Phản hồi bài báo "Nạn thụ động trong học đường"

LTS: Tuần qua, sau khi đăng loạt bài Nạn thụ động trong học đường, Báo Thanh Niên đã nhận được rất nhiều thư từ của bạn đọc trên cả nước gửi về tham gia diễn đàn. Trong số thư mà chúng tôi nhận được, có nhiều ý kiến cho rằng tình trạng trên xuất phát từ cách học, cách tư duy "nước đến chân mới nhảy, nước đến cổ mới bơi" của nhiều sinh viên (SV). Nhưng, cũng có những ý kiến tranh luận và bức xúc về môi trường học tập, về sự giảng dạy qua loa của người thầy...

Lỗi từ hai phía!

Đọc bài viết về Nạn thụ động trong học đường trên Thanh Niên số ra ngày 28.2, tôi thực sự bị cuốn hút vì bài báo đã đề cập đến một nỗi băn khoăn của khá nhiều người (trong số đó có tôi) về một hiện tượng phổ biến ở các giảng đường ĐH hiện nay: SV ngại phát biểu. Xin được mạnh dạn đưa ra một vài ý kiến chủ quan để bàn sâu hơn về vấn đề này.

Nguyên nhân chính từ phía SV...

Trước hết, tôi hoàn toàn đồng ý với tác giả về nguyên nhân cũng như tác hại của hiện trạng thụ động trên giảng đường hiện nay. Có rất nhiều lý do dẫn đến hiện tượng này nhưng theo tôi, nguyên nhân mấu chốt là ở cách học của SV. Mặc dù ở bậc ĐH, nhưng cách học của nhiều SV vẫn chỉ là cách của học sinh cấp... 4! Nghĩa là đọc - chép rồi về để đấy, đến khi thi học kỳ mới đụng đến. Với phương châm "nước đến chân mới nhảy, nước đến cổ mới bơi" của nhiều SV thì việc chuẩn bị bài trước khi lên lớp quả thật hiếm hoi! Không xem trước sao biết được nội dung của bài nói gì? Đến khi thầy hỏi không có gì để mà trả lời là điều dễ hiểu. Mặt khác, xem trước mà không đào sâu suy nghĩ thì cũng không thể phát hiện ra vấn đề, không nảy sinh thắc mắc để tranh luận khi giảng viên (GV) đề cập tới vấn đề đó. SV ngày nay không nhút nhát, không quá khó khăn để đứng lên bày tỏ suy nghĩ của mình trước thầy trước lớp. Điều quan trọng là họ không thể phát biểu khi GV nêu câu hỏi mà trong đầu họ chưa hề có một chút thông tin nào về vấn đề được đặt ra hay cảm thấy ý kiến của mình không có gì mới mẻ. Ở bậc ĐH, đòi hỏi SV phải tự tìm tòi, nghiên cứu, khám phá nguồn tri thức, GV chỉ định hướng. Với cách học thụ động như ở bậc phổ thông thì thử hỏi lượng kiến thức của chúng ta sẽ tăng thêm được bao nhiêu sau 4, 5 năm học ĐH ?

...Nhưng giảng viên cũng "có phần" !

Trước hết, phải thừa nhận cách đặt câu hỏi của nhiều GV chưa thật thú vị đủ để lôi cuốn, gợi mở suy nghĩ của SV. Nhiều câu hỏi được đặt ra một cách cứng nhắc, hình thức, không gợi mở khiến SV không muốn hưởng ứng. Vì nếu trả lời những câu hỏi dạng đó thì có khác gì... đọc lại giáo trình cho thầy nghe! Muốn SV hăng hái phát biểu thì câu hỏi, cách đặt vấn đề của GV cần phải tạo cơ hội cho SV được bày tỏ quan điểm, suy nghĩ riêng của mình, làm cho họ thực sự cảm thấy mình là người trong cuộc.

Thứ hai, đồng ý rằng việc học tập phải do SV hoàn toàn chủ động, nhưng không thể phủ nhận một thực tế là chất lượng bài giảng cùng tác phong của GV có ảnh hưởng rất lớn đến tinh thần học tập của SV. Bài giảng có nội dung lôi cuốn, hấp dẫn, GV thân thiện gần gũi sẽ kích thích SV hăng hái tham gia xây dựng bài. Yêu thích môn học, SV sẽ đầu tư nhiều thời gian hơn, nên ý kiến phát biểu cũng sẽ phong phú, có chất lượng cao hơn chứ không chỉ đơn thuần là những thắc mắc nảy sinh trong giờ giảng. Ngược lại, bài giảng tẻ nhạt, GV kém thân thiện, sẽ không có cánh tay nào buồn giơ lên cho dù họ đã chuẩn bị bài trước. Nói như vậy để thấy SV ngại phát biểu cũng một phần do từ phía GV. Theo tôi, thưởng điểm là một trong những cách để kích thích SV phát biểu, cải thiện phần nào không khí im ắng trong lớp học.

Mai Tuyết - Hà Nội
( maikieu…@yahoo.com )

- Nguyễn Thanh Thảo (Trường ĐH kinh tế TP.HCM): “Trong khi thầy cô giảng bài, tụi mình chép bài là chính vì như thế sẽ có lợi hơn cho các đợt thi cử. Nhiều SV do thiếu kỹ năng giao tiếp, kỹ năng nói trước đám đông nên trong giảng đường 100 - 200 SV với nhiều người lạ nên phát biểu dễ bị "khớp". Mình cho rằng nên khuyến khích cách học chia nhóm thảo luận đề tài và thầy cô cộng điểm cho những người hay phát biểu để tạo không khí sôi nổi trong lớp học”. - Trần Tuấn Tài (ĐH quốc tế RMIT Việt Nam): “Cách học ở trường mình là các thầy cô chỉ đưa ra tài liệu cho SV chọn đề tài để tự nghiên cứu rồi thuyết trình, trình bày các vấn đề nghiên cứu được. Ở các giờ học trên lớp, mọi SV đều hăng hái tham gia thảo luận để lấy kiến thức. "Bí quyết" của mình để có thể tự tin diễn đạt trước lớp là không sợ sai vì nếu sai thì đã có thầy cô, bạn bè chỉnh sửa. Qua việc thuyết trình, chúng ta hiểu rõ vấn đề hơn”. - Hoàng Minh Anh Tú (cựu du học sinh Canada): “Ở giảng đường tại Canada, tôi nhận thấy sự tự nguyện và tự giác của SV rất được coi trọng. SV thích gì học nấy, nếu sau đó không thích thì có thể chọn lại ngành khác... Theo so sánh của tôi, SV năm thứ nhất ở VN cũng như ở nước ngoài thường thụ động như nhau, đều không muốn phát biểu trong lớp. Tuy nhiên đến năm thứ hai, thứ ba, sự thụ động đó trong những giảng đường của các trường ĐH ở nước ngoài như tại Canada giảm dần bởi lẽ lúc đó thông thường SV mới nhận ra được sở trường, sở thích của mình với ngành mình chọn. Thêm vào đó, trong quá trình học, SV các nước phải tự mình vận động để thu nhận những điều hữu ích cho mình thông qua một "mớ" kiến thức được nhà trường "quẳng" ra... Rõ ràng, nền giáo dục của VN và nền giáo dục ở Canada rất khác nhau, cấu trúc của các ngành học cũng rất khác nhau. Nền giáo dục Canada có những cái hay như: ĐH đa ngành, đa dạng hóa sự lựa chọn và rèn luyện ý thức tự giác của SV, giáo trình của GV rất phong phú... mà VN chưa thể làm ngay được như vậy vì nó còn phải thay đổi cả một hệ thống xưa cũ”.

Kết quả nghiên cứu trong luận văn "Stress học tập trong SV tại TP.HCM" của tác giả Đặng Phạm Vân Phượng (cựu SV Trường ĐH mở - bán công TP.HCM) tiến hành năm 2005 đã đưa ra những con số đáng quan tâm:

Võ Ba - Như Lịch - Thiên Di
(tổng hợp)