Mỹ - Trung căng thẳng vì vấn đề Đài Loan

Quan hệ giữa hai cường quốc hàng đầu thế giới Mỹ - Trung gần đây nổi sóng sau khi chính quyền của Tổng thống Obama thông qua một hợp đồng bán vũ khí trị giá 6,4 tỉ USD cho Vùng lãnh thổ Đài Loan.

Bắc Kinh đã không ngớt lời chỉ trích động thái của Mỹ kèm theo một loạt những phản ứng đầy giận dữ như tuyên bố tạm ngừng các cuộc trao đổi quân sự song phương và trừng phạt các công ty của Mỹ liên quan đến việc bán vũ khí cho Đài Loan. Tuy vậy, Washington vẫn kiên quyết bảo vệ quyết định bán vũ khí cho Đài Loan, nói rằng điều đó sẽ giúp duy trì hoà bình và an ninh ở khu vực. Có thể nói, từ lâu nay, vấn đề Đài Loan luôn là nguyên nhân gây sóng gió trong quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc. Liệu lần này, vấn đề Đài Loan sẽ đưa quan hệ song phương Mỹ-Trung đi về đâu.

Lằn ranh đỏ

Một điều quan trọng được lưu ý khi Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan là vũ khí đó chỉ mang tính phòng vệ. Mỹ có Điều luật Quan hệ Đài Loan, theo đó bất kỳ chính quyền nào cũng chỉ được phép “cung cấp những loại vũ khí có tính phòng vệ cho Đài Loan”. Đây chính là lằn ranh đỏ giữa Trung Quốc và Mỹ. Nếu Washington bán những loại vũ khí tấn công cho Đài Loan như tên lửa đạn đạo hoặc tên lửa đầu đạn hạt nhân tầm thấp thì chắc chắn Trung Quốc sẽ vô cùng tức giận và Đài Loan có thể sẽ thực sự bị đe doạ.

Liệu Mỹ có bước qua lằn ranh đỏ nói trên trong hợp đồng cung cấp vũ khí trị giá 6,4 tỉ USD vừa mới công bố hay không? Theo hợp đồng này, Washington sẽ cung cấp cho Vùng lãnh thổ Đài Loan hai máy quét mìn đã được nâng cấp lại, 114 tên lửa Patriot, 12 tên lửa chống hạm, 60 máy bay trực thăng Black Hawk và các thiết bị liên lạc cho tàu thuyền.

Đài Loan cũng muốn mua 8 tàu ngầm và 66 máy bay chiến đấu F-16 phiên bản mới nhất. Tuy nhiên, hai yêu cầu này đến nay chưa được đáp ứng.

Như vậy, thực tế đã chứng minh ít nhất là cho đến lúc này Mỹ đang cung cấp vũ khí dưới mức mong muốn của Đài Loan rất nhiều. Điều đó khiến Bắc Kinh ngấm ngầm hài lòng. Tuy nhiên, trước công luận, Trung Quốc không thể bày tỏ thái độ này, vì thế, Bắc Kinh cần phải phản ứng mạnh mẽ giống như những lần trước đó.

Vì các loại vũ khí mà Washington chuẩn bị cung cấp cho Đài Loan nằm trong diện là những loại vũ khí phòng vệ nên sự tức giận của Trung Quốc dù mạnh mẽ cũng chỉ ở mức độ có thể kiểm soát được.

Trung Quốc đã ngừng các cuộc hội đàm quân sự với Mỹ. Nước này cũng đã từng làm thế khi Tổng thống George Bush lần đầu thông báo về kế hoạch bán vũ khí nói trên cho Đài Loan năm 2001. Quan hệ Mỹ-Trung sau đó được khôi phục khi sự ồn ào xung quanh kế hoạch đó đi qua

Lần đó, Trung Quốc cũng đe doạ trừng phạt các công ty Mỹ liên quan đến việc bán vũ khí cho Đài Loan đồng thời cũng nói đến những tổn hại gây ra cho mối quan hệ hợp tác song phương giữa hai nước trong các vấn đề quốc tế và khu vực.

Có thể nói, Mỹ chưa bao giờ bước qua lằn ranh đỏ đã được ngầm quy ước trong vấn đề Đài Loan. Vì vậy, kết luận chung là việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan lần này chỉ gây căng thẳng cho quan hệ Mỹ-Trung ở một mức độ nhất định nhưng chắc chắn sẽ không lên đến độ đỉnh điểm. Như vậy, tình hình nói chung đang ở trong tầm có thể kiểm soát.

Ảnh hưởng

Tuy nhiên, không thể nói là việc Mỹ thông qua quyết định bán vũ khí cho Đài Loan không gây ra ảnh hưởng gì đối với quan hệ Mỹ-Trung. Chắc chắn, nó sẽ phá hỏng nỗ lực của Mỹ trong việc thuyết phục Trung Quốc ủng hộ nước này trong cuộc đối đầu với Iran và CHDCND Triều Tiên liên quan đến vấn đề hạt nhân. Tờ Tân Hoa Xã bình luận rằng hành động của Mỹ sẽ “gây ảnh hưởng tiêu cực nghiêm trọng đến các mối quan hệ trao đổi và hợp tác giữa hai nước trong các vấn đề khu vực, quốc tế quan trọng và kết cục là sẽ dẫn đến những hậu quả mà không bên nào mong muốn".

Tờ China Daily cũng chêm vào: "Từ bây giờ, Mỹ không nên mong đợi sự hợp tác từ phía Trung Quốc trong một loạt các vấn đề khu vực và quốc tế. Nếu các bạn không quan tâm đến những lợi ích của chúng tôi thì tại sao chúng tôi lại phải quan tâm đến lợi ích của các bạn?"

Cuộc tranh cãi ngoại giao giữa Mỹ và Trung Quốc diễn ra vào một thời điểm không thích hợp đối với Mỹ xét về vấn đề Iran. Washington cần tất cả sự ủng hộ có thể trong Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc nếu nước này muốn các biện pháp trừng phạt Iran mới được thông qua. Một Trung Quốc đang tức giận có thể cản trở quá trình này và buộc Mỹ phải lùi bước trong việc đơn phương áp đặt thêm các lệnh trừng phạt mới nhằm vào Tehran.

Nhiều nhà phân tích tin rằng Iran sẽ là vấn đề thách thức nhất trong chính sách đối ngoại của Mỹ trong năm 2010 và nếu không có sự ủng hộ của Trung Quốc và Nga, Mỹ khó lòng mà giải quyết được cuộc khủng hoảng này. Khi chưa xảy ra cuộc tranh cãi ngoại giao Trung-Mỹ liên quan đến vấn đề Đài Loan, Trung Quốc đã không đồng ý áp dụng các biện pháp trừng phạt đối với Iran mà bày tỏ mong muốn tìm kiếm một giải pháp ngoại giao lâu dài cho cuộc khủng hoảng này. Như vậy, trong bối cảnh quan hệ Mỹ-Trung đang xấu đi như hiện này thì viễn cảnh Bắc Kinh ủng hộ Washington trong vấn đề Iran là điều chắc chắn không thể xảy ra. Điều này cũng xảy ra tương tự đối với vấn đề CHDCND Triều Tiên.

Tuy nhiên, về cơ bản chính sách của cả Mỹ và Trung Quốc đều là tránh một cuộc đối đầu toàn diện về vấn đề Đài Loan và cho đến nay điều đó luôn được duy trì và gìn giữ. Mỗi nước đều có một định nghĩa riêng về chính sách “Một Trung Quốc”. Bắc Kinh luôn khẳng định chủ quyền với hòn đảo Đài Loan, trong đó có cả việc đe doạ dùng vũ lực nếu hòn đảo này đòi độc lập. Trong khi đó, Mỹ tuyên bố quyền bảo vệ Đài Loan trong khi chấp nhận rằng hòn đảo này không thể trở thành một quốc gia độc lập.

Mỹ, Trung vẫn có những khác biệt trong cách nghĩ về vấn đề Đài Loan và những khác biệt đó đôi khi gây ra những giai đoạn căng thẳng trong quan hệ hai nước. Tuy nhiên, những giai đoạn đó thường kết thúc bằng một giai đoạn mới ổn định hơn trong quan hệ giữa hai cường quốc và không có lý do gì để nghĩ đến một viễn cảnh xấu hơn trong lúc này.

Kiệt Linh - (tổng hợp)