điều kiện Đài Bắc có đủ điều kiện tài chính vì vùng lãnh thổ đang trải qua thời kỳ khó khăn kinh tế", người phát ngôn Cơ quan Phòng thủ Đài Loan nói. Tuy nhiên, ông cho rằng tính hiệu quả của PAC-3 vẫn chưa được chứng minh nên nhà chức trách Đài Loan còn phải đánh giá.

Các nhân tố kinh tế và chính trị đã buộc Đài Loan, từ lâu là một trong những đối tác mua vũ khí của Mỹ nhiều nhất, giảm tốc độ nâng cấp hệ thống phòng thủ - điều mà Lầu Năm Góc không hề trông đợi. Trong giai đoạn 1990-2001, hòn đảo này đã chi 14,6 tỷ USD để mua vũ khí, chỉ sau Ảrập Xêút. Tuy nhiên, ngân sách quốc phòng giảm (từ 25% còn 16,46% chi tiêu trong năm nay), giám sát của cơ quan lập pháp thắt chặt hơn (do cử tri quan tâm đến nền kinh tế đang suy thoái hơn vấn đề phòng thủ) và sự tức giận trước việc Mỹ gây sức ép trong buôn bán vũ khí đã khiến Đài Loan trở thành một người mua khó tính hơn trước.

Ngay cả nếu Washington thuyết phục được các quan chức Đài Bắc rằng mua PAC-3 là có lợi, thì việc mua trên thực tế cũng cần được cơ quan lập pháp của hòn đảo thông qua. Lee Wen-chung, nghị sĩ cao cấp thuộc ủy ban phòng vệ của đảng Dân chủ cấp tiến cầm quyền, nói: "Không phải chúng tôi không muốn tự vệ. Chúng tôi chỉ muốn làm việc đó một cách hiệu quả. Khả năng tài chính của Đài Loan là có hạn". Ông này cho biết hòn đảo đang có ý định mua một hệ thống PAC-3 trị giá 3-4 tỷ USD. Chính quyền Đài Bắc ngập ngừng tuyên bố có thể bắt đầu quá trình mua PAC-3 vào năm 2006. Tuy nhiên, họ lo ngại liệu Patriot đã được nâng cấp có thể bắn hạ tên lửa Trung Quốc trước khi nó tới không phận của Đài Loan hay không.

Trung Quốc, vốn phản đối mọi hình thức bán vũ khí cho Đài Bắc vì họ coi hòn đảo này thuộc chủ quyền của mình, đang theo dõi sát sao điệu nhảy giữa Washington và Đài Bắc. Bắc Kinh lập luận việc Mỹ bán thiết bị quân sự cho vùng lãnh thổ đó ảnh hưởng xấu tới Đại lục. Theo ông Jia Qingguo, phó trưởng khoa Quan hệ quốc tế ĐH Bắc Kinh, lý do là sự hiện diện của vũ khí ở đây làm các thế hệ sau của hòn đảo càng ủng hộ độc lập và phản đối Đại lục. Bên cạnh đó, việc mua PAC-3 là nhằm thắt chặt quan hệ an ninh Washington - Đài Bắc và điều đó sẽ ảnh hưởng đến quan hệ Mỹ - Trung. Bắc Kinh sẽ phản đối nếu Đài Bắc đặt mua công nghệ phòng thủ tên lửa.

Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích cho rằng động thái đó sẽ không đẩy quan hệ Mỹ - Trung vào căng thẳng. Michael McDevitt, nhà phân tích Trung Quốc thuộc nhóm tư vấn cho Lầu Năm Góc CNA Corp., nói: "Họ không thích, nhưng sẽ chấp nhận. Họ muốn đảm bảo quan hệ Mỹ - Trung được đặt trên cơ sở vững chắc vì mục tiêu phát triển kinh tế".

Nguyễn Hạnh (theo FEER)