Anh trưởng thôn mở công ty... rác

Các xe rác nối đuôi nhau về bãi

Để rồi lúc đó một đầu này đổ rác thải, đầu kia cho ra những bao phân hữu cơ làm xanh tốt ruộng đồng...

Giám đốc không lương

Con đường ngoằn ngoèo dẫn chúng tôi đến nhà trưởng thôn Lãng, hai bên ruộng trắng mình phơi ải. Ba xe rác chất đầy đang nối đuôi nhau về bãi đổ. Các chị nhân viên công ty môi trường dù đã quen việc nhưng vẫn mang dáng vẻ của người nông dân chăm lo cày cấy tươi cười bảo: "Bọn tớ cứ là nhân viên nhưng cũng chỉ cần làm bán thời gian. Cứ xong việc là về làm nông. Giám đốc Lãng quản lý chặt nhưng cũng rất thông cảm cho chị em".

Chuyện trưởng thôn Lãng lập công ty môi trường là một hành trình dài về ý tưởng và tâm huyết của người nông dân khao khát làm giàu, làm sạch quê hương. Từ năm 1999, Mai Thanh Lãng bắt đầu bức xúc với sự ô nhiễm môi trường ở địa phương. Với rất nhiều làng nghề của xã, hằng tháng thải gần chục tấn rác ra môi trường. Những "bãi rác cóc" nằm trên quốc lộ 10, kênh mương trở thành ổ dịch bệnh rải rác khắp nơi. Anh Lãng muốn thu gom tất cả chúng vào một nơi, chỉ cần xử lý một cách đơn giản để giảm bớt phần nào ô nhiễm. Nghĩ là làm, anh Lãng lập ra tổ thu gom rác gồm 3 người, và do anh chỉ đạo. Lại móc tiền túi ra trả lương cho hai nhân viên. Chẳng ai hiểu anh Lãng "rỗi việc" bỏ tiền đi thu nhặt rác làm gì cho cực nhọc, có kẻ còn bông đùa: "Ông Lãng thích làm cán bộ, nên vung tiền thuê người làm nhân viên".

Mặc những lời bình phẩm, tổ thu gom của anh cứ hoạt động. Năm 2001, cụm công nghiệp Đông La được thành lập, các nhà máy, xưởng sản xuất lần lượt mọc lên. Lượng rác thải ngày càng lớn, tổ thu rác 3 người của anh Lãng không thể kham nổi. Sau bao đêm trằn trọc suy tính, anh Lãng quyết định xin ý kiến lãnh đạo địa phương thành lập công ty thu gom rác thải. Đầu năm 2002, Công ty dịch vụ môi trường thị tứ Đông La của Giám đốc Lãng chính thức được thành lập. Để mở rộng cơ sở vật chất của công ty, anh Lãng đã tự lấy tiền túi đóng 9 xe đẩy rác, mỗi xe trị giá 1,5 triệu đồng. Anh bảo, vợ anh kêu nhiều lắm, vì đấy là tiền hai vợ chồng dành dụm để cho con gái đi học đại học sau này. Hằng tháng, anh lại phóng xe lên tỉnh mua chế phẩm EM về khử mùi hôi cho bãi rác rộng tới 10.000m2 mới sử dụng hết 4.000m2.

Bàn giám đốc bên cạnh... giường ngủ

Anh Lãng cười nhớ lại: "Hồi đó bà con gọi là giám đốc mình cũng ngại, ai đời giám đốc lại không lương. Lấy thu bù chi, vừa đủ trả tiền cho chị em công nhân. Sau hai năm, tức là đến năm 2004, giám đốc này mới có lương 500.000 đồng/tháng. Cũng bởi mục tiêu của mình là công ích".

Công ty anh Lãng thu gom rác cho toàn bộ dân cư thị tứ Đông La, thôn Cổ Dũng 2 và 26 doanh nghiệp, xưởng sản xuất. Thấy công ty làm tốt, lãnh đạo thị trấn huyện Đông Hưng đã ký hợp đồng để công ty anh làm vệ sinh môi trường cho cả thị trấn.

Xuất ngoại gọi đầu tư...

Ngay từ những ngày đầu thành lập công ty, anh Lãng luôn trăn trở một điều: muốn biến rác thành phân bón hữu cơ cho ruộng đồng quê lúa. Sức mình làm không nổi, nên anh có ý tưởng kêu gọi các tổ chức phi chính phủ và lãnh đạo địa phương cùng bắt tay với mình làm việc lớn.

Nghĩ là làm, anh viết thư kêu gọi đầu tư bằng tiếng Việt, rồi bắt cậu con trai vừa tốt nghiệp Học viện Kỹ thuật quân sự dịch sang tiếng Anh và gửi tới các tổ chức quốc tế. Việc làm có vẻ hơi "liều" của anh Lãng cuối cùng cũng có kết quả. Cuối năm 2002, trưởng thôn Lãng được một tổ chức phi chính phủ về môi trường bên Trung Quốc gửi thư mời tham dự hội thảo và chuẩn bị thực hiện dự án lắp đặt nhà máy chế biến rác. Được tới Trung Quốc, Đài Loan và Hồng Kông thăm 3 dây chuyền chế biến rác làm phân bón hiện đại, anh vô cùng hứng khởi với các khâu: đổ rác-phân loại-nghiền-ra phân đóng bao.

Lời kêu gọi của anh cũng được hồi âm bằng dự án đầu tư dây chuyền trị giá 1,5 triệu đô la. Tuy nhiên, sau hai lần chuyên gia Trung Quốc về khảo sát, dự án buộc phải hủy vì lượng rác chưa đủ cung cấp cho hoạt động sản xuất, dây chuyền hơn hai chục tỉ đồng này đòi hỏi ít nhất 2 tấn rác nguyên liệu/ngày. Chuyến xuất ngoại dù chưa được như mong đợi, nhưng lại càng làm trưởng thôn Lãng quyết tâm xây dựng nhà máy. Trong chuyến đó, anh lấy cả tập tài liệu bằng tiếng Trung, thuê người dịch ra tiếng Việt để nghiên cứu.

Tháng 10.2005, anh Lãng lại được Lãnh sự quán Mỹ tại TP Hồ Chí Minh mời sang dự hội thảo về môi trường nhưng anh đành ngậm ngùi bỏ lỡ vì không đủ chi phí đi lại. Bù lại đầu năm 2006, anh khăn gói lên Trường ĐH Nông nghiệp I mời chuyên gia về nghiên cứu tính khả thi. Anh Lãng bảo: "Mình không nản. Trong năm 2007, mình sẽ đi thăm nhà máy xử lý của Đan Mạch ở Đà Nẵng. Sang Singapore xem họ làm thế nào và mời họ đầu tư một lần nữa. Với sự phát triển của các khu công nghiệp và làng nghề, không sớm thì muộn mình cũng dựng được nhà máy ở Đông La này".

Lúc dẫn chúng tôi thăm bể chứa rác, anh Lãng còn cho biết thêm, anh đang tự bỏ tiền túi đi học lớp tài chính kế toán doanh nghiệp và tham vọng của anh sau này là: "Xuất ngoại nhiều chuyến, kêu gọi đầu tư nhiều dây chuyền chế biến để các làng nghề lớn trên đất Việt không còn bị ô nhiễm...".

N.H.B